Thiên 71 — Phẩm 38: Lìa thế gian (phần 5)

 Phẩm Lìa Thế Gian, thứ ba mươi tám, phần năm.

 "Này Phật tử (con Phật — tiếng gọi người theo Phật, ở đây là lời nói với các vị Bồ-tát trong pháp hội)! Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật và cứu độ mọi loài; ma-ha-tát: 'bậc lớn', chỉ Bồ-tát có công hạnh cao lớn) có mười thứ tập khí (thói quen và năng lực in sâu trong tâm do làm mãi lâu đời, như mùi hương thấm vào áo).

 Mười thứ ấy là gì? Đó là: tập khí của tâm bồ-đề (tâm quyết cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh); tập khí của thiện căn (gốc rễ điều lành — các việc lành đã làm, như hạt giống sẽ nảy ra quả tốt); tập khí giáo hóa chúng sinh (dạy dỗ, dẫn dắt mọi loài có sự sống); tập khí thấy Phật; tập khí thọ sinh ở các thế giới thanh tịnh (sinh ra ở những cõi trong sạch, không ô uế); tập khí tu hạnh; tập khí phát nguyện; tập khí ba-la-mật (các pháp tu 'đưa sang bờ bên kia', tức đưa từ bờ mê sinh tử sang bờ giác ngộ, như bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ…); tập khí suy nghĩ về pháp bình đẳng (lẽ thật rằng mọi pháp vốn ngang bằng, không cao thấp sai khác); tập khí về sự sai biệt của các cảnh giới khác nhau. Đó là mười thứ.

 Nếu các Bồ-tát an trụ vững trong pháp này thì mãi mãi lìa hết tập khí phiền não (những thứ làm tâm rối loạn, khổ não như tham lam, giận dữ, si mê), đạt được trí lớn của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ lẽ chân thật mà đến) — thứ 'tập khí' mà thật ra chẳng phải tập khí (?).

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ thủ (chủ tâm nắm lấy, ôm giữ làm phận sự của mình), nhờ đó mà không dứt các hạnh Bồ-tát. Mười thứ ấy là gì? Đó là: nắm lấy toàn thể cõi chúng sinh, vì muốn giáo hóa đến tận cùng; nắm lấy tất cả thế giới, vì muốn trang hoàng cho trong sạch đến tận cùng; nắm lấy Như Lai, vì tu hạnh Bồ-tát để cúng dường; nắm lấy thiện căn, vì muốn gom góp công đức (phước đức có được nhờ tu hành) để có tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật) của chư Phật; nắm lấy đại bi (lòng thương lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh), vì muốn dứt khổ cho hết thảy chúng sinh; nắm lấy đại từ (lòng thương lớn, muốn ban vui cho chúng sinh), vì muốn ban cho hết thảy chúng sinh niềm vui của nhất thiết trí (trí biết rõ tất cả, tức trí tuệ của Phật); nắm lấy ba-la-mật, vì muốn gom góp mọi sự trang nghiêm của Bồ-tát; nắm lấy thiện xảo phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt tùy hoàn cảnh để dẫn dắt người), vì muốn hiện thân ở khắp mọi nơi; nắm lấy bồ-đề (sự giác ngộ), vì muốn đạt trí vô ngại (trí không gì ngăn trở); nói gọn lại, Bồ-tát nắm lấy mọi pháp, vì ở khắp mọi nơi đều dùng trí sáng suốt mà thấy rõ. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong sự nắm lấy này thì có thể không dứt các hạnh Bồ-tát, và đạt được pháp không còn nắm lấy gì, cao tột không gì hơn, của tất cả Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ tu. Mười thứ ấy là gì? Đó là: tu các ba-la-mật; tu học; tu trí tuệ; tu nghĩa lý; tu giáo pháp; tu xuất ly (thoát ra khỏi vòng sinh tử); tu thị hiện (hiện thân ra cho chúng sinh thấy để hóa độ); tu siêng năng thực hành không lười mỏi; tu thành tựu đẳng chánh giác (sự giác ngộ chân chánh, trọn vẹn của Phật); tu chuyển chánh pháp luân (giảng dạy chánh pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi phá tan mê lầm). Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong đó thì đạt được sự tu cao tột không gì hơn, tu tất cả các pháp.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách thành tựu Phật pháp. Mười cách ấy là gì? Đó là: không lìa thiện tri thức (người thầy, bạn hiền dẫn dắt mình trên đường tu) mà thành tựu Phật pháp; tin sâu lời Phật mà thành tựu Phật pháp; không chê bai chánh pháp (giáo pháp chân chánh) mà thành tựu Phật pháp; đem vô lượng vô tận thiện căn hồi hướng (đem công đức mình tu được hướng về giác ngộ và chia cho chúng sinh) mà thành tựu Phật pháp; tin hiểu cảnh giới Như Lai không có bờ mé mà thành tựu Phật pháp; biết cảnh giới của tất cả thế giới mà thành tựu Phật pháp; không rời cảnh giới pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng trong vũ trụ cùng thể tánh chân thật của chúng) mà thành tựu Phật pháp; xa lìa cảnh giới của các ma (những thế lực ngăn trở, phá hoại việc tu hành) mà thành tựu Phật pháp; nhớ nghĩ chân chánh về cảnh giới của tất cả chư Phật mà thành tựu Phật pháp; ưa cầu cảnh giới thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) của Như Lai mà thành tựu Phật pháp. Đó là mười cách. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì thành tựu được trí tuệ lớn cao tột không gì hơn của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười điều làm thoái mất Phật pháp, phải nên xa lìa. Mười điều ấy là gì? Đó là: khinh mạn thiện tri thức thì thoái mất Phật pháp; sợ khổ sinh tử (vòng chết đi sinh lại không dứt) thì thoái mất Phật pháp; chán tu hạnh Bồ-tát thì thoái mất Phật pháp; không ưa ở lại thế gian thì thoái mất Phật pháp; đắm say tam-muội (trạng thái tâm định yên, chuyên chú một chỗ) thì thoái mất Phật pháp; chấp giữ thiện căn thì thoái mất Phật pháp; phỉ báng chánh pháp thì thoái mất Phật pháp; dứt hạnh Bồ-tát thì thoái mất Phật pháp; ưa đạo nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ: Thanh văn và Duyên giác, những người chỉ lo tự mình thoát khổ) thì thoái mất Phật pháp; ghét giận các Bồ-tát thì thoái mất Phật pháp. Đó là mười điều. Nếu các Bồ-tát xa lìa những điều này thì vào được ly sinh đạo của Bồ-tát (con đường lìa khỏi địa vị phàm phu, bước vào địa vị chắc chắn không lui sụt của Bồ-tát).

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười ly sinh đạo. Mười điều ấy là gì? Đó là: sinh ra bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt lẽ thật đưa sang bờ giác) mà vẫn luôn quan sát hết thảy chúng sinh, đó là một; xa lìa các kiến chấp (những cách nhìn sai lầm, cố chấp) mà vẫn cứu độ hết thảy chúng sinh bị kiến chấp trói buộc, đó là hai; không nghĩ đến mọi tướng (hình tướng bên ngoài) mà vẫn không bỏ hết thảy chúng sinh đang dính mắc vào tướng, đó là ba; vượt khỏi tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) mà vẫn thường ở trong tất cả thế giới, đó là bốn; mãi lìa phiền não mà vẫn sống chung với hết thảy chúng sinh, đó là năm; được pháp lìa dục mà vẫn thường dùng đại bi thương xót hết thảy chúng sinh đắm dục, đó là sáu; thường ưa vắng lặng mà vẫn luôn hiện ra cùng đủ mọi quyến thuộc (người thân, người theo hầu), đó là bảy; lìa sự sinh ra trong thế gian mà vẫn chết chỗ này sinh chỗ kia để làm hạnh Bồ-tát, đó là tám; không nhiễm mọi pháp thế gian mà vẫn không dứt mọi việc làm trong thế gian, đó là chín; sự giác ngộ của chư Phật đã hiện ngay trước mặt mà vẫn không bỏ mọi nguyện và hạnh của Bồ-tát, đó là mười. Này Phật tử! Đó là mười ly sinh đạo của Bồ-tát ma-ha-tát: ra khỏi thế gian, không giống người đời, mà cũng không lẫn với hạnh của nhị thừa. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được pháp quyết định của Bồ-tát (những điều chắc chắn, không thể lay đổi).

