Phẩm thứ hai mươi bảy: Mười Định (Thập định: mười loại thiền định lớn của bậc Bồ-tát; "định" tức tam muội, là trạng thái tâm hoàn toàn tập trung, lắng yên vào một chỗ), phần bốn.
"Này Phật tử (con Phật, tiếng gọi các vị Bồ-tát trong pháp hội)! Thế nào là Vô ngại luân tam muội (tam muội "bánh xe không ngăn ngại": loại định khiến mọi hoạt động của Bồ-tát lăn đi khắp nơi như bánh xe mà không gì cản trở) của Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu theo hạnh giác ngộ, tự mình giác ngộ và giúp người khác giác ngộ; ma-ha-tát: bậc lớn; gộp lại là vị Bồ-tát bậc cao)? Này Phật tử! Khi Bồ-tát ma-ha-tát nhập vào tam muội này thì an trụ nơi thân nghiệp không ngăn ngại, ngữ nghiệp không ngăn ngại, ý nghiệp không ngăn ngại (nghiệp: hành động tạo tác; thân nghiệp, ngữ nghiệp, ý nghiệp là những việc làm bằng thân, bằng lời nói và bằng ý nghĩ). Vị ấy an trụ nơi cõi nước Phật không ngăn ngại. Vị ấy được trí không ngăn ngại để giúp chúng sinh (mọi loài có sự sống, có tâm thức) thành tựu, được trí không ngăn ngại để điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thục, theo đường lành) chúng sinh. Vị ấy phóng ra ánh sáng không ngăn ngại, hiện ra lưới ánh sáng không ngăn ngại, bày ra những biến hóa rộng lớn không ngăn ngại, chuyển bánh xe pháp (pháp luân: ví việc giảng dạy giáo pháp của Phật, lan truyền đi khắp nơi như bánh xe lăn) thanh tịnh không ngăn ngại. Vị ấy được sự tự tại (làm gì cũng được như ý, không bị trói buộc) không ngăn ngại của Bồ-tát, vào khắp sức mạnh của chư Phật, an trụ khắp trí tuệ của chư Phật. Vị ấy làm việc Phật làm, làm thanh tịnh điều Phật làm thanh tịnh, hiện thần thông (năng lực siêu phàm) của Phật, khiến Phật vui mừng, làm theo hạnh của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến), đứng vững trên đạo của Như Lai. Vị ấy thường được gần gũi vô số chư Phật, làm Phật sự (công việc giáo hóa của Phật) của chư Phật, nối tiếp dòng giống Phật.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tam muội này rồi thì quán sát nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ giác ngộ trọn vẹn của Phật). Vị ấy quán sát tổng quát nhất thiết trí, quán sát riêng từng phần nhất thiết trí, thuận theo nhất thiết trí, bày rõ nhất thiết trí, nương vào nhất thiết trí, thấy nhất thiết trí, thấy tổng quát nhất thiết trí, thấy riêng từng phần nhất thiết trí. Bồ-tát Phổ Hiền (vị Bồ-tát tiêu biểu cho đại hạnh và đại nguyện) có đại nguyện rộng lớn, tâm rộng lớn, hạnh rộng lớn, chỗ hướng tới rộng lớn, chỗ thể nhập rộng lớn, ánh sáng rộng lớn, sự xuất hiện rộng lớn, sự hộ niệm (che chở, gìn giữ, luôn nhớ nghĩ đến) rộng lớn, sự biến hóa rộng lớn và đạo rộng lớn. Đối với tất cả những điều ấy, vị Bồ-tát này không đứt đoạn, không thoái lui, không ngừng nghỉ, không thay đổi, không mỏi mệt, không bỏ dở, không tản mạn, không rối loạn, luôn luôn tăng tiến, mãi mãi nối tiếp.
Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát này, ở trong các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng; cũng chỉ giáo pháp của Phật), đã thành tựu đại nguyện, đã phát khởi thực hành Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu nhằm cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật), đã đi vào biển phương tiện (những phương pháp khéo léo, thích hợp để dẫn dắt người) lớn lao của Phật pháp. Nhờ sức nguyện thù thắng, đối với các hạnh mà chư Bồ-tát thực hành, trí tuệ của vị ấy soi sáng và đều được khéo léo. Vị ấy đầy đủ thần thông biến hóa của Bồ-tát, khéo hộ niệm hết thảy chúng sinh. Vị ấy được hết thảy chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại hộ niệm, đối với chúng sinh luôn khởi lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả), và thành tựu pháp không biến đổi của Như Lai.
Này Phật tử! Ví như có người đặt viên ngọc ma-ni (loại ngọc báu quý, trong suốt, tương truyền có thể hiện ra mọi màu sắc) vào trong tấm áo có màu. Viên ngọc ma-ni ấy tuy hiện cùng màu với áo nhưng không bỏ mất bản tính của mình. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, thành tựu trí tuệ làm ngọc báu của tâm, quán sát nhất thiết trí thì mọi điều đều hiện rõ, nhưng vẫn không bỏ các hạnh của Bồ-tát. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát đã phát thệ nguyện lớn: làm lợi ích hết thảy chúng sinh, độ thoát hết thảy chúng sinh, phụng sự hết thảy chư Phật, làm cho hết thảy thế giới trang nghiêm, thanh tịnh, an ủi chúng sinh, đi sâu vào biển pháp. Vì muốn làm thanh tịnh cõi chúng sinh, vị ấy hiện ra sự tự tại lớn lao, ban cho chúng sinh, soi khắp thế gian, đi vào pháp môn (cửa ngõ của giáo pháp, tức phương pháp tu) huyễn hóa vô biên, không lui, không chuyển, không mệt, không chán.
Này Phật tử! Ví như hư không nâng đỡ các thế giới, dù trong lúc thành hay lúc trụ, hư không vẫn chẳng chán chẳng mỏi, chẳng yếu chẳng mục, chẳng tan chẳng hoại, chẳng đổi chẳng khác, không có sai biệt, không bỏ bản tính của mình. Vì sao vậy? Vì bản tính của hư không, lẽ tự nhiên là như thế. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, lập vô số đại nguyện, độ hết thảy chúng sinh mà tâm không chán mỏi.
Này Phật tử! Ví như niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử): vô số chúng sinh quá khứ, vị lai, hiện tại vào trong đó mà diệt độ (dứt hết khổ, vượt qua sinh tử), mà rốt cuộc niết-bàn không hề chán mỏi. Vì sao vậy? Vì bản tính của tất cả các pháp vốn thanh tịnh, đó gọi là niết-bàn, thì làm sao trong đó lại có chán mỏi? Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, vì muốn độ thoát hết thảy chúng sinh, khiến tất cả đều thoát ra mà hiện ra nơi đời, thì làm sao lại khởi tâm mệt chán?
Này Phật tử! Như tát-bà-nhã (tiếng Phạn, tức nhất thiết trí, trí biết tất cả của Phật) có thể khiến hết thảy Bồ-tát quá khứ, vị lai, hiện tại đã sinh, đang sinh, sẽ sinh vào nhà chư Phật, cho đến khiến họ thành tựu vô thượng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, không gì hơn), mà rốt cuộc không mệt chán. Vì sao vậy? Vì nhất thiết trí và pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng trong vũ trụ) không phải là hai, và vì nhất thiết trí không bám víu vào bất cứ pháp nào. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, tâm bình đẳng an trụ nơi nhất thiết trí, thì làm sao lại có tâm mệt chán?
"Này Phật tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này có một hoa sen. Hoa ấy rộng lớn đến tận cùng mười phương (bốn phương, bốn hướng phụ, phía trên và phía dưới, tức khắp mọi nơi), được trang nghiêm bằng số lá không thể nói, số báu không thể nói, số hương không thể nói ("không thể nói": số lượng lớn đến mức không thể nói hết). Mỗi viên báu không thể nói ấy lại hiện ra đủ loại báu khác, trong sạch tốt đẹp, an trụ rất vững vàng. Hoa ấy thường phóng ánh sáng nhiều màu, chiếu khắp hết thảy thế giới mười phương mà không bị ngăn cản. Lưới bằng vàng ròng phủ khắp bên trên. Chuông báu khẽ lay, phát ra âm thanh vi diệu, âm thanh ấy diễn giảng rõ ràng pháp nhất thiết trí. Hoa sen lớn này đầy đủ sự trang nghiêm thanh tịnh của Như Lai. Hoa do hết thảy căn lành (thiện căn: gốc rễ của điều lành, tức những việc thiện đã làm, về sau sinh ra quả tốt) sinh khởi, lấy điềm lành làm dấu hiệu, do sức thần hiện ra, có mười nghìn a-tăng-kỳ (con số cực lớn, không thể đếm được) công đức (phúc đức và năng lực tốt đẹp do tu hành mà có) thanh tịnh. Hoa do đạo mầu của Bồ-tát thành tựu, từ tâm nhất thiết trí tuôn ra. Bóng của chư Phật mười phương hiện rõ trong hoa. Thế gian chiêm ngưỡng hoa như chiêm ngưỡng tháp Phật, chúng sinh nào thấy cũng đều lễ kính. Hoa sinh ra từ chánh pháp biết rõ mọi sự đều như huyễn, hết thảy thế gian không gì có thể ví được.
