Phẩm Nhập Pháp Giới (phẩm “Đi vào pháp giới”; pháp giới ở đây là toàn thể cõi chân lý, gồm muôn sự muôn vật đúng như chúng thật là), thứ ba mươi chín, phần bốn.
Bấy giờ, đồng tử Thiện Tài (cậu bé tên Thiện Tài, nhân vật chính của phẩm này, đi khắp nơi tìm thầy học đạo) một lòng chánh niệm (nhớ nghĩ đúng đắn, tỉnh thức) về pháp môn (cánh cửa vào đạo, tức một phương pháp tu học) “Ánh sáng của Pháp”. Cậu tin sâu và đi vào pháp môn ấy, chuyên tâm nhớ nghĩ đến Phật, giữ cho Tam bảo (ba ngôi báu: Phật; Pháp là giáo lý; Tăng là đoàn thể người tu) không bị dứt, và ngợi khen tánh lìa tham dục. Cậu nhớ rằng thiện tri thức (bậc thầy bạn hiền, người dẫn dắt mình trên đường tu) soi khắp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), nhớ đến các đại nguyện cứu khắp chúng sinh. Cậu không bám vào pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác nên, có sinh có diệt), suy xét đến tận cùng tự tánh (bản chất vốn có) của các pháp (mọi sự vật, hiện tượng). Cậu có thể làm cho mọi thế giới đều trang nghiêm trong sạch, và đối với mọi chúng hội ở đạo tràng (nơi chư Phật và đại chúng tụ họp để giảng và nghe pháp) của chư Phật, lòng không vướng mắc.
Cậu dần dần đi về phương nam, đến thành Tự Tại để tìm Di Già. Rồi cậu thấy người ấy đang ở giữa chợ, ngồi trên tòa sư tử (tòa cao dành cho người thuyết pháp; ví người giảng pháp như sư tử là chúa muôn thú) để thuyết pháp, có một vạn người vây quanh. Ông đang giảng pháp môn “Trang nghiêm bằng bánh xe chữ”. Khi ấy, đồng tử Thiện Tài cúi đầu lễ dưới chân ông, đi vòng quanh vô số vòng, rồi chắp tay trước mặt mà thưa:
“Thưa Thánh giả (bậc thánh, tiếng tôn xưng)! Con đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn, tức quả vị Phật), nhưng con chưa biết Bồ-tát (người tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) học hạnh Bồ-tát thế nào? Tu đạo Bồ-tát thế nào? Làm sao để trôi lăn trong các cõi luân hồi mà vẫn không bao giờ quên mất tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ)? Làm sao để có tâm ý bình đẳng, vững chắc không lay động? Làm sao để có tâm trong sạch mà không gì phá hoại được? Làm sao để sinh sức đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh) mà mãi không mỏi mệt? Làm sao để vào đà-la-ni (pháp nắm giữ, ghi nhớ trọn vẹn không quên) mà được trong sạch khắp cả? Làm sao để phát sinh ánh sáng trí tuệ rộng lớn, đối với mọi pháp đều lìa hết các chướng ngại tối tăm? Làm sao để có sức vô ngại giải (hiểu biết thông suốt không ngăn ngại) và biện tài (tài giảng nói trôi chảy), quyết đoán thông suốt mọi kho nghĩa lý sâu xa? Làm sao để có sức chánh niệm, nhớ giữ mọi pháp luân (bánh xe pháp, tức giáo pháp của Phật, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) khác nhau? Làm sao để có sức đi vào các cõi một cách trong sạch, ở khắp mọi cõi mà giảng nói các pháp? Làm sao để có sức trí tuệ, đối với mọi pháp đều quyết định phân biệt được nghĩa lý?”
Bấy giờ, Di Già hỏi Thiện Tài: “Thiện nam tử (người con trai hiền lành, tiếng gọi người tu)! Con đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề rồi sao?” Thiện Tài đáp: “Vâng! Con đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề rồi.”
Di Già liền vội bước xuống tòa sư tử, đến chỗ Thiện Tài mà gieo năm vóc sát đất (lạy cho trán, hai tay, hai gối chạm đất, cách lạy cung kính nhất). Ông rải hoa vàng, hoa bạc, ngọc báu vô giá, bột chiên-đàn (một loại gỗ thơm quý) thượng hạng, và phủ lên trên cậu vô số loại y phục. Ông lại rải vô số loại hương hoa và đồ cúng để cúng dường, rồi đứng dậy khen ngợi rằng:
“Hay thay, hay thay! Thiện nam tử! Con đã phát được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Thiện nam tử! Ai phát được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì người ấy giữ cho mọi hạt giống Phật không bị dứt, làm cho mọi cõi Phật trang nghiêm trong sạch, làm cho mọi chúng sinh được thuần thục (căn lành chín muồi, sẵn sàng giác ngộ). Người ấy thấu đạt tánh chân thật của mọi pháp, hiểu rõ mọi hạt giống nghiệp (hành động thiện ác và kết quả của chúng), làm tròn đầy mọi hạnh, không dứt mọi đại nguyện, hiểu đúng như thật cái tánh lìa tham, thấy rõ sự khác biệt của ba đời, và giữ cho lòng tin hiểu mãi mãi vững chắc.