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười pháp quyết định. Mười pháp ấy là gì? Đó là: chắc chắn sinh vào dòng dõi Như Lai; chắc chắn ở trong cảnh giới chư Phật; chắc chắn biết rõ việc làm của Bồ-tát; chắc chắn an trụ trong các ba-la-mật; chắc chắn được dự vào hội chúng của Như Lai; chắc chắn có thể làm hiển lộ chủng tánh (bản chất giống Phật, khả năng thành Phật) của Như Lai; chắc chắn an trụ trong năng lực của Như Lai; chắc chắn đi sâu vào sự giác ngộ của Phật; chắc chắn cùng một thân với tất cả Như Lai; chắc chắn chỗ an trụ không khác với tất cả Như Lai. Đó là mười pháp.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười con đường sinh ra Phật pháp. Mười điều ấy là gì? Đó là: thuận theo bạn lành là con đường sinh ra Phật pháp, vì cùng gieo thiện căn; tâm sâu xa tin hiểu là con đường sinh ra Phật pháp, vì biết sự tự tại (làm gì cũng tùy ý, không bị ràng buộc) của Phật; phát thệ nguyện lớn là con đường sinh ra Phật pháp, vì tâm rộng lớn; tin chắc vào thiện căn của chính mình là con đường sinh ra Phật pháp, vì biết nghiệp (việc làm có tạo quả báo) không bao giờ mất; tu hành trong mọi kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài lâu) không biết chán là con đường sinh ra Phật pháp, vì suốt đến tận đời vị lai; thị hiện ở khắp a-tăng-kỳ (số nhiều không thể đếm) thế giới là con đường sinh ra Phật pháp, vì muốn làm cho chúng sinh thuần thục (chín muồi căn lành, sẵn sàng giác ngộ); không dứt hạnh Bồ-tát là con đường sinh ra Phật pháp, vì làm tăng trưởng đại bi; tâm vô lượng là con đường sinh ra Phật pháp, vì trong một niệm (khoảnh khắc ngắn nhất của ý nghĩ) trùm khắp cả cõi hư không; hạnh thù thắng (vượt trội, đặc biệt) là con đường sinh ra Phật pháp, vì những gì tu hành từ trước không hề mất hoại; giống Như Lai là con đường sinh ra Phật pháp, vì khiến hết thảy chúng sinh vui vẻ phát tâm bồ-đề, lấy tất cả pháp lành mà nuôi giữ. Đó là mười điều. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì được danh hiệu đại trượng phu (bậc người lớn, bậc dũng mãnh phi thường).

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười danh hiệu đại trượng phu. Mười danh hiệu ấy là gì? Đó là: được gọi là Bồ-đề tát-đỏa (người có tâm giác ngộ; bồ-đề: giác ngộ, tát-đỏa: chúng sinh có tình thức), vì sinh ra từ trí bồ-đề; được gọi là Ma-ha tát-đỏa (chúng sinh lớn), vì an trụ trong Đại thừa (cỗ xe lớn — giáo pháp tự giác ngộ và cứu độ tất cả chúng sinh); được gọi là Đệ nhất tát-đỏa (bậc thứ nhất), vì chứng được pháp bậc nhất; được gọi là Thắng tát-đỏa (bậc hơn hẳn), vì giác ngộ pháp thù thắng; được gọi là Tối thắng tát-đỏa (bậc hơn hết), vì trí tuệ hơn hết; được gọi là Thượng tát-đỏa (bậc trên), vì khởi sự tinh tấn bậc trên; được gọi là Vô thượng tát-đỏa (bậc không ai trên), vì mở bày pháp không gì cao hơn; được gọi là Lực tát-đỏa (bậc có sức mạnh), vì biết rộng thập lực; được gọi là Vô đẳng tát-đỏa (bậc không ai sánh bằng), vì thế gian không ai so được; được gọi là Bất tư nghị tát-đỏa (bậc không thể nghĩ bàn), vì trong một niệm mà thành Phật. Đó là mười danh hiệu. Nếu các Bồ-tát được những danh hiệu này thì thành tựu đạo Bồ-tát.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ đạo. Mười thứ ấy là gì? Đó là: Một đạo là đạo Bồ-tát, vì không bỏ tâm bồ-đề duy nhất. Hai đạo là đạo Bồ-tát, vì sinh ra trí tuệ và phương tiện. Ba đạo là đạo Bồ-tát, vì thực hành không (thấy mọi pháp không có tự thể cố định), vô tướng (không dính vào hình tướng), vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác để chấp giữ), không dính mắc ba cõi. Bốn hạnh là đạo Bồ-tát, vì sám hối trừ sạch tội chướng (tội lỗi gây ngăn trở), tùy hỷ (vui theo) phước đức của người, cung kính tôn trọng thỉnh cầu Như Lai thuyết pháp, khéo léo hồi hướng không ngừng nghỉ. Năm căn (năm sức mạnh gốc rễ của việc tu: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ) là đạo Bồ-tát, vì an trụ trong lòng tin trong sạch vững chắc không lay động, khởi sự tinh tấn lớn làm việc gì cũng đến nơi đến chốn, một mực giữ chánh niệm (tâm nhớ biết đúng đắn) không vướng víu theo điều khác, khéo biết phương cách vào và ra tam-muội, khéo phân biệt cảnh giới của trí tuệ.

 Sáu thông (sáu năng lực siêu phàm) là đạo Bồ-tát. Đó là: thiên nhãn (mắt như mắt trời, thấy xa không bị ngăn ngại), vì thấy hết mọi hình sắc trong tất cả thế giới, biết các chúng sinh chết chỗ này sinh chỗ kia; thiên nhĩ (tai như tai trời, nghe xa không bị ngăn ngại), vì nghe hết chư Phật thuyết pháp, thọ trì (nhận lấy và gìn giữ) nhớ nghĩ, rồi rộng vì chúng sinh tùy theo căn cơ (khả năng tiếp nhận) mà giảng bày; tha tâm trí (trí biết tâm người khác), vì có thể biết tâm người khác, tự tại không ngăn ngại; túc mạng niệm (nhớ biết đời trước), vì nhớ biết tất cả số kiếp quá khứ, làm tăng trưởng thiện căn; thần túc thông (năng lực đi lại, biến hóa tùy ý), vì tùy theo chúng sinh cần được hóa độ mà hiện ra đủ cách, khiến họ ưa thích pháp; lậu tận trí (trí đã dứt sạch phiền não — 'lậu' là phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm tâm), vì hiện chứng thực tế (cõi chân thật rốt ráo) mà vẫn khởi hạnh Bồ-tát không dứt.

 Bảy niệm là đạo Bồ-tát. Đó là: niệm Phật, vì trong một lỗ chân lông thấy vô lượng Phật, khai ngộ tâm hết thảy chúng sinh; niệm Pháp, vì không rời hội chúng của một Như Lai mà ở trong hội chúng của tất cả Như Lai đều được đích thân nhận lãnh pháp nhiệm mầu, rồi tùy căn tánh và sở thích của các chúng sinh mà giảng nói, khiến họ ngộ nhập; niệm Tăng (đoàn thể người tu), vì luôn luôn tiếp nối thấy không ngừng, ở trong tất cả thế gian đều thấy Bồ-tát; niệm Xả (buông bỏ, bố thí), vì biết rõ hạnh buông bỏ của tất cả Bồ-tát, làm tăng trưởng tâm bố thí rộng lớn; niệm Giới, vì không bỏ tâm bồ-đề, đem tất cả thiện căn hồi hướng cho chúng sinh; niệm Thiên (cõi trời), vì thường nhớ nghĩ vị Bồ-tát nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật) ở cung trời Đâu-suất-đà (cõi trời thứ tư của cõi Dục, nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật); niệm Chúng sinh, vì dùng trí tuệ và phương tiện mà giáo hóa điều phục (uốn nắn cho thuần thục), khắp tới tất cả không gián đoạn.

