Phẩm Thập Định (mười loại thiền định), thứ hai mươi bảy, phần một.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật) ở nước Ma-kiệt-đề (Magadha, một vương quốc ở miền Trung Ấn Độ xưa), tại đạo tràng bồ-đề (nơi Phật ngồi dưới cây bồ-đề mà thành đạo) giữa chốn a-lan-nhã (nơi vắng lặng, xa chốn đông người, dành cho người tu hành), vừa mới thành chánh giác (giác ngộ chân chính, tức thành Phật). Tại điện Phổ Quang Minh, Ngài nhập vào Tam-muội Sát-na Tế Chư Phật (tam-muội: trạng thái tâm hoàn toàn tập trung, lắng yên trong thiền định; sát-na: khoảnh khắc cực ngắn; đây là loại định mà trong một khoảnh khắc thấu suốt cảnh giới của chư Phật). Ngài dùng sức thần thông của chính trí tuệ nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi sự, chỉ Phật mới có) mà hiện ra thân Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến, tức từ chân lý mà đến): thanh tịnh không ngăn ngại, không nương tựa vào đâu, không bám víu vào điều gì, an trụ trong xa-ma-tha (śamatha, phép tu dừng lặng mọi tạp niệm cho tâm yên tĩnh) ở mức vắng lặng tột cùng. Ngài đầy đủ uy đức lớn lao (sức uy nghiêm và đức hạnh khiến người kính phục) mà không bị nhiễm dính vào đâu, có thể khiến người nào thấy Ngài cũng đều được mở mang tỉnh ngộ. Ngài tùy theo chỗ thích hợp mà xuất hiện, không bao giờ sai thời điểm, luôn an trụ trong một tướng duy nhất, gọi là vô tướng (không có hình tướng nào cố định để bám chấp).
Cùng ở với Ngài có các vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu giác ngộ để cứu độ mọi chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn, tức các vị đại Bồ-tát) đông nhiều như số bụi nhỏ trong mười cõi Phật (mỗi cõi Phật là phạm vi giáo hóa của một vị Phật; nghiền cả mười cõi ấy thành bụi, số bụi bao nhiêu thì số Bồ-tát bấy nhiêu). Các vị ấy đều đã bước vào địa vị quán đỉnh (địa vị được rưới nước lên đỉnh đầu, giống như lễ phong ngôi cho thái tử; ý chỉ bậc Bồ-tát cao nhất, sắp thành Phật), đầy đủ hạnh Bồ-tát, rộng lớn ngang với pháp giới (toàn bộ thế giới của mọi hiện tượng, mọi sự vật) vô lượng vô biên. Các vị đều đạt được tam-muội Phổ Kiến (thiền định thấy khắp tất cả) của các Bồ-tát, dùng lòng đại bi mà làm cho mọi chúng sinh được an ổn, thần thông tự tại, trí tuệ thâm nhập sâu xa giống như Như Lai, giảng giải nghĩa lý chân thật, đầy đủ nhất thiết trí, hàng phục các loài ma (những thế lực phá hoại việc tu hành, như ma phiền não, ma chết, thiên ma…). Tuy đi vào giữa thế gian mà tâm vẫn luôn vắng lặng, an trụ trong pháp giải thoát vô trụ (giải thoát không dừng lại, không dính mắc ở bất cứ chỗ nào) của Bồ-tát.
Danh hiệu các vị là: Bồ-tát Kim Cang Tuệ, Bồ-tát Vô Đẳng Tuệ, Bồ-tát Nghĩa Ngữ Tuệ, Bồ-tát Tối Thắng Tuệ, Bồ-tát Thường Xả Tuệ, Bồ-tát Na-già Tuệ, Bồ-tát Thành Tựu Tuệ, Bồ-tát Điều Thuận Tuệ, Bồ-tát Đại Lực Tuệ, Bồ-tát Nan Tư Tuệ, Bồ-tát Vô Ngại Tuệ, Bồ-tát Tăng Thượng Tuệ, Bồ-tát Phổ Cúng Tuệ, Bồ-tát Như Lý Tuệ, Bồ-tát Thiện Xảo Tuệ, Bồ-tát Pháp Tự Tại Tuệ, Bồ-tát Pháp Tuệ, Bồ-tát Tịch Tĩnh Tuệ, Bồ-tát Hư Không Tuệ, Bồ-tát Nhất Tướng Tuệ, Bồ-tát Thiện Tuệ, Bồ-tát Như Huyễn Tuệ, Bồ-tát Quảng Đại Tuệ, Bồ-tát Thế Lực Tuệ, Bồ-tát Thế Gian Tuệ, Bồ-tát Phật Địa Tuệ, Bồ-tát Chân Thật Tuệ, Bồ-tát Tôn Thắng Tuệ, Bồ-tát Trí Quang Tuệ, Bồ-tát Vô Biên Tuệ, Bồ-tát Niệm Trang Nghiêm, Bồ-tát Đạt Không Tế, Bồ-tát Tính Trang Nghiêm, Bồ-tát Thậm Thâm Cảnh, Bồ-tát Thiện Giải Xứ Phi Xứ, Bồ-tát Đại Quang Minh, Bồ-tát Thường Quang Minh, Bồ-tát Liễu Phật Chủng, Bồ-tát Tâm Vương, Bồ-tát Nhất Hạnh, Bồ-tát Thường Hiện Thần Thông, Bồ-tát Trí Tuệ Nha, Bồ-tát Công Đức Xứ, Bồ-tát Pháp Đăng, Bồ-tát Chiếu Thế, Bồ-tát Trì Thế, Bồ-tát Tối An Ẩn, Bồ-tát Tối Thượng, Bồ-tát Vô Thượng, Bồ-tát Vô Tỉ, Bồ-tát Siêu Luân, Bồ-tát Vô Ngại Hạnh, Bồ-tát Quang Minh Diệm, Bồ-tát Nguyệt Quang, Bồ-tát Nhất Trần, Bồ-tát Kiên Cố Hạnh, Bồ-tát Chú Pháp Vũ, Bồ-tát Tối Thắng Tràng, Bồ-tát Phổ Trang Nghiêm, Bồ-tát Trí Nhãn, Bồ-tát Pháp Nhãn, Bồ-tát Tuệ Vân, Bồ-tát Tổng Trì Vương, Bồ-tát Vô Trụ Nguyện, Bồ-tát Trí Tạng, Bồ-tát Tâm Vương, Bồ-tát Nội Giác Tuệ, Bồ-tát Trụ Phật Trí, Bồ-tát Đà-la-ni Dũng Kiện Lực, Bồ-tát Trì Địa Lực, Bồ-tát