Người ấy được tất cả Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) gìn giữ, được tất cả chư Phật nhớ nghĩ, bình đẳng với tất cả Bồ-tát. Người ấy được tất cả bậc hiền thánh khen ngợi vui mừng, được tất cả Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên) lễ bái chiêm ngưỡng, được tất cả Thiên chủ (vua các cõi trời) cúng dường. Người ấy được tất cả Dạ-xoa (một loài quỷ thần có sức mạnh, đi lại rất nhanh) giữ gìn, được tất cả La-sát (một loài quỷ dữ) theo hầu bảo vệ, được tất cả Long vương (vua loài rồng) đón rước, được tất cả vua Khẩn-na-la (loài thần ca múa của cõi trời) ca hát ngợi khen, được tất cả các vị chủ thế gian tán dương vui mừng. Người ấy làm cho tất cả các cõi chúng sinh đều được yên ổn.
Ấy là vì người ấy làm cho chúng sinh bỏ được các ác thú (các đường xấu ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), ra khỏi những nạn xứ (những hoàn cảnh khó gặp được Phật pháp), dứt gốc rễ của mọi sự nghèo khổ, và sinh ra mọi niềm vui của trời và người. Người ấy giúp chúng sinh gặp và gần gũi thiện tri thức, nghe pháp rộng lớn mà thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), sinh tâm Bồ-đề và làm trong sạch tâm Bồ-đề. Người ấy giúp họ soi sáng đạo Bồ-tát, vào trí tuệ Bồ-tát, và an trụ nơi các địa (các bậc tu chứng) của Bồ-tát.
“Thiện nam tử! Nên biết việc làm của Bồ-tát rất khó; Bồ-tát khó xuất hiện, khó gặp, mà được thấy Bồ-tát thì càng khó hơn gấp bội. Bồ-tát là chỗ nương cậy của mọi chúng sinh, vì giúp họ lớn lên và thành tựu. Bồ-tát là người cứu vớt mọi chúng sinh, vì nhổ bỏ các khổ nạn cho họ. Bồ-tát là nơi nương tựa của mọi chúng sinh, vì giữ gìn thế gian. Bồ-tát là người che chở mọi chúng sinh, vì giúp họ khỏi sợ hãi.
Bồ-tát như phong luân (vòng gió; theo quan niệm xưa là tầng gió lớn nâng đỡ cả thế giới), vì giữ các thế gian không rơi vào ác thú. Bồ-tát như đất lớn, vì làm tăng trưởng căn lành của chúng sinh. Bồ-tát như biển lớn, vì phước đức đầy ắp không cùng. Bồ-tát như mặt trời trong sáng, vì ánh sáng trí tuệ chiếu khắp. Bồ-tát như núi Tu-di (núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), vì căn lành cao vượt. Bồ-tát như trăng sáng, vì ánh sáng trí tuệ hiện ra. Bồ-tát như vị tướng dũng mãnh, vì đánh dẹp quân ma. Bồ-tát như bậc quân vương, vì được tự tại trong thành Phật pháp. Bồ-tát như lửa mạnh, vì đốt sạch lòng yêu chấp cái ‘ta’ của chúng sinh. Bồ-tát như mây lớn, vì tuôn xuống vô lượng mưa pháp vi diệu. Bồ-tát như mưa đúng mùa, vì làm lớn mầm rễ của lòng tin. Bồ-tát như người lái thuyền, vì chỉ đường đến bến để vượt qua biển pháp. Bồ-tát như cây cầu, vì giúp chúng sinh vượt qua biển sinh tử.”
Di Già khen ngợi Thiện Tài như vậy, làm cho các Bồ-tát đều vui mừng. Rồi từ miệng ông phóng ra đủ loại ánh sáng, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một hệ vũ trụ gồm một tỉ thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một đức Phật). Chúng sinh trong đó gặp ánh sáng ấy rồi, các rồng, các thần, cho đến Phạm thiên (các vị trời ở cõi Phạm thiên) đều đến chỗ Di Già. Đại sĩ (bậc có chí lớn, tiếng tôn xưng Bồ-tát) Di Già liền dùng phương tiện (cách thức khéo léo tùy người mà dạy) để mở bày, diễn nói, phân biệt và giải thích cho họ pháp môn “Phẩm trang nghiêm bằng bánh xe chữ”. Các chúng sinh ấy nghe pháp này rồi, đều đạt bất thoái chuyển (không còn lui sụt) trên đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Di Già bèn trở lên tòa cũ, bảo Thiện Tài:
“Thiện nam tử! Ta đã đạt được đà-la-ni Diệu Âm (Âm thanh vi diệu), nên phân biệt và hiểu được ngôn ngữ của chư thiên (các vị trời) trong tam thiên đại thiên thế giới. Ta cũng hiểu được mọi ngôn ngữ của rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời, sống bằng hương thơm), A-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), Ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần), cùng các Phạm thiên. Ở tam thiên đại thiên thế giới này đã như vậy, thì ở vô số thế giới khắp mười phương, cho đến bất khả thuyết bất khả thuyết (nhiều đến không thể nói hết, một con số cực lớn) thế giới cũng đều như vậy.
