Thiên 68 — Phẩm 38: Lìa thế gian (phần 2)

 Phẩm Lìa Thế Gian (Ly Thế Gian), thứ ba mươi tám, phần hai

 "Này Phật tử (người con của Phật, tức người học theo đạo Phật; đây là lời gọi các vị Bồ-tát đang nghe pháp)! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, tức người đã phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) có mười điều vô cùng vui mừng, an ủi. Mười điều ấy là gì? Đó là:

 Các vị Bồ-tát phát tâm như thế này: 'Cho đến tận đời vị lai (đời sau, tương lai), hễ có vị Phật nào ra đời, tôi đều sẽ được đi theo hầu hạ, phụng sự, khiến các Ngài vui lòng.' Suy nghĩ như vậy, trong lòng hết sức vui mừng, an ủi.

 Lại nghĩ thế này: 'Các đức Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) ấy ra đời, tôi sẽ đem những đồ cúng dường (lễ vật dâng lên để tỏ lòng tôn kính) cao quý nhất mà cung kính dâng cúng.' Suy nghĩ như vậy, trong lòng hết sức vui mừng, an ủi.

 Lại nghĩ thế này: 'Khi tôi dâng cúng ở chỗ chư Phật, các đức Như Lai ấy ắt sẽ chỉ dạy giáo pháp cho tôi; tôi sẽ hết lòng thành kính lắng nghe, tiếp nhận, và tu hành đúng như lời dạy, thì trên các địa vị của Bồ-tát, tôi chắc chắn được sinh ra: đã sinh, đang sinh và sẽ sinh.' Suy nghĩ như vậy, trong lòng hết sức vui mừng, an ủi.

 Lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ thực hành hạnh Bồ-tát (những việc làm, cách tu hành của Bồ-tát nhằm tự giác ngộ và giúp người giác ngộ) trong số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài theo cách tính của đạo Phật) nhiều đến mức không thể nói hết, rồi lại nhân lên không thể nói hết, và luôn được ở cùng tất cả chư Phật, Bồ-tát.' Suy nghĩ như vậy, trong lòng hết sức vui mừng, an ủi.

 Lại nghĩ thế này: 'Ngày trước, khi tôi chưa phát tâm Bồ-đề lớn cao tột (tâm Bồ-đề: tâm nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), tôi có nhiều nỗi sợ hãi, đó là: sợ không sống nổi, sợ mang tiếng xấu, sợ chết, sợ rơi vào ác đạo (các cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), sợ uy thế của đám đông. Từ khi phát tâm, tôi đều lìa xa hết thảy, không giật mình, không hoảng hốt, không sợ, không hãi, không nhút nhát, không kinh khiếp; hết thảy các loài ma (những thế lực phá hoại, ngăn trở người tu đạo) và ngoại đạo (những người theo giáo thuyết ngoài Phật pháp) đều không thể phá hoại được.' Suy nghĩ như vậy, trong lòng hết sức vui mừng, an ủi.

 Lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ khiến hết thảy chúng sinh thành tựu Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn) cao tột; khi họ đã thành Bồ-đề, tôi sẽ ở nơi vị Phật ấy tu hạnh Bồ-tát cho đến trọn đời, đem lòng tin lớn mà sắm đủ mọi đồ cúng dường xứng đáng dâng lên Phật; và sau khi các Ngài nhập niết-bàn (ở đây chỉ việc Phật lìa bỏ thân xác, đi vào cõi tịch diệt hoàn toàn), tôi sẽ dựng vô số tháp để cúng dường xá-lợi (phần di cốt còn lại sau khi hỏa táng thân Phật), và tiếp nhận, gìn giữ, bảo vệ mọi giáo pháp các Ngài để lại.' Suy nghĩ như vậy, trong lòng hết sức vui mừng, an ủi.

 Lại nghĩ thế này: 'Hết thảy thế giới trong mười phương (khắp mọi hướng: đông, tây, nam, bắc, bốn hướng xiên, trên, dưới), tôi sẽ đem những vật trang nghiêm (đồ tô điểm cho đẹp đẽ, uy nghi) cao quý nhất mà trang hoàng, khiến tất cả đều đầy đủ mọi vẻ kỳ diệu, bằng phẳng, trong sạch; lại dùng đủ loại sức thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có) lớn để giữ gìn và làm rung chuyển, ánh sáng chiếu rọi khắp nơi.' Suy nghĩ như vậy, trong lòng hết sức vui mừng, an ủi.

 Lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ dứt mối nghi ngờ của hết thảy chúng sinh, làm trong sạch những ước muốn của hết thảy chúng sinh, mở mang tâm ý của hết thảy chúng sinh, diệt trừ phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ sở như tham lam, giận dữ, mê muội) của hết thảy chúng sinh, đóng cửa ác đạo cho hết thảy chúng sinh, mở cửa thiện thú (các cõi lành như cõi người, cõi trời) cho hết thảy chúng sinh, phá tan bóng tối của hết thảy chúng sinh, ban ánh sáng cho hết thảy chúng sinh, khiến hết thảy chúng sinh lìa khỏi việc làm của ma, đưa hết thảy chúng sinh đến chốn yên ổn.' Suy nghĩ như vậy, trong lòng hết sức vui mừng, an ủi.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Chư Phật Như Lai giống như hoa ưu-đàm (loài hoa tương truyền rất lâu mới nở một lần, dùng để ví điều cực kỳ hiếm có), khó mà gặp được, trải qua vô lượng kiếp cũng không thể thấy một lần. Ở đời vị lai, hễ tôi muốn gặp Như Lai thì liền được gặp; chư Phật Như Lai luôn không bỏ tôi, thường ở bên tôi, cho tôi được thấy, thuyết pháp cho tôi không hề gián đoạn; nghe pháp rồi, tâm ý tôi trong sạch, xa lìa thói nịnh bợ quanh co, ngay thẳng, không giả dối, trong từng ý niệm đều thường thấy chư Phật.' Suy nghĩ như vậy, trong lòng hết sức vui mừng, an ủi.

 Lại nghĩ thế này: 'Ở đời vị lai, tôi sẽ thành Phật; nhờ sức thần của Phật, trong hết thảy thế giới, vì từng chúng sinh mà riêng biệt hiện ra việc thành Đẳng Chánh Giác (giác ngộ chân chánh, trọn vẹn, tức là thành Phật), cất tiếng rống sư tử lớn trong sạch, không sợ hãi (ví cho lời thuyết pháp oai hùng của Phật, như tiếng sư tử khiến muôn thú phải phục); dùng bản nguyện (lời nguyện gốc phát ra từ ban đầu) lớn mà trùm khắp pháp giới (toàn thể mọi cõi, mọi sự vật trong vũ trụ), đánh trống pháp lớn (ví việc thuyết pháp thức tỉnh chúng sinh), tuôn mưa pháp lớn (ví giáo pháp thấm nhuần chúng sinh như mưa thấm đất), làm việc bố thí giáo pháp lớn, trong vô lượng kiếp luôn diễn giảng chánh pháp (giáo pháp chân chính); được lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh) giữ gìn, nên việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ không hề mỏi mệt, chán nản.' Suy nghĩ như vậy, trong lòng hết sức vui mừng, an ủi.