Diệu Nguyệt, Bồ-tát Tu-di Đỉnh, Bồ-tát Bảo Đỉnh, Bồ-tát Phổ Quang Chiếu, Bồ-tát Uy Đức Vương, Bồ-tát Trí Tuệ Luân, Bồ-tát Đại Uy Đức, Bồ-tát Đại Long Tướng, Bồ-tát Chất Trực Hạnh, Bồ-tát Bất Thoái Chuyển, Bồ-tát Trì Pháp Tràng, Bồ-tát Vô Vong Thất, Bồ-tát Nhiếp Chư Thú, Bồ-tát Bất Tư Nghị Quyết Định Tuệ, Bồ-tát Du Hí Vô Biên Trí, Bồ-tát Vô Tận Diệu Pháp Tạng, Bồ-tát Trí Nhật, Bồ-tát Pháp Nhật, Bồ-tát Trí Tạng, Bồ-tát Trí Trạch, Bồ-tát Phổ Kiến, Bồ-tát Bất Không Kiến, Bồ-tát Kim Cang Thông, Bồ-tát Kim Cang Trí, Bồ-tát Kim Cang Diệm, Bồ-tát Kim Cang Tuệ, Bồ-tát Phổ Nhãn, Bồ-tát Phật Nhật, Bồ-tát Trì Phật Kim Cang Bí Mật Nghĩa, Bồ-tát Phổ Nhãn Cảnh Giới Trí Trang Nghiêm…
Các vị đại Bồ-tát như thế, đông như số bụi nhỏ trong mười cõi Phật, thuở xưa đều đã cùng với Đức Tì-lô-giá-na Như Lai (Vairocana, nghĩa là "Ánh sáng chiếu khắp", vị Phật chủ của kinh Hoa Nghiêm) tu tập các hạnh thiện căn (những việc lành vững chắc như gốc rễ, sinh ra mọi quả tốt) của Bồ-tát.
Bấy giờ, Đại Bồ-tát Phổ Nhãn nương sức oai thần của Phật, từ chỗ ngồi đứng dậy, kéo áo để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Con có điều muốn hỏi đấng Như Lai, Ứng Cúng (bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời và người), Chánh Đẳng Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn và cùng khắp), cúi mong Ngài thương xót cho phép."
Phật dạy: "Phổ Nhãn! Ông cứ tùy ý hỏi, Ta sẽ vì ông mà giảng nói, khiến tâm ông hoan hỷ."
Bồ-tát Phổ Nhãn thưa: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Phổ Hiền cùng các vị Bồ-tát đang an trụ trong mọi hạnh nguyện (việc làm và lời thề nguyện) của Phổ Hiền đã thành tựu được bao nhiêu tam-muội và pháp giải thoát, mà đối với các đại tam-muội của Bồ-tát, khi thì nhập vào, khi thì xuất ra, khi thì an trụ trong đó? Vì các ngài khéo nhập và xuất những đại tam-muội rộng lớn không thể nghĩ bàn của Bồ-tát, nên có thể đối với mọi tam-muội đều tự tại, thần thông biến hóa không bao giờ ngừng nghỉ."
Phật dạy: "Lành thay! Phổ Nhãn! Ông vì muốn đem lợi ích cho các Bồ-tát ở quá khứ, vị lai và hiện tại mà hỏi nghĩa này. Phổ Nhãn! Bồ-tát Phổ Hiền hiện đang ở đây, đã thành tựu được thần thông tự tại không thể nghĩ bàn, vượt lên trên hết thảy các Bồ-tát, thật khó gặp được. Ngài sinh ra từ vô lượng hạnh Bồ-tát; những đại nguyện của Bồ-tát ngài đều đã làm cho thanh tịnh trọn vẹn; mọi hạnh ngài làm đều không bao giờ thoái lui. Vô lượng pháp môn ba-la-mật (pāramitā, các pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ, như bố thí, trì giới, nhẫn nhục…), pháp môn đà-la-ni (dhāraṇī, năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp không quên mất) không ngăn ngại, pháp môn biện tài (tài ăn nói giảng giải lưu loát) không cùng tận, ngài đều đã đạt được, thanh tịnh không ngăn ngại. Ngài dùng lòng đại bi làm lợi ích cho mọi chúng sinh, nhờ sức bổn nguyện (lời nguyện lớn đã phát ra từ thuở ban đầu) mà suốt đến tận cùng thời vị lai vẫn không hề mỏi mệt chán nản. Ông nên thỉnh cầu ngài, ngài sẽ vì ông mà nói về tam-muội và pháp giải thoát tự tại ấy."
Bấy giờ, các Bồ-tát trong hội nghe đến danh hiệu Phổ Hiền, liền ngay khi ấy đạt được vô lượng tam-muội không thể nghĩ bàn: tâm không ngăn ngại, vắng lặng chẳng lay động; trí tuệ rộng lớn khó thể đo lường; cảnh giới vô cùng sâu xa, không gì sánh bằng. Ngay trước mắt, các vị đều thấy vô số chư Phật, được sức mạnh của Như Lai, đồng với bản tính của Như Lai, soi tỏ khắp quá khứ, vị lai và hiện tại; mọi phước đức không thể nào cùng tận, mọi thần thông đều đã đầy đủ. Các Bồ-tát ấy đối với Phổ Hiền khởi lòng tôn trọng, khát khao ngưỡng mộ mong được thấy ngài, liền nhìn khắp cả hội chúng, nhưng rốt cuộc không thấy được, mà cũng không thấy chỗ ngồi của ngài. Đó là do oai lực của Như Lai gìn giữ, và cũng do thần thông tự tại của Phổ Hiền khiến cho như vậy.
Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Nhãn bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nay Bồ-tát Phổ Hiền đang ở đâu?"
Phật dạy: "Phổ Nhãn! Bồ-tát Phổ Hiền hiện đang ở ngay trong hội chúng tại đạo tràng này, ở gần bên Ta, từ đầu đến giờ không hề dời đi đâu cả."