Bồ-tát ma-ha-tát ngồi kiết-già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) trên hoa này, thân lớn nhỏ tương xứng với hoa. Nhờ thần lực của hết thảy chư Phật gia hộ, từ mỗi lỗ chân lông trên thân Bồ-tát đều phóng ra số ánh sáng nhiều như số hạt bụi nhỏ của trăm vạn ức na-do-tha (đơn vị số cực lớn, khoảng một nghìn ức) cõi Phật không thể nói. Mỗi ánh sáng hiện ra số ngọc ma-ni nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Các viên ngọc ấy đều mang tên Phổ Quang Minh Tạng (Kho Ánh Sáng Chiếu Khắp), được trang nghiêm bằng đủ loại màu sắc, hình tướng, do vô số công đức thành tựu. Các thứ báu và hoa kết thành lưới phủ khắp bên trên. Các viên ngọc tỏa ra trăm nghìn ức na-do-tha thứ hương mầu thù thắng, được trang nghiêm đủ kiểu bằng vô số màu sắc, hình tướng, lại hiện ra lọng báu trang nghiêm không thể nghĩ bàn che phủ bên trên.
Mỗi viên ngọc ma-ni đều hiện ra số lầu gác nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi lầu gác hiện ra số tòa sư tử (tòa ngồi cao quý của Phật, ví Phật như sư tử chúa giữa muôn thú) trong đài hoa sen nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi tòa sư tử hiện ra số ánh sáng nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi ánh sáng hiện ra số màu sắc, hình tướng nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi màu sắc, hình tướng hiện ra số vầng ánh sáng nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi vầng ánh sáng hiện ra số hoa ngọc ma-ni Tỳ-lô-giá-na (Tỳ-lô-giá-na: tên một đức Phật, nghĩa là "ánh sáng chiếu khắp"; ở đây là tên một loại ngọc) nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi hoa hiện ra số đài nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi đài hiện ra số Phật nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi đức Phật hiện ra số thần biến nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi thần biến làm thanh tịnh số đoàn chúng sinh nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Trong mỗi đoàn chúng sinh hiện ra số sự tự tại của chư Phật nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi sự tự tại tuôn mưa xuống số Phật pháp nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi Phật pháp có số tu-đa-la (kinh, tức lời Phật dạy được ghi lại) nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi tu-đa-la giảng nói số pháp môn nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi pháp môn có số pháp luân mà trí kim cương (trí tuệ cứng chắc, sắc bén như kim cương, phá được mọi thứ) đi vào, nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói, mỗi pháp luân dùng lời lẽ khác nhau mà diễn nói riêng. Mỗi pháp luân làm thành thục số cõi chúng sinh nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói. Mỗi cõi chúng sinh có số chúng sinh nhiều như số hạt bụi của trăm vạn ức na-do-tha cõi Phật không thể nói, ở trong Phật pháp mà được điều phục.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tam muội này, hiện ra cảnh giới thần thông với vô số biến hóa như thế, mà đều biết là như huyễn (như trò ảo thuật, không thật), nên không nhiễm trước (dính mắc), an trụ nơi pháp vô biên không thể nói. Đó là tự tính thanh tịnh, là thật tướng (bộ mặt chân thật) của pháp giới, là chủng tính (dòng giống, bản chất) của Như Lai. Ở trong cõi không ngăn ngại ấy, không đi không đến, chẳng trước chẳng sau, rất sâu không đáy. Đó là chỗ đạt được bằng hiện lượng (biết trực tiếp, tự mình chứng nghiệm, không qua suy đoán), tự dùng trí mà vào, không nhờ người khác mà ngộ. Tâm vị ấy không mê loạn, cũng không phân biệt (chia chẻ, so đo phải trái, đây kia). Vị ấy được hết thảy chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại khen ngợi, từ sức của chư Phật mà tuôn ra, đi vào cảnh giới của hết thảy chư Phật.
Thể tính của vị ấy đúng như thật. Mắt thanh tịnh của vị ấy chứng nghiệm trực tiếp, mắt tuệ (tuệ nhãn: con mắt trí tuệ thấy rõ tính không của các pháp) thấy khắp. Vị ấy thành tựu mắt Phật (Phật nhãn: con mắt của Phật, thấy biết trọn vẹn tất cả) để làm ngọn đèn sáng cho đời, đi trong cảnh giới mà mắt trí biết được, có thể rộng mở chỉ bày pháp môn vi diệu. Vị ấy thành tựu tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh), hướng tới bậc trượng phu thù thắng (bậc hùng mạnh hơn hết, chỉ Phật), đối với các cảnh giới không có chướng ngại. Vị ấy vào chủng tính của trí mà sinh ra các trí, đã lìa pháp sinh ra trong đời mà vẫn hiện ra thọ sinh, dùng thần thông biến hóa và phương tiện để điều phục. Hết thảy những điều như thế không gì không khéo léo. Công đức, sự hiểu biết, ý muốn của vị ấy đều trong sạch, cực kỳ vi diệu, đầy đủ viên mãn. Trí tuệ vị ấy rộng lớn như hư không, khéo quán sát cảnh giới của các bậc thánh. Sức tin, sức hạnh, sức nguyện bền chắc không lay động, công đức vô tận được đời khen ngợi.
Vị ấy là kho tàng được hết thảy chư Phật quán sát, là biển nhất thiết trí nơi chốn đại bồ-đề, gom chứa các báu mầu, là bậc đại trí. Như hoa sen tự tính trong sạch, chúng sinh thấy ai cũng vui mừng, đều được lợi ích. Ánh sáng trí của vị ấy chiếu khắp, thấy vô số Phật, làm thanh tịnh hết thảy pháp. Việc làm của vị ấy vắng lặng, đối với các Phật pháp rốt ráo không ngăn ngại. Vị ấy luôn dùng phương tiện an trụ trong hạnh công đức của bồ-đề Phật mà được sinh ra, đầy đủ trí Bồ-tát, làm đầu chư Bồ-tát, được hết thảy chư Phật cùng hộ niệm. Vị ấy được oai thần của Phật, thành tựu pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không có hình tướng) của Phật, sức nhớ nghĩ khó nghĩ bàn. Đối với cảnh, tâm vị ấy chỉ duyên vào một mà lại không có chỗ duyên (duyên: tâm hướng tới, nương vào một đối tượng). Hạnh của vị ấy rộng lớn, không có tướng, không có ngại, ngang bằng pháp giới, vô lượng vô biên. Bồ-đề mà vị ấy đã chứng như hư không, không có bờ mé, không bị trói buộc, dính mắc. Đối với các thế gian, vị ấy khắp làm lợi ích. Vị ấy là dòng tuôn ra từ căn lành của biển nhất thiết trí, có thể thông suốt vô số cảnh giới.
Vị ấy đã khéo thành tựu pháp bố thí thanh tịnh, an trụ tâm Bồ-tát, làm thanh tịnh dòng giống Bồ-tát, có thể thuận theo mà sinh ra bồ-đề của chư Phật, đối với các Phật pháp đều được khéo léo, đầy đủ hạnh vi diệu, thành tựu sức bền chắc. Sự tự tại và oai thần của hết thảy chư Phật, chúng sinh khó được nghe, Bồ-tát đều biết. Vị ấy vào cửa bất nhị (không hai: không thấy hai bên đối lập như có và không, ta và người), an trụ nơi pháp vô tướng (không bám vào hình tướng). Tuy đã lìa bỏ hẳn hết thảy các tướng, vị ấy vẫn có thể rộng nói đủ loại pháp, tùy theo tâm ưa thích, ý muốn và sự hiểu biết của chúng sinh mà khiến họ đều được điều phục, đều được vui mừng. Vị ấy lấy pháp giới làm thân, không có phân biệt. Cảnh giới trí tuệ của vị ấy không thể cùng tận, chí luôn dũng mãnh, tâm luôn bình đẳng.
