Phẩm Thập Định (mười đại định, tức mười loại thiền định lớn của Bồ-tát), thứ hai mươi bảy, phần ba.
"Này Phật tử (người con Phật, lời gọi các vị Bồ-tát đang nghe pháp)! Thế nào là tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vững vàng vào một chỗ) 'Thân sai khác của tất cả chúng sinh' của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh)? Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong tam-muội này thì được mười điều không vướng mắc. Mười điều ấy là gì? Đó là: không vướng mắc nơi tất cả các cõi, không vướng mắc nơi tất cả các phương, không vướng mắc nơi tất cả các kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), không vướng mắc nơi tất cả các hội chúng, không vướng mắc nơi tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và mọi lời dạy), không vướng mắc nơi tất cả các Bồ-tát, không vướng mắc nơi tất cả các nguyện của Bồ-tát, không vướng mắc nơi tất cả các tam-muội, không vướng mắc nơi tất cả các Phật, không vướng mắc nơi tất cả các địa (các bậc tu chứng của Bồ-tát). Đó là mười điều.
"Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát vào tam-muội này thế nào, ra khỏi tam-muội này thế nào? Này Phật tử! Đối với tam-muội này, Bồ-tát Ma-ha-tát vào định nơi thân bên trong, ra định nơi thân bên ngoài; vào định nơi thân bên ngoài, ra định nơi thân bên trong; vào định nơi thân giống nhau, ra định nơi thân khác nhau; vào định nơi thân khác nhau, ra định nơi thân giống nhau. Vào định nơi thân người, ra định nơi thân dạ-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, đi lại nhanh chóng); vào định nơi thân dạ-xoa, ra định nơi thân rồng; vào định nơi thân rồng, ra định nơi thân a-tu-la (loài thần có phước lớn nhưng hay nóng giận, thường gây chiến với chư thiên); vào định nơi thân a-tu-la, ra định nơi thân trời; vào định nơi thân trời, ra định nơi thân Phạm vương (vua cõi trời Phạm Thiên); vào định nơi thân Phạm vương, ra định nơi thân cõi Dục giới (cõi của những loài còn ham muốn ăn uống, dâm dục, gồm cõi người, cõi địa ngục và sáu tầng trời thấp). Vào định ở cõi trời, ra định ở địa ngục; vào định ở địa ngục, ra định ở cõi người; vào định ở cõi người, ra định ở các nẻo khác (các cõi khác mà chúng sinh tái sinh vào). Vào định nơi nghìn thân, ra định nơi một thân; vào định nơi một thân, ra định nơi nghìn thân; vào định nơi na-do-tha (một con số cực lớn, chỉ hàng nghìn tỉ) thân, ra định nơi một thân; vào định nơi một thân, ra định nơi na-do-tha thân.
Vào định giữa chúng sinh ở châu Diêm-phù-đề (châu phía nam trong bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức thế giới loài người chúng ta), ra định giữa chúng sinh ở châu Tây Cù-đà-ni (châu phía tây); vào định giữa chúng sinh ở châu Tây Cù-đà-ni, ra định giữa chúng sinh ở châu Bắc Câu-lô (châu phía bắc); vào định giữa chúng sinh ở châu Bắc Câu-lô, ra định giữa chúng sinh ở châu Đông Tì-đề-ha (châu phía đông); vào định giữa chúng sinh ở châu Đông Tì-đề-ha, ra định giữa chúng sinh ở ba thiên hạ (ba châu); vào định giữa chúng sinh ở ba thiên hạ, ra định giữa chúng sinh ở bốn thiên hạ (cả bốn châu lớn); vào định giữa chúng sinh ở bốn thiên hạ, ra định giữa các loài chúng sinh sai khác trong tất cả các biển; vào định giữa các loài chúng sinh sai khác trong tất cả các biển, ra định giữa chúng thần biển của tất cả các biển; vào định giữa chúng thần biển của tất cả các biển, ra định trong thủy đại (yếu tố nước, một trong bốn yếu tố cấu thành vật chất) của tất cả các biển; vào định trong thủy đại của tất cả các biển, ra định trong địa đại (yếu tố đất) của tất cả các biển; vào định trong địa đại của tất cả các biển, ra định trong hỏa đại (yếu tố lửa) của tất cả các biển; vào định trong hỏa đại của tất cả các biển, ra định trong phong đại (yếu tố gió) của tất cả các biển; vào định trong phong đại của tất cả các biển, ra định trong tất cả tứ đại chủng (bốn yếu tố cơ bản cấu thành mọi vật chất: đất, nước, lửa, gió); vào định trong tất cả tứ đại chủng, ra định trong pháp vô sinh (lẽ thật rằng các pháp vốn không thật có sinh ra, cũng không thật có mất đi); vào định trong pháp vô sinh, ra định trong núi Diệu Cao (tức núi Tu-di, núi chúa ở trung tâm một thế giới); vào định trong núi Diệu Cao, ra định trong các núi bảy báu (bảy dãy núi bằng vàng báu bao quanh núi Tu-di); vào định trong các núi bảy báu, ra định nơi các loại lúa má, rừng cây, núi đen trên khắp mặt đất; vào định nơi các loại lúa má, rừng cây, núi đen trên khắp mặt đất, ra định nơi mọi sự trang nghiêm bằng hương thơm, hoa đẹp và châu báu; vào định nơi mọi sự trang nghiêm bằng hương thơm, hoa đẹp và châu báu, ra định nơi tất cả chúng sinh thọ sinh ở phương dưới và phương trên của tất cả bốn thiên hạ; vào định nơi tất cả chúng sinh thọ sinh ở phương dưới và phương trên của tất cả bốn thiên hạ, ra định giữa chúng sinh trong tiểu thiên thế giới (một nghìn thế giới nhỏ gộp lại).
Vào định giữa chúng sinh trong tiểu thiên thế giới, ra định giữa chúng sinh trong trung thiên thế giới (một nghìn tiểu thiên thế giới gộp lại); vào định giữa chúng sinh trong trung thiên thế giới, ra định giữa chúng sinh trong đại thiên thế giới (một nghìn trung thiên thế giới gộp lại); vào định giữa chúng sinh trong đại thiên thế giới, ra định giữa chúng sinh trong trăm nghìn ức na-do-tha tam thiên đại thiên thế giới (tam thiên đại thiên thế giới tức một đại thiên thế giới, gồm một tỉ thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một vị Phật); vào định giữa chúng sinh trong trăm nghìn ức na-do-tha tam thiên đại thiên thế giới, ra định giữa chúng sinh trong vô số thế giới.
