Phẩm Mười Nhẫn, thứ hai mươi chín (Nhẫn: ở đây là sự an nhận chân lý bằng trí tuệ — tâm chấp nhận và an trụ vững vàng nơi lẽ thật mà không kinh sợ, không lay động).
Lúc bấy giờ, Bồ-tát Phổ Hiền (Bồ-tát: người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật và cứu độ chúng sinh; Phổ Hiền: tên một vị đại Bồ-tát, tượng trưng cho hạnh nguyện rộng lớn) bảo các vị Bồ-tát rằng:
"Này Phật tử (con của Phật, tiếng gọi người tu theo Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát (Ma-ha-tát: "bậc đại sĩ", tiếng tôn xưng Bồ-tát bậc cao) có mười loại nhẫn; nếu được các nhẫn này thì đạt đến địa vị nhẫn vô ngại của tất cả Bồ-tát (địa: địa vị, giai đoạn tu chứng), mọi Phật pháp đều vô ngại, vô tận. Mười loại ấy là gì? Đó là: Âm thanh nhẫn (an nhận khi nghe âm thanh lời Phật dạy), Thuận nhẫn (an nhận bằng cách tùy thuận quán xét các pháp), Vô sinh pháp nhẫn (an nhận chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt), Như huyễn nhẫn (thấy mọi pháp như trò ảo thuật), Như diễm nhẫn (thấy mọi pháp như ảo ảnh nắng), Như mộng nhẫn (thấy mọi pháp như giấc mộng), Như hưởng nhẫn (thấy mọi âm thanh như tiếng vang), Như ảnh nhẫn (thấy mọi pháp như cái bóng), Như hóa nhẫn (thấy mọi pháp như vật được biến hóa ra bằng thần thông), Như không nhẫn (thấy mọi pháp như hư không). Mười loại nhẫn này, chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) đã nói, đang nói và sẽ nói.
"Này Phật tử! Thế nào là Âm thanh nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát? Nghĩa là nghe các pháp chư Phật nói mà không kinh, không hãi, không sợ; tin sâu, tỏ ngộ hiểu rõ, yêu thích hướng về, chuyên tâm nhớ nghĩ, tu tập an trụ. Đó gọi là nhẫn thứ nhất của Bồ-tát Ma-ha-tát: Âm thanh nhẫn.
"Này Phật tử! Thế nào là Thuận nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát? Nghĩa là đối với các pháp, suy nghĩ quán xét, bình đẳng không trái nghịch, tùy thuận mà biết rõ, khiến tâm trong sạch, an trụ đúng đắn mà tu tập, hướng vào và thành tựu. Đó gọi là nhẫn thứ hai của Bồ-tát Ma-ha-tát: Thuận nhẫn.
"Này Phật tử! Thế nào là Vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này không thấy có chút pháp nào sinh, cũng không thấy có chút pháp nào diệt. Vì sao vậy? Nếu không sinh thì không diệt; nếu không diệt thì không hết; nếu không hết thì lìa nhơ; nếu lìa nhơ thì không sai khác; nếu không sai khác thì không nơi chốn; nếu không nơi chốn thì vắng lặng; nếu vắng lặng thì lìa dục; nếu lìa dục thì vô tác (không tạo tác); nếu vô tác thì vô nguyện (không còn mong cầu); nếu vô nguyện thì vô trụ (không bám trụ vào đâu); nếu vô trụ thì không đi không đến. Đó gọi là nhẫn thứ ba của Bồ-tát Ma-ha-tát: Vô sinh pháp nhẫn.
"Này Phật tử! Thế nào là Như huyễn nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này biết tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều như huyễn (như cảnh do trò ảo thuật tạo ra, có hình mà không thật), do nhân duyên (nhân: nguyên nhân chính; duyên: các điều kiện phụ trợ) mà khởi; trong một pháp hiểu được nhiều pháp, trong nhiều pháp hiểu được một pháp. Vị Bồ-tát này biết các pháp như huyễn rồi, thì thấu đạt cõi nước, thấu đạt chúng sinh (mọi loài có sự sống, có hiểu biết), thấu đạt pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, đồng thời chỉ bản tính chân thật của chúng), thấu đạt thế gian bình đẳng, thấu đạt sự xuất hiện của Phật là bình đẳng, thấu đạt ba đời bình đẳng, thành tựu đủ loại thần thông (năng lực siêu phàm) biến hóa. Ví như trò huyễn: chẳng phải voi, chẳng phải ngựa, chẳng phải xe, chẳng phải người đi bộ, chẳng phải nam, chẳng phải nữ, chẳng phải bé trai, chẳng phải bé gái, chẳng phải cây, chẳng phải lá, chẳng phải hoa, chẳng phải quả, chẳng phải đất, chẳng phải nước, chẳng phải lửa, chẳng phải gió, chẳng phải ngày, chẳng phải đêm, chẳng phải mặt trời, chẳng phải mặt trăng, chẳng phải nửa tháng, chẳng phải một tháng, chẳng phải một năm, chẳng phải trăm năm, chẳng phải một kiếp, chẳng phải nhiều kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), chẳng phải định (tâm tập trung), chẳng phải loạn, chẳng phải thuần, chẳng phải tạp, chẳng phải một, chẳng phải khác, chẳng phải rộng, chẳng phải hẹp, chẳng phải nhiều, chẳng phải ít, chẳng phải có lượng, chẳng phải vô lượng, chẳng phải thô, chẳng phải tế, chẳng phải là tất cả các vật đủ loại; đủ loại vật chẳng phải huyễn, huyễn chẳng phải đủ loại vật, nhưng nhờ có huyễn mà hiện ra đủ loại việc sai khác. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, quán tất cả thế gian như huyễn, đó là: thế gian của nghiệp (hành động có sức tạo ra quả báo), thế gian của phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham lam, giận dữ, si mê gây khổ não), thế gian của cõi nước, thế gian của pháp, thế gian của thời gian, thế gian của các cõi tái sinh, thế gian thành, thế gian hoại, thế gian vận động, thế gian tạo tác. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát quán tất cả thế gian như huyễn, thì không thấy chúng sinh sinh, không thấy chúng sinh diệt; không thấy cõi nước sinh, không thấy cõi nước diệt; không thấy các pháp sinh, không thấy các pháp diệt; không thấy quá khứ có thể phân biệt, không thấy vị lai có khởi tác, không thấy hiện tại có một niệm dừng trụ; không quán xét bồ-đề (giác ngộ), không phân biệt bồ-đề; không thấy Phật xuất hiện, không thấy Phật Niết-bàn (nhập vào cảnh giới vắng lặng, dứt hết khổ đau và luân hồi); không thấy trụ nơi đại nguyện, không thấy vào chính vị (?), không ra khỏi tính bình đẳng. Vị Bồ-tát này tuy thành tựu cõi nước của Phật, mà biết cõi nước không sai khác; tuy thành tựu cõi chúng sinh, mà biết chúng sinh không sai khác; tuy quán khắp pháp giới, mà an trụ nơi pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) vắng lặng không lay động; tuy thấu đạt ba đời bình đẳng, mà không trái với việc phân biệt pháp ba đời; tuy thành tựu uẩn, xứ (uẩn: năm nhóm hợp thành con người gồm hình thể, cảm thọ, tưởng tượng, tâm hành, nhận thức; xứ: mười hai chỗ tiếp xúc gồm sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), mà dứt hẳn chỗ nương tựa; tuy độ thoát chúng sinh, mà biết rõ pháp giới bình đẳng, không có đủ loại sai khác; tuy biết tất cả các pháp lìa văn tự, không thể nói ra lời, mà thường thuyết pháp với biện tài (tài nói năng, giảng giải) vô tận; tuy không chấp giữ việc giáo hóa chúng sinh, mà không bỏ đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh), vì độ tất cả mà chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp; ví giáo pháp như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não); tuy vì chúng sinh mà mở bày nhân duyên quá khứ, mà biết bản tính nhân duyên không hề lay chuyển. Đó gọi là nhẫn thứ tư của Bồ-tát Ma-ha-tát: Như huyễn nhẫn.
"Này Phật tử! Thế nào là Như diễm nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này biết tất cả thế gian giống như dương diễm (ảo ảnh nắng: hơi nóng bốc lên ngoài đồng trông như mặt nước). Ví như dương diễm, không có nơi chốn, chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng có, chẳng không, chẳng đoạn, chẳng thường, chẳng một màu, chẳng nhiều màu, cũng chẳng phải không màu, chỉ theo lời nói của thế gian mà được chỉ ra. Bồ-tát quán xét đúng như thật như vậy, hiểu rõ các pháp, tự thân chứng nghiệm tất cả, khiến được tròn đầy. Đó gọi là nhẫn thứ năm của Bồ-tát Ma-ha-tát: Như diễm nhẫn.
"Này Phật tử! Thế nào là Như mộng nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này biết tất cả thế gian như mộng. Ví như giấc mộng, chẳng phải thế gian, chẳng phải lìa thế gian, chẳng phải Dục giới (cõi của các loài còn ham muốn dục lạc như ăn uống, dâm dục), chẳng phải Sắc giới (cõi của các loài đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), chẳng phải Vô sắc giới (cõi của các loài chỉ còn tâm thức, không có hình sắc), chẳng phải sinh, chẳng phải mất, chẳng phải nhiễm, chẳng phải tịnh, mà vẫn có hiện ra. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, biết tất cả thế gian đều giống như mộng: vì không biến đổi, vì như tự tính của mộng, vì như sự chấp trước trong mộng, vì như tính của mộng vốn lìa, vì như bản tính của mộng, vì như những gì hiện ra trong mộng, vì như mộng không sai khác, vì như sự phân biệt tưởng tượng trong mộng, vì như lúc tỉnh mộng. Đó gọi là nhẫn thứ sáu của Bồ-tát Ma-ha-tát: Như mộng nhẫn.