Vị ấy thấy được bờ mé công đức của hết thảy Phật, hiểu rõ thứ lớp sai khác của hết thảy kiếp (khoảng thời gian cực dài), mở bày hết thảy pháp, an trụ trong hết thảy cõi, làm cho hết thảy cõi nước chư Phật trang nghiêm, thanh tịnh. Vị ấy làm hiện rõ ánh sáng của hết thảy chánh pháp, diễn nói hết thảy Phật pháp quá khứ, vị lai, hiện tại, chỉ bày chỗ an trụ của chư Bồ-tát. Vị ấy làm đèn sáng cho đời, sinh ra các căn lành, lìa hẳn thế gian, thường sinh ra nơi có Phật, được trí tuệ Phật sáng tỏ bậc nhất. Hết thảy chư Phật đều cùng nhiếp thọ (thu nhận, che chở) vị ấy. Vị ấy đã vào hàng chư Phật vị lai, từ các bạn lành mà được sinh ra, mọi điều chí cầu không điều gì không thành. Vị ấy đầy đủ oai đức lớn, an trụ nơi ý chí vượt trội, điều gì được nghe đều khéo giảng nói được, cũng vì người mà mở bày căn lành của việc nghe pháp.
Vị ấy an trụ nơi bánh xe thật tế (thật tế: chân lý tối hậu, chỗ tận cùng của sự thật), đối với hết thảy pháp tâm không chướng ngại. Vị ấy không bỏ các hạnh, lìa các phân biệt, đối với hết thảy pháp tâm không khởi niệm dao động. Vị ấy được ánh sáng trí tuệ, diệt các tối tăm ngu si, có thể soi rõ hết thảy Phật pháp. Vị ấy không phá hoại các cõi hữu (hữu: các cõi tồn tại trong vòng sinh tử) mà vẫn sinh vào trong đó, biết rõ cảnh giới của hết thảy các cõi hữu. Từ xưa đến nay, vị ấy không hề có động tác, mà nghiệp thân, ngữ, ý đều vô biên. Tuy theo thế tục mà diễn nói đủ loại văn tự vô lượng, vị ấy vẫn luôn không phá bỏ pháp lìa văn tự. Vị ấy đi sâu vào biển Phật, biết hết thảy pháp chỉ có tên giả (giả danh: tên gọi tạm đặt, không có thực thể), đối với các cảnh giới không bị buộc, không dính mắc. Vị ấy hiểu rõ hết thảy pháp đều là không, không có gì cả; các hạnh đã tu đều từ pháp giới sinh ra, như hư không không tướng không hình. Vị ấy đi sâu vào pháp giới, tùy thuận mà diễn nói, từ một cửa cảnh giới mà sinh ra nhất thiết trí. Vị ấy quán sát các địa của thập lực (thập lực: mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật; địa: bậc, giai vị tu chứng) và dùng trí mà tu học, lấy trí làm cầu nối để đến tát-bà-nhã, dùng mắt trí tuệ thấy pháp không ngăn ngại. Vị ấy khéo vào các địa của Bồ-tát, biết đủ loại nghĩa, mỗi pháp môn đều thông hiểu rõ ràng, mọi đại nguyện không nguyện nào không thành tựu.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát dùng điều này mở bày tính không sai khác của hết thảy Như Lai. Đây là cửa phương tiện không ngăn ngại. Đây có thể sinh ra hội chúng Bồ-tát. Pháp này chỉ là cảnh giới của tam muội. Đây có thể mạnh mẽ tiến vào tát-bà-nhã. Đây có thể mở bày các cửa tam muội. Đây có thể vào khắp các cõi không ngăn ngại. Đây có thể điều phục hết thảy chúng sinh. Đây có thể an trụ nơi chỗ không có chúng sinh. Đây có thể mở bày hết thảy Phật pháp. Đây là chỗ đối với cảnh giới đều không có gì để được.
Tuy mọi lúc đều diễn nói, mở bày, mà vị ấy luôn xa lìa vọng tưởng phân biệt (ý nghĩ sai lầm, so đo không đúng sự thật). Tuy biết các pháp đều không có tạo tác, mà vị ấy vẫn thị hiện (hiện ra cho người thấy) hết thảy việc làm. Tuy biết chư Phật không có hai tướng, mà vị ấy vẫn hiển bày hết thảy chư Phật. Tuy biết không có sắc, mà vị ấy diễn nói các sắc. Tuy biết không có thọ, mà vị ấy diễn nói các thọ. Tuy biết không có tưởng, mà vị ấy diễn nói các tưởng. Tuy biết không có hành, mà vị ấy diễn nói các hành. Tuy biết không có thức, mà vị ấy diễn nói các thức (sắc, thọ, tưởng, hành, thức là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết, hình dung, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hay biết, phân biệt). Vị ấy luôn dùng bánh xe pháp mở bày hết thảy.
Tuy biết pháp không sinh, mà vị ấy thường chuyển pháp luân. Tuy biết pháp không sai khác, mà vị ấy nói các cửa sai khác. Tuy biết các pháp không có sinh diệt, mà vị ấy nói hết thảy tướng sinh diệt. Tuy biết các pháp không thô không tế, mà vị ấy nói tướng thô tế của các pháp. Tuy biết các pháp không có trên, giữa, dưới, mà vị ấy có thể tuyên nói pháp cao nhất. Tuy biết các pháp không thể dùng lời nói, mà vị ấy có thể diễn nói lời lẽ thanh tịnh. Tuy biết các pháp không trong không ngoài, mà vị ấy nói hết thảy các pháp trong ngoài. Tuy biết các pháp không thể biết, mà vị ấy nói đủ loại cách quán sát bằng trí tuệ. Tuy biết các pháp không có chân thật, mà vị ấy nói con đường xuất ly (ra khỏi sinh tử khổ đau) chân thật. Tuy biết các pháp rốt ráo không cùng tận, mà vị ấy có thể diễn nói việc dứt hết các hữu lậu (hữu lậu: phiền não còn rỉ chảy, khiến còn dính mắc trong sinh tử). Tuy biết các pháp không trái nhau, không tranh nhau, mà vị ấy cũng chẳng phải không có sự sai khác giữa mình và người. Tuy biết các pháp rốt ráo không có thầy, mà vị ấy thường tôn kính hết thảy các bậc thầy. Tuy biết các pháp không nhờ người khác mà ngộ, mà vị ấy thường tôn kính các thiện tri thức (bạn lành, người thầy hiền dẫn dắt việc tu hành).
Tuy biết pháp không chuyển, mà vị ấy chuyển pháp luân. Tuy biết pháp không khởi, mà vị ấy chỉ bày các nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện khiến sự vật sinh ra). Tuy biết các pháp không có thời trước, mà vị ấy rộng nói quá khứ. Tuy biết các pháp không có thời sau, mà vị ấy rộng nói vị lai. Tuy biết các pháp không có thời giữa, mà vị ấy rộng nói hiện tại. Tuy biết các pháp không có người làm, mà vị ấy nói các việc làm. Tuy biết các pháp không có nhân duyên, mà vị ấy nói các tập nhân (nguyên nhân gom góp, sinh ra khổ đau). Tuy biết các pháp không có gì sánh bằng, mà vị ấy nói đạo bình đẳng và không bình đẳng. Tuy biết các pháp không có lời nói, mà vị ấy dứt khoát nói pháp của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Tuy biết các pháp không có chỗ nương, mà vị ấy nói việc nương pháp lành mà được ra khỏi sinh tử. Tuy biết pháp không có thân, mà vị ấy rộng nói pháp thân. Tuy biết chư Phật ba đời là vô biên, mà vị ấy có thể diễn nói chỉ có một Phật. Tuy biết pháp không có sắc, mà vị ấy hiện ra đủ loại sắc. Tuy biết pháp không có thấy, mà vị ấy rộng nói các kiến (cách thấy, quan điểm). Tuy biết pháp không có tướng, mà vị ấy nói đủ loại tướng. Tuy biết các pháp không có cảnh giới, mà vị ấy rộng tuyên nói cảnh giới trí tuệ. Tuy biết các pháp không có sai khác, mà vị ấy nói đủ loại sai khác của hạnh và quả. Tuy biết các pháp không có xuất ly, mà vị ấy nói các hạnh xuất ly thanh tịnh. Tuy biết các pháp xưa nay thường trụ, mà vị ấy nói hết thảy các pháp lưu chuyển (trôi lăn trong sinh tử). Tuy biết các pháp không có soi sáng, mà vị ấy luôn rộng nói pháp soi sáng.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát vào bánh xe trí của tam muội oai đức lớn như thế, thì có thể chứng được hết thảy Phật pháp, có thể đi vào hết thảy Phật pháp, có thể thành tựu, có thể viên mãn, có thể gom chứa, có thể làm thanh tịnh, có thể an trụ, có thể thấu suốt, và tương ứng với tự tính của hết thảy pháp. Thế nhưng vị Bồ-tát ma-ha-tát này không nghĩ rằng: 'Có bấy nhiêu Bồ-tát, bấy nhiêu pháp Bồ-tát, bấy nhiêu cứu cánh (chỗ rốt ráo cuối cùng) của Bồ-tát, bấy nhiêu cứu cánh của huyễn, bấy nhiêu cứu cánh của hóa, bấy nhiêu thần thông thành tựu, bấy nhiêu trí thành tựu, bấy nhiêu suy nghĩ, bấy nhiêu chứng nhập, bấy nhiêu hướng tới, bấy nhiêu cảnh giới.' Vì sao vậy? Vì tam muội của Bồ-tát có thể tính như thế, vô biên như thế, thù thắng như thế.