Khi ấy, Phổ Nhãn cùng các Bồ-tát lại một lần nữa quan sát hội chúng trong đạo tràng, tìm kiếm khắp nơi, rồi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Đến giờ chúng con vẫn chưa thấy được thân và chỗ ngồi của Bồ-tát Phổ Hiền."
Phật dạy: "Đúng vậy, này các thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi các đệ tử)! Vì sao các ông không thấy được? Này thiện nam tử! Vì chỗ an trụ của Bồ-tát Phổ Hiền quá sâu xa, không thể nói ra được. Bồ-tát Phổ Hiền đã đạt được pháp môn trí tuệ vô biên, nhập vào định Sư Tử Phấn Tấn (thiền định mạnh mẽ như sư tử vươn mình tung phá, không gì cản nổi), được công dụng tự tại vô thượng, vào được cõi thanh tịnh không ngăn ngại, sinh ra mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có, như biết rõ điều hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo ba đời…), lấy kho tàng pháp giới làm thân, được tất cả Như Lai cùng che chở, ghi nhớ. Trong khoảng một niệm (một ý nghĩ, một thoáng chốc), ngài đều có thể chứng nhập trí tuệ không sai khác của chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Vì thế các ông không thể thấy được."
Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Nhãn nghe Như Lai nói về công đức thanh tịnh của Bồ-tát Phổ Hiền, liền đạt được mười nghìn a-tăng-kỳ (asaṃkhya, con số lớn đến mức không thể đếm được) tam-muội. Nhờ sức tam-muội ấy, ngài lại quan sát khắp nơi, khát khao mong thấy Bồ-tát Phổ Hiền, nhưng vẫn không thấy được. Tất cả các Bồ-tát khác cũng đều không thấy.
Khi ấy, Bồ-tát Phổ Nhãn xuất khỏi tam-muội, bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Con đã nhập mười nghìn a-tăng-kỳ tam-muội để tìm thấy Phổ Hiền mà rốt cuộc vẫn không được. Con không thấy thân và thân nghiệp (việc làm bằng thân), lời nói và khẩu nghiệp (việc làm bằng lời nói), ý và ý nghiệp (việc làm bằng tâm ý), chỗ ngồi và nơi ở của ngài — tất cả đều không thấy."
Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy! Này thiện nam tử! Nên biết đó đều là do sức của pháp giải thoát không thể nghĩ bàn mà Bồ-tát Phổ Hiền đang an trụ. Phổ Nhãn! Ý ông nghĩ sao? Có ai nói được chỗ ở của các hình ảnh huyễn hóa trong chữ nghĩa của phép ảo thuật chăng?"
Đáp: "Thưa không."
Phật dạy: "Phổ Nhãn! Hình ảnh huyễn hóa trong trò ảo thuật còn không thể nói được, huống chi là cảnh giới thân bí mật, cảnh giới lời nói bí mật, cảnh giới tâm ý bí mật của Bồ-tát Phổ Hiền mà lại có thể vào được, thấy được trong đó! Vì sao vậy? Vì cảnh giới của Bồ-tát Phổ Hiền vô cùng sâu xa, không thể nghĩ bàn, không có hạn lượng, đã vượt ra ngoài mọi hạn lượng. Nói tóm lại, Bồ-tát Phổ Hiền dùng trí tuệ kim cang (trí tuệ cứng chắc như kim cương, phá được mọi thứ mà không gì phá được nó) nhập vào khắp pháp giới; đối với tất cả thế giới, ngài không có chỗ đi, không có chỗ dừng; ngài biết thân của mọi chúng sinh đều chính là chẳng phải thân, không đi không đến; ngài được thần thông tự tại không đứt đoạn, không cùng tận, không sai biệt; không nương tựa, không tạo tác, không lay động chuyển dời, đạt đến tận cùng bờ mé của pháp giới. Này thiện nam tử! Nếu ai được thấy Bồ-tát Phổ Hiền, hoặc được phụng sự ngài, hoặc được nghe danh hiệu ngài, hoặc suy ngẫm về ngài, hoặc ghi nhớ ngài, hoặc sinh lòng tin hiểu, hoặc siêng năng quán sát, hoặc mới bắt đầu hướng về, hoặc đang tìm cầu, hoặc phát lời thề nguyện, nối tiếp không dứt — thì đều được lợi ích, không ai luống công cả."
Bấy giờ, Phổ Nhãn cùng tất cả các Bồ-tát đối với Bồ-tát Phổ Hiền sinh lòng khát khao ngưỡng mộ, mong được chiêm bái, liền nói rằng: "Nam mô (xin quy kính) tất cả chư Phật! Nam mô Bồ-tát Phổ Hiền!" Xưng như vậy ba lần, rồi cúi đầu sát đất lễ kính.
Bấy giờ, Phật bảo Bồ-tát Phổ Nhãn và cả hội chúng rằng: "Này các Phật tử (con của Phật, tức người theo Phật)! Các ông nên lễ kính Phổ Hiền thêm nữa, ân cần thỉnh cầu, lại nên chuyên tâm hết mực quán sát mười phương, tưởng như thân Phổ Hiền đang hiện ra trước mặt. Hãy suy nghĩ như vậy, cùng khắp pháp giới, dùng tâm sâu xa mà tin hiểu, xa lìa chán bỏ mọi thứ, thề cùng Phổ Hiền đồng một hạnh nguyện: nhập vào pháp chân thật bất nhị (không có hai, không phân chia đối lập), thân hiện khắp tất cả thế gian, biết rõ sự sai khác nơi căn cơ (khả năng, trình độ tiếp nhận giáo pháp) của chúng sinh, ở khắp mọi nơi tích tập đạo hạnh Phổ Hiền. Nếu có thể phát khởi đại nguyện như vậy thì sẽ được thấy Bồ-tát Phổ Hiền."
Khi ấy, Phổ Nhãn nghe Phật dạy như vậy, liền cùng các Bồ-tát đồng thời cúi đầu lễ, thỉnh cầu được thấy bậc đại sĩ (bậc người lớn, tức đại Bồ-tát) Phổ Hiền.
Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Hiền liền dùng sức thần thông giải thoát, tùy theo chỗ thích hợp mà hiện sắc thân (thân có hình tướng nhìn thấy được), khiến tất cả các Bồ-tát ấy đều thấy Phổ Hiền đang ở gần bên Như Lai, ngồi trên tòa hoa sen giữa hội chúng Bồ-tát này. Lại thấy ngài từ chỗ của tất cả chư Phật ở mọi thế giới khác, lần lượt nối tiếp nhau mà đến. Lại thấy ngài ở chỗ tất cả chư Phật kia, đang diễn nói mọi hạnh của các Bồ-tát, chỉ bày con đường của nhất thiết trí trí (trí tuệ cao tột trong mọi trí tuệ, tức trí tuệ của Phật), làm sáng tỏ mọi thần thông của Bồ-tát, phân biệt mọi uy đức của Bồ-tát, thị hiện tất cả chư Phật ba đời. Khi ấy, Bồ-tát Phổ Nhãn và tất cả các Bồ-tát thấy sự biến hóa thần thông này, tâm hớn hở vui mừng, sinh niềm hoan hỷ lớn, ai nấy đều cúi đầu lễ Bồ-tát Phổ Hiền, sinh lòng tôn trọng như được thấy tất cả chư Phật mười phương.
Lúc ấy, nhờ sức đại oai thần của Phật, sức tin hiểu của các Bồ-tát, và sức bổn nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền, tự nhiên mưa xuống mười nghìn loại mây, đó là: mây các loại hoa, mây các loại tràng hoa, mây các loại hương, mây các loại hương bột, mây các loại lọng che, mây các loại y phục, mây các loại đồ trang sức, mây các loại châu báu, mây các loại hương đốt, mây các loại lụa là màu sắc. Vô số thế giới không thể nói hết đều chấn động theo sáu cách (lục chủng chấn động: sáu kiểu rung chuyển của đất trời khi có điềm lành lớn, như rung lắc, vọt lên, nổi dậy, vang dội, gầm thét, bật dậy). Nhạc trời trỗi lên, tiếng vang xa đến vô số thế giới không thể nói hết. Ánh sáng lớn phóng ra, chiếu khắp vô số thế giới không thể nói hết, khiến ba ác đạo (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, và súc sinh) đều được dứt sạch; làm cho vô số thế giới không thể nói hết được trang nghiêm thanh tịnh; khiến vô số Bồ-tát không thể nói hết nhập vào hạnh Phổ Hiền, vô số Bồ-tát không thể nói hết thành tựu hạnh Phổ Hiền, vô số Bồ-tát không thể nói hết được viên mãn hạnh nguyện Phổ Hiền mà thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (anuttarā samyaksaṃbodhi, sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật).
Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Nhãn bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Phổ Hiền là bậc an trụ nơi uy đức lớn lao, an trụ nơi không ai sánh bằng, an trụ nơi không ai vượt hơn, an trụ nơi không thoái lui, an trụ nơi bình đẳng, an trụ nơi không thể phá hoại, an trụ nơi mọi pháp sai biệt, an trụ nơi mọi pháp không sai biệt, an trụ nơi chỗ tâm khéo léo của mọi chúng sinh đang trụ, an trụ nơi tam-muội giải thoát tự tại đối với mọi pháp."
Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy! Phổ Nhãn! Như ông đã nói, Bồ-tát Phổ Hiền có a-tăng-kỳ công đức thanh tịnh, đó là: công đức trang nghiêm không gì sánh bằng, công đức châu báu vô lượng, công đức như biển cả không thể nghĩ bàn, công đức hình tướng vô lượng, công đức như mây không bờ bến, công đức không bờ mé không thể khen ngợi hết, công đức giáo pháp không cùng tận, công đức không thể nói hết, công đức của tất cả chư Phật, công đức ca ngợi tán dương mãi không hết."
Bấy giờ, Như Lai bảo Bồ-tát Phổ Hiền: "Phổ Hiền! Ông nên vì Phổ Nhãn và các Bồ-tát trong hội này mà nói về mười tam-muội, khiến họ khéo nhập vào, thành tựu viên mãn mọi hạnh nguyện của Phổ Hiền. Vì các đại Bồ-tát nói mười đại tam-muội này, nên các Bồ-tát quá khứ đã được xuất ly (thoát ra khỏi vòng sinh tử khổ đau), các Bồ-tát hiện tại nay được xuất ly, các Bồ-tát vị lai sẽ được xuất ly. Thế nào là mười?
Một là Đại tam-muội Phổ Quang (ánh sáng chiếu khắp); hai là Đại tam-muội Diệu Quang (ánh sáng mầu nhiệm); ba là Đại tam-muội Thứ Đệ Biến Vãng Chư Phật Quốc Độ (lần lượt đi khắp các cõi nước của chư Phật); bốn là Đại tam-muội Thanh Tịnh Thâm Tâm Hạnh (hạnh của tâm sâu xa thanh tịnh); năm là Đại tam-muội Tri Quá Khứ Trang Nghiêm Tạng (biết kho tàng trang nghiêm của quá khứ); sáu là Đại tam-muội Trí Quang Minh Tạng (kho tàng ánh sáng trí tuệ); bảy là Đại tam-muội Liễu Tri Nhất Thiết Thế Giới Phật Trang Nghiêm (biết rõ sự trang nghiêm của Phật trong mọi thế giới); tám là Đại tam-muội Chúng Sinh Sai Biệt Thân (các thân sai khác của chúng sinh); chín là Đại tam-muội Pháp Giới Tự Tại (tự tại trong pháp giới); mười là Đại tam-muội Vô Ngại Luân (bánh xe không ngăn ngại).
Mười đại tam-muội này, chỉ các đại Bồ-tát mới khéo nhập vào được; tất cả chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã nói, sẽ nói và đang nói. Nếu các Bồ-tát yêu thích, tôn trọng, tu tập không biếng nhác, thì sẽ được thành tựu. Người như thế thì gọi là Phật, gọi là Như Lai, cũng gọi là người được mười lực, cũng gọi là Đạo sư (bậc thầy dẫn đường), cũng gọi là Đại đạo sư, cũng gọi là Nhất thiết trí (bậc biết tất cả), cũng gọi là Nhất thiết kiến (bậc thấy tất cả), cũng gọi là bậc an trụ nơi không ngăn ngại, cũng gọi là bậc thông đạt mọi cảnh giới, cũng gọi là bậc tự tại đối với mọi pháp.