(Từ đây kinh nêu các tên gọi của những con số cực lớn: vô số – không đếm được, vô lượng – không đo được, vô biên – không có bờ mé, vô đẳng – không gì sánh bằng, bất khả sổ – không thể đếm, bất khả xưng – không thể cân nhắc, bất khả tư – không thể nghĩ tới, bất khả lượng – không thể đo lường, bất khả thuyết – không thể nói hết, bất khả thuyết bất khả thuyết – không thể nói hết của không thể nói hết.) Vào định giữa chúng sinh trong vô số thế giới, ra định giữa chúng sinh trong vô lượng thế giới; vào định giữa chúng sinh trong vô lượng thế giới, ra định giữa chúng sinh trong vô biên cõi Phật; vào định giữa chúng sinh trong vô biên cõi Phật, ra định giữa chúng sinh trong vô đẳng cõi Phật; vào định giữa chúng sinh trong vô đẳng cõi Phật, ra định giữa chúng sinh trong bất khả sổ thế giới; vào định giữa chúng sinh trong bất khả sổ thế giới, ra định giữa chúng sinh trong bất khả xưng thế giới; vào định giữa chúng sinh trong bất khả xưng thế giới, ra định giữa chúng sinh trong bất khả tư thế giới; vào định giữa chúng sinh trong bất khả tư thế giới, ra định giữa chúng sinh trong bất khả lượng thế giới; vào định giữa chúng sinh trong bất khả lượng thế giới, ra định giữa chúng sinh trong bất khả thuyết thế giới; vào định giữa chúng sinh trong bất khả thuyết thế giới, ra định giữa chúng sinh trong bất khả thuyết bất khả thuyết thế giới; vào định giữa chúng sinh trong bất khả thuyết bất khả thuyết thế giới, ra định giữa chúng sinh tạp nhiễm (bị phiền não làm ô uế, lẫn lộn); vào định giữa chúng sinh tạp nhiễm, ra định giữa chúng sinh thanh tịnh (trong sạch, không còn phiền não); vào định giữa chúng sinh thanh tịnh, ra định giữa chúng sinh tạp nhiễm.
Vào định nơi nhãn xứ (căn mắt, chỗ làm phát sinh cái thấy), ra định nơi nhĩ xứ (căn tai); vào định nơi nhĩ xứ, ra định nơi nhãn xứ; vào định nơi tỷ xứ (căn mũi), ra định nơi thiệt xứ (căn lưỡi); vào định nơi thiệt xứ, ra định nơi tỷ xứ; vào định nơi thân xứ (căn thân, cảm nhận sự xúc chạm), ra định nơi ý xứ (căn ý, nơi phát sinh suy nghĩ); vào định nơi ý xứ, ra định nơi thân xứ; vào định nơi các xứ của mình, ra định nơi các xứ của người khác; vào định nơi các xứ của người khác, ra định nơi các xứ của mình. Vào định trong một vi trần (hạt bụi cực nhỏ), ra định trong các vi trần của vô số thế giới; vào định trong các vi trần của vô số thế giới, ra định trong một vi trần. Vào định nơi Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu giải thoát cho riêng mình), ra định nơi Độc giác (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy); vào định nơi Độc giác, ra định nơi Thanh văn. Vào định nơi thân mình, ra định nơi thân Phật; vào định nơi thân Phật, ra định nơi thân mình. Vào định trong một niệm (một khoảnh ý nghĩ cực ngắn), ra định sau ức kiếp; vào định trong ức kiếp, ra định trong một niệm. Vào định trong cùng một niệm, ra định ở thời điểm khác; vào định ở thời điểm khác, ra định trong cùng một niệm. Vào định nơi tiền tế (thời quá khứ), ra định nơi hậu tế (thời vị lai); vào định nơi hậu tế, ra định nơi tiền tế; vào định nơi tiền tế, ra định nơi trung tế (thời hiện tại); vào định nơi trung tế, ra định nơi tiền tế. Vào định trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), ra định trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn); vào định trong một sát-na, ra định trong ba đời. Vào định nơi chân như (thực tướng như thật của muôn pháp, vượt ngoài lời nói và ý nghĩ), ra định nơi lời nói; vào định nơi lời nói, ra định nơi chân như.
"Này Phật tử! Ví như có người bị quỷ nhập, thân run rẩy không tự yên được; quỷ không hiện thân mà khiến thân người kia như thế. Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này cũng lại như vậy: thân mình vào định thì thân người khác ra định, thân người khác vào định thì thân mình ra định. Này Phật tử! Ví như xác chết nhờ sức thần chú mà đứng dậy đi lại được, làm việc gì cũng xong; xác chết và thần chú tuy khác nhau, nhưng hợp lại mà làm thành việc ấy. Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này cũng lại như vậy: vào định nơi cảnh giống nhau, ra định nơi cảnh khác nhau; vào định nơi cảnh khác nhau, ra định nơi cảnh giống nhau. Này Phật tử! Ví như vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) được tâm tự tại (đã có thần thông), có khi từ một thân hóa làm nhiều thân, có khi từ nhiều thân hợp làm một thân; không phải một thân mất đi rồi nhiều thân sinh ra, cũng không phải nhiều thân mất đi rồi một thân sinh ra. Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này cũng lại như vậy: một thân vào định thì nhiều thân ra định, nhiều thân vào định thì một thân ra định. Này Phật tử! Ví như mặt đất chỉ có một vị, nhưng lúa má mọc lên thì có đủ thứ vị khác nhau; đất tuy không sai khác, mà vị lại có khác biệt. Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này cũng lại như vậy: tuy không có phân biệt, nhưng vẫn có việc vào định nơi một loại mà ra định nơi nhiều loại, vào định nơi nhiều loại mà ra định nơi một loại.
"Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này thì được mười danh xưng ca ngợi. Mười danh xưng ấy là gì? Đó là: vì vào được chân như, nên gọi là Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như); vì giác ngộ tất cả các pháp, nên gọi là Phật (bậc giác ngộ); vì được tất cả thế gian khen ngợi, nên gọi là Pháp sư (bậc thầy giảng dạy giáo pháp); vì biết tất cả các pháp, nên gọi là Nhất thiết trí (bậc có trí biết hết thảy); vì được tất cả thế gian quy y nương tựa, nên gọi là Chỗ nương tựa; vì thông suốt phương tiện (cách thức khéo léo) của tất cả các pháp, nên gọi là Đạo sư (người dẫn đường); vì dẫn dắt tất cả chúng sinh vào con đường Tát-bà-nhã (tiếng Phạn, nghĩa là trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ của Phật), nên gọi là Đại đạo sư (người dẫn đường lớn); vì làm ngọn đèn cho tất cả thế gian, nên gọi là Quang minh (ánh sáng); vì tâm chí viên mãn, việc lợi ích đã thành tựu, việc cần làm đều đã làm xong, an trụ nơi trí không chướng ngại, phân biệt rõ biết tất cả các pháp, nên gọi là Thập lực tự tại (tự tại với mười trí lực đặc biệt của Phật); vì thông suốt tất cả pháp luân (giáo pháp của Phật, được ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), nên gọi là Nhất thiết kiến giả (bậc thấy tất cả). Đó là mười.
Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này lại được mười thứ ánh sáng chiếu soi. Mười thứ ấy là gì? Đó là: được ánh sáng của tất cả chư Phật, vì bình đẳng với các Ngài; được ánh sáng của tất cả thế giới, vì đều có thể làm cho trang nghiêm trong sạch; được ánh sáng của tất cả chúng sinh, vì đều đến đó điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thục); được ánh sáng vô lượng không sợ hãi, vì lấy pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng trong vũ trụ) làm đạo tràng mà diễn nói; được ánh sáng không sai khác, vì biết tất cả các pháp không có nhiều thứ tính chất khác nhau; được ánh sáng phương tiện, vì đối với tất cả các pháp, chứng nhập vào ly dục tế (bờ mé lìa tham dục, tức chân lý rốt ráo); được ánh sáng chân thật, vì đối với tất cả các pháp, tâm bình đẳng nơi bờ mé lìa tham dục; được ánh sáng thần biến (biến hóa thần diệu) khắp tất cả thế gian, vì được Phật gia hộ không lúc nào ngừng; được ánh sáng suy nghĩ khéo léo, vì đã đến bờ tự tại của tất cả chư Phật; được ánh sáng chân như của tất cả các pháp, vì trong một lỗ chân lông khéo nói được tất cả. Đó là mười.
Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này lại được mười điều không tạo tác (làm mà không chấp có việc mình làm). Mười điều ấy là gì? Đó là: thân nghiệp (hành động của thân) không tạo tác, ngữ nghiệp (lời nói) không tạo tác, ý nghiệp (ý nghĩ) không tạo tác, thần thông (năng lực siêu nhiên) không tạo tác, hiểu rõ các pháp không có tự tính (không có bản chất riêng cố định) mà không tạo tác, biết nghiệp không hư mất mà không tạo tác, trí không sai khác mà không tạo tác, trí không sinh khởi mà không tạo tác, biết các pháp không diệt mất mà không tạo tác, thuận theo câu chữ mà không làm hỏng ý nghĩa mà không tạo tác. Đó là mười.
"Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này có vô lượng cảnh giới, đủ thứ sai khác. Đó là: vào định nơi một mà ra định nơi nhiều, vào nơi nhiều mà ra nơi một; vào nơi giống nhau mà ra nơi khác nhau, vào nơi khác nhau mà ra nơi giống nhau; vào nơi nhỏ mịn mà ra nơi thô lớn, vào nơi thô lớn mà ra nơi nhỏ mịn; vào nơi lớn mà ra nơi nhỏ, vào nơi nhỏ mà ra nơi lớn; vào theo chiều thuận mà ra theo chiều nghịch, vào theo chiều nghịch mà ra theo chiều thuận; vào nơi không có thân mà ra nơi có thân, vào nơi có thân mà ra nơi không có thân; vào nơi vô tướng (không có hình tướng) mà ra nơi hữu tướng (có hình tướng), vào nơi hữu tướng mà ra nơi vô tướng; vào ngay trong lúc ra, ra ngay trong lúc vào. Những điều như thế đều là cảnh giới tự tại của tam-muội này.
Này Phật tử! Ví như nhà ảo thuật nhờ trì thần chú thành công mà hiện ra đủ thứ hình tướng khác nhau. Thần chú và trò ảo thuật khác nhau mà vẫn làm ra được trò ảo thuật; thần chú chỉ là âm thanh, mà vẫn hóa hiện được đủ các sắc mà nhãn thức (cái biết do mắt) nhận biết, đủ các tiếng mà nhĩ thức (cái biết do tai) nhận biết, đủ các mùi hương mà tỷ thức (cái biết do mũi) nhận biết, đủ các vị mà thiệt thức (cái biết do lưỡi) nhận biết, đủ các xúc chạm mà thân thức (cái biết do thân) nhận biết, đủ các cảnh giới mà ý thức (cái biết do ý) nhận biết. Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này cũng lại như vậy: vào định trong cái giống nhau mà ra định trong cái khác nhau, vào định trong cái khác nhau mà ra định trong cái giống nhau.
Này Phật tử! Ví như lúc chư thiên cõi trời Ba mươi ba (tức trời Đao-lợi, cõi trời trên đỉnh núi Tu-di do Đế Thích làm chủ) giao chiến với a-tu-la, chư thiên thắng trận, quân a-tu-la thua chạy; vua a-tu-la thân cao lớn bảy trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), có vô số nghìn vạn bốn đạo binh (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ) vây quanh, vậy mà dùng sức huyễn thuật đem cả đoàn quân cùng lúc chạy trốn vào lỗ tơ ngó sen. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: đã khéo thành tựu các bậc huyễn trí (trí tuệ thấy biết mọi pháp như ảo hóa); huyễn trí tức là Bồ-tát, Bồ-tát tức là huyễn trí; vì thế có thể vào định trong pháp không sai khác mà ra định trong pháp sai khác, vào định trong pháp sai khác mà ra định trong pháp không sai khác.
Này Phật tử! Ví như nhà nông gieo giống xuống ruộng, hạt giống ở dưới mà quả sinh ra ở trên. Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này cũng lại như vậy: vào định trong một mà ra định trong nhiều, vào định trong nhiều mà ra định trong một.
Này Phật tử! Ví như tinh trắng của cha và huyết đỏ của mẹ hòa hợp, có chúng sinh thọ sinh vào trong đó; lúc ấy gọi là giai đoạn ca-la-la (giai đoạn đầu tiên của bào thai, khi tinh huyết mới kết lại như váng sữa). Từ đó theo thứ lớp ở trong thai mẹ cho đủ mười tháng; nhờ sức nghiệp lành nên mọi bộ phận tay chân đều được thành tựu, các căn (giác quan) không thiếu, tâm ý sáng suốt. Giai đoạn ca-la-la ấy với sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) kia hình trạng khác nhau, nhưng nhờ sức nghiệp mà khiến chúng theo thứ lớp thành tựu, nhận lấy đủ loại quả báo giống hay khác loài. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: từ giai đoạn ca-la-la của nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả), sức tin hiểu và sức nguyện dần dần tăng trưởng; tâm rộng lớn, tự nhiên tự tại, vào định trong cái không mà ra định trong cái có, vào định trong cái có mà ra định trong cái không.