 Này Phật tử! Đó là mười điều vô cùng vui mừng, an ủi của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu các vị Bồ-tát an trụ (ở yên, giữ vững) trong pháp này, thì được niềm vui mừng, an ủi lớn của trí tuệ thành Chánh Giác cao tột.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách đi sâu vào Phật pháp. Mười cách ấy là gì? Đó là: đi vào hết thảy thế giới ở đời quá khứ; đi vào hết thảy thế giới ở đời vị lai; đi vào số lượng thế giới, sự vận hành của thế giới, cách nói về thế giới và sự trong sạch của thế giới ở đời hiện tại; đi vào đủ loại bản tính của hết thảy thế giới; đi vào đủ loại nghiệp báo (quả báo do việc làm thiện ác gây ra) của hết thảy chúng sinh; đi vào đủ loại hạnh tu của hết thảy Bồ-tát; biết thứ lớp của hết thảy chư Phật đời quá khứ; biết thứ lớp của hết thảy chư Phật đời vị lai; biết hết thảy chư Phật ở đời hiện tại khắp mười phương, rộng ngang hư không và pháp giới, cùng cõi nước, hội chúng, việc thuyết pháp và điều phục (dạy dỗ, cảm hóa khiến chúng sinh thuần thục theo điều lành) của các Ngài;

 biết pháp thế gian, pháp Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự giải thoát), pháp Độc giác (người tự mình tu tập, quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy), pháp Bồ-tát, pháp Như Lai; tuy biết các pháp đều không có sự phân biệt mà vẫn nói ra đủ loại pháp, vì tất cả đều vào pháp giới mà không có chỗ nào để vào, nên nói đúng như pháp mà không nắm giữ, bám chấp vào đâu cả. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong pháp này, thì được đi vào bản tính rất sâu xa của trí tuệ lớn A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn của Phật).

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười chỗ nương tựa, Bồ-tát nương vào đó mà thực hành hạnh Bồ-tát. Mười chỗ ấy là gì? Đó là: nương vào việc cúng dường hết thảy chư Phật mà thực hành hạnh Bồ-tát; nương vào việc điều phục hết thảy chúng sinh mà thực hành hạnh Bồ-tát; nương vào việc gần gũi hết thảy bạn lành (người dẫn dắt mình theo điều thiện, theo đạo) mà thực hành hạnh Bồ-tát; nương vào việc tích chứa hết thảy thiện căn (gốc lành, tức những việc thiện đã làm, như hạt giống sinh ra quả tốt) mà thực hành hạnh Bồ-tát; nương vào việc trang hoàng, làm trong sạch hết thảy cõi Phật mà thực hành hạnh Bồ-tát; nương vào việc không bỏ hết thảy chúng sinh mà thực hành hạnh Bồ-tát; nương vào việc đi sâu vào hết thảy ba-la-mật (các pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ, như bố thí, giữ giới, nhẫn nhục…) mà thực hành hạnh Bồ-tát; nương vào việc làm tròn hết thảy nguyện của Bồ-tát mà thực hành hạnh Bồ-tát; nương vào tâm Bồ-đề vô lượng mà thực hành hạnh Bồ-tát; nương vào sự giác ngộ của hết thảy chư Phật mà thực hành hạnh Bồ-tát. Đó là mười. Bồ-tát nương vào đây mà thực hành hạnh Bồ-tát.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách phát tâm không sợ hãi. Mười cách ấy là gì? Đó là: diệt trừ hết thảy nghiệp chướng ngại (những việc làm xấu đã gây ra, gây trở ngại cho đường tu), phát tâm không sợ hãi; sau khi Phật diệt độ thì bảo vệ, gìn giữ chánh pháp, phát tâm không sợ hãi; hàng phục hết thảy ma, phát tâm không sợ hãi; không tiếc thân mạng, phát tâm không sợ hãi; đập tan mọi lý luận sai lệch của ngoại đạo, phát tâm không sợ hãi; làm cho hết thảy chúng sinh vui mừng, phát tâm không sợ hãi; làm cho hết thảy hội chúng đều vui mừng, phát tâm không sợ hãi;