Vị Bồ-tát này vào khắp tất cả thế giới mà không dính mắc vào thế giới; vào khắp tất cả cõi chúng sinh mà không nắm giữ chúng sinh; vào khắp tất cả thân mà không bị thân ngăn ngại; vào khắp tất cả pháp giới mà biết pháp giới không có bờ bến. Gần gũi tất cả chư Phật ba đời, thấy rõ tất cả giáo pháp của chư Phật, khéo nói mọi văn tự, thông đạt mọi giả danh (tên gọi do người đặt ra để tạm gọi, không phải thực thể thật), thành tựu mọi con đường thanh tịnh của Bồ-tát, an trụ trong mọi hạnh sai khác của Bồ-tát. Trong một niệm, được khắp mọi trí tuệ ba đời, biết khắp mọi pháp ba đời, nói khắp mọi lời dạy của chư Phật, chuyển khắp mọi bánh xe pháp bất thoái (bánh xe giáo pháp đã lăn thì không lùi lại; ý nói giảng dạy giáo pháp khiến người nghe không còn thoái lui trên đường tu); trong mỗi một đời quá khứ, vị lai, hiện tại đều chứng khắp mọi con đường bồ-đề (giác ngộ); trong mỗi một sự giác ngộ ấy đều hiểu rõ khắp mọi điều Phật đã nói.
Đây là pháp môn về pháp tướng (hình tướng, đặc tính của các pháp) của các Bồ-tát; là pháp môn trí giác của các Bồ-tát; là pháp môn ngọn cờ vô thắng (không gì thắng nổi) của nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết rõ mọi loại, mọi chi tiết của tất cả các pháp, tức trí Phật); là pháp môn hạnh nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền; là pháp môn thần thông mạnh mẽ sắc bén và thề nguyện; là pháp môn mọi tổng trì (ghi nhớ giữ gìn trọn vẹn giáo pháp) và biện tài; là pháp môn về sự sai khác của các pháp trong ba đời; là pháp môn thị hiện của tất cả chư Phật; là pháp môn dùng tát-bà-nhã (sarvajña, trí tuệ biết tất cả) để đặt để tất cả chúng sinh vào chỗ an ổn; là pháp môn dùng sức thần thông của Phật để làm trang nghiêm thanh tịnh tất cả thế giới.
Nếu Bồ-tát nhập vào tam-muội này thì được sức pháp giới không cùng tận, được hạnh như hư không không chướng ngại; được địa vị Pháp vương (vua của giáo pháp, chỉ Phật) tự tại vô lượng, giống như ở thế gian thái tử được làm lễ quán đỉnh nhận ngôi vua. Được trí tuệ vô biên, thông suốt tất cả; được sức mạnh rộng lớn, mười loại đều viên mãn; thành tựu tâm vô tránh (không tranh chấp với ai), vào cõi tịch diệt (vắng lặng tuyệt đối, mọi phiền não đều dứt sạch); có lòng đại bi và không sợ hãi, giống như sư tử; là bậc trượng phu trí tuệ, thắp lên ngọn đèn sáng của chánh pháp; mọi công đức khen ngợi không hết, hàng Thanh văn (người nghe tiếng Phật giảng mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) và Độc giác (người tự tu tự ngộ mà không cần thầy, cũng chỉ lo giải thoát cho mình) không thể nghĩ bàn được. Được trí tuệ pháp giới, an trụ nơi cõi không lay động, mà vẫn có thể tùy theo thế tục mà diễn giảng nhiều cách; an trụ nơi vô tướng mà vẫn khéo nhập vào pháp tướng; được kho tàng tự tính thanh tịnh (bản tính vốn trong sạch tự nhiên), sinh vào nhà thanh tịnh của Như Lai; khéo mở bày các pháp môn sai khác, mà dùng trí tuệ biết rõ chúng vốn không có gì; khéo biết thời điểm, thường thực hành pháp thí (bố thí bằng giáo pháp, tức giảng dạy chân lý cho người) để khai ngộ tất cả, nên được gọi là bậc trí; thu nhận khắp chúng sinh, khiến tất cả đều thanh tịnh; dùng trí phương tiện (trí tuệ khéo léo dùng cách thích hợp để dẫn dắt chúng sinh) mà thị hiện thành Phật đạo, nhưng vẫn luôn tu hành hạnh Bồ-tát không đứt đoạn, không cùng tận; vào cảnh giới phương tiện của nhất thiết trí, thị hiện đủ loại thần thông rộng lớn.
Vì thế, Phổ Hiền! Nay ông nên phân biệt mà nói rộng về mười đại tam-muội của tất cả Bồ-tát; hội chúng nơi đây ai cũng mong được nghe."
Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Hiền vâng theo ý chỉ của Như Lai, nhìn các Bồ-tát Phổ Nhãn v.v. mà bảo rằng:
"Này Phật tử! Thế nào là tam-muội Phổ Quang Minh (ánh sáng chiếu khắp) của đại Bồ-tát? Phật tử! Vị đại Bồ-tát này có mười loại pháp vô tận. Thế nào là mười? Đó là: trí biết sự xuất hiện của chư Phật vô tận; trí biết sự biến hóa của chúng sinh vô tận; trí biết thế giới như bóng hình vô tận; trí thâm nhập pháp giới vô tận; trí khéo nhiếp thọ (thu nhận, dìu dắt) Bồ-tát vô tận; trí bất thoái của Bồ-tát vô tận; trí khéo quán sát nghĩa lý của mọi pháp vô tận; trí khéo giữ gìn sức tâm vô tận; trí an trụ nơi tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để độ chúng sinh) rộng lớn vô tận; trí về sức nguyện nhất thiết trí an trụ trong mọi Phật pháp vô tận. Phật tử! Đó gọi là mười loại pháp vô tận của đại Bồ-tát.
Phật tử! Vị đại Bồ-tát này phát mười loại tâm vô biên. Thế nào là mười? Đó là: phát tâm vô biên độ thoát (cứu giúp cho thoát khổ) tất cả chúng sinh; phát tâm vô biên phụng sự tất cả chư Phật; phát tâm vô biên cúng dường tất cả chư Phật; phát tâm vô biên thấy khắp tất cả chư Phật; phát tâm vô biên thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) mọi Phật pháp không quên mất; phát tâm vô biên thị hiện vô lượng thần biến của tất cả chư Phật; phát tâm vô biên vì muốn đạt được sức mạnh của Phật mà không bỏ mọi hạnh bồ-đề; phát tâm vô biên vào khắp cảnh giới vi tế của nhất thiết trí để nói mọi Phật pháp; phát tâm vô biên vào khắp cảnh giới rộng lớn không thể nghĩ bàn của Phật; phát tâm vô biên khởi chí nguyện sâu xa nơi biện tài của Phật, lĩnh thọ giáo pháp của chư Phật; phát tâm vô biên thị hiện đủ loại thân tự tại, vào các hội chúng ở đạo tràng của tất cả Như Lai. Đó là mười.