“Thiện nam tử! Ta chỉ biết pháp môn ánh sáng đà-la-ni Diệu Âm này của Bồ-tát mà thôi. Còn các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc có công hạnh cao) thì có thể vào khắp biển tưởng niệm, biển cách đặt bày, biển danh hiệu, biển ngôn ngữ đủ loại của mọi chúng sinh. Các vị có thể vào khắp biển câu pháp nói về mọi điều sâu kín, biển câu pháp nói về mọi điều rốt ráo, biển câu pháp nói rằng trong một đối tượng của tâm có đủ mọi đối tượng của ba đời, biển câu pháp nói điều cao, biển câu pháp nói điều cao hơn nữa, biển câu pháp nói về sự khác biệt, biển câu pháp nói về mọi sự khác biệt. Các vị còn có thể vào khắp biển chú thuật của mọi thế gian, vòng trang nghiêm của mọi âm thanh, và tận cùng của mọi bánh xe chữ khác nhau. Công đức như vậy, nay ta làm sao biết được, nói được?
“Thiện nam tử! Từ đây đi về phương nam, có một làng tên là Trụ Lâm. Ở đó có vị trưởng giả (người giàu có, có đức, được kính trọng) tên là Giải Thoát. Con hãy đến đó mà hỏi: Bồ-tát tu hạnh Bồ-tát thế nào? Bồ-tát thành tựu hạnh Bồ-tát thế nào? Bồ-tát gom góp hạnh Bồ-tát thế nào? Bồ-tát suy nghĩ về hạnh Bồ-tát thế nào?”
Bấy giờ, nhờ thiện tri thức, đồng tử Thiện Tài sinh lòng tôn trọng sâu xa đối với pháp Nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật). Cậu gieo sâu niềm tin trong sạch và tự làm cho mình thêm vững mạnh. Cậu lễ dưới chân Di Già, nước mắt nước mũi chảy ròng, buồn khóc, đi vòng quanh vô số vòng, quyến luyến ngước trông, rồi từ biệt ra đi.
Bấy giờ, đồng tử Thiện Tài suy nghĩ về cửa trang nghiêm bằng ánh sáng đà-la-ni vô ngại giải của các Bồ-tát. Cậu đi sâu vào cửa biển ngôn ngữ của các Bồ-tát, nhớ nghĩ cửa phương tiện vi tế để hiểu biết mọi chúng sinh của các Bồ-tát, và quán sát cửa tâm trong sạch của các Bồ-tát. Cậu thành tựu cửa ánh sáng căn lành, làm trong sạch cửa giáo hóa chúng sinh, và làm sáng bén cửa trí thu nhiếp chúng sinh của các Bồ-tát. Cậu làm vững chắc cửa chí nguyện rộng lớn, gìn giữ cửa chí nguyện thù thắng (vượt trội), làm trong sạch cửa tin hiểu đủ loại, và suy nghĩ cửa vô lượng tâm lành của các Bồ-tát.
Thệ nguyện của cậu vững chắc, lòng không mỏi chán. Cậu lấy áo giáp mũ trụ (ví cho chí nguyện kiên cường) mà tự trang bị, lòng tinh tấn sâu xa không thể lui sụt, có lòng tin không hư hoại. Tâm cậu vững chắc như kim cang (thứ cứng nhất, không gì phá được) và như Na-la-diên (vị thần lực sĩ có sức mạnh vô song), không gì phá hoại được. Cậu giữ gìn mọi lời dạy của thiện tri thức, nên đối với mọi cảnh giới đều có được trí không hư hoại. Cửa phổ môn (cửa mở ra khắp mọi phía) của cậu trong sạch, việc làm không bị ngăn ngại. Ánh sáng trí tuệ của cậu tròn đầy, chiếu khắp tất cả. Cậu có đủ ánh sáng tổng trì (nắm giữ trọn vẹn, cùng nghĩa với đà-la-ni) của các địa, hiểu rõ mọi sự khác biệt của pháp giới, không nương không trụ, bình đẳng không hai. Tự tánh của cậu trong sạch mà trang nghiêm khắp nơi. Đối với mọi việc làm, cậu đều đạt đến rốt ráo; trí tuệ trong sạch, lìa mọi chấp trước.