 điều phục hết thảy trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần đi lại nhanh nhẹn, có loài hung dữ), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời, sống nhờ hương thơm), a-tu-la (loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng, ăn rồng), khẩn-na-la (thần ca hát, dáng giống người mà có sừng), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), phát tâm không sợ hãi; lìa khỏi địa vị nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ, tức Thanh văn và Độc giác, chỉ lo tự giải thoát cho mình), đi vào pháp rất sâu xa, phát tâm không sợ hãi; thực hành hạnh Bồ-tát trong số kiếp không thể nói hết rồi lại không thể nói hết mà lòng không mỏi mệt chán nản, phát tâm không sợ hãi. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong pháp này, thì được tâm không sợ hãi của trí lớn cao tột nơi Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát phát mười tâm không nghi ngờ, đối với hết thảy Phật pháp lòng không nghi hoặc. Mười tâm ấy là gì? Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm như thế này: 'Tôi sẽ dùng bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người) để thu phục, dìu dắt hết thảy chúng sinh; dùng giữ giới (giữ các điều răn của Phật), nhẫn nhục (chịu đựng điều trái ý mà không oán giận), tinh tấn (siêng năng không lười biếng), thiền định (giữ tâm tập trung, lắng yên), trí tuệ, từ (thương yêu, đem vui đến cho người), bi (xót thương, cứu khổ cho người), hỷ (vui theo niềm vui của người), xả (buông bỏ, giữ lòng bình đẳng không thiên vị) để thu phục, dìu dắt hết thảy chúng sinh.' Khi phát tâm này, quyết định không nghi ngờ; nếu sinh lòng nghi thì tuyệt đối không có lẽ ấy. Đó là tâm không nghi ngờ thứ nhất.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Chư Phật đời vị lai ra đời, tôi sẽ phụng sự, cúng dường tất cả.' Khi phát tâm này, quyết định không nghi ngờ; nếu sinh lòng nghi thì tuyệt đối không có lẽ ấy. Đó là tâm không nghi ngờ thứ hai.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ dùng đủ loại lưới ánh sáng kỳ diệu mà trang hoàng khắp hết thảy thế giới.' Khi phát tâm này, quyết định không nghi ngờ; nếu sinh lòng nghi thì tuyệt đối không có lẽ ấy. Đó là tâm không nghi ngờ thứ ba.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ tu hạnh Bồ-tát cho đến tận cùng các kiếp đời vị lai. Hết thảy chúng sinh nhiều đến vô số, vô lượng, vô biên, vô đẳng, bất khả số, bất khả xưng, bất khả tư, bất khả lượng, bất khả thuyết, bất khả thuyết bất khả thuyết (tên các con số cực lớn trong kinh này, số sau lớn hơn số trước), vượt quá mọi phép tính đếm, khắp cùng pháp giới và cõi hư không, tôi đều sẽ dùng phép giáo hóa, điều phục cao tột mà làm cho họ thành thục (khiến căn lành của họ chín muồi, đủ sức giác ngộ).' Khi phát tâm này, quyết định không nghi ngờ; nếu sinh lòng nghi thì tuyệt đối không có lẽ ấy. Đó là tâm không nghi ngờ thứ tư.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ tu hạnh Bồ-tát, làm tròn thệ nguyện lớn, đầy đủ nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật), và an trụ trong đó.' Khi phát tâm này, quyết định không nghi ngờ; nếu sinh lòng nghi thì tuyệt đối không có lẽ ấy. Đó là tâm không nghi ngờ thứ năm.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ vì khắp hết thảy thế gian mà thực hành hạnh Bồ-tát, làm ánh sáng trong sạch cho hết thảy pháp, soi sáng hết thảy Phật pháp.' Khi phát tâm này, quyết định không nghi ngờ; nếu sinh lòng nghi thì tuyệt đối không có lẽ ấy. Đó là tâm không nghi ngờ thứ sáu.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ biết hết thảy pháp đều là Phật pháp, tùy theo tâm của chúng sinh mà giảng giải cho họ, khiến ai cũng được mở mang tỏ ngộ.' Khi phát tâm này, quyết định không nghi ngờ; nếu sinh lòng nghi thì tuyệt đối không có lẽ ấy. Đó là tâm không nghi ngờ thứ bảy.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ đạt được cánh cửa không chướng ngại đối với hết thảy pháp, vì biết rằng mọi chướng ngại đều không thể nắm bắt được; tâm tôi như thế, không hề nghi hoặc, an trụ nơi bản tính chân thật, cho đến khi thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Khi phát tâm này, quyết định không nghi ngờ; nếu sinh lòng nghi thì tuyệt đối không có lẽ ấy. Đó là tâm không nghi ngờ thứ tám.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ biết hết thảy pháp không pháp nào là không phải pháp xuất thế gian (pháp vượt ra ngoài vòng sinh tử của thế gian), xa lìa mọi vọng tưởng điên đảo (ý nghĩ sai lầm, thấy ngược với sự thật), dùng một sự trang nghiêm mà tự trang nghiêm, mà thật ra không có gì để trang nghiêm; điều này tự mình hiểu rõ, không do người khác chỉ cho mới ngộ.' Khi phát tâm này, quyết định không nghi ngờ; nếu sinh lòng nghi thì tuyệt đối không có lẽ ấy. Đó là tâm không nghi ngờ thứ chín.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Tôi sẽ thành tựu sự giác ngộ chân chánh tối thượng đối với hết thảy pháp, vì lìa mọi vọng tưởng điên đảo, vì được trí tuệ khế hợp trong một niệm, vì cái một hay cái khác đều không thể nắm bắt, vì lìa mọi con số, vì rốt ráo là vô vi (không do tạo tác mà có, không sinh không diệt), vì lìa mọi lời nói, vì an trụ nơi ranh giới của cảnh giới không thể nói ra.' Khi phát tâm này, quyết định không nghi ngờ; nếu sinh lòng nghi thì tuyệt đối không có lẽ ấy. Đó là tâm không nghi ngờ thứ mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong pháp này, thì đối với hết thảy Phật pháp lòng không còn nghi ngờ gì.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười điều không thể nghĩ bàn. Mười điều ấy là gì? Đó là: hết thảy thiện căn, không thể nghĩ bàn. Hết thảy thệ nguyện, không thể nghĩ bàn. Biết hết thảy pháp như huyễn (như trò ảo thuật, có vẻ có mà không thật), không thể nghĩ bàn. Phát tâm Bồ-đề, tu hạnh Bồ-tát, thiện căn không mất mà không hề phân biệt, không thể nghĩ bàn. Tuy đi sâu vào hết thảy pháp nhưng cũng không nhận lấy sự diệt độ (vào niết-bàn, dứt hẳn sinh tử), vì hết thảy nguyện chưa làm tròn, không thể nghĩ bàn.

 Tu đạo Bồ-tát mà hiện ra việc từ trời giáng xuống, vào thai mẹ, ra đời, xuất gia, tu khổ hạnh (tu bằng cách ép xác, chịu khổ cực), đến đạo tràng (nơi thành đạo), hàng phục các ma, thành tựu giác ngộ tối thượng, chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát mọi sai lầm), vào bát-niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, tức khi thân Phật nhập diệt), biến hóa thần diệu tự tại không ngừng nghỉ, không bỏ lòng bi nguyện cứu giúp che chở chúng sinh, không thể nghĩ bàn. Tuy có thể hiện ra mười trí lực (mười năng lực hiểu biết đặc biệt của Phật) cùng thần biến tự tại của Như Lai, mà vẫn không bỏ tấm lòng rộng ngang pháp giới để giáo hóa chúng sinh, không thể nghĩ bàn.

 Biết hết thảy pháp: không tướng (không có hình tướng) chính là tướng, tướng chính là không tướng; không phân biệt chính là phân biệt, phân biệt chính là không phân biệt; chẳng có chính là có, có chính là chẳng có; không làm chính là làm, làm chính là không làm; chẳng nói chính là nói, nói chính là chẳng nói, không thể nghĩ bàn. Biết tâm và Bồ-đề ngang nhau, biết Bồ-đề và tâm ngang nhau, tâm và Bồ-đề ngang với chúng sinh, mà cũng không sinh ra tâm điên đảo, tưởng điên đảo, kiến điên đảo (ba loại sai lầm: của tâm, của sự tưởng nghĩ và của cái thấy), không thể nghĩ bàn.

 Trong từng niệm vào diệt tận định (một loại thiền định rất cao, trong đó mọi cảm nhận và tưởng nghĩ đều dừng hẳn), dứt hết mọi lậu (phiền não, ví như chỗ rò rỉ khiến chúng sinh trôi lăn mãi trong sinh tử) mà không chứng nhập thật tế (chân lý tột cùng; ở đây chỉ việc nhập hẳn vào niết-bàn mà bỏ chúng sinh), cũng không dứt hết các thiện căn hữu lậu (gốc lành còn thuộc thế gian, còn gắn với phiền não); tuy biết hết thảy pháp là vô lậu (không còn phiền não), mà biết lậu đã dứt, cũng biết lậu đã diệt; tuy biết Phật pháp tức là pháp thế gian, pháp thế gian tức là Phật pháp, mà không ở trong Phật pháp phân biệt ra pháp thế gian, không ở trong pháp thế gian phân biệt ra Phật pháp; hết thảy các pháp đều vào pháp giới, vì không có chỗ nào để vào; biết hết thảy pháp đều không có hai, vì không biến đổi; đó là điều không thể nghĩ bàn thứ mười. Này Phật tử! Đó là mười điều không thể nghĩ bàn của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được pháp không thể nghĩ bàn cao tột của hết thảy chư Phật.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại lời nói khéo léo kín nhiệm (lời nói chứa ý nghĩa sâu kín, khéo léo). Mười loại ấy là gì? Đó là: lời nói khéo léo kín nhiệm trong hết thảy kinh của Phật; lời nói khéo léo kín nhiệm về hết thảy nơi thọ sinh (nơi nhận thân, sinh ra); lời nói khéo léo kín nhiệm về việc thần thông biến hiện và thành Đẳng Chánh Giác của hết thảy Bồ-tát; lời nói khéo léo kín nhiệm về nghiệp báo của hết thảy chúng sinh; lời nói khéo léo kín nhiệm về sự ô nhiễm và trong sạch mà hết thảy chúng sinh gây ra; lời nói khéo léo kín nhiệm về cánh cửa rốt ráo không chướng ngại của hết thảy pháp;