"Này Phật tử! Thế nào là Như hưởng nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này nghe Phật thuyết pháp, quán xét bản tính các pháp, tu học thành tựu, đến bờ bên kia (bỉ ngạn: ví cảnh giới giác ngộ giải thoát); biết tất cả âm thanh đều giống như tiếng vang, không đến không đi, mà hiện ra như thế. Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này quán tiếng của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật), không từ bên trong ra, không từ bên ngoài ra, cũng không từ cả trong lẫn ngoài mà ra; tuy hiểu tiếng này chẳng phải từ trong, chẳng phải từ ngoài, chẳng phải từ cả trong lẫn ngoài mà ra, nhưng vẫn có thể hiện ra danh từ, câu cú khéo léo, thành tựu việc giảng nói. Ví như tiếng vang trong hang núi, do duyên mà khởi, mà không trái với pháp tính, khiến các chúng sinh tùy theo loài mà mỗi loài đều hiểu và được tu học. Như phu nhân của Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba) là con gái a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng tính hiếu chiến), tên là Xá-chi, trong một tiếng nói phát ra nghìn thứ tiếng, mà cũng không cần khởi ý cho phát ra như thế. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, vào cảnh giới không phân biệt, thành tựu âm thanh khéo léo tùy theo từng loài, ở trong vô biên thế giới luôn chuyển pháp luân. Vị Bồ-tát này khéo quán xét tất cả chúng sinh, dùng tướng lưỡi rộng dài (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật, tượng trưng cho lời nói chân thật) mà giảng nói, tiếng ấy không ngăn ngại, vang khắp mười phương cõi nước, khiến tùy theo chỗ thích hợp mà mỗi người nghe pháp khác nhau; tuy biết tiếng không có khởi mà hiện khắp âm thanh, tuy biết không có gì để nói mà nói rộng các pháp; tiếng mầu nhiệm bình đẳng, tùy loài mà mỗi loài đều hiểu, đều dùng trí tuệ mà thấu đạt được. Đó gọi là nhẫn thứ bảy của Bồ-tát Ma-ha-tát: Như hưởng nhẫn.
"Này Phật tử! Thế nào là Như ảnh nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này chẳng sinh ở thế gian, chẳng mất ở thế gian; chẳng ở trong thế gian, chẳng ở ngoài thế gian; chẳng đi trong thế gian, chẳng phải không đi trong thế gian; chẳng đồng với thế gian, chẳng khác với thế gian; chẳng đến thế gian, chẳng phải không đến thế gian; chẳng trụ ở thế gian, chẳng phải không trụ ở thế gian; chẳng phải là thế gian, chẳng phải ra khỏi thế gian; chẳng phải tu hạnh Bồ-tát, chẳng phải bỏ đại nguyện; chẳng phải thật, chẳng phải không thật. Tuy thường làm mọi Phật pháp, mà vẫn làm được mọi việc thế gian; không trôi theo dòng thế gian, cũng không dừng trụ trong dòng pháp. Ví như mặt trời, mặt trăng, người nam, người nữ, nhà cửa, núi rừng, sông suối… hiện bóng trong dầu, trong nước, trong thân, trong ngọc báu, trong gương sáng và những vật trong sạch khác. Bóng với dầu… chẳng phải một, chẳng phải khác, chẳng phải lìa, chẳng phải hợp; ở trong dòng sông cũng không bị trôi đi, ở trong ao giếng cũng không chìm xuống; tuy hiện trong đó mà không bị nhiễm dính. Thế nhưng các chúng sinh biết ở chỗ này có bóng ấy hiện, cũng biết ở chỗ kia không có bóng như thế; vật xa vật gần tuy đều hiện bóng, mà bóng không theo vật mà có xa gần. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, biết thân mình và thân người khác, tất cả đều là cảnh giới của trí, không hiểu theo lối hai bên, cho là mình và người khác nhau; mà ở cõi nước của mình, ở cõi nước của người, mỗi nơi sai khác, đều hiện ra khắp cùng một lúc. Như trong hạt giống không có rễ, mầm, thân, đốt, cành, lá, mà vẫn sinh ra được những thứ ấy. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, ở trong pháp không hai mà phân biệt hai tướng, phương tiện (cách thức khéo léo để giáo hóa) khéo léo, thông đạt vô ngại. Đó gọi là nhẫn thứ tám của Bồ-tát Ma-ha-tát: Như ảnh nhẫn. Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu nhẫn này, tuy không đi đến cõi nước mười phương, mà vẫn hiện khắp tất cả cõi Phật (vùng thế giới do một vị Phật giáo hóa); cũng không rời chỗ này, cũng không đến chỗ kia, như bóng hiện khắp nơi, chỗ đi không ngăn ngại; khiến các chúng sinh thấy thân sai khác, giống như tướng chắc thật của thế gian, nhưng sự sai khác ấy chính là không sai khác, khác và không khác không ngăn ngại nhau. Vị Bồ-tát này sinh ra từ chủng tính (dòng giống) Như Lai, thân, lời và ý trong sạch vô ngại, nên có thể đạt được thân trong sạch với vô biên sắc tướng.