Cậu biết các pháp khác nhau ở mười phương, trí không chướng ngại; đi đến những nơi khác nhau ở mười phương, thân không mỏi lười; đối với các nghiệp khác nhau ở mười phương, cậu đều hiểu rõ. Chư Phật khác nhau ở mười phương, không vị nào cậu không thấy ngay trước mắt; các thời khác nhau ở mười phương, cậu đều đi sâu vào được. Pháp mầu trong sạch tràn đầy tâm cậu, tam-muội Phổ Trí (tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất; Phổ Trí: trí biết khắp) soi sáng tâm cậu, tâm cậu thường vào khắp cảnh giới bình đẳng. Cậu được trí tuệ của Như Lai chiếu đến, dòng Nhất thiết trí nối tiếp không dứt, dù thân hay tâm cũng không lìa Phật pháp. Cậu được thần lực của tất cả chư Phật gia hộ, được ánh sáng của tất cả Như Lai soi chiếu. Cậu thành tựu đại nguyện; thân nguyện của cậu trùm khắp lưới các cõi, và toàn bộ pháp giới đều vào trong thân cậu.
Cậu dần dần đi khắp nơi, trải mười hai năm, đến thành Trụ Lâm, tìm khắp nơi trưởng giả Giải Thoát. Gặp được rồi, cậu gieo năm vóc sát đất, đứng dậy chắp tay thưa:
“Thưa Thánh giả! Nay con được gặp thiện tri thức, ấy là con được lợi ích lớn lao tốt đẹp. Vì sao? Vì thiện tri thức khó được thấy, khó được nghe, khó xuất hiện, khó được phụng sự, khó được gần gũi, khó được tiếp đón, khó gặp gỡ, khó được ở chung, khó làm cho vui lòng, khó được theo hầu. Nay con được gặp, ấy là được lợi ích tốt đẹp.
“Thưa Thánh giả! Con đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề vì muốn phụng sự tất cả chư Phật, muốn gặp tất cả chư Phật, muốn thấy tất cả chư Phật, muốn quán sát tất cả chư Phật, muốn biết tất cả chư Phật. Con muốn chứng (tự thân đạt được) sự bình đẳng của tất cả chư Phật, muốn phát đại nguyện của tất cả chư Phật và làm tròn đại nguyện ấy. Con muốn có đủ ánh sáng trí tuệ của tất cả chư Phật, muốn thành tựu các hạnh của tất cả chư Phật, muốn được thần thông của tất cả chư Phật, muốn có đủ các lực của tất cả chư Phật, muốn được sự không sợ hãi của tất cả chư Phật. Con muốn nghe, muốn nhận, muốn giữ, muốn hiểu và muốn hộ trì pháp của tất cả chư Phật.
Con muốn đồng một thể với tất cả chúng Bồ-tát, muốn có căn lành ngang bằng không khác với tất cả Bồ-tát. Con muốn làm tròn các ba-la-mật (các pháp tu đưa đến bờ giác ngộ, như bố thí, trì giới, nhẫn nhục…) của tất cả Bồ-tát, muốn thành tựu những gì tất cả Bồ-tát tu hành, muốn phát sinh nguyện trong sạch của tất cả Bồ-tát. Con muốn được kho oai thần của tất cả chư Phật và Bồ-tát, muốn được ánh sáng lớn của trí tuệ vô tận trong kho pháp của tất cả Bồ-tát, muốn được kho tam-muội rộng lớn của tất cả Bồ-tát, muốn thành tựu kho thần thông vô lượng vô số của tất cả Bồ-tát. Con muốn dùng kho đại bi mà giáo hóa và điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thiện) tất cả chúng sinh, đưa tất cả đến bờ bến rốt ráo. Con muốn hiển hiện kho thần biến (biến hóa thần diệu), muốn được tự tại bằng chính tâm mình trong mọi kho tự tại, và muốn vào kho trong sạch mà dùng mọi tướng để trang nghiêm.
“Thưa Thánh giả! Nay con đem tâm như thế, ý như thế, niềm ưa thích như thế, lòng muốn như thế, sự mong cầu như thế, sự suy nghĩ như thế, sự tôn trọng như thế, phương tiện như thế, sự rốt ráo như thế, sự khiêm hạ như thế mà đến chỗ Thánh giả. Con nghe rằng Thánh giả khéo dẫn dắt dạy bảo các chúng Bồ-tát, có thể dùng phương tiện làm sáng tỏ những điều mình đã chứng được, chỉ cho họ con đường, trao cho họ bến đò và cây cầu, truyền cho họ pháp môn.