Tam muội này có đủ loại cảnh giới, đủ loại oai lực, đủ loại thâm nhập, đó là: vào cửa trí không thể nói; vào các sự trang nghiêm lìa phân biệt; vào ba-la-mật (pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác) thù thắng vô biên; vào vô số thiền định; vào trí rộng lớn trăm nghìn ức na-do-tha không thể nói; vào sự thấy kho tàng thù thắng vi diệu của vô biên chư Phật; vào cảnh giới không ngừng nghỉ; vào pháp trợ đạo (các pháp hỗ trợ việc tu đạo) là lòng tin hiểu thanh tịnh; vào đại thần thông có các căn (năng lực của thân tâm) mạnh mẽ, sắc bén; vào cảnh giới mà tâm không ngăn ngại; vào con mắt bình đẳng thấy hết thảy Phật; vào sự gom chứa chí hạnh thù thắng của Phổ Hiền; vào sự an trụ nơi thân trí vi diệu Na-la-diên (tên một vị thần lực sĩ có sức mạnh cực lớn, thân bền chắc không hư hoại); vào sự diễn nói biển trí tuệ của Như Lai; vào sự khởi lên vô lượng loại thần biến tự tại; vào cửa trí vô tận sinh ra hết thảy Phật; vào sự an trụ nơi cảnh giới hiện ra trước mắt của hết thảy Phật; vào sự làm thanh tịnh trí tự tại của Bồ-tát Phổ Hiền; vào sự mở bày trí phổ môn (cửa khắp cùng, bao trùm mọi phương diện) không gì sánh bằng; vào sự biết khắp hết thảy cảnh giới vi tế của pháp giới; vào sự hiện khắp hết thảy cảnh giới vi tế của pháp giới; vào hết thảy ánh sáng trí thù thắng; vào bờ mé của hết thảy sự tự tại; vào bờ mé của hết thảy pháp môn biện tài (tài ăn nói lưu loát, giảng giải không ngăn ngại); vào thân trí tuệ trùm khắp pháp giới; vào sự thành tựu con đường đi khắp mọi nơi; vào sự khéo an trụ hết thảy tam muội sai khác; vào sự biết tâm của hết thảy chư Phật.
"Này Phật tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này an trụ nơi hạnh Phổ Hiền, trong mỗi niệm (khoảnh khắc ý nghĩ cực ngắn) đều vào trăm ức tam muội không thể nói, nhưng vẫn không thấy được bờ mé ban đầu của tam muội của Bồ-tát Phổ Hiền và sự trang nghiêm của cảnh giới Phật. Vì sao vậy? Vì biết hết thảy pháp rốt ráo không cùng tận; vì biết hết thảy cõi Phật là vô biên; vì biết hết thảy cõi chúng sinh không thể nghĩ bàn; vì biết quá khứ không có khởi đầu; vì biết vị lai không có cùng tận; vì biết hiện tại cùng tận hư không, trùm khắp pháp giới, là vô biên; vì biết cảnh giới của hết thảy chư Phật không thể nghĩ bàn; vì biết hạnh của hết thảy Bồ-tát là vô số; vì biết cảnh giới mà biện tài của hết thảy chư Phật nói ra là không thể nói, vô biên; vì biết các pháp mà tâm huyễn hướng tới là vô lượng.
Này Phật tử! Như viên ngọc như ý (ngọc báu cầu gì được nấy), ai mong cầu gì đều được tất cả, người cầu nhiều vô tận, ý ai cũng được thỏa mãn, mà sức của ngọc rốt cuộc không cạn không ngừng. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, vào tam muội này, biết tâm như huyễn, sinh ra cảnh giới của hết thảy pháp, khắp cùng vô tận, không cạn không ngừng. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu trí của hạnh không ngăn ngại của Phổ Hiền, quán sát vô lượng cảnh huyễn rộng lớn như bóng hình, không thêm không bớt.
Này Phật tử! Ví như phàm phu (người thường chưa giác ngộ), mỗi người sinh tâm riêng: tâm đã sinh, đang sinh và sẽ sinh không có bờ mé, không dứt không hết; tâm ấy trôi chảy, nối tiếp không dứt, không thể nghĩ bàn. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, vào tam muội cửa huyễn khắp cùng này, không có bờ mé, không thể đo lường. Vì sao vậy? Vì thấu suốt vô lượng pháp của cửa huyễn khắp cùng của Bồ-tát Phổ Hiền.
Này Phật tử! Ví như lúc các long vương Nan-đà, Bạt-nan-đà, Ma-na-tư (tên các vua rồng lớn trong kinh Phật) và các rồng lớn khác làm mưa, giọt mưa to như trục xe, nhiều không có bờ mé; tuy mưa như thế mà mây rốt cuộc không hết. Đó là cảnh giới không cần tạo tác (tự nhiên mà có, không phải gắng sức) của các rồng. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, an trụ trong tam muội này, vào các cửa của Bồ-tát Phổ Hiền: cửa tam muội, cửa trí, cửa pháp, cửa thấy chư Phật, cửa đi đến các phương, cửa tâm tự tại, cửa gia trì (sức Phật gia thêm, hộ trì), cửa thần biến, cửa thần thông, cửa huyễn hóa, cửa các pháp như huyễn, cửa không thể nói không thể nói Bồ-tát đầy khắp. Vị ấy vào cửa gần gũi số Như Lai chánh giác (bậc giác ngộ chân chính) nhiều như số hạt bụi của không thể nói không thể nói cõi Phật; vào cửa lưới huyễn rộng lớn không thể nói không thể nói; biết cửa các cõi Phật rộng lớn sai khác không thể nói không thể nói; biết cửa các thế giới có thể tính và không có thể tính, không thể nói không thể nói; biết cửa tưởng của chúng sinh không thể nói không thể nói; biết cửa sai khác của thời gian không thể nói không thể nói; biết cửa thành hoại của thế giới không thể nói không thể nói; biết cửa các cõi Phật úp xuống mà trụ, ngửa lên mà trụ, không thể nói không thể nói. Trong một niệm, vị ấy đều biết đúng như thật.
Khi vào như thế, không có bờ mé, không có cùng tận, không mệt không chán, không dứt không nghỉ, không lui không mất. Ở trong các pháp, vị ấy không trụ vào chỗ sai, luôn suy nghĩ chân chính, không chìm không nổi (không uể oải, không xao động). Vị ấy cầu nhất thiết trí, thường không lui bỏ, làm đèn sáng soi đời cho hết thảy cõi Phật, chuyển pháp luân không thể nói không thể nói. Vị ấy dùng biện tài mầu nhiệm thưa hỏi Như Lai không lúc nào cùng tận, thị hiện thành Phật đạo không có bờ mé, điều phục chúng sinh luôn không bỏ phế, thường siêng năng tu tập hạnh nguyện Phổ Hiền chưa từng ngừng nghỉ, thị hiện vô lượng thân sắc tướng không thể nói không thể nói, không hề gián đoạn. Vì sao vậy? Ví như đốt lửa, tùy theo chất đốt có được, trong suốt thời gian ấy lửa cháy không ngừng. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, quán sát cõi chúng sinh, pháp giới, thế giới như hư không không có bờ mé, cho đến có thể trong khoảng một niệm đi đến chỗ của số Phật nhiều như số hạt bụi của không thể nói không thể nói cõi Phật.