"Này Phật tử! Thế nào là Như hóa nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này biết tất cả thế gian đều như hóa (như những vật được biến hóa ra, có hình mà không thật). Đó là: ý nghiệp (hành động bằng ý nghĩ) của tất cả chúng sinh là hóa, vì do sự nhận biết và tưởng nghĩ khởi lên; các hành (các hoạt động tạo tác) của tất cả thế gian là hóa, vì do phân biệt khởi lên; mọi khổ vui điên đảo (nhận thức sai lệch, đảo ngược sự thật) là hóa, vì do chấp giữ sai lầm khởi lên; các pháp không thật của thế gian là hóa, vì do lời nói hiện ra; mọi phân biệt phiền não là hóa, vì do tưởng niệm khởi lên; lại có sự điều phục (giáo hóa khiến trở nên hiền thiện) trong sạch là hóa, vì do không phân biệt mà hiện ra; sự không lay chuyển trong ba đời là hóa, vì không sinh và bình đẳng; nguyện lực của Bồ-tát là hóa, vì tu hành rộng lớn; đại bi của Như Lai là hóa, vì dùng phương tiện thị hiện; phương tiện chuyển pháp luân là hóa, vì do trí tuệ, sự không sợ hãi và biện tài mà nói ra. Bồ-tát hiểu rõ cái hóa của thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian) như vậy: biết bằng chứng nghiệm trực tiếp, biết rộng lớn, biết vô biên, biết đúng như sự việc, biết tự tại, biết chân thật, không bị cái thấy hư vọng làm lay đổ, theo cách hành xử của đời mà cũng không hư hỏng. Ví như vật hóa, không từ tâm khởi, không từ các tâm pháp (các trạng thái tâm) khởi, không từ nghiệp khởi, không chịu quả báo, chẳng sinh ở thế gian, chẳng diệt ở thế gian, không thể đuổi theo, không thể nắm chạm, chẳng trụ lâu, chẳng trụ chốc lát, chẳng đi trong thế gian, chẳng lìa thế gian, không chuyên buộc vào một phương, không thuộc về khắp các phương, chẳng có lượng, chẳng vô lượng, không chán không nghỉ, cũng chẳng phải không chán không nghỉ, chẳng phàm, chẳng thánh, chẳng nhiễm, chẳng tịnh, chẳng sinh, chẳng chết, chẳng trí, chẳng ngu, chẳng thấy, chẳng phải không thấy, chẳng nương thế gian, chẳng vào pháp giới, chẳng lanh lợi, chẳng chậm lụt, chẳng giữ, chẳng phải không giữ, chẳng phải sinh tử (vòng sống chết luân hồi), chẳng phải Niết-bàn, chẳng có, chẳng không có. Bồ-tát dùng phương tiện khéo léo như vậy, đi trong thế gian tu đạo Bồ-tát, hiểu rõ pháp thế gian, phân thân biến hóa mà đến; không vướng thế gian, không chấp giữ thân mình, đối với đời, đối với thân đều không phân biệt; không trụ thế gian, không lìa thế gian; không trụ nơi pháp, không lìa pháp; vì bản nguyện (lời nguyện ban đầu) nên không bỏ một cõi chúng sinh nào, không chỉ điều phục một phần nhỏ cõi chúng sinh (?). Không phân biệt pháp, mà cũng chẳng phải không phân biệt; biết bản tính các pháp không đến không đi; tuy không có gì mà vẫn đầy đủ Phật pháp, hiểu pháp như hóa, chẳng có chẳng không. Này Phật tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi Như hóa nhẫn như thế, thì có thể làm đầy đủ đạo bồ-đề của tất cả chư Phật, làm lợi ích cho chúng sinh. Đó gọi là nhẫn thứ chín của Bồ-tát Ma-ha-tát: Như hóa nhẫn. Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu nhẫn này, thì mọi việc làm đều giống như hóa; ví như người do biến hóa mà thành, đối với tất cả cõi Phật không nương trụ, đối với tất cả thế gian không chấp giữ, đối với tất cả Phật pháp không sinh phân biệt, mà hướng về bồ-đề của Phật không biếng mỏi, tu hạnh Bồ-tát lìa mọi điên đảo; tuy không có thân mà hiện tất cả thân, tuy không chỗ trụ mà trụ ở các cõi nước, tuy không có hình sắc mà hiện khắp các hình sắc, tuy không chấp vào thật tế (bờ mé chân thật, tức chân lý tột cùng) mà soi sáng pháp tính bình đẳng tròn đầy. Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này đối với tất cả các pháp không nương tựa, gọi là người giải thoát; mọi lỗi lầm đều lìa bỏ, gọi là người điều phục; không động không chuyển mà vào khắp tất cả hội chúng của Như Lai, gọi là người có thần thông; đối với pháp vô sinh đã được khéo léo, gọi là người không thoái lui; đầy đủ mọi năng lực, núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm nhà Phật) và núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới) cũng không thể ngăn trở, gọi là người vô ngại.
"Này Phật tử! Thế nào là Như không nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này Phật tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này hiểu tất cả pháp giới giống như hư không, vì không có tướng; tất cả thế giới giống như hư không, vì không có khởi; tất cả các pháp giống như hư không, vì không có hai; mọi hành vi của chúng sinh giống như hư không, vì không có gì được làm; tất cả chư Phật giống như hư không, vì không phân biệt; tất cả năng lực của Phật giống như hư không, vì không sai khác; tất cả thiền định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú) giống như hư không, vì ba thời (quá khứ, hiện tại, vị lai) bình đẳng; tất cả các pháp được nói ra giống như hư không, vì không thể nói bằng lời; tất cả thân Phật giống như hư không, vì không vướng không ngại. Bồ-tát như vậy, dùng phương tiện như hư không mà hiểu tất cả các pháp đều không có gì. Này Phật tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát dùng trí nhẫn như hư không mà hiểu tất cả các pháp, thì được thân và thân nghiệp như hư không, được lời nói và ngữ nghiệp như hư không, được ý và ý nghiệp như hư không. Ví như hư không, tất cả các pháp nương vào mà nó không sinh không mất; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, tất cả pháp thân (thân chân thật, đồng với bản tính các pháp, không có hình