Ngài giúp họ trừ chướng ngại mê lầm điên đảo, nhổ mũi tên do dự, cắt lưới nghi ngờ, soi sáng rừng rậm của tâm, giặt sạch cấu bẩn của tâm. Ngài làm cho tâm trắng trong, làm cho tâm mát mẻ, uốn thẳng cái tâm quanh co dối trá, dứt sinh tử nơi tâm, ngăn điều bất thiện nơi tâm, cởi chấp trước nơi tâm. Ở chỗ chấp trước, ngài làm cho tâm được giải thoát; ở chỗ nhiễm đắm ái luyến, ngài làm cho tâm chuyển đổi. Ngài làm cho họ mau vào cảnh giới Nhất thiết trí, nhanh đến thành pháp vô thượng. Ngài làm cho họ trụ trong đại bi, trụ trong đại từ (lòng thương yêu lớn, muốn ban vui cho chúng sinh), vào hạnh Bồ-tát, tu cửa tam-muội, vào ngôi vị chứng đắc, quán sát tánh của pháp, tăng trưởng sức mạnh, tu tập các hạnh, và có tâm bình đẳng đối với tất cả. Cúi mong Thánh giả giảng nói cho con: Bồ-tát học hạnh Bồ-tát, tu đạo Bồ-tát thế nào, để tùy theo chỗ tu tập mà mau được trong sạch, mau được sáng tỏ!”
Khi ấy, nhờ sức căn lành từ đời trước, sức oai thần của Phật và sức nhớ nghĩ của đồng tử Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ, người đã khuyên Thiện Tài lên đường cầu đạo), trưởng giả Giải Thoát liền vào cửa tam-muội của Bồ-tát tên là “Đà-la-ni xoay vòng vô biên, thâu nhiếp khắp mọi cõi Phật”. Vào tam-muội này rồi, ông được thân trong sạch. Trong thân ông hiện ra chư Phật nhiều như số vi trần (hạt bụi cực nhỏ) của mười cõi Phật ở mỗi phương trong mười phương, cùng cõi nước của các đức Phật ấy, chúng hội, đạo tràng, đủ loại ánh sáng và các việc trang nghiêm. Trong thân ông cũng hiện ra những thần thông biến hóa mà các đức Phật ấy đã làm thuở xưa, mọi đại nguyện, các pháp trợ đạo (pháp giúp cho việc tu đạo), các hạnh xuất ly (hạnh ra khỏi sinh tử), các sự trang nghiêm trong sạch. Lại thấy chư Phật thành Đẳng Chánh Giác (giác ngộ chân chánh viên mãn, tức thành Phật), chuyển bánh xe pháp mầu (giảng dạy giáo pháp), giáo hóa chúng sinh.
Tất cả những điều như thế đều hiện ra trong thân ông mà không hề chướng ngại. Đủ loại hình tướng, đủ loại thứ lớp đều ở đúng như vốn có, không lẫn lộn nhau: đủ loại cõi nước, đủ loại chúng hội, đủ loại đạo tràng, đủ loại trang hoàng. Trong đó chư Phật hiện đủ loại thần lực, lập đủ loại thừa (cỗ xe, tức con đường tu đưa người đến giải thoát), bày đủ loại cửa nguyện. Ở thế giới này thì Phật đang ở cung trời Đâu-suất (cõi trời nơi Bồ-tát sắp thành Phật ở trước khi xuống trần) mà làm Phật sự; ở thế giới kia thì Phật từ giã cung Đâu-suất mà làm Phật sự. Cũng vậy, có nơi Phật đang ở trong thai, có nơi Phật đản sinh, có nơi đang ở trong cung, có nơi xuất gia, có nơi đến đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo), có nơi phá quân ma, có nơi được chư thiên và rồng cung kính vây quanh, có nơi được các vị chủ thế gian thỉnh mời thuyết pháp, có nơi chuyển bánh xe pháp, có nơi nhập Bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, tức Phật nhập diệt), có nơi chia xá-lợi (di cốt của Phật sau khi hỏa táng), có nơi dựng tháp miếu.
Các đức Như Lai ấy ở giữa các chúng sinh thuộc đủ loại chúng hội, đủ loại thế gian, đủ loại cõi sinh, đủ loại dòng họ, đủ loại ham muốn, đủ loại nghiệp hạnh, đủ loại ngôn ngữ, đủ loại căn tánh (năng lực và bản tính tiếp nhận đạo), đủ loại phiền não, tùy miên (phiền não nằm ngầm trong tâm) và tập khí (thói quen ăn sâu từ nhiều đời). Có khi các ngài ở đạo tràng nhỏ bé, có khi ở đạo tràng rộng lớn, có khi ở đạo tràng rộng một do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), có khi ở đạo tràng rộng mười do-tuần, có khi ở đạo tràng rộng số do-tuần nhiều như vi trần của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật. Các ngài dùng đủ loại thần thông, đủ loại lời lẽ, đủ loại âm thanh, đủ loại pháp môn, đủ loại cửa tổng trì, đủ loại cửa biện tài, đủ loại biển Thánh đế (chân lý của bậc thánh, như bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), đủ loại tiếng rống sư tử lớn không sợ hãi (lời thuyết pháp oai hùng, ví như sư tử rống), mà nói về đủ loại căn lành, đủ loại nhớ nghĩ của chúng sinh, ban đủ loại thọ ký Bồ-tát (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật), và nói đủ loại pháp của chư Phật.