 lời nói khéo léo kín nhiệm về việc khắp cõi hư không, ở từng phương từng chỗ đều có thế giới, hoặc đang thành hoặc đang hoại, xen nhau không có chỗ trống; lời nói khéo léo kín nhiệm về việc trong hết thảy pháp giới, hết thảy mười phương, cho đến những chỗ nhỏ nhiệm nhất, đều có Như Lai hiện ra từ lúc mới sinh cho đến thành Phật, vào bát-niết-bàn, đầy khắp pháp giới, đều thấy rõ từng việc; lời nói khéo léo kín nhiệm về việc thấy hết thảy chúng sinh bình đẳng như niết-bàn vì không biến đổi, mà vẫn không bỏ nguyện lớn, vì nguyện đạt nhất thiết trí chưa tròn đầy nên khiến cho đầy đủ;

 lời nói khéo léo kín nhiệm về việc tuy biết hết thảy pháp không do người khác chỉ mà ngộ, nhưng không lìa bỏ các bậc thiện tri thức (người thầy, người bạn hiểu đạo, dẫn dắt mình trên đường tu), đối với Như Lai lại càng thêm tôn kính, hòa hợp với thiện tri thức như một không hai, đối với các thiện căn thì tu tập, gom góp, vun trồng, hồi hướng (đem công đức mình đã làm hướng về sự giác ngộ và chia cho chúng sinh) và an trụ, cùng một việc làm, cùng một bản thể, cùng một sự thoát ly (thoát ra khỏi vòng sinh tử), cùng một sự thành tựu. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được lời nói khéo léo, nhiệm mầu, kín đáo cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại trí phân biệt khéo léo. Mười loại ấy là gì? Đó là: trí phân biệt khéo léo đi vào hết thảy cõi nước; trí phân biệt khéo léo đi vào hết thảy chỗ ở của chúng sinh; trí phân biệt khéo léo đi vào sự vận hành của tâm hết thảy chúng sinh; trí phân biệt khéo léo đi vào căn tánh (năng lực, khả năng tiếp nhận đạo của mỗi người) của hết thảy chúng sinh; trí phân biệt khéo léo đi vào nghiệp báo của hết thảy chúng sinh; trí phân biệt khéo léo đi vào hạnh tu của hết thảy Thanh văn; trí phân biệt khéo léo đi vào hạnh tu của hết thảy Độc giác; trí phân biệt khéo léo đi vào hạnh tu của hết thảy Bồ-tát; trí phân biệt khéo léo đi vào hết thảy pháp thế gian; trí phân biệt khéo léo đi vào hết thảy Phật pháp. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được trí khéo léo phân biệt các pháp cao tột của hết thảy chư Phật.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách vào tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, tập trung sâu vào một đối tượng). Mười cách ấy là gì? Đó là: vào tam-muội trong hết thảy thế giới; vào tam-muội trong thân của hết thảy chúng sinh; vào tam-muội trong hết thảy pháp; vào tam-muội để thấy hết thảy Phật; vào tam-muội để trụ suốt hết thảy kiếp; vào tam-muội rồi từ tam-muội đứng dậy, hiện ra thân không thể nghĩ bàn; vào tam-muội trong thân của hết thảy Phật; vào tam-muội để giác ngộ sự bình đẳng của hết thảy chúng sinh; vào tam-muội để trong một niệm đi vào trí tam-muội của hết thảy Bồ-tát; vào tam-muội để trong một niệm, dùng trí không chướng ngại mà thành tựu hạnh nguyện của hết thảy Bồ-tát không ngừng nghỉ. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được pháp tam-muội khéo léo cao tột của hết thảy chư Phật.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách vào khắp. Mười cách ấy là gì? Đó là: vào khắp chúng sinh; vào khắp cõi nước; vào khắp mọi hình tướng của thế gian; vào khắp tai họa lửa; vào khắp tai họa nước (lửa và nước là những tai họa lớn hủy diệt thế giới vào thời kỳ thế giới tan hoại); vào khắp chư Phật; vào khắp các sự trang nghiêm; vào khắp thân công đức vô biên của Như Lai; vào khắp mọi cách thuyết pháp; vào khắp mọi sự cúng dường hết thảy Như Lai. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được pháp vào khắp của trí lớn cao tột nơi Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cửa giải thoát (pháp môn đưa đến sự tự do tự tại, không bị trói buộc). Mười cửa ấy là gì? Đó là: cửa giải thoát một thân trùm khắp hết thảy thế giới; cửa giải thoát hiện ra vô lượng hình sắc khác nhau trong hết thảy thế giới; cửa giải thoát đưa hết thảy thế giới vào một cõi Phật; cửa giải thoát gia trì (dùng sức của mình che chở và ban năng lực) khắp mọi cõi chúng sinh; cửa giải thoát dùng thân trang nghiêm của hết thảy Phật mà đầy khắp hết thảy thế giới; cửa giải thoát thấy hết thảy thế giới trong thân mình; cửa giải thoát trong một niệm đi đến hết thảy thế giới; cửa giải thoát trong một thế giới hiện ra việc hết thảy Như Lai ra đời; cửa giải thoát một thân đầy khắp hết thảy pháp giới; cửa giải thoát trong một niệm hiện ra thần thông tự tại như dạo chơi của hết thảy Phật. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được cửa giải thoát cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại thần thông. Mười loại ấy là gì? Đó là: thần thông bằng trí phương tiện (trí khéo léo, biết dùng cách thích hợp) nhớ lại các đời trước; thần thông bằng trí phương tiện của tai trời (khả năng nghe được mọi âm thanh xa gần) không bị ngăn ngại; thần thông bằng trí phương tiện biết sự vận hành không thể nghĩ bàn của tâm các chúng sinh khác; thần thông bằng trí phương tiện của mắt trời (khả năng thấy được mọi cảnh xa gần, mọi cõi) quan sát không bị chướng ngại; thần thông bằng trí phương tiện tùy theo tâm chúng sinh mà hiện ra sức thần thông lớn không thể nghĩ bàn; thần thông bằng trí phương tiện một thân hiện khắp vô lượng thế giới; thần thông bằng trí phương tiện trong một niệm vào khắp những thế giới nhiều không thể nói hết rồi lại không thể nói hết;