tướng) không sinh không mất. Ví như hư không không thể phá hoại; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, trí tuệ và các năng lực không thể phá hoại. Ví như hư không là chỗ nương tựa của tất cả thế gian mà tự nó không nương tựa vào đâu; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, là chỗ nương tựa của tất cả các pháp mà tự mình không nương tựa vào đâu. Ví như hư không không sinh không diệt, mà gìn giữ được sự sinh diệt của tất cả thế gian; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, không có hướng (sự hướng tới quả vị), không có đắc (sự chứng đắc), mà chỉ bày được hướng và đắc, khiến khắp thế gian tu hành trong sạch. Ví như hư không không có phương, không có góc, mà hiện ra được vô biên phương và góc; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, không có nghiệp, không có quả báo, mà chỉ bày được đủ loại nghiệp và quả báo. Ví như hư không chẳng đi, chẳng đứng, mà thị hiện được đủ loại oai nghi (dáng vẻ cử chỉ đi đứng nằm ngồi); Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, chẳng đi, chẳng đứng, mà phân biệt được tất cả các hạnh. Ví như hư không chẳng phải sắc (hình chất), chẳng phải phi sắc, mà thị hiện được đủ loại hình sắc; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, chẳng phải sắc thế gian, chẳng phải sắc xuất thế gian, mà thị hiện được tất cả hình sắc. Ví như hư không chẳng lâu, chẳng gần, mà trụ được lâu dài, hiện ra mọi vật; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, chẳng lâu, chẳng gần, mà trụ được lâu dài, chỉ bày các hạnh mà Bồ-tát thực hành. Ví như hư không chẳng sạch, chẳng nhơ, mà không lìa sạch và nhơ; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, chẳng chướng ngại, chẳng không chướng ngại, mà không lìa chướng ngại và không chướng ngại. Ví như hư không, tất cả thế gian đều hiện ra trước nó, mà nó không hiện ra trước tất cả thế gian; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, tất cả các pháp đều hiện ra trước mình, mà mình không hiện ra trước tất cả các pháp. Ví như hư không vào khắp tất cả mà không có bờ mé; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, vào khắp các pháp mà tâm Bồ-tát không có bờ mé. Vì sao vậy? Vì việc làm của Bồ-tát như hư không. Nghĩa là mọi sự tu tập, mọi sự trang nghiêm làm cho thanh tịnh, mọi sự thành tựu đều bình đẳng, một thể, một vị, một loại, phân lượng như hư không, trong sạch khắp mọi nơi. Như vậy chứng biết tất cả các pháp, đối với tất cả các pháp không phân biệt, trang nghiêm thanh tịnh tất cả cõi nước của chư Phật, làm tròn đầy tất cả thân không nương tựa, hiểu rõ mọi phương hướng không mê lầm, đủ mọi năng lực không thể bẻ gãy, đầy đủ tất cả công đức vô biên, đã đến mọi chỗ pháp rất sâu, thông đạt tất cả đạo ba-la-mật (các hạnh tu đưa người qua bờ giác ngộ), ngồi khắp mọi tòa kim cương (tòa ngồi thành đạo của Phật, vững chắc như kim cương), phát khắp mọi âm thanh tùy theo từng loài, vì tất cả thế gian chuyển pháp luân chưa từng lỡ thời. Đó gọi là nhẫn thứ mười của Bồ-tát Ma-ha-tát: Như không nhẫn.
Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu nhẫn này, thì được thân không đến, vì không đi; được thân không sinh, vì không diệt; được thân không động, vì không hoại; được thân không thật, vì lìa hư vọng; được thân một tướng, vì không có tướng; được thân vô lượng, vì năng lực Phật vô lượng; được thân bình đẳng, vì đồng với như tướng (chân như: bản tính chân thật như như không thay đổi của các pháp); được thân không sai khác, vì quán ba đời bình đẳng; được thân đến khắp mọi nơi, vì mắt trong sạch soi chiếu đồng đều không ngăn ngại; được thân lìa bờ mé của dục, vì biết tất cả các pháp không hợp không tan; được thân không bờ mé như hư không, vì kho phúc đức vô tận như hư không; được thân biện tài bình đẳng theo pháp tính, không đứt không hết, vì biết tướng của tất cả các pháp chỉ là một tướng, lấy không có tự tính làm tính như hư không; được thân âm thanh vô lượng vô ngại, vì không bị ngăn ngại như hư không; được thân đầy đủ mọi hạnh Bồ-tát khéo léo trong sạch, vì ở mọi nơi đều không ngăn ngại như hư không; được thân nối tiếp theo thứ lớp biển Phật pháp, vì không thể đứt đoạn như hư không; được thân hiện vô lượng cõi Phật trong tất cả cõi Phật, vì lìa mọi tham đắm như hư không vô biên; được thân thị hiện mọi pháp tự tại không ngưng nghỉ, vì như hư không và biển lớn không bờ mé; được thân sức mạnh vững chắc không gì phá hoại được, vì như hư không nâng đỡ tất cả thế gian; được thân các căn (giác quan, năng lực) sáng suốt nhạy bén, vững chắc như kim cương không thể hoại, vì như hư không mà lửa cuối kiếp (ngọn lửa lớn thiêu cháy thế giới khi kiếp hoại) cũng không đốt được; được thân có sức gánh giữ tất cả thế gian, vì sức trí tuệ như hư không.
"Này Phật tử! Đó gọi là mười loại nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lúc bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Phổ Hiền muốn nói lại nghĩa ấy nên đọc bài kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp) rằng:
"Ví như ở đời có người, nghe biết nơi có kho báu,
vì có thể lấy được, lòng sinh vui mừng lớn.
Cũng thế, bậc trí tuệ lớn, Bồ-tát con thật của Phật,
lắng nghe pháp của chư Phật, tướng vắng lặng rất sâu xa.
Khi nghe pháp sâu xa ấy, tâm liền được an ổn,
không kinh, cũng không hãi, cũng chẳng sinh sợ sệt.
Bậc đại sĩ cầu bồ-đề (giác ngộ), nghe âm thanh rộng lớn này,
tâm sạch, kham nhẫn được, đối với đây không nghi ngờ.