Tất cả lời nói của các đức Như Lai ấy, đồng tử Thiện Tài đều nghe và nhận được. Cậu cũng thấy được những thần biến không thể nghĩ bàn trong tam-muội của chư Phật và các Bồ-tát.
Bấy giờ, trưởng giả Giải Thoát ra khỏi tam-muội, bảo đồng tử Thiện Tài:
“Thiện nam tử! Ta đã ra vào được cửa giải thoát ‘Trang nghiêm không ngăn ngại của Như Lai’.
“Thiện nam tử! Khi ta ra vào cửa giải thoát này, liền thấy ở phương đông, thế giới Ánh Sáng Vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, sắc tía, theo truyền thuyết lấy từ dòng sông chảy dưới rừng cây Diêm-phù), có đức Long Tự Tại Vương Như Lai, Ứng Cúng (bậc xứng đáng được cúng dường), Chánh Đẳng Giác (bậc giác ngộ chân chánh viên mãn), được chúng hội nơi đạo tràng vây quanh, đứng đầu là Bồ-tát Tỳ-lô-giá-na Tạng.
Ta lại thấy ở phương nam, thế giới Tốc Tật Lực, có đức Phổ Hương Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, được chúng hội nơi đạo tràng vây quanh, đứng đầu là Bồ-tát Tâm Vương. Ở phương tây, thế giới Hương Quang, có đức Tu-di Đăng Vương Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, được chúng hội nơi đạo tràng vây quanh, đứng đầu là Bồ-tát Vô Ngại Tâm. Ở phương bắc, thế giới Ca-sa Tràng (ca-sa: áo của người xuất gia; tràng: cờ phướn hình ống), có đức Bất Khả Hoại Kim Cang Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, được chúng hội nơi đạo tràng vây quanh, đứng đầu là Bồ-tát Kim Cang Bộ Dũng Mãnh.
Ở phương đông bắc, thế giới Nhất Thiết Thượng Diệu Bảo, có đức Vô Sở Đắc Cảnh Giới Nhãn Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, được chúng hội nơi đạo tràng vây quanh, đứng đầu là Bồ-tát Vô Sở Đắc Thiện Biến Hóa. Ở phương đông nam, thế giới Hương Diệm Quang Âm, có đức Hương Đăng Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, được chúng hội nơi đạo tràng vây quanh, đứng đầu là Bồ-tát Kim Cang Diệm Tuệ. Ở phương tây nam, thế giới Trí Tuệ Nhật Phổ Quang Minh, có đức Pháp Giới Luân Tràng Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, được chúng hội nơi đạo tràng vây quanh, đứng đầu là Bồ-tát Hiện Nhất Thiết Biến Hóa Tràng. Ở phương tây bắc, thế giới Phổ Thanh Tịnh, có đức Nhất Thiết Phật Bảo Cao Thắng Tràng Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, được chúng hội nơi đạo tràng vây quanh, đứng đầu là Bồ-tát Pháp Tràng Vương.
Ở phương trên, thế giới Phật Thứ Đệ Xuất Hiện Vô Tận, có đức Vô Biên Trí Tuệ Quang Viên Mãn Tràng Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, được chúng hội nơi đạo tràng vây quanh, đứng đầu là Bồ-tát Pháp Giới Môn Tràng Vương. Ở phương dưới, thế giới Phật Quang Minh, có đức Vô Ngại Trí Tràng Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác, được chúng hội nơi đạo tràng vây quanh, đứng đầu là Bồ-tát Nhất Thiết Thế Gian Sát Tràng Vương.
“Thiện nam tử! Ta thấy các đức Như Lai như thế, ở mỗi phương trong mười phương đều nhiều như số vi trần của mười cõi Phật. Các đức Như Lai ấy không đến đây, ta cũng không đi đến đó. Nếu ta muốn thấy đức A-di-đà Như Lai ở thế giới An Lạc (cõi Cực Lạc ở phương tây), thì tùy ý liền thấy. Nếu ta muốn thấy đức Kim Cang Quang Minh Như Lai ở thế giới Chiên Đàn, đức Bảo Quang Minh Như Lai ở thế giới Diệu Hương, đức Bảo Liên Hoa Quang Minh Như Lai ở thế giới Liên Hoa, đức Tịch Tĩnh Quang Như Lai ở thế giới Diệu Kim, đức Bất Động Như Lai ở thế giới Diệu Hỷ, đức Sư Tử Như Lai ở thế giới Thiện Trụ, đức Nguyệt Giác Như Lai ở thế giới Kính Quang Minh, đức Tỳ-lô-giá-na Như Lai ở thế giới Bảo Sư Tử Trang Nghiêm, thì tất cả các vị ấy ta đều liền thấy được.