 thần thông bằng trí phương tiện sinh ra vô lượng đồ trang nghiêm để trang hoàng những thế giới không thể nghĩ bàn; thần thông bằng trí phương tiện hiện ra những thân biến hóa nhiều không thể nói hết; thần thông bằng trí phương tiện tùy theo tâm chúng sinh không thể nghĩ bàn mà hiện ra việc thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề trong những thế giới nhiều không thể nói hết. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được thần thông khéo léo lớn lao cao tột của Như Lai, vì hết thảy chúng sinh mà hiện ra đủ mọi cách, khiến họ tu học theo.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại trí sáng. Mười loại ấy là gì? Đó là: biết nghiệp báo của hết thảy chúng sinh, là trí sáng khéo léo. Biết cảnh giới của hết thảy chúng sinh vốn vắng lặng, trong sạch, không có những lời bàn luận rỗng tuếch, là trí sáng khéo léo. Biết mọi đối tượng mà tâm hết thảy chúng sinh hướng tới chỉ là một tướng, đều không thể nắm bắt, hết thảy các pháp đều như kim cương (ví cho sự bền chắc, không gì phá được), là trí sáng khéo léo. Có thể dùng vô lượng âm thanh vi diệu vang khắp hết thảy thế giới mười phương, là trí sáng khéo léo. Phá sạch mọi sự đắm nhiễm của tâm, là trí sáng khéo léo. Có thể dùng phương tiện hiện ra việc thọ sinh hoặc không thọ sinh, là trí sáng khéo léo. Lìa bỏ mọi cảnh giới của tưởng và thọ (tưởng: sự hình dung, nhận biết hình ảnh; thọ: sự cảm nhận khổ, vui), là trí sáng khéo léo.

 Biết hết thảy pháp chẳng phải có tướng, chẳng phải không tướng, một tính chất mà không có tính chất, không hề phân biệt, mà vẫn biết rõ mọi pháp, trong vô lượng kiếp phân tích giảng giải, an trụ nơi pháp giới, thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, là trí sáng khéo léo.

 Bồ-tát ma-ha-tát biết sự sinh của hết thảy chúng sinh vốn không có sinh, vì thấu rõ việc thọ sinh là không thể nắm bắt, mà vẫn biết nhân, biết duyên, biết sự việc, biết cảnh giới, biết hành động, biết sinh, biết diệt, biết lời nói, biết mê lầm, biết lìa mê lầm, biết điên đảo, biết lìa điên đảo, biết ô nhiễm, biết trong sạch, biết sinh tử, biết niết-bàn, biết cái nắm bắt được, biết cái không nắm bắt được, biết bám chấp, biết không bám chấp, biết đứng yên, biết lay động, biết đi, biết về, biết khởi lên, biết không khởi lên, biết hư hoại, biết thoát ly, biết thành thục, biết các căn, biết điều phục; tùy theo chỗ thích hợp mà giáo hóa đủ cách, chưa từng quên mất việc làm của Bồ-tát. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát chỉ vì làm lợi ích cho chúng sinh mà phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không vì điều gì khác. Cho nên Bồ-tát luôn giáo hóa chúng sinh mà thân không mỏi mệt, không trái với mọi việc làm của thế gian. Đó gọi là trí sáng khéo léo về duyên khởi (lẽ mọi sự vật đều do nhiều nhân duyên hợp lại mà sinh ra).

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với Phật không bám chấp, không khởi tâm bám chấp; đối với pháp không bám chấp, không khởi tâm bám chấp; đối với cõi nước không bám chấp, không khởi tâm bám chấp; đối với chúng sinh không bám chấp, không khởi tâm bám chấp; không thấy có chúng sinh để mà giáo hóa, điều phục, thuyết pháp, nhưng cũng không bỏ các hạnh của Bồ-tát, với lòng đại bi và nguyện lớn, gặp Phật nghe pháp, thuận theo mà tu hành, nương nơi Như Lai mà vun trồng các thiện căn, cung kính cúng dường không ngừng nghỉ, có thể dùng sức thần làm rung chuyển vô lượng thế giới mười phương, vì tâm rộng lớn ngang với pháp giới;

 biết mọi cách thuyết pháp, biết số lượng chúng sinh, biết sự khác biệt của chúng sinh, biết khổ sinh ra, biết khổ diệt đi, biết mọi hành động đều như bóng, như hình trong gương; thực hành hạnh Bồ-tát, dứt hẳn mọi gốc rễ của sự thọ sinh, chỉ vì cứu giúp che chở hết thảy chúng sinh mà thực hành hạnh Bồ-tát mà không thấy có gì để làm; thuận theo dòng giống của hết thảy chư Phật, phát tâm vững như núi chúa lớn, biết mọi sự hư dối điên đảo, đi vào cửa nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi loại, mọi chi tiết của hết thảy sự vật, tức trí của Phật), trí tuệ rộng lớn không gì lay chuyển được, sẽ thành Chánh Giác, ở trong biển sinh tử mà cứu vớt đưa qua hết thảy chúng sinh một cách bình đẳng, là trí sáng khéo léo. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được trí sáng khéo léo lớn lao cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại giải thoát. Mười loại ấy là gì? Đó là: giải thoát khỏi phiền não; giải thoát khỏi tà kiến (những cách thấy sai lầm); giải thoát khỏi các sự chấp thủ (bám giữ); giải thoát khỏi uẩn, giới, xứ (các cách phân loại thân tâm và thế giới: năm uẩn là năm nhóm hợp thành con người; mười tám giới và mười hai xứ là các giác quan, đối tượng và sự nhận biết); giải thoát vượt khỏi nhị thừa; giải thoát nhờ vô sinh pháp nhẫn (sự hiểu thấu và an nhiên chấp nhận chân lý rằng mọi sự vật vốn không thật có sinh, có diệt); giải thoát lìa bám chấp đối với hết thảy thế gian, hết thảy cõi nước, hết thảy chúng sinh, hết thảy pháp; giải thoát an trụ vô biên; giải thoát khởi lên hết thảy hạnh Bồ-tát mà vào địa vị không phân biệt của Như Lai; giải thoát trong một niệm biết rõ hết thảy ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong pháp này, thì có thể làm Phật sự (việc làm của Phật, tức giáo hóa cứu độ chúng sinh) cao tột, giáo hóa và làm thành thục hết thảy chúng sinh.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười khu vườn rừng. Mười khu ấy là gì? Đó là: sinh tử là vườn rừng của Bồ-tát, vì không chán bỏ; giáo hóa chúng sinh là vườn rừng của Bồ-tát, vì không mỏi mệt; trụ suốt hết thảy kiếp là vườn rừng của Bồ-tát, vì gom đủ các hạnh lớn; thế giới trong sạch là vườn rừng của Bồ-tát, vì là nơi mình ở; hết thảy cung điện của ma là vườn rừng của Bồ-tát, vì hàng phục được bọn chúng; suy ngẫm giáo pháp đã nghe là vườn rừng của Bồ-tát, vì quán xét đúng theo lẽ thật;

 sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa đến bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc chung với người), ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ là vườn rừng của Bồ-tát, vì nối tiếp cảnh giới của người cha hiền (chỉ Phật); mười trí lực, bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin hoàn toàn của Phật khi thuyết pháp), mười tám pháp bất cộng (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với Thanh văn, Bồ-tát), cho đến hết thảy Phật pháp là vườn rừng của Bồ-tát, vì không nghĩ đến pháp nào khác; hiện ra uy lực, thần thông tự tại của hết thảy Bồ-tát là vườn rừng của Bồ-tát, vì dùng sức thần lớn chuyển pháp luân, điều phục chúng sinh không ngừng nghỉ; trong một niệm, ở khắp mọi nơi, vì hết thảy chúng sinh mà hiện ra việc thành Chánh Giác là vườn rừng của Bồ-tát, vì pháp thân (thân chân lý của Phật, không có hình tướng giới hạn) trùm khắp hư không, hết thảy thế giới. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong pháp này, thì được hạnh an vui lớn, lìa mọi lo buồn khổ não cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cung điện. Mười cung điện ấy là gì? Đó là: tâm Bồ-đề là cung điện của Bồ-tát, vì luôn không quên mất; phúc đức và trí tuệ của mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không si mê) là cung điện của Bồ-tát, vì giáo hóa chúng sinh ở dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục tình, gồm cả cõi người); thiền định của bốn phạm trú (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả; tu bốn tâm này thì sinh lên cõi trời Phạm thiên) là cung điện của Bồ-tát, vì giáo hóa chúng sinh ở sắc giới (các cõi trời đã lìa ham muốn dục lạc nhưng còn thân hình vi tế);

 sinh lên cõi trời Tịnh cư (những tầng trời thanh tịnh cao nhất của sắc giới, nơi ở của các bậc thánh) là cung điện của Bồ-tát, vì không bị hết thảy phiền não làm nhiễm; sinh vào vô sắc giới (các cõi trời cao nhất, không còn hình thể, chỉ còn tâm thức) là cung điện của Bồ-tát, vì khiến các chúng sinh lìa khỏi nơi tám nạn (những nơi khó gặp Phật, khó nghe pháp); sinh vào thế giới ô nhiễm là cung điện của Bồ-tát, vì khiến hết thảy chúng sinh dứt phiền não; hiện ra ở trong cung, có vợ con, quyến thuộc là cung điện của Bồ-tát, vì làm thành tựu cho những chúng sinh từng cùng tu hành ngày trước;

 hiện ra làm Chuyển luân vương (vị vua cai trị cả thế giới bằng đạo đức chân chính), làm vị trời hộ thế (các vị Thiên vương giữ gìn thế gian), làm Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), làm Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm thiên thuộc sắc giới) là cung điện của Bồ-tát, vì để điều phục những chúng sinh có tâm ưa tự tại, quyền thế; an trụ nơi hết thảy hạnh Bồ-tát, thần thông như dạo chơi đều được tự tại là cung điện của Bồ-tát, vì khéo dạo chơi trong các thiền định, giải thoát, tam-muội, trí tuệ; được hết thảy chư Phật ban cho sự tự tại cao tột và lời thọ ký quán đảnh làm vua nhất thiết trí (quán đảnh: nghi lễ rưới nước lên đỉnh đầu như khi thái tử lên ngôi; thọ ký: lời Phật báo trước sẽ thành Phật) là cung điện của Bồ-tát, vì an trụ trong sự trang nghiêm của mười trí lực mà làm mọi việc tự tại của bậc vua pháp. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được pháp quán đảnh (được làm lễ quán đảnh về giáo pháp, nhận địa vị kế thừa vua pháp), có sức thần tự tại đối với hết thảy thế gian.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười điều ưa thích. Mười điều ấy là gì? Đó là: ưa chánh niệm (luôn giữ ý niệm đúng đắn, tỉnh giác), vì tâm không tán loạn; ưa trí tuệ, vì phân biệt được các pháp; ưa đến chỗ hết thảy chư Phật, vì nghe pháp không chán; ưa chư Phật, vì đầy khắp mười phương không có bờ bến; ưa Bồ-tát, vì tự tại vì chúng sinh mà hiện thân bằng vô lượng cách; ưa các cửa tam-muội, vì từ một cửa tam-muội vào được hết thảy cửa tam-muội; ưa đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp không quên), vì giữ pháp không quên để truyền lại cho chúng sinh; ưa biện tài không ngại (tài giảng nói thông suốt, không bị vấp váp), vì đối với một chữ một câu, trải qua số kiếp không thể nói hết mà phân tích giảng giải không cùng tận; ưa thành Chánh Giác, vì vì hết thảy chúng sinh mà bằng vô lượng cách hiện thân thành Chánh Giác; ưa chuyển pháp luân, vì dẹp tan hết thảy giáo pháp của tà đạo. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong pháp này, thì được niềm vui pháp cao tột của hết thảy chư Phật Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười sự trang nghiêm. Mười sự ấy là gì? Đó là: trang nghiêm bằng sức mạnh, vì không thể bị phá hoại; trang nghiêm bằng sự không sợ hãi, vì không ai khuất phục được; trang nghiêm bằng nghĩa lý, vì nói nghĩa lý không thể nói hết mà không cùng tận; trang nghiêm bằng giáo pháp, vì quán xét và giảng giải tám vạn bốn nghìn nhóm giáo pháp mà không quên sót; trang nghiêm bằng nguyện, vì thệ nguyện rộng lớn mà hết thảy Bồ-tát đã phát không hề thoái lui; trang nghiêm bằng hạnh, vì tu hạnh Phổ Hiền (những hạnh nguyện rộng lớn của Bồ-tát Phổ Hiền, tiêu biểu cho hạnh tu của Bồ-tát) mà thoát ly; trang nghiêm bằng cõi nước, vì lấy hết thảy cõi làm thành một cõi; trang nghiêm bằng âm thanh vang khắp, vì khắp mọi thế giới của chư Phật đều tuôn mưa pháp; trang nghiêm bằng sức giữ gìn, vì trong hết thảy kiếp thực hành vô số hạnh không đứt quãng; trang nghiêm bằng biến hóa, vì trong thân một chúng sinh hiện ra số thân bằng số của hết thảy chúng sinh, khiến hết thảy chúng sinh đều được biết thấy, cầu nhất thiết trí không hề thoái lui. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong pháp này, thì được hết thảy sự trang nghiêm bằng pháp cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát phát mười loại tâm không lay động. Mười loại ấy là gì? Đó là: tâm không lay động có thể buông bỏ hết thảy những gì mình có; tâm không lay động suy ngẫm quán xét hết thảy Phật pháp; tâm không lay động nhớ nghĩ, cúng dường hết thảy chư Phật; tâm không lay động thề không làm phiền não, tổn hại hết thảy chúng sinh; tâm không lay động thu phục khắp chúng sinh, không phân biệt kẻ oán người thân; tâm không lay động cầu hết thảy Phật pháp không ngừng nghỉ; tâm không lay động trải qua số kiếp không thể nói hết rồi lại không thể nói hết, bằng số hết thảy chúng sinh, thực hành hạnh Bồ-tát không sinh mỏi mệt chán nản cũng không thoái lui;