 Thuận theo bồ-đề, tám thánh đạo (tám con đường chân chánh của bậc thánh) là đạo Bồ-tát. Đó là: thực hành đạo chánh kiến (thấy biết đúng), vì xa lìa mọi tà kiến; khởi chánh tư duy (suy nghĩ đúng), vì bỏ sự phân biệt hư vọng, tâm luôn thuận theo nhất thiết trí; thường thực hành chánh ngữ (lời nói đúng), vì lìa bốn lỗi của lời nói (nói dối, nói đâm thọc, nói ác độc, nói thêu dệt), thuận theo lời bậc thánh; luôn tu chánh nghiệp (việc làm đúng), vì giáo hóa chúng sinh khiến họ được điều phục; an trụ chánh mạng (cách sống, cách mưu sinh đúng), vì tu hạnh đầu-đà (lối tu khổ hạnh, sống đơn giản để gột sạch tham đắm), biết đủ, oai nghi (dáng vẻ đi đứng nằm ngồi) cẩn thận đúng mực, thuận theo bồ-đề mà thực hành bốn thánh chủng (bốn hạnh của bậc thánh: biết đủ về áo mặc, về thức ăn, về chỗ nằm, và ưa đoạn trừ phiền não, ưa tu tập), mọi lỗi lầm đều mãi lìa; khởi chánh tinh tấn (siêng năng đúng), vì siêng tu mọi khổ hạnh của Bồ-tát, vào thập lực của Phật không bị vướng ngại; tâm thường chánh niệm (nhớ biết đúng), vì nhớ giữ được mọi lời nói âm thanh, dứt trừ tâm tán loạn của thế gian; tâm thường chánh định (tập trung đúng), vì khéo vào cửa giải thoát (cánh cửa đưa đến thoát khỏi mọi trói buộc) không thể nghĩ bàn của Bồ-tát, trong một tam-muội mà sinh ra tất cả tam-muội.

 Vào cửu thứ đệ định (chín tầng thiền định nối tiếp nhau từ thấp lên cao: bốn tầng thiền của cõi Sắc, bốn tầng định của cõi Vô sắc, và diệt thọ tưởng định) là đạo Bồ-tát. Đó là: lìa dục, giận, ý muốn làm hại, mà vẫn dùng mọi lời nói thuyết pháp không ngăn ngại; dứt trừ giác quán (sự suy tìm thô và sự dò xét tế của tâm), mà vẫn dùng giác quán của nhất thiết trí để giáo hóa chúng sinh; buông lìa sự ưa thích hoan hỷ, mà vẫn thấy tất cả Phật, tâm rất vui mừng; lìa niềm vui thế gian, mà vẫn thuận theo niềm vui của đạo Bồ-tát xuất thế; từ đó bất động, vào vô sắc định (các tầng định của cõi Vô sắc, nơi không còn thân thể vật chất), mà cũng không bỏ việc thọ sinh ở cõi Dục (cõi còn lòng ham muốn, gồm cả loài người) và cõi Sắc (cõi còn thân thể vi diệu nhưng đã lìa ham muốn thô); dù ở trong diệt thọ tưởng định (định dứt hết mọi cảm thọ và tư tưởng), mà cũng không ngừng hạnh Bồ-tát.

 Học mười lực của Phật là đạo Bồ-tát. Đó là: trí khéo biết điều hợp lẽ và điều không hợp lẽ; trí khéo biết nghiệp báo nhân quả quá khứ, vị lai, hiện tại của hết thảy chúng sinh; trí khéo biết căn cơ thượng, trung, hạ không giống nhau của hết thảy chúng sinh mà tùy chỗ thích hợp thuyết pháp; trí khéo biết vô lượng tánh khác nhau của hết thảy chúng sinh; trí khéo biết sự hiểu biết mềm yếu, bậc trung, bậc thượng khác nhau của hết thảy chúng sinh mà dùng phương tiện khiến họ vào pháp; trí khắp tất cả thế gian, tất cả cõi, tất cả ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), tất cả kiếp, đều hiện hình tướng oai nghi của Như Lai mà cũng không bỏ việc làm của Bồ-tát; trí khéo biết tất cả các thiền (các tầng tĩnh lự), giải thoát và các tam-muội, là nhơ hay sạch, đúng lúc hay không đúng lúc, rồi dùng phương tiện sinh ra các cửa giải thoát của Bồ-tát; trí biết sự sai khác của hết thảy chúng sinh chết chỗ này sinh chỗ kia trong các đường luân hồi; trí trong một niệm biết hết mọi số kiếp của ba đời; trí khéo biết sở thích, các sử (phiền não sai khiến con người), thói mê lầm của hết thảy chúng sinh đều đã diệt hết, mà vẫn không rời bỏ các hạnh Bồ-tát. Đó là mười. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được đạo phương tiện khéo léo cao tột không gì hơn của tất cả Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có vô lượng đạo, vô lượng trợ đạo (những điều hỗ trợ cho việc tu đạo), vô lượng tu đạo, vô lượng trang nghiêm đạo.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ đạo vô lượng. Mười thứ ấy là gì? Đó là: vì hư không vô lượng nên đạo Bồ-tát cũng vô lượng; vì pháp giới không bờ nên đạo Bồ-tát cũng vô lượng; vì cõi chúng sinh không cùng tận nên đạo Bồ-tát cũng vô lượng; vì thế giới không giới hạn nên đạo Bồ-tát cũng vô lượng; vì số kiếp không thể hết nên đạo Bồ-tát cũng vô lượng; vì ngôn ngữ của hết thảy chúng sinh vô lượng nên đạo Bồ-tát cũng vô lượng; vì thân Như Lai vô lượng nên đạo Bồ-tát cũng vô lượng; vì âm thanh của Phật vô lượng nên đạo Bồ-tát cũng vô lượng; vì năng lực của Như Lai vô lượng nên đạo Bồ-tát cũng vô lượng; vì nhất thiết trí trí (trí tuệ cao nhất trong mọi trí, trí biết tất cả của Phật) vô lượng nên đạo Bồ-tát cũng vô lượng. Đó là mười thứ.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ trợ đạo vô lượng. Mười thứ ấy là gì? Đó là: như cõi hư không vô lượng, những trợ đạo Bồ-tát gom góp cũng vô lượng; như pháp giới không bờ, những trợ đạo Bồ-tát gom góp cũng không bờ; như cõi chúng sinh không cùng tận, những trợ đạo Bồ-tát gom góp cũng không cùng tận; như thế giới không giới hạn, những trợ đạo Bồ-tát gom góp cũng không giới hạn; như số kiếp nói không thể hết, những trợ đạo Bồ-tát gom góp thì cả thế gian nói cũng không hết; như ngôn ngữ của chúng sinh vô lượng, những trợ đạo Bồ-tát gom góp sinh ra trí tuệ biết các ngôn ngữ ấy cũng vô lượng; như thân Như Lai vô lượng, những trợ đạo Bồ-tát gom góp trùm khắp tất cả chúng sinh, tất cả cõi, tất cả đời, tất cả kiếp cũng vô lượng; như âm thanh của Phật vô lượng, Bồ-tát phát ra một lời trùm khắp pháp giới, hết thảy chúng sinh không ai không nghe biết, cho nên trợ đạo gom góp cũng vô lượng; như năng lực của Phật vô lượng, Bồ-tát nương năng lực Như Lai mà gom góp trợ đạo cũng vô lượng; như nhất thiết trí trí vô lượng, Bồ-tát gom góp trợ đạo cũng không có hạn lượng như thế. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được trí tuệ vô lượng của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách tu đạo vô lượng. Mười cách ấy là gì? Đó là: tu không đến không đi, vì nghiệp của thân, lời nói và ý không hề động tác; tu không thêm không bớt, vì đúng như bản tánh vốn có; tu chẳng có chẳng không, vì không có tự tánh (không có thực thể riêng tồn tại độc lập); tu như huyễn (trò ảo thuật), như mộng, như bóng, như tiếng vang, như hình trong gương, như sóng nắng lúc trời nóng, như trăng dưới nước, vì lìa mọi chấp trước; tu không, vô tướng, vô nguyện, vô tác (không tạo tác), vì thấy rõ ba cõi mà vẫn gom góp phước đức không ngừng; tu không thể nói, không có lời nói, lìa lời nói, vì xa lìa những pháp do đặt bày và dựng lập bằng danh từ; tu không phá hoại pháp giới, vì trí tuệ hiện biết tất cả các pháp; tu không phá hoại chân như (thể tánh chân thật như như, không biến đổi của mọi pháp) và thực tế, vì vào khắp chân như, thực tế và tận cùng hư không; tu trí tuệ rộng lớn, vì mọi việc làm đều có sức không cùng tận; tu an trụ bình đẳng trong thập lực, tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp) và nhất thiết trí trí của Như Lai, vì thấy ngay trước mắt tất cả các pháp không chút nghi ngờ. Đó là mười cách. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được sự tu khéo léo cao tột không gì hơn của nhất thiết trí của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ đạo trang nghiêm. Mười thứ ấy là gì? Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát không rời cõi Dục mà vào được thiền định, giải thoát và các tam-muội của cõi Sắc, cõi Vô sắc, cũng không vì thế mà thọ sinh vào các cõi ấy, đó là đạo trang nghiêm thứ nhất. Trí tuệ hiện ra trước mắt, vào đạo Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự mình thoát khổ), nhưng không dùng đạo ấy để cầu ra khỏi sinh tử, đó là đạo trang nghiêm thứ hai. Trí tuệ hiện ra trước mắt, vào đạo Bích-chi Phật (bậc tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy, không giáo hóa người), mà vẫn khởi lòng đại bi không ngừng nghỉ, đó là đạo trang nghiêm thứ ba. Dù có quyến thuộc là người và trời vây quanh, trăm nghìn thể nữ (cung nữ) ca múa hầu hạ, mà chưa từng tạm rời thiền định, giải thoát và các tam-muội, đó là đạo trang nghiêm thứ tư. Cùng hết thảy chúng sinh hưởng các thú vui dục lạc, vui đùa với nhau, mà cho đến chưa từng trong một niệm rời bỏ tam-muội bình đẳng của Bồ-tát, đó là đạo trang nghiêm thứ năm. Đã đến bờ bên kia của tất cả thế gian, đối với các pháp thế gian không chút dính mắc, mà cũng không bỏ hạnh cứu độ chúng sinh, đó là đạo trang nghiêm thứ sáu. An trụ trong chánh đạo, chánh trí, chánh kiến, mà có thể hiện ra như đi vào mọi tà đạo, nhưng không cho đó là thật, không chấp đó là trong sạch, để khiến các chúng sinh ấy xa lìa tà pháp, đó là đạo trang nghiêm thứ bảy.