Thế nhưng các đức Như Lai ấy không đến đây, thân ta cũng không đi đến đó. Ta biết tất cả chư Phật và tâm ta đều như giấc mộng; biết tất cả chư Phật như bóng hình, còn tâm mình như nước (nơi bóng hình hiện vào); biết mọi sắc tướng của tất cả chư Phật và tâm mình đều như huyễn (như trò ảo thuật, có hình mà không thật); biết tất cả chư Phật và tâm mình đều như tiếng vang. Ta biết như thế, nhớ nghĩ như thế: chư Phật mà ta thấy đều do tự tâm.
“Thiện nam tử! Nên biết, Bồ-tát tu các pháp Phật, làm trong sạch các cõi Phật, gom chứa các hạnh mầu, điều phục chúng sinh, phát đại thệ nguyện, vào cửa giải thoát không thể nghĩ bàn ‘tự tại dạo chơi trong Nhất thiết trí’, đạt Bồ-đề (giác ngộ) của Phật, hiện thần thông lớn, đi khắp mọi pháp giới mười phương, dùng trí vi tế vào khắp các kiếp (khoảng thời gian cực dài); tất cả những điều như thế đều do tự tâm.
“Vì thế, thiện nam tử! Nên dùng pháp lành nâng đỡ tự tâm, dùng nước pháp thấm nhuần tự tâm, ở nơi các cảnh giới mà gột rửa tự tâm. Nên dùng tinh tấn làm vững chắc tự tâm, dùng nhẫn nhục làm cho tự tâm rộng rãi phẳng lặng, dùng trí chứng ngộ làm cho tự tâm trắng trong, dùng trí tuệ làm cho tự tâm sáng bén. Nên dùng sự tự tại của Phật mở mang tự tâm, dùng sự bình đẳng của Phật làm rộng lớn tự tâm, dùng thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) của Phật soi xét tự tâm.
“Thiện nam tử! Ta chỉ ra vào được cửa giải thoát ‘Trang nghiêm không ngăn ngại của Như Lai’ này mà thôi. Còn các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thì được trí không ngăn ngại, trụ nơi hạnh không ngăn ngại, được tam-muội ‘thường thấy tất cả chư Phật’, được tam-muội ‘không dừng ở bờ Niết-bàn’ (Niết-bàn: cảnh giới tịch diệt, dứt sạch phiền não và sinh tử). Các vị thấu suốt cảnh giới phổ môn của tam-muội, thấy các pháp ba đời đều bình đẳng, khéo phân thân đến khắp mọi cõi, trụ nơi cảnh giới bình đẳng của chư Phật. Cảnh giới mười phương đều hiện ra trước mắt các vị, các vị dùng trí tuệ quán sát thì không gì không rõ. Trong thân các vị hiện ra sự thành và hoại của mọi thế giới, mà đối với thân mình và các thế giới, các vị không hề nghĩ rằng đó là hai. Những hạnh mầu như thế, ta làm sao biết được, nói được?
“Thiện nam tử! Từ đây đi về phương nam, đến vùng biên của Diêm-phù-đề (châu lục ở phía nam núi Tu-di, tức thế giới loài người chúng ta), có một cõi nước tên là Ma-lợi-già-la. Ở đó có vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) tên là Hải Tràng. Con hãy đến đó mà hỏi: Bồ-tát học hạnh Bồ-tát, tu đạo Bồ-tát thế nào?”
Khi ấy, đồng tử Thiện Tài cúi đầu lễ dưới chân trưởng giả Giải Thoát, đi vòng quanh theo chiều bên phải (cách đi nhiễu để tỏ lòng kính) mà ngắm nhìn, tán dương ngợi khen, suy nghĩ quyến luyến ngưỡng mộ, buồn khóc rơi lệ. Cậu một lòng nhớ nghĩ: phải nương tựa thiện tri thức, phụng sự thiện tri thức, kính trọng thiện tri thức, vì nhờ thiện tri thức mà thấy được Nhất thiết trí. Đối với thiện tri thức, không được sinh lòng trái nghịch, không được dua nịnh dối gạt, mà phải luôn tùy thuận. Phải xem thiện tri thức như mẹ hiền, vì giúp mình lìa bỏ mọi pháp vô ích; phải xem thiện tri thức như cha hiền, vì sinh ra cho mình mọi pháp lành. Rồi cậu từ biệt ra đi.