 tâm không lay động thành tựu niềm tin có gốc rễ, niềm tin không vẩn đục, niềm tin trong sạch, niềm tin cực kỳ trong sạch, niềm tin lìa cáu bẩn, niềm tin sáng suốt thấu suốt, niềm tin cung kính cúng dường hết thảy Phật, niềm tin không thoái lui, niềm tin không cùng tận, niềm tin không ai phá được, niềm tin vui mừng hớn hở lớn lao; tâm không lay động thành tựu con đường phương tiện sinh ra nhất thiết trí; tâm không lay động nghe hết thảy pháp hạnh của Bồ-tát thì tin nhận, không chê bai. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong pháp này, thì được tâm không lay động của nhất thiết trí cao tột.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại tâm sâu rộng không buông bỏ. Mười loại ấy là gì? Đó là: tâm sâu rộng không bỏ việc thành tựu trọn vẹn sự giác ngộ của hết thảy Phật; tâm sâu rộng không bỏ việc giáo hóa, điều phục hết thảy chúng sinh; tâm sâu rộng không bỏ việc giữ cho dòng giống của hết thảy chư Phật không đứt; tâm sâu rộng không bỏ việc gần gũi hết thảy thiện tri thức; tâm sâu rộng không bỏ việc cúng dường hết thảy chư Phật; tâm sâu rộng không bỏ việc chuyên tâm cầu hết thảy pháp công đức của Đại thừa (cỗ xe lớn, tức giáo pháp nhằm cứu độ hết thảy chúng sinh chứ không chỉ riêng mình); tâm sâu rộng không bỏ việc tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ thân tâm thanh tịnh) và giữ gìn giới luật trong sạch ở chỗ hết thảy chư Phật; tâm sâu rộng không bỏ việc gần gũi hết thảy Bồ-tát; tâm sâu rộng không bỏ việc cầu phương tiện giữ gìn hết thảy Phật pháp; tâm sâu rộng không bỏ việc làm tròn hết thảy hạnh nguyện của Bồ-tát, gom góp hết thảy pháp của chư Phật. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì có thể không bỏ hết thảy Phật pháp.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại quán xét bằng trí tuệ. Mười loại ấy là gì? Đó là: quán xét bằng trí tuệ khéo léo phân biệt giảng nói hết thảy pháp; quán xét bằng trí tuệ biết rõ hết thảy thiện căn trong ba đời; quán xét bằng trí tuệ biết rõ sự biến hóa tự tại trong hạnh của hết thảy Bồ-tát; quán xét bằng trí tuệ biết rõ các cửa nghĩa lý của hết thảy pháp; quán xét bằng trí tuệ biết rõ uy lực của hết thảy chư Phật; quán xét bằng trí tuệ biết rõ hết thảy cửa đà-la-ni; quán xét bằng trí tuệ giảng nói chánh pháp khắp hết thảy thế giới; quán xét bằng trí tuệ đi vào hết thảy pháp giới; quán xét bằng trí tuệ biết hết thảy sự không thể nghĩ bàn trong mười phương; quán xét bằng trí tuệ biết ánh sáng trí tuệ của hết thảy Phật pháp không bị chướng ngại. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được sự quán xét bằng trí tuệ lớn cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách thuyết pháp. Mười cách ấy là gì? Đó là: nói hết thảy pháp đều do duyên khởi mà có; nói hết thảy pháp đều như huyễn; nói hết thảy pháp không có sự trái nghịch tranh cãi; nói hết thảy pháp không có bờ bến; nói hết thảy pháp không có chỗ nương tựa; nói hết thảy pháp giống như kim cương; nói hết thảy pháp đều là như như (chân như: bản thể chân thật, vốn như vậy, không thay đổi); nói hết thảy pháp đều vắng lặng; nói hết thảy pháp đều là thoát ly; nói hết thảy pháp đều trụ ở một nghĩa, bản tính vốn đã thành tựu. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì có thể khéo léo nói hết thảy pháp.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười sự trong sạch. Mười sự ấy là gì? Đó là: lòng sâu xa trong sạch; dứt nghi ngờ trong sạch; lìa các kiến chấp (những quan điểm cố chấp, sai lệch) trong sạch; cảnh giới trong sạch; cầu nhất thiết trí trong sạch; biện tài trong sạch; không sợ hãi trong sạch; an trụ trong trí của hết thảy Bồ-tát trong sạch; giữ hết thảy luật nghi (giới luật và phép tắc oai nghi) của Bồ-tát trong sạch; thành tựu đầy đủ sự giác ngộ cao tột, ba mươi hai tướng tốt mỗi tướng do trăm phúc tạo nên (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật), pháp trong trắng và hết thảy thiện căn trong sạch. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được pháp trong sạch cao tột của hết thảy Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười dấu ấn (dấu hiệu xác chứng một bậc Bồ-tát chân chính). Mười dấu ấn ấy là gì? Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát biết khổ khổ (nỗi khổ của chính sự đau đớn), hoại khổ (nỗi khổ khi điều vui bị hư hoại, mất đi), hành khổ (nỗi khổ vì mọi sự đều biến đổi không ngừng, không gì bền vững), chuyên tâm cầu Phật pháp, không sinh lười biếng, thực hành hạnh Bồ-tát không mỏi mệt, không giật mình, không sợ, không hoảng, không hãi, không bỏ nguyện lớn, cầu nhất thiết trí bền chắc không thoái lui, đi đến rốt ráo A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; đó là dấu ấn thứ nhất.

 Bồ-tát ma-ha-tát thấy có chúng sinh ngu si cuồng loạn, hoặc dùng lời thô tục độc ác mà chửi bới làm nhục, hoặc dùng dao gậy, ngói đá mà làm tổn hại, vẫn không bao giờ vì cảnh ngộ ấy mà bỏ tâm Bồ-tát, chỉ nhẫn nhục hiền hòa, chuyên tu Phật pháp, an trụ nơi đạo tối thắng, đi vào địa vị lìa sinh (địa vị thoát khỏi hàng phàm phu, bước vào hàng thánh); đó là dấu ấn thứ hai.

 Bồ-tát ma-ha-tát nghe giảng Phật pháp rất sâu xa tương ứng với nhất thiết trí, có thể dùng trí của chính mình mà tin sâu, chấp nhận, hiểu rõ và đi vào; đó là dấu ấn thứ ba.

 Bồ-tát ma-ha-tát lại nghĩ thế này: 'Tôi phát lòng sâu xa cầu nhất thiết trí, tôi sẽ thành Phật, đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Hết thảy chúng sinh trôi lăn trong năm đường (năm cõi tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) chịu vô lượng khổ, tôi cũng sẽ khiến họ phát tâm Bồ-đề, tin sâu vui mừng, siêng năng tu tập tinh tấn, bền chắc không thoái lui.' Đó là dấu ấn thứ tư.

 Bồ-tát ma-ha-tát biết trí của Như Lai không có bờ bến, không lấy giới hạn mà đo lường trí của Như Lai; vì Bồ-tát đã từng ở chỗ vô lượng Phật nghe rằng trí của Như Lai không có bờ bến, nên có thể không lấy giới hạn mà đo lường; mọi điều được nói bằng văn tự của thế gian đều có giới hạn, đều không thể biết được trí tuệ của Như Lai; đó là dấu ấn thứ năm.

 Bồ-tát ma-ha-tát đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề có được chí nguyện tối thắng, chí nguyện rất sâu, chí nguyện rộng, chí nguyện lớn, đủ loại chí nguyện, chí nguyện không gì hơn được, chí nguyện cao tột, chí nguyện bền chắc, chí nguyện mà các ma, ngoại đạo cùng quyến thuộc của chúng không thể phá, chí nguyện cầu nhất thiết trí không thoái lui; Bồ-tát an trụ trong những chí nguyện như thế, đối với sự giác ngộ cao tột rốt cuộc không thoái lui; đó là dấu ấn thứ sáu.