Này Phật tử! Ví như cung rồng dựa vào đất mà đứng, không dựa vào hư không; rồng nương vào cung mà ở, cũng không ở trên không trung, vậy mà có thể nổi mây giăng khắp bầu trời. Có người ngẩng lên nhìn thấy cung điện, nên biết đó đều là thành càn-thát-bà (thành của thần nhạc Càn-thát-bà, chỉ ảo ảnh lâu đài hiện giữa không trung, không có thật), chứ không phải cung rồng. Này Phật tử! Rồng tuy ở dưới mà mây giăng trên cao. Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này cũng lại như vậy: vào định nơi vô tướng mà ra định nơi hữu tướng, vào định nơi hữu tướng mà ra định nơi vô tướng.
Này Phật tử! Ví như cung điện nơi vua trời Đại Phạm tên Diệu Quang ở, tên là "Kho thanh tịnh thù thắng nhất trong tất cả thế gian". Trong cung lớn này thấy khắp các cung trời, cung rồng, cung dạ-xoa, cung càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), cung a-tu-la, cung ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), cung khẩn-na-la (thần ca múa, hình giống người mà đầu có sừng), cung ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) của các bốn thiên hạ trong tam thiên đại thiên thế giới; nơi ở của loài người cùng ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), núi Tu-di và đủ các núi khác, biển lớn, sông ngòi, đầm hồ, nguồn suối, thành ấp, làng xóm, rừng cây, các thứ báu; tất cả mọi sự trang nghiêm như thế, cho đến tận bờ mé của dãy núi Đại Luân Vi (dãy núi sắt lớn bao quanh ngoài cùng một thế giới), thậm chí cả những hạt bụi li ti bay trong không trung, không gì không hiện ra nơi cung Phạm Thiên, như soi gương sáng thấy rõ mặt mình. Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ đại tam-muội "Thân sai khác của tất cả chúng sinh" này thì biết đủ thứ cõi, thấy đủ thứ Phật, độ đủ thứ chúng sinh, chứng đủ thứ pháp, thành đủ thứ hạnh, viên mãn đủ thứ hiểu biết, vào đủ thứ tam-muội, khởi đủ thứ thần thông, được đủ thứ trí tuệ, an trụ nơi đủ thứ khoảnh sát-na.
Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này đến được bỉ ngạn (bờ bên kia, tức chỗ hoàn toàn rốt ráo) của mười thứ thần thông. Mười thứ ấy là gì? Đó là: đến bờ bên kia của thần thông chư Phật cùng khắp hư không, trùm khắp pháp giới; đến bờ bên kia của thần thông tự tại rốt ráo không sai khác của Bồ-tát; đến bờ bên kia của thần thông làm Phật sự, có thể phát khởi hạnh nguyện rộng lớn của Bồ-tát mà vào cửa Như Lai; đến bờ bên kia của thần thông có thể làm chấn động tất cả thế giới, tất cả cảnh giới, khiến thảy đều thanh tịnh; đến bờ bên kia của thần thông có thể tự tại biết nghiệp và quả báo không thể nghĩ bàn của tất cả chúng sinh đều như ảo hóa; đến bờ bên kia của thần thông có thể tự tại biết các tướng sai khác thô, tế, vào, ra của các tam-muội; đến bờ bên kia của thần thông có thể mạnh mẽ vào cảnh giới Như Lai mà ở trong đó phát đại nguyện; đến bờ bên kia của thần thông có thể hóa làm thân Phật, làm việc giáo hóa của Phật, chuyển pháp luân, điều phục chúng sinh, khiến họ sinh hạt giống Phật, khiến họ vào Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật, tức con đường thành Phật) mà mau được thành tựu; đến bờ bên kia của thần thông có thể hiểu rõ tất cả những câu chữ bí mật không thể nói hết mà chuyển pháp luân, khiến trăm nghìn ức na-do-tha bất khả thuyết bất khả thuyết pháp môn (cửa ngõ giáo pháp, tức các đường lối tu tập) đều được thanh tịnh; đến bờ bên kia của thần thông không cần nhờ ngày đêm, năm tháng, số kiếp, chỉ trong một niệm đều có thể thị hiện khắp ba đời. Đó là mười. Này Phật tử! Đó gọi là trí thiện xảo (trí tuệ khéo léo) của đại tam-muội thứ tám "Thân sai khác của tất cả chúng sinh" của Bồ-tát Ma-ha-tát.
"Này Phật tử! Thế nào là tam-muội Pháp giới tự tại (tự tại đối với toàn thể pháp giới) của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này từ nhãn xứ (căn mắt) của mình cho đến ý xứ (căn ý) mà vào tam-muội, gọi là Pháp giới tự tại. Bồ-tát ở trong từng lỗ chân lông trên thân mình vào tam-muội này thì tự nhiên biết các thế gian, biết các pháp thế gian, biết các thế giới, biết ức na-do-tha thế giới, biết a-tăng-kỳ (số lượng nhiều đến không thể tính đếm) thế giới, biết số thế giới nhiều như số hạt bụi nhỏ trong bất khả thuyết cõi Phật; thấy trong tất cả thế giới đều có Phật ra đời, hội chúng Bồ-tát đều đầy khắp, ánh sáng thanh tịnh, thuần lành không lẫn tạp, trang nghiêm rộng lớn, được đủ loại châu báu tô điểm. Bồ-tát ở nơi đó, hoặc một kiếp, trăm kiếp, nghìn kiếp, ức kiếp, trăm nghìn ức na-do-tha kiếp, vô số kiếp, vô lượng kiếp, vô biên kiếp, vô đẳng kiếp, bất khả sổ kiếp, bất khả xưng kiếp, bất khả tư kiếp, bất khả lượng kiếp, bất khả thuyết kiếp, bất khả thuyết bất khả thuyết kiếp, số kiếp nhiều như số hạt bụi nhỏ trong bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật, tu hạnh Bồ-tát thường không ngừng nghỉ. Lại trong vô lượng kiếp như thế, an trụ tam-muội này: cũng vào, cũng ra, cũng thành tựu thế giới, cũng điều phục chúng sinh, cũng hiểu rõ khắp pháp giới, cũng biết khắp ba đời, cũng diễn nói các pháp, cũng hiện đại thần thông, đủ thứ phương tiện không vướng mắc, không chướng ngại. Vì được tự tại đối với pháp giới, nên khéo phân biệt mắt, khéo phân biệt tai, khéo phân biệt mũi, khéo phân biệt lưỡi, khéo phân biệt thân, khéo phân biệt ý; đủ thứ sai khác không giống nhau như thế, đều khéo phân biệt đến tận cùng bờ mé.