 Thường khéo gìn giữ giới thanh tịnh của Như Lai, nghiệp thân, lời nói, ý không có lỗi lầm, nhưng vì muốn giáo hóa chúng sinh phạm giới mà hiện ra làm mọi việc của kẻ phàm phu ngu muội; dù đã đầy đủ phước đức thanh tịnh, ở trong đường của Bồ-tát, mà vẫn hiện ra sinh vào tất cả các chốn địa ngục, súc sinh (loài vật), ngạ quỷ (quỷ đói) và những nơi hiểm nạn, nghèo khổ, để khiến các chúng sinh ấy đều được giải thoát, nhưng thật ra Bồ-tát không sinh vào các đường ấy, đó là đạo trang nghiêm thứ tám.

 Không do người khác dạy mà được biện tài vô ngại (tài ăn nói không gì ngăn trở), ánh sáng trí tuệ soi rõ khắp tất cả Phật pháp, được thần lực của tất cả Như Lai gia hộ, cùng một pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là lẽ thật) với tất cả chư Phật, thành tựu tất cả pháp bí mật sáng sạch, vững chắc của bậc đại nhân, an trụ trong tất cả các thừa (các cỗ xe, tức các con đường giáo pháp) bình đẳng, cảnh giới chư Phật đều hiện ra trước mặt, đầy đủ mọi ánh sáng trí tuệ thế gian, soi thấy tất cả các cõi chúng sinh, có thể làm vị pháp sư hiểu biết pháp cho chúng sinh, mà vẫn hiện ra như đang cầu chánh pháp chưa từng ngừng nghỉ; dù thật ra là bậc thầy cao tột của chúng sinh, mà vẫn hiện ra như đang tôn kính xà-lê (a-xà-lê: thầy dạy oai nghi, phép tắc) và hòa thượng (thầy truyền giới, thầy chính của người xuất gia). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khéo léo mà ở trong đạo Bồ-tát, tùy chỗ thích hợp mà đều thị hiện. Đó là đạo trang nghiêm thứ chín.