Tự nghĩ: nhờ được nghe pháp rất sâu, vi diệu này,
ta sẽ thành bậc Nhất thiết trí (bậc biết tất cả, tức Phật), làm đạo sư lớn của người và trời.
Bồ-tát nghe âm thanh này, trong lòng rất vui mừng,
phát khởi ý chí vững chắc, nguyện cầu pháp của chư Phật.
Vì ưa thích bồ-đề, tâm dần được điều phục (trở nên thuần thiện),
khiến lòng tin càng tăng, đối với pháp không trái, không chê.
Cho nên nghe âm thanh này, tâm được kham nhẫn,
an trụ không lay động, tu hành hạnh Bồ-tát.
Vì cầu bồ-đề, chuyên đi về con đường ấy,
tinh tấn không thoái lui, không bỏ cái ách mọi việc lành (ví việc gánh vác các điều thiện như trâu mang ách kéo xe).
Vì cầu bồ-đề, tâm không sợ hãi,
nghe pháp càng dũng mãnh, cúng dường (dâng lễ vật tôn kính) Phật khiến Phật hoan hỷ.
Như người có phúc lớn, được kho vàng thật,
tùy thân mình nên đeo gì, đem chế thành đồ trang sức.
Bồ-tát cũng như vậy, nghe nghĩa rất sâu này,
suy nghĩ làm tăng biển trí, để tu pháp tùy thuận.
Pháp có cũng thuận theo mà biết, pháp không cũng thuận theo mà biết,
pháp ấy như thế nào, thì theo như thế mà biết các pháp.
Thành tựu tâm trong sạch, sáng suốt, rất vui mừng,
biết pháp do duyên khởi (do nhân duyên hòa hợp mà sinh), dũng mãnh siêng tu tập.
Bình đẳng quán các pháp, hiểu rõ tự tính của chúng,
không trái kho tàng Phật pháp, giác ngộ khắp mọi pháp.
Chí nguyện ưa thích luôn vững bền, trang nghiêm thanh tịnh bồ-đề của Phật,
không lay động như núi Tu-di, một lòng cầu chính giác (giác ngộ chân chính).
Vì đã phát ý tinh tấn, lại tu đạo tam muội (định: tâm chuyên chú vắng lặng),
siêng làm suốt vô lượng kiếp, chưa từng thoái lui, sút kém.
Pháp mà Bồ-tát đi vào, chính là chỗ Phật đã đi,
đối với đây hiểu rõ được, tâm không chán nản, biếng nhác.
Như lời bậc Vô Đẳng (bậc không ai sánh bằng, tức Phật) đã nói, bình đẳng quán các pháp,
chẳng phải nhẫn không bình đẳng, mà thành được trí bình đẳng.
Tùy thuận lời Phật dạy, thành tựu cửa nhẫn này,
đúng như pháp mà hiểu rõ, cũng không phân biệt pháp.
Ở trên cõi trời Ba Mươi Ba (Tam thập tam thiên: cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích làm chủ), tất cả các thiên tử,
cùng ăn chung một bát, mà món ăn mỗi vị khác nhau.
Các món ăn đủ loại ấy, chẳng phải từ mười phương đến,
mà theo nghiệp mỗi vị đã tu, tự nhiên đều có trong bát.
Bồ-tát cũng như vậy, quán xét tất cả các pháp
đều do nhân duyên khởi; vì không sinh nên không diệt,
vì không diệt nên không hết, vì không hết nên không nhiễm ô;
đối với pháp biến đổi ở đời, hiểu rõ là không biến đổi;
không biến đổi thì không nơi chốn, không nơi chốn thì vắng lặng,
tâm không nhiễm trước, nguyện độ khắp các loài.
Chuyên niệm Phật pháp, chưa từng tán loạn,
mà dùng tâm bi nguyện, dùng phương tiện đi trong đời.
Siêng cầu Thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), ở đời mà không vướng đọng,
không đi cũng không đến, dùng phương tiện khéo nói pháp.
Nhẫn này là cao nhất, hiểu pháp không cùng tận,
vào pháp giới chân thật, mà thật cũng không có chỗ vào.
Bồ-tát trụ nhẫn này, thấy khắp các Như Lai,
cùng lúc được thọ ký (Phật báo trước việc sẽ thành Phật), đó gọi là nhận chức vị Phật.
Thấu đạt pháp ba đời là tướng vắng lặng, trong sạch,
mà vẫn giáo hóa chúng sinh, đặt họ vào đường lành.
Các pháp đủ loại ở thế gian, tất cả đều như huyễn,
nếu biết được như vậy, tâm không lay động.
Các nghiệp từ tâm sinh, nên nói tâm như huyễn,
nếu lìa sự phân biệt này, thì diệt khắp các cõi luân hồi (các cõi tái sinh trong vòng sống chết).
Ví như nhà ảo thuật khéo, hiện ra khắp các hình tượng,
chỉ khiến người xem tham thích, rốt cuộc chẳng được gì.
Thế gian cũng như vậy, tất cả đều như huyễn,
không tự tính cũng không sinh, mà hiện ra đủ thứ.
Độ thoát các chúng sinh, khiến biết pháp như huyễn;
chúng sinh chẳng khác huyễn, hiểu rõ huyễn thì không có chúng sinh.
Chúng sinh và cõi nước, mọi pháp trong ba đời,
như thế trọn không sót, tất cả đều như huyễn.
Huyễn làm ra hình nam nữ, cùng voi, ngựa, trâu, dê,
nhà cửa, ao suối các loại, vườn rừng, hoa quả v.v.