Bồ-tát đã khéo biết, khéo thấy như vậy rồi thì có thể phát sinh ánh sáng của mười nghìn ức pháp đà-la-ni (năng lực nắm giữ, ghi nhớ trọn vẹn mọi pháp không quên mất), thành tựu mười nghìn ức hạnh thanh tịnh, được mười nghìn ức căn (năng lực tu tập), viên mãn mười nghìn ức thần thông, có thể vào mười nghìn ức tam-muội, thành tựu mười nghìn ức sức thần, nuôi lớn mười nghìn ức năng lực, viên mãn mười nghìn ức thâm tâm (tâm sâu xa, chí thành), vận dụng mười nghìn ức sức gìn giữ, thị hiện mười nghìn ức thần biến, đầy đủ mười nghìn ức sự không chướng ngại của Bồ-tát, viên mãn mười nghìn ức pháp trợ đạo (các pháp hỗ trợ cho con đường giác ngộ) của Bồ-tát, tích tụ mười nghìn ức Bồ-tát tạng (kho tàng giáo pháp của Bồ-tát), soi sáng mười nghìn ức phương tiện của Bồ-tát, diễn nói mười nghìn ức nghĩa lý, thành tựu mười nghìn ức nguyện, sinh ra mười nghìn ức hồi hướng (đem công đức tu tập hướng về quả giác ngộ và chia cho chúng sinh), làm trong sạch mười nghìn ức chánh vị (địa vị chân chính, vững chắc không còn thối lui) của Bồ-tát, hiểu rõ mười nghìn ức pháp môn, khai mở chỉ bày mười nghìn ức cách diễn nói, tu sửa mười nghìn ức sự thanh tịnh của Bồ-tát.
"Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này lại có vô số công đức (phước đức và đức hạnh do tu tập mà có), vô lượng công đức, vô biên công đức, vô đẳng công đức, bất khả sổ công đức, bất khả xưng công đức, bất khả tư công đức, bất khả lượng công đức, bất khả thuyết công đức, công đức vô tận. Này Phật tử! Đối với các công đức như thế, vị Bồ-tát này đều đã sắm đủ, đều đã tích tụ, đều đã trang nghiêm, đều đã thanh tịnh, đều đã sáng trong suốt, đều đã thâu giữ, đều có thể phát sinh, đều đáng ca ngợi, đều được bền chắc, đều đã thành tựu.
"Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này thì được chư Phật ở phương đông, với số danh hiệu nhiều như số hạt bụi nhỏ trong mười nghìn a-tăng-kỳ cõi Phật, nhiếp thụ (che chở và thâu nhận); mỗi một danh hiệu lại có số Phật nhiều như số hạt bụi nhỏ trong mười nghìn a-tăng-kỳ cõi Phật, mỗi vị đều khác nhau. Như phương đông, các phương nam, tây, bắc, bốn phương xen giữa (đông nam, tây nam, tây bắc, đông bắc), phương trên, phương dưới cũng lại như vậy. Chư Phật ấy đều hiện ra trước mặt vị Bồ-tát: vì Bồ-tát mà hiện các cõi thanh tịnh của chư Phật, vì Bồ-tát mà nói về vô lượng thân của chư Phật, nói về mắt khó nghĩ bàn của chư Phật, nói về tai vô lượng của chư Phật, nói về mũi thanh tịnh của chư Phật, nói về lưỡi thanh tịnh của chư Phật, nói về tâm không trụ chấp của chư Phật, nói về thần thông vô thượng của Như Lai; khiến Bồ-tát tu vô thượng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất) của Như Lai, khiến được âm thanh thanh tịnh của Như Lai; khai mở chỉ bày pháp luân không thối lui của Như Lai, hiển bày hội chúng vô biên của Như Lai, khiến vào những điều bí mật vô biên của Như Lai, ca ngợi tất cả thiện căn (gốc lành, tức những việc lành làm nền cho quả tốt) của Như Lai, khiến vào pháp bình đẳng của Như Lai, tuyên nói chủng tính (dòng giống) trong ba đời của Như Lai, thị hiện vô lượng sắc tướng của Như Lai, xiển dương pháp hộ niệm (che chở, nhớ nghĩ giúp đỡ) của Như Lai, diễn bày âm thanh pháp vi diệu của Như Lai, phân biệt rõ tất cả thế giới của chư Phật, tuyên dương tất cả tam-muội của chư Phật, thị hiện thứ lớp các hội chúng của chư Phật, gìn giữ pháp không thể nghĩ bàn của chư Phật, nói tất cả các pháp đều như ảo hóa, làm rõ pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp) không hề lay động chuyển dời, khai mở chỉ bày tất cả pháp luân vô thượng, ca ngợi vô lượng công đức của Như Lai, khiến vào tất cả mây tam-muội, khiến biết tâm mình như huyễn như hóa, không bờ không tận.
"Này Phật tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội Pháp giới tự tại này, các đức Như Lai ở mười phương, mỗi phương có số danh hiệu nhiều như số hạt bụi nhỏ trong mười nghìn a-tăng-kỳ cõi Phật, trong mỗi một danh hiệu lại có số Phật nhiều như số hạt bụi nhỏ trong mười nghìn a-tăng-kỳ cõi Phật, cùng lúc hộ niệm: khiến vị Bồ-tát này được thân vô biên; khiến vị Bồ-tát này được tâm không chướng ngại; khiến vị Bồ-tát này đối với tất cả các pháp được niệm không quên; khiến vị Bồ-tát này đối với tất cả các pháp được trí tuệ quyết định; khiến vị Bồ-tát này càng thêm thông minh nhạy bén, đối với tất cả các pháp đều có thể lãnh hội; khiến vị Bồ-tát này đối với tất cả các pháp đều có thể hiểu rõ; khiến vị Bồ-tát này các căn mạnh mẽ sắc bén, đối với pháp thần thông đều được khéo léo; khiến vị Bồ-tát này cảnh giới không chướng ngại, đi khắp pháp giới thường không ngừng nghỉ; khiến vị Bồ-tát này được trí không chướng ngại, rốt ráo thanh tịnh; khiến vị Bồ-tát này dùng sức thần thông, ở tất cả thế giới thị hiện thành Phật.
"Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này thì được mười biển. Mười biển ấy là gì? Đó là: được biển chư Phật, vì đều được thấy hết; được biển chúng sinh, vì đều điều phục hết; được biển các pháp, vì có thể dùng trí tuệ biết rõ hết; được biển các cõi, vì dùng thần thông không tự tính, không tạo tác mà đều đến được hết; được biển công đức, vì mọi sự tu hành đều viên mãn; được biển thần thông, vì có thể thị hiện rộng khắp khiến chúng sinh khai ngộ; được biển các căn, vì các căn khác nhau của chúng sinh đều khéo biết hết; được biển các tâm, vì biết vô lượng tâm sai khác đủ loại của tất cả chúng sinh; được biển các hạnh, vì có thể dùng sức nguyện làm cho viên mãn hết; được biển các nguyện, vì khiến đều thành tựu, mãi mãi thanh tịnh.
Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát được mười biển như thế rồi, lại được mười điều thù thắng (vượt trội). Mười điều ấy là gì? Một là, trong tất cả chúng sinh là bậc nhất; hai là, trong tất cả chư thiên là đặc biệt nhất; ba là, trong tất cả Phạm vương là tự tại nhất; bốn là, đối với các thế gian không bị nhiễm dính; năm là, tất cả thế gian không ai che lấp được; sáu là, tất cả các ma (những thế lực phá hoại việc tu hành) không thể mê hoặc quấy rối; bảy là, vào khắp các nẻo luân hồi mà không vướng ngại; tám là, thọ sinh ở khắp nơi mà biết thân ấy không bền chắc; chín là, đối với tất cả Phật pháp đều được tự tại; mười là, tất cả thần thông đều có thể thị hiện.
Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát được mười điều thù thắng như thế rồi, lại được mười sức, ở trong cõi chúng sinh tu tập các hạnh. Mười sức ấy là gì? Một là sức dũng mãnh, vì điều phục thế gian; hai là sức tinh tấn (siêng năng không lùi bước), vì thường không thối lui; ba là sức không vướng mắc, vì lìa mọi cấu nhiễm; bốn là sức vắng lặng, vì đối với tất cả các pháp không tranh cãi; năm là sức thuận nghịch, vì đối với tất cả các pháp tâm được tự tại; sáu là sức pháp tánh, vì đối với các nghĩa lý được tự tại; bảy là sức không chướng ngại, vì trí tuệ rộng lớn; tám là sức không sợ hãi, vì có thể giảng nói các pháp; chín là sức biện tài (tài ăn nói, biện luận), vì có thể gìn giữ các pháp; mười là sức khai mở chỉ bày, vì trí tuệ vô biên.
Này Phật tử! Mười sức này là sức rộng lớn, sức thù thắng nhất, sức không ai đánh đổ được, sức vô lượng, sức khéo tích tụ, sức bất động, sức bền chắc, sức trí tuệ, sức thành tựu, sức định thù thắng, sức thanh tịnh, sức cực thanh tịnh, sức pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chính là chân lý), sức ánh sáng pháp, sức ngọn đèn pháp, sức pháp môn, sức không gì phá hoại được, sức cực dũng mãnh, sức bậc đại trượng phu, sức tu tập của bậc trượng phu hiền thiện, sức thành chánh giác (giác ngộ chân chính, tức thành Phật), sức thiện căn tích tụ từ quá khứ, sức an trụ vô lượng thiện căn, sức an trụ nơi mười trí lực của Như Lai, sức suy nghĩ của tâm, sức làm tăng trưởng niềm hoan hỷ của Bồ-tát, sức phát sinh lòng tin trong sạch của Bồ-tát, sức làm tăng trưởng sự dũng mãnh của Bồ-tát, sức do tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) sinh ra, sức thâm tâm thanh tịnh của Bồ-tát, sức thâm tâm thù thắng của Bồ-tát, sức huân tập (thấm nhuần dần dần, như hương ướp vào áo) của thiện căn Bồ-tát, sức rốt ráo các pháp, sức thân không chướng ngại, sức vào pháp môn phương tiện khéo léo, sức pháp mầu thanh tịnh, sức an trụ thế lực lớn mà tất cả thế gian không thể lay động, sức mà tất cả chúng sinh không ai che lấp được.
Này Phật tử! Đối với vô lượng pháp công đức như thế, vị Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể sinh ra, có thể thành tựu, có thể viên mãn, có thể soi sáng, có thể đầy đủ, có thể đầy đủ khắp cả, có thể làm cho rộng lớn, có thể làm cho bền chắc, có thể làm cho tăng trưởng, có thể làm cho trong sạch, có thể làm cho trong sạch khắp cả. Bờ mé công đức, bờ mé trí tuệ, bờ mé tu hành, bờ mé pháp môn, bờ mé tự tại, bờ mé khổ hạnh, bờ mé thành tựu, bờ mé thanh tịnh, bờ mé xuất ly (thoát ra khỏi sinh tử), bờ mé tự tại đối với pháp của vị Bồ-tát này, không ai có thể nói được. Tất cả pháp môn mà vị Bồ-tát này đã đạt được, đã thành tựu, đã đi vào, đã hiện tiền, mọi cảnh giới, mọi sự quán sát, mọi sự chứng nhập, mọi sự thanh tịnh, mọi sự hiểu biết, mọi sự kiến lập, dù trải qua bất khả thuyết kiếp cũng không thể nói hết.
"Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ tam-muội này có thể biết rõ tất cả tam-muội nhiều đến vô số, vô lượng, vô biên, vô đẳng, bất khả sổ, bất khả xưng, bất khả tư, bất khả lượng, bất khả thuyết, bất khả thuyết bất khả thuyết. Mỗi một tam-muội ấy có cảnh giới vô lượng rộng lớn; trong cảnh giới ấy, hoặc vào, hoặc ra, hoặc an trụ, mọi tướng trạng, mọi sự thị hiện, mọi chỗ hành hoạt, mọi đẳng lưu (những kết quả cùng loại tuôn chảy ra từ nguyên nhân), mọi tự tánh (bản chất vốn có), mọi sự trừ diệt, mọi sự xuất ly, tất cả như thế không gì không thấy rõ.
Này Phật tử! Ví như từ cung của Đại Long Vương Vô Nhiệt Não (vua rồng không bị nóng bức khổ não, ở hồ lớn trên núi tuyết) chảy ra bốn con sông, không đục, không tạp, không dơ bẩn, màu sắc trong sạch như hư không. Hồ ấy bốn phía mỗi phía có một cái miệng, mỗi miệng chảy ra một con sông: từ miệng voi chảy ra sông Hằng-già (tức sông Hằng), từ miệng sư tử chảy ra sông Tư-đà, từ miệng trâu chảy ra sông Tín-độ, từ miệng ngựa chảy ra sông Phược-sô. Khi bốn sông lớn ấy chảy ra, miệng sông Hằng-già tuôn ra cát bạc, miệng sông Tư-đà tuôn ra cát kim cương, miệng sông Tín-độ tuôn ra cát vàng, miệng sông Phược-sô tuôn ra cát lưu ly (loại ngọc quý màu xanh biếc); miệng sông Hằng-già có màu bạc trắng, miệng sông Tư-đà có màu kim cương, miệng sông Tín-độ có màu vàng ròng, miệng sông Phược-sô có màu lưu ly; mỗi miệng sông rộng một do-tuần. Bốn sông lớn ấy chảy ra rồi, mỗi sông đều vòng quanh hồ lớn bảy vòng, rồi theo phương hướng của mình chia dòng chảy về bốn phía, cuồn cuộn tuôn chảy vào biển lớn.