Ở chỗ mỗi đức Phật, vị ấy vào đủ loại pháp sai khác của nhất thiết trí, không thể nói không thể nói. Vị ấy khiến không thể nói không thể nói cõi chúng sinh xuất gia (rời nhà đi tu) hành đạo, siêng tu căn lành, rốt ráo thanh tịnh. Vị ấy khiến không thể nói không thể nói Bồ-tát chưa quyết định đối với hạnh nguyện Phổ Hiền được quyết định, an trụ nơi cửa trí tuệ Phổ Hiền. Vị ấy dùng vô lượng phương tiện, vào các kiếp sai khác rộng lớn của thành, trụ, hoại (thành: thời kỳ thế giới hình thành; trụ: thời kỳ thế giới tồn tại; hoại: thời kỳ thế giới tan hoại) trong ba đời, không thể nói không thể nói; ở nơi cảnh giới sai khác của thế gian thành, trụ, hoại, không thể nói không thể nói, khởi lên bấy nhiêu đại bi, đại nguyện, điều phục vô lượng hết thảy chúng sinh, khiến không sót một ai. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát này muốn độ thoát hết thảy chúng sinh nên tu hạnh Phổ Hiền, sinh trí Phổ Hiền, làm đầy đủ mọi hạnh nguyện của Phổ Hiền.
Vì vậy, các Bồ-tát nên siêng năng tu tập trong tam muội có chủng loại như thế, cảnh giới như thế, oai đức như thế, rộng lớn như thế, vô lượng như thế, không thể nghĩ bàn như thế, chiếu sáng khắp như thế, có hết thảy chư Phật hiện ra trước mắt như thế, được hết thảy Như Lai hộ niệm như thế, thành tựu căn lành thuở xưa như thế, tâm không ngại, không động như thế. Các vị nên lìa các phiền não nóng bức, không mệt chán, tâm không thoái lui, lập chí nguyện ưa thích sâu xa, dũng mãnh không khiếp sợ, thuận theo cảnh giới tam muội, vào địa trí khó nghĩ bàn. Không nương văn tự, không dính thế gian, không chấp giữ các pháp, không khởi phân biệt, không nhiễm dính việc đời, không phân biệt cảnh giới; đối với trí về các pháp chỉ nên an trụ, không nên cân đo. Đó là: gần gũi nhất thiết trí, ngộ hiểu bồ-đề của Phật, thành tựu ánh sáng của pháp, ban căn lành cho hết thảy chúng sinh. Kéo chúng sinh ra khỏi cõi ma (ma: những thế lực phá hoại việc tu hành), khiến họ được vào cảnh giới Phật pháp, khiến họ không bỏ đại nguyện, siêng quán con đường ra khỏi sinh tử, làm tăng rộng cảnh thanh tịnh, thành tựu các độ (tức các ba-la-mật), đối với hết thảy Phật sinh lòng tin hiểu sâu xa.
Thường nên quán sát tính của hết thảy pháp, không lúc nào tạm bỏ; nên biết thân mình và tính các pháp thảy đều bình đẳng; nên hiểu rõ việc làm của thế gian, chỉ bày cho họ phương tiện trí tuệ đúng pháp; nên thường tinh tấn (siêng năng gắng sức), không ngừng nghỉ; nên thấy căn lành của mình còn ít ỏi; nên siêng làm tăng trưởng căn lành của người khác; nên tự tu hành đạo nhất thiết trí; nên siêng làm tăng trưởng cảnh giới Bồ-tát; nên ưa gần gũi các thiện tri thức; nên cùng ở với những người đồng hạnh; nên không phân biệt Phật; nên không lìa bỏ niệm (sự tỉnh giác, nhớ nghĩ chân chính); nên thường an trụ nơi pháp giới bình đẳng; nên biết hết thảy tâm thức đều như huyễn; nên biết các hành của thế gian như mộng; nên biết nguyện lực của chư Phật xuất hiện như bóng hình; nên biết hết thảy các nghiệp rộng lớn như biến hóa; nên biết lời nói đều như tiếng vang; nên quán hết thảy các pháp đều như huyễn; nên biết hết thảy pháp sinh diệt đều như âm thanh; nên biết hết thảy cõi Phật mình đi đến đều không có thể tính; nên vì thưa hỏi Phật pháp của Như Lai mà không mệt mỏi; nên vì khai ngộ hết thảy thế gian mà siêng năng dạy bảo không bỏ; nên vì điều phục hết thảy chúng sinh mà biết đúng thời nói pháp, không ngừng nghỉ.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành hạnh Phổ Hiền như thế, viên mãn cảnh giới Bồ-tát như thế, thông suốt đạo xuất ly như thế, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) Phật pháp ba đời như thế, quán sát cửa nhất thiết trí như thế, suy nghĩ về pháp không biến đổi như thế, làm sáng sạch chí nguyện vượt trội như thế, tin hiểu hết thảy Như Lai như thế, biết rõ sức rộng lớn của Phật như thế, quyết định tâm không ngăn ngại như thế, nhiếp thọ hết thảy chúng sinh như thế.
"Này Phật tử! Khi Bồ-tát ma-ha-tát vào tam muội đại trí tuệ như thế mà Bồ-tát Phổ Hiền an trụ, thì ở mười phương, mỗi phương có không thể nói không thể nói cõi nước; mỗi cõi nước có danh hiệu Như Lai nhiều như số hạt bụi của không thể nói không thể nói cõi Phật; mỗi danh hiệu có chư Phật nhiều như số hạt bụi của không thể nói không thể nói cõi Phật hiện ra trước vị ấy. Chư Phật ban cho vị ấy sức nhớ nghĩ của Như Lai, khiến không quên mất cảnh giới Như Lai; ban cho tuệ rốt ráo về hết thảy pháp, khiến vào nhất thiết trí; ban cho tuệ quyết định biết đủ loại nghĩa của hết thảy pháp, khiến thọ trì hết thảy Phật pháp, đi vào không ngăn ngại; ban cho bồ-đề vô thượng của Phật, khiến vào nhất thiết trí, khai ngộ pháp giới; ban cho tuệ rốt ráo của Bồ-tát, khiến được ánh sáng của hết thảy pháp, không còn tối tăm; ban cho trí không thoái lui của Bồ-tát, khiến biết lúc nào nên, lúc nào không nên, dùng phương tiện khéo léo điều phục chúng sinh; ban cho biện tài không chướng ngại của Bồ-tát, khiến ngộ hiểu pháp vô biên, diễn nói vô tận; ban cho sức thần thông biến hóa, khiến hiện ra thân sai khác không thể nói không thể nói, sắc tướng vô biên, đủ loại khác nhau, để khai ngộ chúng sinh; ban cho tiếng nói viên mãn, khiến hiện ra âm thanh sai khác không thể nói không thể nói, đủ loại lời lẽ, để khai ngộ chúng sinh; ban cho sức không uổng phí, khiến hết thảy chúng sinh hoặc được thấy hình, hoặc được nghe pháp đều được thành tựu, không ai đi qua suông.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát vì làm đầy đủ hạnh Phổ Hiền như thế nên được sức Như Lai, làm thanh tịnh đạo xuất ly, đầy đủ nhất thiết trí, dùng biện tài không ngăn ngại và thần thông biến hóa mà rốt ráo điều phục hết thảy chúng sinh. Vị ấy đầy đủ oai đức Phật, làm thanh tịnh hạnh Phổ Hiền, an trụ nơi đạo Phổ Hiền, cho đến tận cùng thời vị lai, vì muốn điều phục hết thảy chúng sinh mà chuyển bánh xe pháp vi diệu của hết thảy Phật. Vì sao vậy? Này Phật tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này thành tựu các hạnh Bồ-tát với đại nguyện thù thắng như thế, nên là thầy dạy pháp của hết thảy thế gian, là mặt trời pháp của hết thảy thế gian, là mặt trăng trí của hết thảy thế gian; là vua núi Tu-di (ngọn núi cao lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm vũ trụ của Phật giáo) của hết thảy thế gian, sừng sững cao vượt, bền chắc không lay; là biển trí không bờ của hết thảy thế gian; là đèn sáng chánh pháp của hết thảy thế gian, chiếu khắp vô biên, nối tiếp không dứt. Vị ấy vì hết thảy chúng sinh mà mở bày công đức thanh tịnh vô biên, khiến họ đều an trụ nơi công đức và căn lành. Vị ấy thuận theo nhất thiết trí, có đại nguyện bình đẳng, tu tập hạnh rộng lớn của Phổ Hiền, thường có thể khuyến khích vô lượng chúng sinh an trụ trong tam muội hạnh rộng lớn không thể nói không thể nói, hiện ra sự tự tại lớn lao.