Phật tử! Vị đại Bồ-tát này có mười loại trí biết sự sai khác trong việc nhập tam-muội. Thế nào là mười? Đó là: nhập định ở phương đông mà xuất định ở phương tây; nhập định ở phương tây mà xuất định ở phương đông; nhập định ở phương nam mà xuất định ở phương bắc; nhập định ở phương bắc mà xuất định ở phương nam; nhập định ở phương đông bắc mà xuất định ở phương tây nam; nhập định ở phương tây nam mà xuất định ở phương đông bắc; nhập định ở phương tây bắc mà xuất định ở phương đông nam; nhập định ở phương đông nam mà xuất định ở phương tây bắc; nhập định ở phương dưới mà xuất định ở phương trên; nhập định ở phương trên mà xuất định ở phương dưới. Đó là mười.
"Phật tử! Vị đại Bồ-tát này có mười loại trí khéo léo trong việc nhập đại tam-muội. Thế nào là mười? Phật tử! Đại Bồ-tát lấy một tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) làm một hoa sen, hiện thân ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) trùm khắp trên hoa sen ấy. Trong thân lại hiện ra một tam thiên đại thiên thế giới, trong đó có trăm ức tứ thiên hạ (bốn châu lục lớn bao quanh núi Tu-di, tức một thế giới nhỏ). Ở mỗi tứ thiên hạ hiện trăm ức thân; mỗi thân vào trăm ức trăm ức tam thiên đại thiên thế giới; ở mỗi tứ thiên hạ trong những thế giới ấy hiện trăm ức trăm ức Bồ-tát tu hành; mỗi sự tu hành của Bồ-tát sinh ra trăm ức trăm ức quyết định giải (sự hiểu biết vững chắc, chắc chắn không còn nghi ngờ); mỗi quyết định giải khiến trăm ức trăm ức căn tính (khả năng và bản tính tiếp nhận giáo pháp) được viên mãn; mỗi căn tính thành tựu trăm ức trăm ức nghiệp bất thoái của pháp Bồ-tát. Thế nhưng những thân được hiện ra ấy chẳng phải một cũng chẳng phải nhiều, lúc nhập định và xuất định không hề lẫn lộn sai sót.
Phật tử! Ví như vua a-tu-la (asura, một loài thần có sức mạnh lớn, hay ganh đua và giao chiến với chư thiên) La-hầu, thân gốc cao bảy trăm do-tuần (yojana, đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), khi biến hóa thì thân cao mười sáu vạn tám nghìn do-tuần; đứng giữa biển lớn mà nhô lên nửa thân, cao ngang bằng núi Tu-di (ngọn núi khổng lồ ở trung tâm một thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo). Phật tử! Vua a-tu-la ấy tuy biến hóa thân cao đến mười sáu vạn tám nghìn do-tuần, nhưng vẫn không làm hỏng hình tướng của thân gốc; các uẩn, giới, xứ (các thành phần cấu tạo nên một con người: năm uẩn là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; mười hai xứ là sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng; mười tám giới là mười hai xứ cộng thêm sáu thức) đều y như cũ; tâm không rối loạn, không coi thân biến hóa là kẻ khác, cũng không cho thân gốc của mình là chẳng phải mình; thân gốc thọ sinh vẫn luôn hưởng mọi niềm vui, thân biến hóa thì thường hiện đủ loại thần thông và oai lực tự tại.
Phật tử! Vua a-tu-la còn có tham lam, giận dữ, si mê, đầy đủ kiêu mạn, mà còn có thể biến hiện thân mình như vậy; huống chi là đại Bồ-tát, có thể hiểu thấu sâu xa rằng tâm và pháp đều như huyễn ảo, tất cả thế gian đều như giấc mộng, việc chư Phật xuất hiện ở đời đều như bóng hình, tất cả thế giới như những sự biến hóa, lời nói âm thanh đều như tiếng vang; thấy được pháp như thật, lấy pháp như thật làm thân mình; biết tất cả các pháp bản tính vốn thanh tịnh, hiểu rõ thân và tâm không có thực thể; thân ngài an trụ khắp vô lượng cảnh giới, dùng ánh sáng rộng lớn của trí tuệ Phật mà tu tập thanh tịnh mọi hạnh bồ-đề!
"Phật tử! Đại Bồ-tát an trụ trong tam-muội này thì vượt lên trên thế gian, xa lìa thế gian, không gì làm mê loạn được, không gì che lấp hay đoạt mất ánh sáng của ngài được. Phật tử! Ví như vị tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ giới đầy đủ) quán sát thân mình, an trụ trong phép quán bất tịnh (phép tu quán xét thân thể là nhơ nhớp để dứt lòng tham đắm), xét kỹ thấy thân mình toàn là nhơ bẩn. Đại Bồ-tát cũng như vậy, an trụ trong tam-muội này mà quán sát pháp thân (thân chân lý, bản thể chân thật không hình tướng của Phật), thấy mọi thế gian đều vào khắp trong thân mình, trong đó thấy rõ tất cả thế gian và các pháp thế gian, mà đối với các thế gian và các pháp thế gian đều không dính mắc. Phật tử! Đó gọi là trí khéo léo của Đại tam-muội Phổ Quang Minh thứ nhất của đại Bồ-tát.
"Phật tử! Thế nào là tam-muội Diệu Quang Minh (ánh sáng mầu nhiệm) của đại Bồ-tát? Phật tử! Vị đại Bồ-tát này có thể vào số tam thiên đại thiên thế giới nhiều như số bụi nhỏ của một tam thiên đại thiên thế giới; ở mỗi thế giới hiện số thân nhiều như số bụi của tam thiên đại thiên thế giới; mỗi thân phóng số tia sáng nhiều như số bụi của tam thiên đại thiên thế giới; mỗi tia sáng hiện số màu sắc nhiều như số bụi của tam thiên đại thiên thế giới; mỗi màu sắc chiếu đến số thế giới nhiều như số bụi của tam thiên đại thiên thế giới; trong mỗi thế giới điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho hiền thiện) số chúng sinh nhiều như số bụi của tam thiên đại thiên thế giới. Các thế giới ấy đủ loại không giống nhau, Bồ-tát đều biết hết, đó là: sự nhơ nhiễm của thế giới, sự thanh tịnh của thế giới, nguyên nhân của thế giới, sự hình thành của thế giới, sự cùng tồn tại của thế giới, ánh sáng màu sắc của thế giới, sự qua lại của thế giới. Tất cả những điều như vậy, Bồ-tát đều biết, Bồ-tát đều vào. Các thế giới ấy cũng đều đến vào thân Bồ-tát, thế nhưng các thế giới không hề lẫn lộn rối loạn, mọi pháp cũng không bị hủy hoại.