 Bồ-tát ma-ha-tát thực hành hạnh Bồ-tát, không đoái hoài thân mạng, không gì ngăn trở phá hoại được, vì phát tâm hướng về nhất thiết trí, vì tính chất của nhất thiết trí luôn hiện ra trước mắt, vì được ánh sáng trí tuệ của hết thảy Phật, nên trọn không lìa bỏ sự giác ngộ của Phật, trọn không lìa bỏ thiện tri thức; đó là dấu ấn thứ bảy.

 Bồ-tát ma-ha-tát nếu thấy thiện nam, tín nữ (người nam, người nữ có lòng lành, tin theo Phật pháp) hướng về Đại thừa, thì khiến họ tăng thêm tâm cầu Phật pháp, khiến họ an trụ trong hết thảy thiện căn, khiến họ nắm giữ tâm cầu nhất thiết trí, khiến họ không thoái lui khỏi sự giác ngộ cao tột; đó là dấu ấn thứ tám.

 Bồ-tát ma-ha-tát khiến hết thảy chúng sinh được tâm bình đẳng, khuyên họ siêng tu con đường nhất thiết trí, dùng tâm đại bi mà thuyết pháp cho họ, khiến họ đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mãi không thoái lui; đó là dấu ấn thứ chín.

 Bồ-tát ma-ha-tát cùng chư Phật ba đời có chung một thiện căn, không làm đứt dòng giống của hết thảy chư Phật, rốt ráo đạt đến nhất thiết trí trí (trí tối thượng trong các trí biết hết thảy, tức trí tuệ viên mãn của Phật); đó là dấu ấn thứ mười. Này Phật tử! Đó là mười dấu ấn của Bồ-tát ma-ha-tát. Bồ-tát nhờ đây mà mau thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đầy đủ dấu ấn trí tuệ cao tột của hết thảy pháp nơi Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại ánh sáng trí tuệ chiếu soi. Mười loại ấy là gì? Đó là: ánh sáng trí tuệ chiếu soi biết chắc chắn sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; ánh sáng trí tuệ chiếu soi thấy hết thảy Phật; ánh sáng trí tuệ chiếu soi thấy hết thảy chúng sinh chết ở đây sinh ở kia; ánh sáng trí tuệ chiếu soi hiểu rõ các pháp môn trong hết thảy tu-đa-la (kinh điển ghi lời Phật dạy); ánh sáng trí tuệ chiếu soi nương thiện tri thức mà phát tâm Bồ-đề, gom góp các thiện căn; ánh sáng trí tuệ chiếu soi hiện ra hết thảy chư Phật; ánh sáng trí tuệ chiếu soi giáo hóa hết thảy chúng sinh khiến đều an trụ nơi địa vị Như Lai; ánh sáng trí tuệ chiếu soi giảng nói pháp môn rộng lớn không thể nghĩ bàn; ánh sáng trí tuệ chiếu soi khéo léo biết rõ thần thông uy lực của hết thảy chư Phật; ánh sáng trí tuệ chiếu soi làm tròn đầy hết thảy các ba-la-mật. Đó là mười. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong pháp này, thì được ánh sáng trí tuệ chiếu soi cao tột của hết thảy chư Phật.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách an trụ không ai sánh bằng, hết thảy chúng sinh, Thanh văn, Độc giác đều không ai bằng được. Mười cách ấy là gì? Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát tuy quán thấy thật tế mà không chứng nhập, vì hết thảy nguyện chưa làm tròn; đó là cách an trụ không ai sánh bằng thứ nhất. Bồ-tát ma-ha-tát vun trồng hết thảy thiện căn rộng ngang pháp giới, mà trong đó không có chút bám chấp nào; đó là cách an trụ không ai sánh bằng thứ hai. Bồ-tát ma-ha-tát tu hạnh Bồ-tát, biết nó như vật biến hóa, vì hết thảy pháp đều vắng lặng, mà đối với Phật pháp không sinh nghi hoặc; đó là cách an trụ không ai sánh bằng thứ ba.

 Bồ-tát ma-ha-tát tuy đã lìa mọi vọng tưởng của thế gian, nhưng vẫn có thể chủ động khởi ý, thực hành hạnh Bồ-tát trong số kiếp không thể nói hết, làm tròn nguyện lớn, trọn không giữa chừng khởi tâm mỏi mệt chán nản; đó là cách an trụ không ai sánh bằng thứ tư. Bồ-tát ma-ha-tát đối với hết thảy pháp không nắm giữ bám chấp, vì bản tính của hết thảy pháp là vắng lặng, mà vẫn không chứng nhập niết-bàn. Vì sao vậy? Vì con đường nhất thiết trí chưa thành tựu trọn vẹn; đó là cách an trụ không ai sánh bằng thứ năm. Bồ-tát ma-ha-tát biết hết thảy kiếp đều chính là chẳng phải kiếp, mà vẫn nói đúng thật số lượng của hết thảy kiếp; đó là cách an trụ không ai sánh bằng thứ sáu. Bồ-tát ma-ha-tát biết hết thảy pháp đều không có tạo tác, mà vẫn không bỏ con đường làm việc, cầu các Phật pháp; đó là cách an trụ không ai sánh bằng thứ bảy.

 Bồ-tát ma-ha-tát biết ba cõi (cõi dục, cõi sắc và cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới của chúng sinh còn trong sinh tử) chỉ là tâm, ba đời chỉ là tâm, mà biết rõ tâm ấy vô lượng vô biên; đó là cách an trụ không ai sánh bằng thứ tám. Bồ-tát ma-ha-tát vì một chúng sinh mà thực hành hạnh Bồ-tát trong số kiếp không thể nói hết, muốn khiến chúng sinh ấy an trụ nơi địa vị nhất thiết trí; vì một chúng sinh như thế nào, thì vì hết thảy chúng sinh cũng đều như thế, mà không sinh mỏi mệt chán nản; đó là cách an trụ không ai sánh bằng thứ chín. Bồ-tát ma-ha-tát tuy tu hành đã trọn vẹn mà không chứng Bồ-đề. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát nghĩ thế này: 'Việc tôi làm vốn là vì chúng sinh, cho nên tôi phải ở lâu trong sinh tử, dùng phương tiện làm lợi ích, khiến tất cả đều an trụ nơi đạo Phật cao tột.' Đó là cách an trụ không ai sánh bằng thứ mười. Này Phật tử! Đó là mười cách an trụ không ai sánh bằng của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu các vị Bồ-tát an trụ trong đó, thì được trí lớn cao tột và sự an trụ không ai sánh bằng của hết thảy Phật pháp.

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ năm mươi tư (hết).

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ năm mươi lăm.

 Ngài Thật-xoa-nan-đà, bậc Tam tạng (vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận), người nước Vu Điền (một nước cổ ở vùng Tân Cương, Trung Quốc ngày nay), vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video