Vật huyễn không có hay biết, cũng không có chỗ trụ,
rốt ráo là tướng vắng lặng, chỉ theo phân biệt mà hiện.
Bồ-tát có thể như vậy, thấy khắp các thế gian,
mọi pháp có hay không, thấu đạt đều như huyễn.
Chúng sinh và cõi nước, do đủ loại nghiệp tạo ra,
vào bờ mé như huyễn, đối với chúng không nương bám.
Như thế được khéo léo, vắng lặng, không hý luận (lời bàn cãi vô ích do vọng tưởng),
trụ nơi địa vị vô ngại, hiện khắp uy lực lớn.
Các Phật tử dũng mãnh, tùy thuận vào diệu pháp,
khéo quán mọi tưởng (ý niệm, hình ảnh do tâm vẽ ra) như lưới quấn phủ thế gian.
Các tưởng như dương diễm (ảo ảnh nắng), khiến chúng sinh hiểu ngược,
Bồ-tát khéo biết tưởng, lìa bỏ mọi điên đảo.
Chúng sinh mỗi loài khác nhau, hình loại không phải một thứ,
thấu rõ đều là tưởng, tất cả không chân thật.
Chúng sinh khắp mười phương, đều bị tưởng che lấp,
nếu bỏ cái thấy điên đảo, thì diệt được tưởng thế gian.
Thế gian như dương diễm, do tưởng mà có sai khác,
biết thế gian trụ nơi tưởng, liền lìa xa ba điên đảo (sai lầm trong tri giác, trong tâm và trong cái thấy).
Ví như ánh nắng lúc trời nóng, người đời thấy cho là nước,
nước thật ra không có, người trí chẳng nên tìm.
Chúng sinh cũng như vậy, các cõi thế gian đều không có thật,
như dương diễm trụ nơi tưởng, đó là cảnh giới của tâm vô ngại.
Nếu lìa các tưởng, cũng lìa các hý luận,
kẻ ngu si chấp tưởng, đều khiến được giải thoát.
Lìa xa tâm kiêu mạn, trừ diệt tưởng thế gian,
trụ nơi chốn tận và vô tận, đó là phương tiện của Bồ-tát.
Bồ-tát hiểu pháp thế gian, tất cả đều như mộng,
chẳng phải nơi chốn, chẳng phải không nơi chốn, thể tính luôn vắng lặng.
Các pháp không phân biệt, như mộng chẳng khác tâm,
các thế gian trong ba đời, tất cả đều như vậy.
Thể của mộng không sinh diệt, cũng không có phương hướng nơi chốn,
ba cõi đều như vậy, ai thấy được thì tâm giải thoát.
Mộng không ở trong thế gian, không ở ngoài thế gian,
hai điều này không phân biệt, thì được vào địa vị nhẫn.
Ví như trong mộng thấy đủ các tướng khác lạ,
thế gian cũng như vậy, với mộng không khác gì.
Người trụ trong định như mộng, hiểu thế gian đều như mộng,
chẳng đồng cũng chẳng khác, chẳng một chẳng nhiều thứ.
Nghiệp của chúng sinh và các cõi, nhiễm ô và thanh tịnh,
như vậy đều hiểu rõ, cùng với mộng đều bình đẳng.
Các hạnh Bồ-tát đã làm, cùng các đại nguyện,
rõ ràng đều như mộng, với thế gian cũng không khác.
Hiểu thế gian đều không tịch (trống rỗng vắng lặng, không có thực thể), mà không phá hoại pháp thế gian,
ví như trong mộng thấy các hình sắc dài ngắn v.v.
Đó gọi là Như mộng nhẫn, nhờ đó hiểu pháp thế gian,
mau thành trí vô ngại, độ rộng các loài.
Tu hành hạnh như thế, sinh ra hiểu biết rộng lớn,
khéo biết tính các pháp, đối với pháp tâm không vướng.
Tất cả các thế gian, đủ loại âm thanh,
chẳng trong cũng chẳng ngoài, hiểu ra đều như tiếng vang.
Như nghe đủ loại tiếng vang, tâm không sinh phân biệt;
Bồ-tát nghe âm thanh, tâm cũng như vậy.
Chiêm ngưỡng các Như Lai, cùng nghe tiếng thuyết pháp,
giảng vô lượng khế kinh (kinh điển hợp với chân lý và hợp với căn cơ người nghe), tuy nghe mà không chấp trước.
Như tiếng vang không có chỗ đến, tiếng được nghe cũng vậy,
mà vẫn phân biệt được pháp, với pháp không sai trái.
Khéo hiểu các âm thanh, đối với tiếng không phân biệt,
biết tiếng đều không tịch, mà phát khắp âm thanh trong sạch.
Hiểu pháp không nằm ở lời, khéo vào cảnh không lời,
mà vẫn bày ra lời nói, như tiếng vang khắp thế gian.
Hiểu rõ con đường ngôn ngữ, đầy đủ phần âm thanh,
biết tính tiếng là không tịch, dùng tiếng nói thế gian mà nói.
Như mọi âm thanh ở đời, thị hiện đồng với pháp phân biệt (?),
tiếng ấy trùm khắp nơi, khai ngộ các loài.
Bồ-tát được nhẫn này, dùng tiếng trong sạch giáo hóa thế gian,
khéo léo nói về ba đời, mà đối với đời không vướng mắc.
Vì muốn lợi ích thế gian, chuyên ý cầu bồ-đề,
mà thường vào pháp tính, đối với đó không phân biệt.
Quán khắp các thế gian, vắng lặng không thể tính,
mà luôn làm lợi ích, tu hành ý không lay động.