 Thiện căn đầy đủ, các hạnh đến rốt ráo, được tất cả Như Lai cùng làm lễ quán đảnh (rưới nước lên đỉnh đầu — nghi lễ công nhận Bồ-tát đã đủ tư cách kế vị Phật, như lễ lập thái tử), đến bờ bên kia của sự tự tại đối với mọi pháp, được đội lên đầu dải lụa pháp vô ngại; thân đến khắp tất cả thế giới, hiện khắp thân vô ngại của Như Lai, tự tại đối với pháp đến chỗ cao nhất rốt ráo, chuyển bánh xe pháp thanh tịnh vô ngại; mọi pháp tự tại của Bồ-tát đều đã thành tựu, mà vì chúng sinh nên ở tất cả cõi nước hiện ra thọ sinh; cùng chung một cảnh giới với chư Phật ba đời, mà không bỏ phế hạnh Bồ-tát, không rời pháp Bồ-tát, không lười biếng với nghiệp Bồ-tát, không lìa đạo Bồ-tát, không buông lơi oai nghi Bồ-tát, không dứt sự nắm giữ của Bồ-tát, không ngừng phương tiện khéo léo của Bồ-tát, không dứt việc làm của Bồ-tát, không chán công dụng sinh ra và thành tựu của Bồ-tát, không thôi sức gìn giữ của Bồ-tát. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát muốn mau chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp — tức quả vị Phật), nên quán xét cửa nhất thiết trí mà tu hạnh Bồ-tát không ngừng nghỉ. Đó là đạo trang nghiêm thứ mười. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được đạo trang nghiêm lớn cao tột của Như Lai, mà cũng không bỏ đạo Bồ-tát.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ chân. Mười thứ ấy là gì? Đó là: chân giữ giới, vì những nguyện lớn thù thắng đều thành tựu trọn vẹn; chân tinh tấn, vì gom góp mọi pháp bồ-đề phần (các pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ) không thoái lui; chân thần thông, vì tùy ý muốn của chúng sinh mà khiến họ vui mừng; chân thần lực, vì không rời một cõi Phật mà đến khắp tất cả cõi Phật; chân tâm sâu xa, vì nguyện cầu mọi pháp thù thắng; chân thệ nguyện vững chắc, vì mọi việc làm đều đến rốt ráo; chân tùy thuận, vì không trái lời dạy của tất cả các bậc tôn trưởng; chân ưa pháp, vì nghe và gìn giữ mọi pháp Phật nói không mỏi mệt lười biếng; chân mưa pháp (pháp như mưa thấm nhuần mọi loài), vì giảng nói cho đại chúng không hề nhút nhát; chân tu hành, vì xa lìa mọi điều ác. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được đôi chân cao tột, thù thắng nhất của Như Lai, chỉ cần cất một bước là đến khắp tất cả thế giới.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ tay. Mười thứ ấy là gì? Đó là: tay tin sâu, vì đối với lời Phật dạy một mực chấp nhận, rốt ráo thọ trì; tay bố thí, vì có ai đến xin, tùy điều họ muốn đều cho đầy đủ; tay chủ động thăm hỏi trước, vì duỗi bàn tay phải ra đón tiếp dẫn dắt; tay cúng dường chư Phật, vì gom góp các phước đức không biết mỏi chán; tay học rộng khéo léo, vì dứt hết mối nghi của hết thảy chúng sinh; tay giúp vượt ba cõi, vì đưa tay cho chúng sinh kéo họ ra khỏi bùn dục; tay đặt lên bờ bên kia, vì cứu chúng sinh chìm đắm trong bốn dòng nước xiết (bốn thứ phiền não cuốn trôi người: dục, hữu — sự tham sống, kiến chấp, vô minh); tay không tiếc chánh pháp, vì mọi pháp nhiệm mầu đều đem mở bày; tay khéo dùng các luận thuyết, vì dùng thuốc trí tuệ mà trừ bệnh thân tâm; tay luôn cầm báu trí tuệ, vì mở ánh sáng pháp phá tan bóng tối phiền não. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được bàn tay cao tột của Như Lai, che trùm khắp tất cả thế giới mười phương.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ bụng. Mười thứ ấy là gì? Đó là: bụng lìa dua nịnh cong quẹo, vì tâm trong sạch; bụng lìa dối trá giả tạo, vì tánh chất ngay thẳng; bụng không giả dối, vì không hiểm độc gian tà; bụng không lừa gạt cướp đoạt, vì đối với mọi vật không tham lam; bụng dứt phiền não, vì đủ trí tuệ; bụng tâm trong sạch, vì lìa các điều ác; bụng quán xét thức ăn uống, vì nhớ nghĩ pháp đúng như thật; bụng quán xét vô tác, vì giác ngộ lẽ duyên khởi (mọi sự vật đều do nhiều nhân duyên hợp lại mà sinh ra, không tự có); bụng giác ngộ mọi con đường ra khỏi sinh tử, vì khéo làm cho tâm sâu xa được thuần thục; bụng xa lìa mọi vết nhơ biên kiến (cái nhìn lệch về một bên cực đoan, như cho rằng chết là hết hẳn, hoặc cho rằng có cái ta thường còn mãi), vì khiến hết thảy chúng sinh được vào bụng Phật. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được cái bụng rộng lớn cao tột của Như Lai, chứa được hết thảy chúng sinh.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ kho tàng. Mười thứ ấy là gì? Đó là: không dứt giống Phật là kho tàng của Bồ-tát, vì mở bày vô lượng uy đức của Phật pháp; làm tăng trưởng giống Pháp là kho tàng của Bồ-tát, vì sinh ra ánh sáng trí tuệ rộng lớn; gìn giữ giống Tăng là kho tàng của Bồ-tát, vì khiến họ được vào bánh xe pháp không thoái lui; giác ngộ cho chúng sinh chánh định (loại chúng sinh chắc chắn sẽ giác ngộ) là kho tàng của Bồ-tát, vì khéo theo đúng thời không trễ một niệm; làm thuần thục rốt ráo chúng sinh bất định (loại chúng sinh chưa chắc hướng về đâu, gặp duyên tốt thì giác ngộ, gặp duyên xấu thì sa đọa) là kho tàng của Bồ-tát, vì khiến nhân lành nối tiếp không gián đoạn; vì chúng sinh tà định (loại chúng sinh chắc chắn sa vào đường ác) mà khởi đại bi là kho tàng của Bồ-tát, vì khiến nhân lành trong tương lai đều được thành tựu; làm đầy đủ cái nhân không thể phá hoại của mười lực Phật là kho tàng của Bồ-tát, vì đủ thiện căn hàng phục quân ma không ai địch nổi; tiếng sư tử hống (tiếng gầm của sư tử — ví lời thuyết pháp dứt khoát, không sợ hãi, khiến tà thuyết khuất phục) lớn, thù thắng nhất, không sợ hãi là kho tàng của Bồ-tát, vì khiến hết thảy chúng sinh đều vui mừng; được mười tám pháp bất cộng (mười tám đức đặc biệt chỉ Phật có, không chung với ai khác) của Phật là kho tàng của Bồ-tát, vì trí tuệ vào khắp mọi nơi; biết rõ khắp hết thảy chúng sinh, tất cả cõi, tất cả pháp, tất cả Phật là kho tàng của Bồ-tát, vì trong một niệm đều thấy rõ. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được kho tàng trí tuệ lớn, thiện căn không thể phá hoại, cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ tâm. Mười thứ ấy là gì? Đó là: tâm siêng năng, vì mọi việc làm đều đến rốt ráo; tâm không lười biếng, vì gom góp hạnh phước đức để có tướng hảo; tâm dũng mãnh lớn, vì phá tan tất cả quân ma; tâm làm đúng lẽ, vì dứt trừ tất cả phiền não; tâm không thoái lui, vì cho đến khi thành bồ-đề vẫn không ngừng; tâm tánh trong sạch, vì biết tâm không lay động, không dính mắc; tâm biết chúng sinh, vì tùy sự hiểu biết và ý muốn của họ mà khiến họ ra khỏi sinh tử; tâm đại phạm trụ (tâm an trụ trong hạnh thanh tịnh lớn, tức từ bi hỷ xả rộng lớn) đưa người vào Phật pháp, vì biết sự hiểu biết và ý muốn khác nhau của các chúng sinh mà không dùng thừa khác để cứu giúp che chở; tâm không, vô tướng, vô nguyện, vô tác, vì thấy tướng ba cõi mà không chấp giữ; tâm trang nghiêm bằng kho báu thù thắng vững chắc như kim cương có tướng chữ vạn (dấu hiệu cát tường trên ngực Phật), vì dù có ma nhiều bằng số chúng sinh kéo đến cũng không lay được một sợi lông. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được tâm kho tàng ánh sáng trí tuệ lớn cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ áo giáp để mặc. Mười thứ ấy là gì? Đó là: mặc giáp đại từ, vì cứu giúp che chở hết thảy chúng sinh; mặc giáp đại bi, vì chịu đựng được mọi khổ; mặc giáp đại nguyện, vì mọi việc làm đều đến rốt ráo; mặc giáp hồi hướng, vì dựng lập mọi sự trang nghiêm của Phật; mặc giáp phước đức, vì làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh; mặc giáp ba-la-mật, vì cứu độ hết thảy loài có tâm thức; mặc giáp trí tuệ, vì diệt bóng tối phiền não của hết thảy chúng sinh; mặc giáp phương tiện khéo léo, vì sinh ra thiện căn phổ môn (cửa mở khắp, phù hợp với mọi người mọi hoàn cảnh); mặc giáp tâm nhất thiết trí vững chắc không tán loạn, vì không ưa các thừa khác; mặc giáp một lòng quyết định, vì đối với mọi pháp lìa hết nghi ngờ. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì mặc được áo giáp mũ trụ cao tột của Như Lai, có thể đánh dẹp tất cả quân ma.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ khí giới. Mười thứ ấy là gì? Đó là: bố thí là khí giới của Bồ-tát, vì phá tan mọi sự keo kiệt bủn xỉn; giữ giới là khí giới của Bồ-tát, vì bỏ hết mọi sự hủy phạm; bình đẳng là khí giới của Bồ-tát, vì dứt trừ mọi sự phân biệt; trí tuệ là khí giới của Bồ-tát, vì tiêu diệt mọi phiền não; chánh mạng là khí giới của Bồ-tát, vì xa lìa mọi tà mạng (lối mưu sinh bất chánh); phương tiện khéo léo là khí giới của Bồ-tát, vì thị hiện ở khắp mọi nơi; nói gọn, tất cả phiền não như tham, sân (giận dữ), si (mê muội) là khí giới của Bồ-tát, vì dùng cửa phiền não mà độ chúng sinh; sinh tử là khí giới của Bồ-tát, vì không dứt hạnh Bồ-tát để giáo hóa chúng sinh; nói pháp đúng như thật là khí giới của Bồ-tát, vì có thể phá mọi chấp trước; nhất thiết trí là khí giới của Bồ-tát, vì không bỏ cửa hạnh Bồ-tát. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì có thể dứt trừ những kết sử phiền não (phiền não trói buộc và sai khiến con người) mà hết thảy chúng sinh đã tích tụ trong đêm dài sinh tử.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ đầu. Mười thứ ấy là gì? Đó là: đầu niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), vì không ai thấy được đỉnh; đầu được tôn kính, vì được hết thảy người và trời kính lễ; đầu hiểu biết thù thắng rộng lớn, vì trong ba nghìn thế giới (tam thiên đại thiên thế giới — một vũ trụ gồm một tỷ thế giới nhỏ) là hơn hết; đầu thiện căn bậc nhất, vì chúng sinh ba cõi đều cúng dường; đầu gánh vác chúng sinh, vì thành tựu tướng nhục kế (khối thịt nhô cao trên đỉnh đầu Phật, một trong ba mươi hai tướng tốt); đầu không khinh rẻ người, vì ở mọi nơi luôn được tôn quý; đầu bát-nhã ba-la-mật, vì nuôi lớn mọi pháp công đức; đầu tương ứng với trí phương tiện, vì hiện khắp mọi thân cùng loại với chúng sinh; đầu giáo hóa hết thảy chúng sinh, vì lấy hết thảy chúng sinh làm đệ tử; đầu giữ gìn pháp nhãn (con mắt chánh pháp) của chư Phật, vì có thể khiến giống Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) không dứt. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được cái đầu trí tuệ lớn cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ mắt. Đó là: nhục nhãn (mắt thịt), vì thấy mọi hình sắc; thiên nhãn (mắt trời), vì thấy tâm hết thảy chúng sinh; tuệ nhãn (mắt trí tuệ), vì thấy cảnh giới các căn của hết thảy chúng sinh; pháp nhãn (mắt pháp), vì thấy tướng chân thật của mọi pháp; Phật nhãn (mắt Phật), vì thấy mười lực của Như Lai; trí nhãn (mắt trí), vì biết thấy các pháp; mắt ánh sáng, vì thấy ánh sáng của Phật; mắt ra khỏi sinh tử, vì thấy niết-bàn; mắt vô ngại, vì chỗ thấy không có chướng ngại; mắt nhất thiết trí, vì thấy pháp giới phổ môn. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được con mắt trí tuệ lớn cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ tai. Mười thứ ấy là gì? Đó là: nghe tiếng khen ngợi thì dứt trừ lòng tham ái; nghe tiếng chê bai thì dứt trừ lòng giận ghét; nghe nói về nhị thừa thì không dính mắc, không mong cầu; nghe về đạo Bồ-tát thì vui mừng hớn hở; nghe về địa ngục và các chốn khổ nạn thì khởi lòng đại bi, phát thệ nguyện rộng lớn; nghe nói về những việc tốt đẹp thù thắng của cõi người, cõi trời thì biết những thứ ấy đều là pháp vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi); nghe khen ngợi công đức của chư Phật thì càng siêng năng tinh tấn, mong mau được tròn đủ; nghe nói về các pháp như lục độ (sáu ba-la-mật: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), tứ nhiếp (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) thì phát tâm tu hành, nguyện đến bờ bên kia; nghe mọi âm thanh trong mười phương thế giới thì đều biết như tiếng vang, vào được nghĩa mầu rất sâu không thể nói; Bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi đạo tràng (nơi thành Phật), thường nghe chánh pháp chưa từng tạm ngừng, mà vẫn luôn không bỏ việc giáo hóa chúng sinh. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát thành tựu pháp này thì đạt được đôi tai trí tuệ lớn cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ mũi. Mười thứ ấy là gì? Đó là: ngửi các vật hôi mà không cho là hôi; ngửi các mùi thơm mà không cho là thơm; thơm hôi đều ngửi mà tâm bình đẳng; chẳng thơm chẳng hôi thì an trụ trong xả (tâm buông bỏ, không ưa không ghét); nếu ngửi mùi thơm hôi nơi áo quần, đồ nằm và thân thể của chúng sinh thì biết được họ thuộc hạng thiên về tham, về giận, về si, hay ngang nhau giữa các thứ ấy; nếu ngửi mùi các kho báu chôn giấu, cây cỏ… thì đều như thấy trước mắt, phân biệt rõ ràng; nếu ngửi mùi của chúng sinh dưới tận địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, sâu nhất, khổ không lúc nào ngớt), trên đến cõi Hữu Đỉnh (tầng trời cao nhất của ba cõi) thì đều biết những việc họ đã làm trong quá khứ; nếu ngửi hương bố thí, giữ giới, học rộng, trí tuệ của các vị Thanh văn thì vẫn an trụ trong tâm nhất thiết trí, không để tán loạn; nếu ngửi hương hạnh của tất cả Bồ-tát thì dùng trí bình đẳng mà vào địa vị Như Lai; ngửi hương cảnh giới trí tuệ của tất cả Phật mà cũng không bỏ các hạnh Bồ-tát. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát thành tựu pháp này thì đạt được cái mũi thanh tịnh vô lượng vô biên của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ lưỡi. Mười thứ ấy là gì? Đó là: lưỡi mở bày giảng nói vô tận hạnh của chúng sinh; lưỡi mở bày giảng nói vô tận pháp môn (cửa vào đạo, tức các phương pháp tu học); lưỡi khen ngợi công đức vô tận của chư Phật; lưỡi diễn bày lời lẽ biện luận không cùng tận; lưỡi mở rộng trợ đạo của Đại thừa; lưỡi trùm khắp hư không mười phương; lưỡi soi sáng khắp tất cả cõi Phật; lưỡi khiến khắp chúng sinh tỏ ngộ; lưỡi khiến chư Phật đều khen ngợi vui mừng; lưỡi hàng phục tất cả các ma và ngoại đạo (những người theo giáo thuyết ngoài Phật pháp), dứt trừ mọi phiền não sinh tử, đưa đến niết-bàn. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát thành tựu pháp này thì đạt được cái lưỡi cao tột của Như Lai trùm khắp tất cả cõi nước chư Phật.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ thân. Mười thứ ấy là gì? Đó là: thân người, để giáo hóa mọi người; thân chẳng phải người, để giáo hóa địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ; thân trời, để giáo hóa chúng sinh cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc; thân hữu học (người còn đang tu học, chưa xong việc), để hiện ra địa vị còn học; thân vô học (người đã học xong, không còn gì phải học), để hiện ra địa vị A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử, quả vị cao nhất của Thanh văn); thân độc giác (bậc tự giác ngộ, tức Bích-chi Phật), để giáo hóa khiến họ vào địa vị Bích-chi Phật; thân Bồ-tát, để khiến họ thành tựu Đại thừa; thân Như Lai, vì được nước trí tuệ rưới lên đỉnh đầu; ý sinh thân (thân do ý nghĩ tạo thành, tùy ý hiện ra), vì khéo léo sinh ra; vô lậu pháp thân (thân pháp không còn chút phiền não), vì không cần dụng công mà hiện ra thân của hết thảy chúng sinh. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát thành tựu pháp này thì đạt được thân cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ ý. Mười thứ ấy là gì? Đó là: ý đứng đầu, vì phát khởi mọi thiện căn; ý an trụ, vì lòng tin sâu vững chắc không lay động; ý đi sâu, vì thuận theo Phật pháp mà hiểu; ý biết rõ bên trong, vì biết tâm ý ưa thích của các chúng sinh; ý không rối loạn, vì mọi phiền não không xen lẫn vào; ý sáng sạch, vì khách trần (bụi khách — phiền não từ ngoài đến, không phải bản chất của tâm) không thể làm nhiễm; ý khéo quán xét chúng sinh, vì không để lỡ thời cơ dù một niệm; ý khéo chọn việc làm, vì chưa từng có một chỗ nào sinh lỗi; ý kín đáo giữ gìn các căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), vì điều phục không để chạy tán loạn; ý khéo vào tam-muội, vì đi sâu vào tam-muội của Phật, không còn cái ta và cái của ta. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được ý cao tột của tất cả Phật.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ hạnh. Mười thứ ấy là gì? Đó là: hạnh nghe pháp, vì yêu thích pháp; hạnh nói pháp, vì làm lợi ích chúng sinh; hạnh lìa tham, giận, si và sợ hãi, vì điều phục tâm mình; hạnh ở cõi Dục, vì giáo hóa chúng sinh cõi Dục; hạnh tam-muội cõi Sắc và cõi Vô sắc, vì muốn mau trở lại (độ chúng sinh); hạnh hướng về nghĩa lý của pháp, vì mau được trí tuệ; hạnh ở mọi chỗ thọ sinh, vì tự tại giáo hóa chúng sinh; hạnh ở tất cả cõi Phật, vì lễ bái cúng dường chư Phật; hạnh niết-bàn, vì không dứt dòng sinh tử nối tiếp; hạnh thành tựu đầy đủ mọi Phật pháp, vì không bỏ hạnh pháp của Bồ-tát. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được hạnh không đến không đi của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười chỗ an trụ. Mười chỗ ấy là gì? Đó là: an trụ nơi tâm bồ-đề, vì chưa từng quên mất; an trụ nơi ba-la-mật, vì không chán trợ đạo; an trụ nơi việc nói pháp, vì làm tăng trưởng trí tuệ; an trụ nơi a-lan-nhã (chốn vắng vẻ yên tĩnh xa nơi ồn ào, nơi người tu ở), vì chứng thiền định lớn; an trụ nơi hạnh đầu-đà, biết đủ và bốn thánh chủng thuận theo nhất thiết trí, vì ít ham muốn, ít việc; an trụ nơi lòng tin sâu, vì gánh vác chánh pháp; an trụ nơi việc gần gũi Như Lai, vì học oai nghi của Phật; an trụ nơi việc sinh ra thần thông, vì làm tròn đủ trí lớn; an trụ nơi việc được nhẫn (chứng được sự an nhẫn, chấp nhận lẽ thật một cách vững vàng), vì đầy đủ sự thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy về sau sẽ thành Phật); an trụ nơi đạo tràng, vì đầy đủ các lực, các điều không sợ và mọi Phật pháp. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được chỗ an trụ cao tột của nhất thiết trí.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ ngồi. Mười thứ ấy là gì? Đó là: ngồi như Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), vì làm hưng thịnh mười đường lành (mười điều thiện: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói ác độc, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến); ngồi như Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), vì ở trong tất cả thế gian tự tại dựng lập Phật pháp; ngồi như Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), vì làm chủ tôn quý của hết thảy chúng sinh; ngồi như Phạm thiên (vua trời cõi Sắc), vì đối với tâm mình và tâm người được tự tại; ngồi tòa sư tử (tòa của Phật, ví Phật như sư tử chúa giữa muôn thú), vì có thể nói pháp; ngồi tòa chánh pháp, vì dùng sức tổng trì (khả năng nhớ giữ tất cả, không quên mất) và biện tài mà mở bày; ngồi vững chắc, vì thệ nguyện đến rốt ráo; ngồi đại từ, vì khiến chúng sinh hung ác đều vui mừng; ngồi đại bi, vì chịu mọi khổ không mỏi chán; ngồi tòa kim cương (chỗ ngồi vững chắc như kim cương dưới cội bồ-đề, nơi Phật thành đạo), vì hàng phục các ma và ngoại đạo. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được chỗ ngồi chánh giác cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ nằm. Mười thứ ấy là gì? Đó là: nằm vắng lặng, vì thân tâm điềm đạm yên tĩnh; nằm thiền định, vì tu hành đúng lẽ; nằm tam-muội, vì thân tâm mềm dịu; nằm như Phạm thiên, vì không làm phiền mình và người; nằm nghiệp lành, vì về sau không hối hận; nằm chánh tín, vì không thể bị lay đổ; nằm chánh đạo, vì có bạn lành khai mở giác ngộ; nằm diệu nguyện, vì khéo hồi hướng; nằm khi mọi việc đã xong, vì việc cần làm đã làm xong; nằm buông bỏ mọi công dụng (sự cố gắng gượng sức), vì mọi việc đều đã quen thuần. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được cách nằm đại pháp cao tột của Như Lai, có thể khai ngộ hết thảy chúng sinh.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười chỗ ở. Mười chỗ ấy là gì? Đó là: lấy đại từ làm chỗ ở, vì tâm bình đẳng với hết thảy chúng sinh; lấy đại bi làm chỗ ở, vì không khinh người chưa học; lấy đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy người được an vui) làm chỗ ở, vì lìa mọi lo buồn phiền não; lấy đại xả (tâm buông bỏ lớn, không thương ghét thiên lệch) làm chỗ ở, vì bình đẳng đối với pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt); lấy tất cả ba-la-mật làm chỗ ở, vì lấy tâm bồ-đề làm đầu; lấy tất cả cái không làm chỗ ở, vì khéo quán xét; lấy vô tướng làm chỗ ở, vì không ra khỏi chánh vị (địa vị chân chánh, tức chỗ chứng lẽ thật) (?); lấy vô nguyện làm chỗ ở, vì quán xét việc thọ sinh; lấy niệm và tuệ làm chỗ ở, vì sự nhẫn pháp được thành tựu đầy đủ; lấy sự bình đẳng của mọi pháp làm chỗ ở, vì được thọ ký. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được chỗ ở vô ngại cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười chỗ đi lại hoạt động. Mười chỗ ấy là gì? Đó là: lấy chánh niệm làm chỗ hoạt động, vì làm đầy đủ các niệm xứ (các đối tượng để chú tâm quán xét: thân, cảm thọ, tâm, pháp); lấy các đường luân hồi làm chỗ hoạt động, vì đi theo hướng pháp chánh giác; lấy trí tuệ làm chỗ hoạt động, vì được Phật vui lòng; lấy ba-la-mật làm chỗ hoạt động, vì làm đầy đủ nhất thiết trí trí; lấy tứ nhiếp (bốn cách thu phục lòng người) làm chỗ hoạt động, vì giáo hóa chúng sinh; lấy sinh tử làm chỗ hoạt động, vì gom góp thiện căn; lấy việc chuyện trò đùa vui với hết thảy chúng sinh làm chỗ hoạt động, vì tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa khiến họ mãi lìa (khổ); lấy thần thông làm chỗ hoạt động, vì biết cảnh giới các căn của hết thảy chúng sinh; lấy phương tiện khéo léo làm chỗ hoạt động, vì tương ứng với bát-nhã ba-la-mật; lấy đạo tràng làm chỗ hoạt động, vì thành nhất thiết trí mà không dứt hạnh Bồ-tát. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được chỗ hoạt động của trí tuệ lớn cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách quán xét. Mười cách ấy là gì? Đó là: quán xét biết các nghiệp, vì thấy hết cả những gì nhỏ nhiệm; quán xét biết các đường luân hồi, vì không chấp có chúng sinh; quán xét biết các căn, vì thấu rõ rằng căn vốn không có thật; quán xét biết các pháp, vì không phá hoại pháp giới; quán xét thấy Phật pháp, vì siêng tu mắt Phật; quán xét được trí tuệ, vì nói pháp đúng lẽ; quán xét vô sinh nhẫn (sự chứng biết vững chắc rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt), vì quyết định hiểu rõ Phật pháp; quán xét địa vị không thoái lui, vì dứt mọi phiền não, vượt khỏi ba cõi và địa vị nhị thừa; quán xét địa vị quán đảnh, vì đối với mọi Phật pháp tự tại không lay động; quán xét tam-muội trí khéo giác ngộ, vì ở khắp mười phương làm Phật sự (việc của Phật, tức giáo hóa cứu độ chúng sinh). Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được trí quán xét lớn cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách quán xét khắp. Mười cách ấy là gì? Đó là: quán xét khắp tất cả những người đến xin, vì dùng tâm không trái ý mà làm thỏa mãn ý họ; quán xét khắp tất cả chúng sinh phạm giới, vì muốn đặt họ vào giới thanh tịnh của Như Lai; quán xét khắp tất cả chúng sinh có tâm làm hại, vì muốn đặt họ vào sức nhẫn nhục của Như Lai; quán xét khắp tất cả chúng sinh lười biếng, vì khuyên họ siêng năng, không bỏ gánh nặng Đại thừa; quán xét khắp tất cả chúng sinh tâm tán loạn, vì khiến họ an trụ trong địa vị nhất thiết trí của Như Lai không tán động; quán xét khắp tất cả chúng sinh có trí hiểu xấu ác, vì khiến họ trừ nghi ngờ, phá cái thấy chấp có; quán xét khắp tất cả bạn lành bình đẳng, vì thuận theo lời dạy bảo của họ mà an trụ trong Phật pháp; quán xét khắp tất cả pháp đã nghe, vì mau chứng thấy nghĩa cao nhất; quán xét khắp tất cả chúng sinh vô biên, vì thường không rời sức đại bi; quán xét khắp tất cả pháp của chư Phật, vì mau thành tựu nhất thiết trí. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được sự quán xét khắp bằng trí tuệ lớn cao tột của Như Lai.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ phấn tấn (vươn mình mạnh mẽ, oai dũng như thú chúa rũ mình vùng dậy). Mười thứ ấy là gì? Đó là: phấn tấn như trâu chúa, vì che lấp oai thế của tất cả đại chúng trời, rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần nhanh nhẹn, dũng mãnh), càn-thát-bà (thần nhạc trời) v.v…; phấn tấn như voi chúa, vì tâm khéo điều phục mềm mại, gánh vác hết thảy chúng sinh; phấn tấn như rồng chúa, vì nổi mây dày đặc của đại pháp, chớp ánh điện giải thoát, nổ sấm nghĩa chân thật, tuôn mưa cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời — ví giáo pháp đem lại sự an lành giải thoát) gồm các căn, các lực, các giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), thiền định, giải thoát, tam-muội; phấn tấn như chim kim sí điểu chúa (chim cánh vàng khổng lồ trong truyền thuyết, chuyên bắt rồng làm thức ăn), vì làm cạn nước tham ái, phá vỏ trứng ngu si, chộp bắt những con rồng độc ác phiền não, khiến chúng sinh ra khỏi biển khổ lớn sinh tử; phấn tấn như sư tử chúa lớn, vì an trụ trong trí lớn bình đẳng không sợ hãi để làm khí giới, đánh dẹp các ma và ngoại đạo; phấn tấn dũng mãnh, vì có thể ở trong trận chiến lớn sinh tử mà diệt sạch mọi kẻ thù phiền não; phấn tấn trí lớn, vì biết uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc — thân thể vật chất, thọ — cảm giác, tưởng — tri giác, hành — ý chí tạo tác, thức — nhận biết), giới (mười tám giới: sáu căn, sáu đối tượng, sáu thức), xứ (mười hai xứ: sáu căn và sáu đối tượng) cùng các duyên khởi, tự tại mở bày mọi pháp; phấn tấn đà-la-ni (sức ghi nhớ giữ gìn trọn vẹn giáo pháp, không quên mất), vì dùng sức niệm và tuệ giữ pháp không quên, tùy căn cơ chúng sinh mà giảng nói; phấn tấn biện tài, vì nhanh chóng không ngăn ngại phân biệt mọi điều, khiến ai cũng được lợi ích, lòng vui mừng; phấn tấn Như Lai, vì mọi pháp trợ đạo của nhất thiết trí trí đều thành tựu trọn vẹn, dùng tuệ tương ứng trong một niệm, những gì đáng đạt đều đạt hết, những gì đáng ngộ đều ngộ hết, ngồi tòa sư tử hàng phục kẻ thù là ma, thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được sự phấn tấn tự tại cao tột của chư Phật đối với mọi pháp.