Phật tử! Ví như mặt trời mọc lên, xoay quanh núi Tu-di, chiếu vào bảy dãy núi báu (bảy vòng núi vàng bao quanh núi Tu-di). Trên bảy dãy núi báu và ở khoảng giữa các núi báu đều có ánh sáng và bóng hiện rõ ràng. Mọi bóng mặt trời trên núi báu đều hiện ra trong bóng ở khoảng giữa các núi; mọi bóng mặt trời ở khoảng giữa bảy núi cũng đều hiện ra trong bóng trên núi. Cứ thế xoay vần, cùng in bóng lẫn nhau: có khi nói bóng mặt trời ra từ bảy núi báu, có khi nói bóng mặt trời ra từ khoảng giữa bảy núi, có khi nói bóng mặt trời vào bảy núi báu, có khi nói bóng mặt trời vào khoảng giữa bảy núi. Chỉ là những bóng mặt trời này soi chiếu hiện ra lẫn nhau, không có bờ bến; bản thể của nó chẳng phải có, cũng chẳng phải không; không ở nơi núi, không lìa khỏi núi; không ở nơi nước, cũng không lìa khỏi nước.
Phật tử! Đại Bồ-tát cũng như vậy, an trụ trong Đại tam-muội Diệu Quang rộng lớn này, không phá hoại hình tướng được thiết lập của thế gian, không diệt mất tự tính của các pháp thế gian; không ở trong thế giới, không ở ngoài thế giới; đối với các thế giới không có sự phân biệt, mà cũng không phá hoại hình tướng của thế giới; quán tất cả các pháp là một tướng, là vô tướng, mà cũng không phá hoại tự tính của các pháp; an trụ nơi tính chân như (bản tính chân thật như vốn có, không đổi khác của mọi sự vật), luôn không rời bỏ.
Phật tử! Ví như nhà ảo thuật giỏi phép ảo thuật, đứng ở ngã tư đường làm các trò ảo thuật. Trong một ngày, chỉ trong khoảnh khắc, khi thì hiện ra một ngày, khi thì hiện ra một đêm, hoặc lại hiện ra bảy ngày bảy đêm, nửa tháng, một tháng, một năm, trăm năm; tùy theo ý muốn mà đều có thể bày ra thành ấp, làng xóm, suối chảy, sông biển, mặt trời mặt trăng, mây mưa, cung điện nhà cửa — tất cả như vậy không gì không đầy đủ. Không vì đã bày ra trải qua năm tháng mà làm hỏng một ngày một giờ gốc; không vì thời gian gốc rất ngắn ngủi mà làm hỏng ngày tháng năm đã bày ra; hình ảnh huyễn ảo hiện ra rõ ràng mà ngày gốc vẫn không mất. Đại Bồ-tát cũng như vậy, nhập vào Đại tam-muội Diệu Quang rộng lớn này, hiện a-tăng-kỳ thế giới vào trong một thế giới.
Trong a-tăng-kỳ thế giới ấy, mỗi thế giới đều có đất, nước, lửa, gió, biển lớn, các núi, thành ấp, làng xóm, vườn rừng, nhà cửa, cung trời, cung rồng, cung dạ-xoa (yakṣa, loài quỷ thần nhanh nhẹn, có loại hung dữ, có loại hộ pháp), cung càn-thát-bà (gandharva, thần nhạc trời, sống bằng hương thơm), cung a-tu-la, cung ca-lâu-la (garuḍa, chim thần cánh vàng khổng lồ, ăn rồng), cung khẩn-na-la (kiṃnara, thần ca hát của trời, hình dáng nửa người nửa thú), cung ma-hầu-la-già (mahoraga, thần mãng xà lớn); đủ mọi thứ trang nghiêm đều đầy đủ. Có Dục giới (cõi còn ham muốn ăn uống, tình dục, gồm loài người, súc sinh và các tầng trời thấp), Sắc giới (cõi đã hết ham muốn thô nhưng vẫn còn thân hình vi tế, cõi của người tu thiền định), Vô sắc giới (cõi không còn thân hình, chỉ còn tâm thức trong thiền định); tiểu thiên thế giới (một nghìn thế giới nhỏ gộp lại), đại thiên thế giới; nghiệp hạnh và quả báo, chết ở đây sinh ra ở kia. Tất cả thời tiết của mọi thế gian: khoảnh khắc, ngày đêm, nửa tháng, một tháng, một năm, trăm năm, thành kiếp (thời kỳ thế giới hình thành; kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài), hoại kiếp (thời kỳ thế giới tan hoại); cõi nước nhơ nhiễm, cõi nước thanh tịnh, cõi nước rộng lớn, cõi nước chật hẹp; trong đó có chư Phật xuất hiện ở đời, cõi Phật thanh tịnh, hội chúng Bồ-tát vây quanh khắp nơi, thần thông tự tại, giáo hóa chúng sinh. Ở các phương xứ của những cõi nước ấy, vô lượng người đông đúc đầy khắp; các loại chúng sinh hình dạng khác lạ, đường lối khác nhau, nhiều vô lượng vô biên không thể nghĩ bàn; sức nghiệp thanh tịnh của quá khứ, vị lai, hiện tại sinh ra vô lượng châu báu thượng hạng mầu nhiệm. Những việc như thế đều được hiện ra, vào trong một thế giới.