"Này Phật tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này được trí như thế, chứng pháp như thế, đối với pháp như thế an trụ chắc chắn, thấy rõ ràng; được thần lực như thế, an trụ cảnh giới như thế, hiện thần biến như thế, khởi thần thông như thế. Vị ấy thường an trụ nơi đại bi, thường làm lợi ích chúng sinh, mở bày cho chúng sinh con đường chân chính an ổn, dựng lên ngọn cờ ánh sáng lớn của phước và trí. Vị ấy chứng sự giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não) không thể nghĩ bàn, an trụ nơi giải thoát của nhất thiết trí, đến bờ bên kia (bờ giác ngộ, đối với bờ mê là bờ bên này) của sự giải thoát của chư Phật, đã học và thành tựu cửa phương tiện giải thoát không thể nghĩ bàn, vào cửa sai khác của pháp giới mà không lẫn lộn, đối với không thể nói không thể nói tam muội của Phổ Hiền thì dạo chơi tự tại, an trụ nơi trí sư tử phấn tấn (như sư tử vươn mình hùng dũng), tâm ý không ngăn ngại.
Tâm vị ấy luôn an trụ nơi mười kho pháp lớn. Những gì là mười? Đó là: an trụ nơi sự nhớ nghĩ hết thảy chư Phật; an trụ nơi sự nhớ nghĩ hết thảy Phật pháp; an trụ nơi lòng đại bi điều phục hết thảy chúng sinh; an trụ nơi trí thị hiện cõi nước thanh tịnh không thể nghĩ bàn; an trụ nơi sự hiểu biết quyết định đi sâu vào cảnh giới chư Phật; an trụ nơi bồ-đề có tướng bình đẳng với hết thảy Phật quá khứ, vị lai, hiện tại; an trụ nơi bờ mé không ngại, không dính mắc; an trụ nơi tính không có tướng của hết thảy pháp; an trụ nơi căn lành bình đẳng với hết thảy Phật quá khứ, vị lai, hiện tại; an trụ nơi trí dẫn đường cho nghiệp thân, ngữ, ý không sai khác trong pháp giới của hết thảy Như Lai quá khứ, vị lai, hiện tại; an trụ nơi sự quán sát việc thọ sinh, xuất gia, đến đạo tràng (nơi Phật tu đạo và thành đạo), thành chánh giác, chuyển pháp luân, nhập bát-niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, tức Phật rời bỏ thân xác) của hết thảy chư Phật ba đời đều vào trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn). Này Phật tử! Mười kho pháp lớn này rộng lớn vô lượng, không thể đếm, không thể cân, không thể nghĩ, không thể nói, không cùng tận, khó kham nhận, hết thảy trí thế gian không thể tả nói được.
"Này Phật tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã đến bờ bên kia của các hạnh Phổ Hiền, chứng pháp thanh tịnh, sức chí rộng lớn. Vị ấy mở bày cho chúng sinh vô lượng căn lành, làm tăng trưởng hết thảy thế lực của Bồ-tát, trong khoảng mỗi niệm làm đầy đủ hết thảy công đức của Bồ-tát, thành tựu hết thảy các hạnh của Bồ-tát, được pháp đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không quên mất) của hết thảy Phật, thọ trì mọi điều chư Phật đã nói. Tuy thường an trụ nơi thật tế của chân như (chân như: bản thể chân thật, như như không đổi của mọi vật), mà vị ấy vẫn theo mọi lời nói của thế tục, thị hiện điều phục hết thảy chúng sinh. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tam muội này thì lẽ pháp vốn như thế.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát nhờ tam muội này mà được trí rộng lớn của hết thảy Phật; được biện tài tự tại khéo nói hết thảy pháp rộng lớn; được pháp vô úy (không sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng) thanh tịnh, thù thắng nhất trong hết thảy thế gian; được trí vào hết thảy tam muội; được phương tiện khéo léo của hết thảy Bồ-tát; được cửa ánh sáng của hết thảy pháp; đến bờ bên kia của pháp an ủi hết thảy thế gian; biết lúc nên và lúc không nên của hết thảy chúng sinh; chiếu khắp mọi nơi trong thế giới mười phương; khiến hết thảy chúng sinh được trí thù thắng; làm bậc thầy cao nhất của hết thảy thế gian; an trụ nơi hết thảy công đức; mở bày tam muội thanh tịnh cho hết thảy chúng sinh, khiến họ vào trí cao nhất. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát tu hành như thế thì làm lợi ích chúng sinh, tăng trưởng đại bi, gần gũi thiện tri thức, thấy hết thảy Phật, hiểu rõ hết thảy pháp, đến hết thảy cõi, vào hết thảy phương, vào hết thảy đời, ngộ tính bình đẳng của hết thảy pháp, biết tính bình đẳng của hết thảy Phật, an trụ nơi tính bình đẳng của nhất thiết trí. Ở trong pháp này, vị ấy làm việc như thế, không làm việc khác; an trụ nơi tâm chưa biết đủ, tâm không tán loạn, tâm chuyên nhất, tâm siêng tu, tâm quyết định, tâm không biến đổi; suy nghĩ như thế, làm việc như thế, rốt ráo như thế.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát không có chuyện nói một đằng làm một nẻo, mà nói sao làm vậy. Vì sao vậy? Ví như kim cương, vì không thể bị phá hoại mà có tên ấy, không bao giờ lìa tính không hoại. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, nhờ các pháp hạnh mà có tên ấy, không bao giờ lìa các pháp hạnh. Ví như vàng ròng, vì có màu đẹp mà có tên ấy, không bao giờ lìa màu đẹp. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, nhờ các nghiệp lành mà có tên ấy, không bao giờ lìa các nghiệp lành. Ví như nhật thiên tử (vị thần trời cai quản mặt trời), nhờ vầng ánh sáng mà có tên ấy, không bao giờ lìa vầng ánh sáng. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, nhờ ánh sáng trí tuệ mà có tên ấy, không bao giờ lìa ánh sáng trí tuệ. Ví như vua núi Tu-di, nhờ có bốn đỉnh báu nằm giữa biển lớn, vượt cao sừng sững mà có tên ấy, không bao giờ rời bỏ bốn đỉnh. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, nhờ các căn lành, ở giữa đời mà vượt cao sừng sững nên có tên ấy, không bao giờ rời bỏ căn lành. Ví như mặt đất lớn, nhờ nâng đỡ tất cả mà có tên ấy, không bao giờ rời bỏ khả năng nâng đỡ. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, nhờ độ hết thảy mà có tên ấy, không bao giờ rời bỏ đại bi. Ví như biển lớn, nhờ chứa các dòng nước mà có tên ấy, không bao giờ rời bỏ nước. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, nhờ các đại nguyện mà có tên ấy, không bao giờ tạm bỏ nguyện độ chúng sinh. Ví như vị tướng quân, nhờ quen thạo phép chiến đấu mà có tên ấy, không bao giờ rời bỏ tài năng này. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, nhờ quen thạo tam muội như thế mà có tên ấy, cho đến khi thành tựu nhất thiết trí trí (trí của nhất thiết trí, tức trí tuệ tối thượng của Phật), không bao giờ rời bỏ hạnh này.
Như vua Chuyển luân (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp) cai trị bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức toàn cõi đất có người ở), thường siêng năng giữ gìn hết thảy chúng sinh, khiến không ai chết oan, ai cũng luôn được vui sướng. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, vào các đại tam muội như thế, thường siêng năng hóa độ hết thảy chúng sinh, cho đến khiến họ rốt ráo thanh tịnh. Ví như hạt giống trồng xuống đất, cho đến có thể khiến thân và lá lớn lên. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, tu hạnh Phổ Hiền, cho đến có thể khiến pháp lành của hết thảy chúng sinh tăng trưởng. Ví như đám mây lớn vào tháng hè nóng bức tuôn mưa lớn, cho đến làm lớn lên hết thảy hạt giống. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, vào các đại tam muội như thế, tu hạnh Bồ-tát, tuôn mưa pháp lớn, cho đến có thể khiến hết thảy chúng sinh rốt ráo thanh tịnh, rốt ráo niết-bàn, rốt ráo an ổn, rốt ráo đến bờ bên kia, rốt ráo vui mừng, rốt ráo dứt nghi. Vị ấy làm ruộng phước (nơi gieo trồng phước đức; cúng dường, kính trọng nơi đó thì sinh nhiều phước, như gieo hạt vào ruộng tốt) rốt ráo cho chúng sinh, khiến việc bố thí của họ đều thanh tịnh, khiến họ đều an trụ nơi đạo không thoái lui, khiến họ cùng được nhất thiết trí trí, khiến họ đều ra khỏi ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn thể thế giới sinh tử luân hồi), khiến họ đều được trí rốt ráo, khiến họ đều được pháp rốt ráo của chư Phật Như Lai, đặt chúng sinh vào chỗ nhất thiết trí.
Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu pháp này thì trí tuệ sáng rõ, vào cửa pháp giới, có thể làm thanh tịnh vô lượng hạnh không thể nghĩ bàn của Bồ-tát. Đó là: có thể làm thanh tịnh các trí, vì cầu nhất thiết trí; có thể làm thanh tịnh chúng sinh, vì khiến họ được điều phục; có thể làm thanh tịnh cõi nước, vì thường hồi hướng (đem công đức tu hành hướng về mục đích giác ngộ và chia cho chúng sinh); có thể làm thanh tịnh các pháp, vì biết khắp tất cả; có thể làm thanh tịnh sự vô úy, vì không khiếp nhược; có thể làm thanh tịnh biện tài không ngăn ngại, vì khéo diễn nói; có thể làm thanh tịnh đà-la-ni, vì được tự tại đối với hết thảy pháp; có thể làm thanh tịnh hạnh gần gũi Phật, vì thường thấy hết thảy Phật ra đời. Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tam muội này, được các công đức thanh tịnh trăm nghìn ức na-do-tha không thể nói không thể nói như thế. Đó là vì được tự tại trong cảnh giới tam muội như thế; vì được hết thảy chư Phật gia hộ; vì sức căn lành của chính mình tuôn ra; vì oai lực lớn của việc vào địa trí tuệ; vì sức dẫn dắt của các thiện tri thức; vì sức hàng phục hết thảy các ma; vì sức thuần tịnh của căn lành đồng phần (căn lành cùng loại, cùng chung với nhau); vì sức mong muốn của thệ nguyện rộng lớn; vì sức thành tựu của căn lành đã gieo; vì sức không gì đối địch nổi của phước vô tận vượt hơn các thế gian.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tam muội này thì được mười pháp giống như hết thảy chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại. Những gì là mười? Đó là: được các tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật) cùng đủ loại trang nghiêm, giống như chư Phật; có thể phóng lưới ánh sáng lớn thanh tịnh, giống như chư Phật; dùng thần thông biến hóa để điều phục chúng sinh, giống như chư Phật; có sắc thân vô biên và viên âm (tiếng nói tròn đầy, chỉ một âm thanh mà mọi loài đều hiểu theo cách của mình) thanh tịnh, giống như chư Phật; tùy theo nghiệp của chúng sinh mà hiện ra cõi Phật thanh tịnh, giống như chư Phật; mọi lời nói của hết thảy chúng sinh đều có thể nắm giữ, không quên không mất, giống như chư Phật; dùng biện tài vô tận tùy theo tâm chúng sinh mà chuyển pháp luân, khiến họ sinh trí tuệ, giống như chư Phật; cất tiếng sư tử hống (tiếng rống sư tử, ví lời thuyết pháp hùng mạnh, không sợ hãi, khiến mọi tà thuyết khiếp phục) không chút khiếp sợ, dùng vô lượng pháp khai ngộ quần sinh, giống như chư Phật; trong khoảng một niệm, dùng đại thần thông vào khắp ba đời, giống như chư Phật; có thể chỉ bày khắp cho hết thảy chúng sinh sự trang nghiêm của chư Phật, oai lực của chư Phật, cảnh giới của chư Phật, giống như chư Phật."
Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Nhãn (tên vị Bồ-tát, nghĩa là "mắt thấy khắp") thưa với Bồ-tát Phổ Hiền rằng: "Thưa Phật tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này được pháp như thế, giống như chư Như Lai, vì sao không gọi là Phật? Vì sao không gọi là Thập Lực? Vì sao không gọi là Nhất Thiết Trí? Vì sao không gọi là Người Được Bồ-đề Trong Hết Thảy Pháp? Vì sao không được gọi là Phổ Nhãn? Vì sao không gọi là Người Thấy Không Ngăn Ngại Trong Hết Thảy Cảnh? Vì sao không gọi là Người Giác Ngộ Hết Thảy Pháp? Vì sao không gọi là Người An Trụ Không Hai Với Chư Phật Ba Đời? Vì sao không gọi là Người An Trụ Nơi Thật Tế? Vì sao vẫn tu hành hạnh nguyện Phổ Hiền chưa ngừng nghỉ? Vì sao không thể rốt ráo nơi pháp giới mà bỏ đạo Bồ-tát?"
Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Hiền bảo Bồ-tát Phổ Nhãn rằng:
"Lành thay, Phật tử! Đúng như lời ông hỏi: nếu vị Bồ-tát ma-ha-tát này giống như hết thảy Phật, thì vì lẽ gì không gọi là Phật, cho đến không thể bỏ đạo Bồ-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã có thể tu tập đủ loại hạnh nguyện của hết thảy Bồ-tát quá khứ, vị lai, hiện tại, đi vào cảnh giới của trí, thì gọi là Phật; nhưng ở chỗ Như Lai, vị ấy tu hạnh Bồ-tát không ngừng nghỉ, nên gọi là Bồ-tát. Vị ấy đã vào trọn vẹn các sức của Như Lai thì gọi là Thập Lực; tuy đã thành tựu mười sức, vẫn thực hành hạnh Phổ Hiền không ngừng nghỉ, nên gọi là Bồ-tát. Vị ấy biết hết thảy pháp và có thể diễn nói, gọi là Nhất Thiết Trí; tuy có thể diễn nói hết thảy các pháp, đối với từng pháp vẫn khéo suy nghĩ chưa từng dừng nghỉ, nên gọi là Bồ-tát. Vị ấy biết hết thảy pháp không có hai tướng, thì gọi là Người Ngộ Hết Thảy Pháp; đối với con đường sai khác của hết thảy các pháp hai và không hai, vị ấy khéo quán sát, càng lúc càng tăng tiến không ngừng nghỉ, nên gọi là Bồ-tát. Vị ấy đã thấy rõ cảnh giới Phổ Nhãn, gọi là Phổ Nhãn; tuy có thể chứng được cảnh giới Phổ Nhãn, vẫn tăng trưởng trong từng niệm chưa từng ngừng nghỉ, nên gọi là Bồ-tát. Vị ấy đối với hết thảy pháp đều có thể soi rõ, lìa mọi chướng ngại tối tăm, gọi là Người Thấy Không Ngăn Ngại; vì thường siêng năng nhớ nghĩ đến bậc thấy không ngăn ngại, nên gọi là Bồ-tát. Vị ấy đã được con mắt trí tuệ của chư Phật, thì gọi là Người Giác Ngộ Hết Thảy Pháp; vì quán sát con mắt trí chánh giác của chư Như Lai mà không buông lung, nên gọi là Bồ-tát. Vị ấy an trụ nơi chỗ Phật an trụ, không hai với Phật, gọi là Người An Trụ Không Hai Với Phật; vì được Phật nhiếp thọ, tu các trí tuệ, nên gọi là Bồ-tát. Vị ấy thường quán sát thật tế của hết thảy thế gian, thì gọi là Người An Trụ Nơi Thật Tế; tuy thường quán sát thật tế của các pháp, nhưng không chứng nhập mà cũng không lìa bỏ, nên gọi là Bồ-tát. Không đến không đi, không giống không khác, những phân biệt như thế đều dứt hẳn, thì gọi là Người Đã Dừng Nghỉ Nguyện; vì tu tập rộng lớn, viên mãn không thoái lui, nên gọi là Người Chưa Dừng Nguyện Phổ Hiền. Biết rõ pháp giới không có bờ mé, hết thảy các pháp chỉ một tướng, tức là không tướng, thì gọi là Người Rốt Ráo Nơi Pháp Giới Mà Bỏ Đạo Bồ-tát; tuy biết pháp giới không có bờ mé, mà vẫn biết hết thảy đủ loại tướng khác nhau, khởi tâm đại bi độ các chúng sinh, cho đến tận cùng thời vị lai không mệt chán, thì gọi là Bồ-tát Phổ Hiền.