 "Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ sư tử hống. Mười thứ ấy là gì? Đó là: tuyên bố rằng: 'Ta nhất định sẽ thành chánh đẳng giác.' Đó là tiếng sư tử hống lớn của tâm bồ-đề. 'Ta sẽ khiến hết thảy chúng sinh, ai chưa được độ thì được độ, ai chưa thoát thì được thoát, ai chưa yên thì được yên, ai chưa niết-bàn thì được niết-bàn.' Đó là tiếng sư tử hống lớn của đại bi. 'Ta sẽ khiến giống Phật, Pháp, Tăng không bị dứt mất.' Đó là tiếng sư tử hống lớn đền ơn Như Lai. 'Ta sẽ trang nghiêm làm thanh tịnh tất cả cõi Phật.' Đó là tiếng sư tử hống lớn của thệ nguyện vững chắc rốt ráo. 'Ta sẽ dứt trừ tất cả đường ác và các chốn hoạn nạn.' Đó là tiếng sư tử hống lớn của sự tự mình giữ giới thanh tịnh. 'Ta sẽ làm đầy đủ sự trang nghiêm bằng tướng hảo nơi thân, lời nói và ý của tất cả chư Phật.' Đó là tiếng sư tử hống lớn của sự cầu phước không biết chán. 'Ta sẽ thành tựu trọn vẹn mọi trí tuệ của tất cả chư Phật.' Đó là tiếng sư tử hống lớn của sự cầu trí không biết chán. 'Ta sẽ dứt trừ tất cả các ma và mọi việc của ma.' Đó là tiếng sư tử hống lớn của sự tu hạnh chân chánh dứt các phiền não. 'Ta sẽ biết rõ tất cả các pháp đều vô ngã (không có cái ta thật), không có chúng sinh, không có thọ mạng, không có bổ-già-la (chủ thể luân hồi, cái 'người' đi từ đời này sang đời khác), là không, vô tướng, vô nguyện, trong sạch như hư không.' Đó là tiếng sư tử hống lớn của vô sinh pháp nhẫn (sự chứng biết vững chắc rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt).

 Vị Bồ-tát ở đời sinh cuối cùng làm chấn động tất cả cõi nước chư Phật, khiến đều trang nghiêm thanh tịnh; lúc ấy, tất cả Đế Thích, Phạm thiên, Tứ Thiên vương đều đến khen ngợi thỉnh cầu: 'Cúi mong Bồ-tát dùng pháp vô sinh mà hiện ra thọ sinh!' Bồ-tát liền dùng mắt tuệ vô ngại nhìn khắp thế gian: 'Hết thảy chúng sinh không ai bằng ta.' Rồi liền ở trong cung vua hiện ra đản sinh, tự đi bảy bước, cất tiếng sư tử hống lớn: 'Ta ở thế gian là bậc thù thắng nhất, đứng đầu tất cả; ta sẽ chấm dứt mãi mãi bờ mé sinh tử.' Đó là tiếng sư tử hống lớn của việc nói sao làm vậy. Đó là mười thứ. Nếu các Bồ-tát an trụ trong pháp này thì đạt được tiếng sư tử hống lớn cao tột của Như Lai.

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ năm mươi bảy.

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ năm mươi tám.

 Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Thật-xoa-nan-đà người nước Vu Điền (một nước cổ ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc) vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video