Giữa các vòng sông uốn quanh ấy có hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa ba-đầu-ma (sen đỏ), hoa câu-vật-đầu (hoa súng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng) do báu cõi trời làm thành, hương lạ tỏa ngát, màu sắc tuyệt đẹp trong sạch; đủ thứ hoa lá, đủ thứ đài nhụy, đều là các thứ báu, tự nhiên sáng trong, đều phóng ánh sáng soi chiếu lẫn nhau. Hồ Vô Nhiệt chu vi rộng lớn năm mươi do-tuần, cát quý bằng các thứ báu trải khắp đáy hồ, đủ thứ ngọc ma-ni (ngọc báu như ý) tô điểm, vô lượng báu đẹp trang nghiêm bờ hồ, hương chiên-đàn (gỗ đàn hương thơm quý) rải khắp trong hồ; hoa ưu-bát-la, hoa ba-đầu-ma, hoa câu-vật-đầu, hoa phân-đà-lợi và các hoa báu khác đều mọc đầy khắp; gió nhẹ thổi lay, hương thơm bay xa; rừng hoa, cây báu vây quanh khắp nơi. Khi mặt trời mọc, ánh sáng chiếu rõ khắp mọi vật trong ngoài hồ và sông, bóng nối tiếp bóng, ánh sáng liền ánh sáng, kết thành lưới ánh sáng. Các vật như thế, hoặc xa, hoặc gần, hoặc cao, hoặc thấp, hoặc rộng, hoặc hẹp, hoặc thô, hoặc nhỏ, cho đến một hạt cát, một hạt bụi cực nhỏ, đều là báu đẹp, ánh sáng trong suốt soi rõ, không vật nào không hiện bóng mặt trời trong đó; lại còn lần lượt hiện bóng lẫn nhau. Các bóng như thế không thêm không bớt, không hợp không tan, đều như bản thể thật mà thấy rõ.
Này Phật tử! Như hồ lớn Vô Nhiệt từ bốn miệng chảy ra bốn sông vào biển lớn; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: từ bốn biện tài (bốn tài thuyết giảng không chướng ngại) chảy ra các hạnh, rốt ráo vào biển nhất thiết trí. Như sông lớn Hằng-già từ miệng voi màu bạc tuôn ra cát bạc; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: dùng nghĩa biện tài (tài thông suốt và giảng rõ mọi ý nghĩa), nói tất cả các cửa nghĩa lý mà tất cả Như Lai đã nói, sinh ra tất cả bạch pháp (pháp lành trong sạch) thanh tịnh, rốt ráo vào biển trí không chướng ngại. Như sông lớn Tư-đà từ miệng sư tử màu kim cương tuôn ra cát kim cương; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: dùng pháp biện tài (tài thông suốt và giảng rõ mọi danh từ, giáo pháp), vì tất cả chúng sinh nói câu kim cương (lời dạy vững chắc không gì phá nổi) của Phật, dẫn sinh trí kim cương, rốt ráo vào biển trí không chướng ngại. Như sông lớn Tín-độ từ miệng trâu màu vàng tuôn ra cát vàng; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: dùng huấn từ biện (tài thông thạo ngôn ngữ, lời lẽ của mọi nơi), nói các phương tiện về duyên khởi (mọi sự do nhân duyên hội đủ mà sinh ra) thuận theo thế gian, làm cho chúng sinh tỉnh ngộ, khiến ai nấy đều hoan hỷ, được điều phục và thành thục, rốt ráo vào biển phương tiện duyên khởi. Như sông lớn Phược-sô từ miệng ngựa màu lưu ly tuôn ra cát lưu ly; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: dùng vô tận biện (tài thuyết giảng mãi không cùng), tuôn mưa trăm nghìn ức na-do-tha pháp không thể nói hết, khiến người nghe đều được thấm nhuần, rốt ráo vào biển Phật pháp. Như bốn sông lớn thuận theo vòng quanh hồ Vô Nhiệt rồi từ bốn phương chảy vào biển; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: thành tựu thân nghiệp tùy thuận, ngữ nghiệp tùy thuận, ý nghiệp tùy thuận, thành tựu thân nghiệp lấy trí làm dẫn đầu, ngữ nghiệp lấy trí làm dẫn đầu, ý nghiệp lấy trí làm dẫn đầu, tuôn chảy bốn phương, rốt ráo vào biển nhất thiết trí.
Này Phật tử! Thế nào gọi là bốn phương của Bồ-tát? Này Phật tử! Đó là: thấy tất cả chư Phật mà được khai ngộ; nghe tất cả các pháp mà thọ trì không quên; viên mãn tất cả hạnh ba-la-mật (các hạnh đưa người từ bờ mê sang bờ giác, như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); dùng lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ) mà thuyết pháp làm thỏa mãn chúng sinh. Như bốn sông lớn vòng quanh hồ lớn, ở khoảng giữa, hoa ưu-bát-la, hoa ba-đầu-ma, hoa câu-vật-đầu, hoa phân-đà-lợi đều mọc đầy khắp; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: ở trong tâm bồ-đề, không bỏ chúng sinh, thuyết pháp điều phục, khiến đều viên mãn vô lượng tam-muội, thấy cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh. Như hồ lớn Vô Nhiệt có cây báu vây quanh; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: hiện cõi Phật trang nghiêm vây quanh, khiến các chúng sinh hướng về bồ-đề. Như hồ lớn Vô Nhiệt bề dọc bề ngang năm mươi do-tuần, trong sạch không đục; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: tâm bồ-đề rộng lớn vô biên, thiện căn đầy đủ, trong sạch không đục. Như hồ lớn Vô Nhiệt dùng vô lượng báu trang nghiêm bờ hồ, rải hương chiên-đàn đầy khắp trong hồ; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: dùng trăm nghìn ức thứ báu mười loại trí trang nghiêm bờ đại nguyện của tâm bồ-đề, rải khắp tất cả hương thơm mầu nhiệm của mọi điều lành. Như hồ lớn Vô Nhiệt đáy trải cát vàng, đủ thứ ngọc ma-ni xen lẫn trang nghiêm; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: dùng trí tuệ vi diệu quán sát khắp cả, các pháp báu giải thoát không thể nghĩ bàn của Bồ-tát xen lẫn trang nghiêm, được ánh sáng không chướng ngại của tất cả các pháp, an trụ nơi chỗ tất cả chư Phật an trụ, vào tất cả phương tiện rất sâu. Như Long vương A-na-bà-đạt-đa (tức Vô Nhiệt Não Long vương) vĩnh viễn lìa mọi nóng bức khổ não mà loài rồng phải chịu; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: vĩnh viễn lìa tất cả lo buồn khổ não của thế gian, tuy hiện thọ sinh mà không nhiễm dính.