Bồ-tát đối với những điều ấy đều thấy rõ khắp, vào khắp, quán khắp, suy nghĩ khắp, hiểu rõ khắp, dùng trí tuệ vô tận mà biết đúng như thật; không vì những thế giới kia nhiều mà làm hỏng một thế giới này, không vì thế giới này là một mà làm hỏng nhiều thế giới kia. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát biết tất cả các pháp đều vô ngã (không có cái "ta" thường còn, có thực thể riêng), nên gọi là bậc nhập vào pháp vô mệnh (không có sinh mệnh thường còn), pháp vô tác giả (không có kẻ tạo tác chủ thể); vì Bồ-tát siêng tu hành pháp vô tránh trong tất cả thế gian, nên gọi là bậc an trụ nơi pháp vô ngã; vì Bồ-tát thấy đúng như thật rằng mọi thân đều do duyên khởi (do nhiều nhân duyên hội tụ mà sinh ra), nên gọi là bậc an trụ nơi pháp vô chúng sinh (không có cái gọi là chúng sinh thực thể); vì Bồ-tát biết mọi pháp sinh diệt đều từ nhân mà sinh ra, nên gọi là bậc an trụ nơi pháp vô bổ-đặc-già-la (pudgala, cái "con người" hay chủ thể được cho là trôi lăn trong luân hồi; ở đây nói không có chủ thể ấy); vì Bồ-tát biết các pháp bản tính bình đẳng, nên gọi là bậc an trụ nơi pháp vô ý sinh (không có kẻ do ý sinh ra, tức không có "con người" thực thể), vô ma-nạp-bà (māṇava, nghĩa đen là "chàng trai trẻ", một tên gọi khác của cái "ta"; ở đây nói không có cái ta ấy); vì Bồ-tát biết tất cả các pháp bản tính vắng lặng, nên gọi là bậc an trụ nơi pháp tịch tĩnh; vì Bồ-tát biết tất cả các pháp là một tướng, nên gọi là bậc an trụ nơi pháp vô phân biệt; vì Bồ-tát biết pháp giới không có đủ loại pháp sai khác, nên gọi là bậc an trụ nơi pháp không thể nghĩ bàn; vì Bồ-tát siêng tu mọi phương tiện, khéo điều phục chúng sinh, nên gọi là bậc an trụ nơi pháp đại bi.
"Phật tử! Bồ-tát như thế có thể đem a-tăng-kỳ thế giới vào trong một thế giới, biết sự sai khác muôn vẻ của vô số chúng sinh, thấy vô số Bồ-tát mỗi vị đều phát tâm tiến tu, quán thấy vô số chư Phật xuất hiện khắp nơi; những giáo pháp mà các Như Lai ấy diễn nói, các Bồ-tát kia đều lĩnh thọ được; cũng thấy chính mình tu hành ở trong đó. Thế nhưng không rời chỗ này mà vẫn thấy mình ở chỗ kia, cũng không rời chỗ kia mà vẫn thấy mình ở chỗ này; thân ở kia và thân ở đây không có sai khác. Vì đã nhập vào pháp giới nên thường siêng năng quán sát không ngừng nghỉ, vì không rời bỏ trí tuệ nên không thoái chuyển.
Như nhà ảo thuật tùy ở một chỗ mà làm các trò ảo thuật, không vì đất huyễn mà làm hỏng đất thật, không vì ngày huyễn mà làm hỏng ngày thật. Đại Bồ-tát cũng như vậy: nơi không có cõi nước thì hiện ra có cõi nước, nơi có cõi nước thì hiện ra không có cõi nước; nơi có chúng sinh thì hiện ra không có chúng sinh, nơi không có chúng sinh thì hiện ra có chúng sinh; không có sắc (hình tướng vật chất) thì hiện ra sắc, có sắc thì hiện ra không sắc; cái trước không làm rối cái sau, cái sau không làm rối cái trước. Bồ-tát hiểu rõ mọi pháp thế gian cũng đều như vậy, giống như huyễn hóa. Vì biết pháp là huyễn nên biết trí là huyễn; vì biết trí là huyễn nên biết nghiệp là huyễn; đã biết trí huyễn, nghiệp huyễn rồi thì khởi lên trí huyễn (trí tuệ thấy rõ mọi sự đều như huyễn), quán xét mọi nghiệp như trò ảo thuật ở thế gian: không phải ngoài chỗ ấy mà hiện ra trò huyễn, cũng không phải ngoài trò huyễn mà có chỗ ấy.
Đại Bồ-tát cũng như vậy, không phải ra ngoài hư không mà vào thế gian, cũng không phải ra ngoài thế gian mà vào hư không. Vì sao vậy? Vì hư không và thế gian không có sai khác, an trụ nơi thế gian cũng là an trụ nơi hư không. Đại Bồ-tát ở trong hư không có thể thấy, có thể tu tập mọi sự nghiệp trang nghiêm mầu nhiệm muôn vẻ sai khác của tất cả thế gian; trong khoảng một niệm đều có thể biết rõ vô số thế giới đang thành hay đang hoại, cũng biết thứ tự nối tiếp nhau của các kiếp; có thể trong một niệm hiện ra vô số kiếp, mà cũng không làm cho một niệm ấy rộng lớn ra.
Đại Bồ-tát đạt được trí huyễn giải thoát không thể nghĩ bàn, đến được bờ bên kia (bờ giác ngộ, thoát khỏi mê lầm); an trụ nơi bờ mé của huyễn, vào trong số những thứ huyễn của thế gian, suy nghĩ các pháp đều như huyễn; không trái với thế gian huyễn, mà thấu tận trí huyễn, hiểu rõ ba đời cùng với huyễn không khác, quyết định thông đạt, tâm không bờ bến. Như các Như Lai an trụ nơi trí như huyễn, tâm các Ngài bình đẳng; đại Bồ-tát cũng như vậy, biết các thế gian đều như huyễn, ở mọi nơi đều không dính mắc, không có ngã sở (ý niệm "cái này là của ta"). Như nhà ảo thuật kia làm các trò ảo thuật, tuy không cùng ở chung với những trò huyễn ấy, nhưng đối với trò huyễn cũng không hề mê lầm; đại Bồ-tát cũng như vậy, biết tất cả các pháp, đến được bờ bên kia, tâm không chấp rằng "ta có thể nhập vào pháp", mà đối với pháp cũng không có sự lẫn lộn sai lầm. Đó là trí khéo léo của Đại tam-muội Diệu Quang Minh thứ hai của đại Bồ-tát.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ bốn mươi.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ bốn mươi mốt.
Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho tàng giáo điển: kinh, luật, luận) Thật-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (vương quốc cổ ở vùng Khotan, Tân Cương ngày nay), vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video