"Này Phật tử! Ví như voi chúa Y-la-bát-na (con voi thần làm vật cưỡi của trời Đế Thích) ở trong hang bảy báu (thất bảo: bảy thứ báu như vàng, bạc, lưu ly, pha lê…) trên núi Kim Hiếp (núi Sườn Vàng). Chung quanh hang đều có lan can bằng bảy báu, những hàng cây đa-la (loại cây cao thẳng, giống cây thốt nốt) bằng báu xếp thành hàng lối thứ tự, lưới vàng ròng phủ khắp bên trên. Thân voi trắng tinh như ngọc kha (loại ngọc trắng như vỏ ốc) và tuyết; trên lưng dựng cờ vàng, đeo chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc trang sức) bằng vàng, lưới báu phủ vòi, chuông báu rủ xuống. Voi có đủ bảy chi (bảy bộ phận chạm đất: bốn chân, vòi, đuôi và bộ phận sinh dục, tướng voi quý), đủ sáu ngà, đoan chính đầy đặn, ai thấy cũng vui thích; voi thuần hậu, hiền lành, dễ bảo, tâm không trái nghịch. Khi trời Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) sắp đi dạo chơi, voi chúa liền biết ý, bèn ẩn hình trong hang báu, đến trước Thích chủ (vua trời Đế Thích) ở cõi trời Đao-lợi (tầng trời thứ hai của cõi dục, gồm ba mươi ba cung trời, nên còn gọi là ba mươi ba tầng trời). Voi dùng sức thần thông biến hiện đủ kiểu, khiến thân mình có ba mươi ba đầu, mỗi đầu hóa ra bảy ngà, mỗi ngà hóa ra bảy ao, trong mỗi ao có bảy hoa sen, trong mỗi hoa có bảy thể nữ (cung nữ cõi trời), cùng lúc tấu lên trăm nghìn khúc nhạc trời.
Lúc ấy, Đế Thích cưỡi voi báu này, từ điện Nan Thắng (cung điện của Đế Thích) đi đến vườn hoa, trong vườn đầy khắp hoa phân-đà-lợi (hoa sen trắng). Khi Đế Thích đến vườn hoa rồi thì xuống voi, vào điện Nhất Thiết Bảo Trang Nghiêm (điện trang nghiêm bằng mọi thứ báu), có vô số thể nữ hầu hạ, ca hát, múa nhạc, hưởng mọi niềm vui. Bấy giờ, voi chúa lại dùng thần thông ẩn hình voi, hiện làm thân trời, cùng ba mươi ba vị trời và các thể nữ vui đùa trong vườn hoa phân-đà-lợi. Thân tướng, ánh sáng, y phục, việc đi lại, cử chỉ, lời nói, tiếng cười, cách nhìn ngắm mà voi hiện ra đều giống hệt các vị trời kia, không có gì khác, không ai phân biệt được: đây là voi, đây là trời; voi và trời giống hệt nhau. Này Phật tử! Voi chúa Y-la-bát-na ấy, ở trong hang bảy báu trên núi Kim Hiếp thì không biến hóa gì, nhưng khi đến trên ba mươi ba tầng trời, vì muốn cúng dường Thích-đề-hoàn-nhân (tên đầy đủ của trời Đế Thích), thì hóa ra đủ thứ vật đáng ưa thích, hưởng niềm vui cõi trời, không khác gì các vị trời.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy. Vị ấy tu tập hạnh nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền và các tam muội làm đồ trang nghiêm bằng các thứ báu; lấy bảy bồ-đề phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chọn lựa pháp, tinh tấn, vui mừng, nhẹ nhàng an ổn, chánh niệm, định, buông xả) làm thân Bồ-tát; lấy ánh sáng phóng ra làm lưới; dựng cờ pháp lớn, đánh chuông pháp lớn; lấy đại bi làm hang; lấy đại nguyện bền chắc làm ngà; trí tuệ không sợ hãi như sư tử; lấy dải lụa pháp buộc trên đỉnh đầu (ví như được thọ phong ngôi vị pháp vương); mở bày điều bí mật, đến bờ bên kia của hạnh nguyện chư Bồ-tát. Vì muốn ngồi trên tòa bồ-đề (chỗ ngồi nơi Phật thành đạo), thành tựu nhất thiết trí, được chánh giác cao nhất, vị ấy làm tăng trưởng hạnh nguyện rộng lớn của Phổ Hiền, không lui không nghỉ, không dứt không bỏ, dùng đại bi và tinh tấn, cho đến tận cùng thời vị lai độ thoát hết thảy chúng sinh khổ não.
Không bỏ đạo Phổ Hiền mà vị ấy hiện thành chánh giác cao nhất, hiện ra không thể nói không thể nói cửa thành chánh giác, hiện ra không thể nói không thể nói cửa chuyển pháp luân, hiện ra không thể nói không thể nói cửa an trụ nơi tâm sâu xa. Ở không thể nói không thể nói cõi nước rộng lớn, vị ấy hiện ra cửa biến hóa nhập niết-bàn. Ở không thể nói không thể nói thế giới sai khác, vị ấy hiện ra thọ sinh, tu hạnh Phổ Hiền, hiện ra không thể nói không thể nói Như Lai. Ở không thể nói không thể nói cõi nước rộng lớn, vị ấy thành chánh giác cao nhất dưới cây bồ-đề (cây nơi Phật ngồi thành đạo), có không thể nói không thể nói chúng Bồ-tát gần gũi vây quanh. Hoặc trong khoảng một niệm tu hạnh Phổ Hiền mà thành chánh giác, hoặc trong chốc lát, hoặc trong một thời, hoặc trong một ngày, hoặc trong nửa tháng, hoặc trong một tháng, hoặc trong một năm, hoặc trong vô số năm, hoặc trong một kiếp, cho đến không thể nói không thể nói kiếp tu hạnh Phổ Hiền mà thành chánh giác. Vị ấy lại ở trong hết thảy cõi Phật làm bậc đứng đầu, gần gũi Phật, cúi đầu lễ lạy, cúng dường, thưa hỏi, quán sát cảnh giới như huyễn, tu tập thanh tịnh vô lượng hạnh của Bồ-tát, vô lượng trí, đủ loại thần biến, đủ loại oai đức, đủ loại trí tuệ, đủ loại cảnh giới, đủ loại thần thông, đủ loại tự tại, đủ loại giải thoát, đủ loại ánh sáng của pháp, đủ loại pháp giáo hóa điều phục.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát thân gốc không mất, mà dùng sức hạnh nguyện biến hiện như thế ở khắp mọi nơi. Vì sao vậy? Vì muốn dùng sức thần tự tại của Phổ Hiền điều phục hết thảy chúng sinh; vì muốn khiến không thể nói không thể nói chúng sinh được thanh tịnh; vì muốn khiến họ dứt hẳn bánh xe sinh tử (vòng luân hồi sinh ra rồi chết đi không dứt); vì muốn làm cho các thế giới rộng lớn trang nghiêm, thanh tịnh; vì muốn thường thấy hết thảy Như Lai; vì muốn đi sâu vào dòng Phật pháp; vì muốn nhớ nghĩ dòng giống chư Phật ba đời; vì muốn nhớ nghĩ hết thảy Phật pháp và pháp thân ở mười phương; vì muốn tu khắp hết thảy các hạnh của Bồ-tát cho được viên mãn; vì muốn vào dòng Phổ Hiền, tự tại chứng được nhất thiết trí. Này Phật tử! Ông nên xem vị Bồ-tát ma-ha-tát này không bỏ hạnh Phổ Hiền, không dứt đạo Bồ-tát, mà thấy hết thảy Phật, chứng nhất thiết trí, tự tại thụ hưởng pháp nhất thiết trí. Như voi chúa Y-la-bát-na không bỏ thân voi mà đến ba mươi ba tầng trời, làm vật cưỡi cho trời, hưởng niềm vui cõi trời, vui chơi như trời, phụng sự vua trời, cùng các thể nữ cõi trời vui đùa, giống hệt các vị trời không có sai khác.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, không bỏ các hạnh Đại thừa của Phổ Hiền, không lui bỏ các nguyện, mà được sự tự tại của Phật, đầy đủ nhất thiết trí, chứng sự giải thoát của Phật, không chướng không ngại, thành tựu thanh tịnh. Vị ấy đối với các cõi nước không nhiễm dính, đối với Phật pháp không phân biệt. Tuy biết các pháp thảy đều bình đẳng, không có hai tướng, mà vị ấy vẫn luôn thấy rõ hết thảy cõi Phật. Tuy đã ngang bằng với chư Phật ba đời, mà vị ấy vẫn tu hạnh Bồ-tát nối tiếp không dứt. Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi pháp rộng lớn của hạnh nguyện Phổ Hiền như thế, nên biết người ấy tâm được thanh tịnh. Này Phật tử! Đây là tâm thù thắng và trí rộng lớn của đại tam muội Vô ngại luân, tức đại tam muội thứ mười, của Bồ-tát ma-ha-tát.
"Này Phật tử! Đây là mười bánh xe đại tam muội của hạnh Phổ Hiền mà Bồ-tát ma-ha-tát an trụ."
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm (tên đầy đủ của Kinh Hoa Nghiêm, nghĩa là kinh nói về giáo lý rộng lớn của Phật, được trang nghiêm như bằng muôn hoa), quyển thứ bốn mươi ba.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ bốn mươi bốn.
Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Thật-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (một nước xưa ở vùng Tân Cương, Trung Quốc ngày nay), vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video