Như bốn sông lớn thấm nhuần khắp đất Diêm-phù-đề, thấm nhuần rồi chảy vào biển lớn; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: dùng bốn dòng sông trí thấm nhuần chư thiên, loài người, sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, tế tự của Ấn Độ xưa), khiến họ đều vào biển lớn trí tuệ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật), lấy mười sức làm trang nghiêm. Bốn dòng sông ấy là gì? Một là sông trí nguyện, cứu giúp điều phục tất cả chúng sinh thường không ngừng nghỉ; hai là sông trí ba-la-mật, tu hạnh bồ-đề làm lợi ích chúng sinh, quá khứ, vị lai, hiện tại nối nhau không dứt, rốt ráo vào biển trí của chư Phật; ba là sông trí tam-muội của Bồ-tát, lấy vô số tam-muội làm trang nghiêm, thấy tất cả chư Phật, vào biển chư Phật; bốn là sông trí đại bi, lòng đại từ tự tại cứu khắp chúng sinh, dùng phương tiện thâu nhận không ngừng nghỉ, tu hành cửa công đức bí mật, rốt ráo vào biển lớn mười lực. Như bốn sông lớn từ hồ Vô Nhiệt chảy ra rồi, rốt ráo không cạn, chảy vào biển lớn; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: dùng sức đại nguyện tu hạnh Bồ-tát, thấy biết tự tại không cùng tận, rốt ráo vào biển nhất thiết trí. Như bốn sông lớn chảy vào biển lớn, không gì ngăn trở được khiến chúng không vào; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: thường siêng năng tu tập hạnh nguyện Phổ Hiền (các hạnh và nguyện rộng lớn của Bồ-tát Phổ Hiền), thành tựu tất cả ánh sáng trí tuệ, an trụ nơi tất cả pháp bồ-đề của Phật, vào trí Như Lai không có chướng ngại. Như bốn sông lớn tuôn chảy vào biển, trải qua nhiều kiếp cũng không mỏi mệt chán nản; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: dùng hạnh nguyện Phổ Hiền, cho đến hết các kiếp vị lai tu hạnh Bồ-tát, vào biển Như Lai mà không sinh mỏi mệt chán nản.
Này Phật tử! Như khi mặt trời mọc, cát vàng, cát bạc, cát kim cương, cát lưu ly và tất cả đủ thứ vật báu khác trong hồ Vô Nhiệt đều có bóng mặt trời hiện ra trong đó; các vật báu như cát vàng ấy cũng lần lượt hiện bóng của nhau, soi chiếu lẫn nhau mà không ngăn ngại nhau. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: an trụ tam-muội này, trong từng lỗ chân lông trên thân mình đều thấy chư Phật Như Lai nhiều như số hạt bụi nhỏ trong bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật, cũng thấy cõi nước, đạo tràng (nơi Phật thành đạo và thuyết pháp) và hội chúng của các đức Phật ấy; ở chỗ từng đức Phật nghe pháp, thọ trì, tin hiểu, cúng dường, mỗi nơi trải qua bất khả thuyết bất khả thuyết ức na-do-tha kiếp mà không nghĩ đến thời gian dài hay ngắn, các hội chúng ấy cũng không chật hẹp. Vì sao vậy? Vì dùng tâm vi diệu vào pháp giới vô biên; vì vào nghiệp và quả báo sai khác không gì sánh được; vì vào cảnh giới tam-muội không thể nghĩ bàn; vì vào cảnh giới suy tư không thể nghĩ bàn; vì vào cảnh giới tự tại của tất cả chư Phật; vì được tất cả chư Phật hộ niệm; vì được đại thần biến của tất cả chư Phật; vì được mười lực khó được khó biết của chư Như Lai; vì vào cảnh giới viên mãn hạnh của Bồ-tát Phổ Hiền; vì được sức thần thông không mỏi mệt của tất cả chư Phật.
"Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát tuy có thể trong một niệm vào và ra khỏi định, mà cũng không bỏ việc ở lâu trong định, lại cũng không vướng mắc; tuy đối với cảnh giới không nương tựa, không trụ vào, mà cũng không bỏ tất cả sở duyên (những đối tượng mà tâm hướng đến); tuy khéo vào khoảnh sát-na, mà vì lợi ích tất cả chúng sinh nên hiện thần thông của Phật không biết chán; tuy vào khắp pháp giới một cách bình đẳng, mà không thấy được bờ mé của nó; tuy không có chỗ trụ, không có nơi chốn, mà luôn đi vào con đường nhất thiết trí, dùng sức biến hóa vào khắp vô lượng chúng sinh, trang nghiêm đầy đủ tất cả thế giới; tuy lìa sự phân biệt điên đảo (thấy sai sự thật) của thế gian, vượt qua tất cả các bậc phân biệt, mà cũng không bỏ đủ thứ tướng; tuy có thể đầy đủ phương tiện khéo léo, mà vẫn rốt ráo thanh tịnh; tuy không phân biệt các địa của Bồ-tát, mà đều đã khéo vào cả.
Này Phật tử! Ví như hư không, tuy có thể chứa đựng tất cả mọi vật, mà lìa cả có và không. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: tuy vào khắp tất cả thế gian, mà lìa ý tưởng về thế gian; tuy siêng độ tất cả chúng sinh, mà lìa ý tưởng về chúng sinh; tuy biết sâu tất cả các pháp, mà lìa ý tưởng về các pháp; tuy thích thấy tất cả chư Phật, mà lìa ý tưởng về chư Phật; tuy khéo vào đủ thứ tam-muội, mà biết tự tính của tất cả các pháp đều như như (vốn như thế, không sai khác), không nhiễm dính; tuy dùng biện tài vô biên diễn nói những câu pháp vô tận, mà tâm luôn an trụ nơi pháp lìa văn tự; tuy thích quán sát pháp không lời nói, mà luôn thị hiện âm thanh thanh tịnh; tuy an trụ nơi bờ mé của tất cả pháp lìa lời nói, mà luôn thị hiện đủ thứ sắc tướng; tuy giáo hóa chúng sinh, mà biết tất cả các pháp rốt ráo có tính không (không có thực thể cố định); tuy siêng tu đại bi độ thoát chúng sinh, mà biết cõi chúng sinh không cùng tận, cũng không tan mất (?); tuy thông suốt pháp giới thường còn không đổi, mà dùng ba bánh xe giáo hóa (thân hiện thần thông, ý biết tâm người, miệng thuyết pháp dạy bảo) điều phục chúng sinh thường không ngừng nghỉ; tuy thường an trụ nơi chỗ Như Lai an trụ, mà trí tuệ thanh tịnh, tâm không sợ hãi, phân biệt diễn nói đủ thứ pháp, chuyển pháp luân thường không ngừng nghỉ. Này Phật tử! Đó là trí thiện xảo của đại tam-muội thứ chín 'Pháp giới tự tại' của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Hết quyển thứ bốn mươi hai kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ bốn mươi ba.
Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Thật-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (một nước xưa ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương), vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video