Không trụ ở thế gian, không lìa khỏi thế gian,
đối với đời không nương tựa, chỗ nương không thể tìm được.
Hiểu rõ tính thế gian, đối với tính không nhiễm trước,
tuy không nương thế gian, giáo hóa đời khiến vượt qua.
Mọi pháp của thế gian, đều biết tự tính của chúng,
hiểu pháp không có hai, không hai cũng không chấp.
Tâm không lìa thế gian, cũng không trụ thế gian,
chẳng ở ngoài thế gian mà tu hành nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật).
Ví như bóng trong nước, chẳng trong cũng chẳng ngoài,
Bồ-tát cầu bồ-đề, hiểu thế gian chẳng phải thế gian.
Không trụ ở thế gian, không ra khỏi thế gian, vì thế gian không thể nói,
cũng không ở trong hay ngoài, như bóng hiện nơi thế gian.
Vào nghĩa rất sâu này, lìa nhơ, thảy đều sáng suốt,
không bỏ tâm thệ nguyện ban đầu, chiếu khắp ngọn đèn trí tuệ.
Thế gian không bờ mé, trí vào đều ngang bằng,
giáo hóa khắp các loài, khiến họ bỏ mọi chấp trước.
Quán xét pháp rất sâu, làm lợi ích cho chúng sinh,
từ đây vào trí tuệ, tu hành tất cả đạo.
Bồ-tát quán các pháp, thấu rõ đều như hóa,
mà làm hạnh như hóa, rốt ráo mãi không bỏ.
Tùy thuận tự tính của hóa, tu tập đạo bồ-đề,
tất cả pháp như hóa, hạnh Bồ-tát cũng vậy.
Tất cả các thế gian, cùng vô lượng nghiệp,
bình đẳng đều như hóa, rốt ráo trụ nơi vắng lặng.
Tất cả chư Phật ba đời, cũng đều như hóa,
do bản nguyện tu các hạnh, biến hóa thành Như Lai.
Phật dùng lòng đại từ bi, độ thoát chúng sinh như hóa,
sự độ thoát cũng như hóa, dùng sức hóa mà thuyết pháp.
Biết đời đều như hóa, không phân biệt thế gian,
việc hóa đủ loại khác nhau, đều do nghiệp sai khác.
Tu tập hạnh bồ-đề, trang nghiêm kho tàng hóa,
vô lượng điều lành trang nghiêm, như nghiệp tạo ra thế gian.
Pháp hóa lìa phân biệt, cũng không phân biệt pháp,
hai điều này đều vắng lặng, hạnh Bồ-tát là như vậy.
Biển hóa thấu rõ nơi trí, tính hóa ấn chứng thế gian,
hóa chẳng phải pháp sinh diệt, trí tuệ cũng như vậy.
Nhẫn thứ mười quán sáng tỏ chúng sinh và các pháp,
thể tính đều vắng lặng, như hư không không có nơi chốn.
Được trí như hư không này, mãi lìa mọi chấp giữ,
như hư không không đủ thứ, đối với đời không bị ngại.
Thành tựu sức nhẫn như hư không, như hư không không cùng tận,
cảnh giới như hư không, mà không khởi phân biệt về hư không.
Hư không không có thể tính, cũng chẳng phải đoạn diệt (mất hẳn),
cũng không có sai khác đủ thứ, sức trí cũng như vậy.
Hư không không có đầu, cũng không có giữa và sau,
lượng của nó không thể tìm được, trí Bồ-tát cũng vậy.
Quán pháp tính như vậy, tất cả như hư không,
không sinh cũng không diệt, đó là điều Bồ-tát chứng được.
Tự mình trụ nơi pháp như hư không, lại vì chúng sinh mà nói,
hàng phục tất cả ma (thế lực xấu ác cản trở người tu đạo), đều là phương tiện của nhẫn này.
Tướng sai khác của thế gian, đều không, không có tướng,
vào nơi không tướng, các tướng đều bình đẳng.
Chỉ dùng một phương tiện, vào khắp các thế gian,
đó là biết pháp ba đời đều bằng tính hư không.
Trí tuệ và âm thanh, cùng với thân Bồ-tát,
tính của chúng như hư không, tất cả đều vắng lặng.
Mười thứ nhẫn như vậy, Phật tử tu hành,
tâm khéo an trụ, rộng vì chúng sinh mà nói.
Ở nơi đây khéo tu học, thành tựu sức rộng lớn,
sức pháp và sức trí, làm phương tiện đến bồ-đề.
Thông đạt cửa nhẫn này, thành tựu trí vô ngại,
vượt hơn tất cả mọi người, chuyển bánh xe pháp vô thượng.
Hạnh rộng lớn đã tu, lượng không thể tìm được,
chỉ biển trí của bậc Điều Ngự Sư (danh hiệu Phật: bậc khéo điều phục chúng sinh) mới phân biệt biết được.
Bỏ cái tôi mà tu hành, vào pháp tính sâu xa,
tâm thường trụ nơi pháp trong sạch, đem điều ấy ban cho các loài.
Chúng sinh và bụi của các cõi, còn có thể biết số,
công đức của Bồ-tát, không ai lường được giới hạn.
Bồ-tát thành tựu được mười thứ nhẫn như vậy,
trí tuệ và hạnh làm, chúng sinh không ai đo được."
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ bốn mươi bốn.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ bốn mươi lăm.
Tam tạng (danh hiệu vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Thực-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (một nước cổ ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc), vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video