Bấy giờ, đồng tử Thiện Tài một lòng chánh niệm lời dạy của vị trưởng giả ấy và quán sát lời dạy ấy. Cậu nhớ nghĩ cửa giải thoát Bồ-tát không thể nghĩ bàn ấy, suy nghĩ ánh sáng trí tuệ Bồ-tát không thể nghĩ bàn ấy, đi sâu vào cửa pháp giới không thể nghĩ bàn ấy, hướng đến cửa ‘vào khắp’ của Bồ-tát không thể nghĩ bàn ấy. Cậu thấy rõ thần biến của Như Lai không thể nghĩ bàn ấy, hiểu rõ sự vào khắp các cõi Phật không thể nghĩ bàn ấy, phân biệt sự trang nghiêm bằng Phật lực không thể nghĩ bàn ấy. Cậu suy nghĩ các mức độ, phạm vi của cảnh giới giải thoát trong tam-muội Bồ-tát không thể nghĩ bàn ấy, thấu đạt sự rốt ráo không ngăn ngại nơi các thế giới khác nhau không thể nghĩ bàn ấy. Cậu tu tập tâm sâu vững chắc của Bồ-tát không thể nghĩ bàn ấy, và phát khởi nghiệp trong sạch của đại nguyện Bồ-tát không thể nghĩ bàn ấy.
Cậu dần dần đi về phương nam, đến làng Ma-lợi ở vùng biên của Diêm-phù-đề, tìm khắp nơi tỳ-kheo Hải Tràng. Rồi cậu thấy vị ấy ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) bên cạnh chỗ kinh hành (đoạn đường đi qua đi lại chậm rãi để tu tập). Vị ấy đang nhập tam-muội, lìa hơi thở ra vào, không còn suy nghĩ phân biệt nào khác, thân an ổn không động.
Từ dưới bàn chân vị ấy hiện ra vô số trăm ngàn ức trưởng giả, cư sĩ (người tu tại gia) và Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, lo việc tế lễ, cao nhất ở Ấn Độ xưa). Ai nấy đều dùng đủ loại đồ trang sức trang điểm thân mình, đều đội mũ báu, trên đỉnh đầu buộc ngọc sáng. Họ đi khắp mọi thế giới mười phương, tuôn mưa đủ mọi thứ báu, mọi chuỗi ngọc anh lạc (chuỗi ngọc đeo trên thân), mọi y phục, mọi thức ăn uống ngon thượng hạng đúng pháp, mọi thứ hoa, mọi tràng hoa, mọi thứ hương, mọi thứ hương xoa thân, cùng mọi vật dụng để vui hưởng và nuôi sống. Ở khắp mọi nơi, họ cứu giúp, thu nhận mọi chúng sinh nghèo khổ, an ủi mọi chúng sinh khổ não, làm cho tất cả đều vui mừng, tâm ý trong sạch, thành tựu đạo Bồ-đề vô thượng.
Từ hai đầu gối hiện ra vô số trăm ngàn ức Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa) và Bà-la-môn. Ai nấy đều thông minh, có đủ loại sắc tướng, đủ loại hình dáng, mặc đủ loại y phục trang nghiêm đẹp đẽ bậc nhất. Họ đi khắp mọi thế giới mười phương, dùng ái ngữ (lời nói dịu dàng thương yêu) và đồng sự (cùng làm việc chung với người để cảm hóa) mà thu phục chúng sinh: người nghèo thì làm cho đủ đầy, người bệnh thì làm cho khỏi, người gặp nguy thì làm cho yên, người sợ hãi thì làm cho hết sợ, người lo khổ thì đều làm cho vui sướng. Họ lại dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt, làm cho tất cả bỏ điều ác, an trụ trong pháp lành.
Từ hai bên eo hiện ra vô lượng tiên nhân (người tu khổ hạnh ở rừng núi), nhiều như số chúng sinh. Có vị mặc áo cỏ, có vị mặc áo vỏ cây, ai cũng cầm bình nước tắm rửa, dáng vẻ oai nghi lặng lẽ. Họ đi qua đi lại khắp các thế giới mười phương, ở giữa hư không dùng tiếng nói mầu nhiệm của Phật mà ngợi khen Như Lai, diễn nói các pháp. Có vị nói con đường phạm hạnh (hạnh trong sạch, sống không dâm dục), khiến chúng sinh tu tập, điều phục các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Có vị nói rằng các pháp đều không có tự tánh, khiến chúng sinh quán sát mà phát sinh trí tuệ. Có vị nói phép tắc lý luận của thế gian. Có vị lại mở bày phương tiện cốt yếu để ra khỏi sinh tử của Nhất thiết trí trí (trí cao nhất trong mọi trí, tức trí của Phật), khiến chúng sinh theo thứ lớp mà mỗi người tu tập việc của mình.
Từ hai bên sườn hiện ra rồng đực, rồng cái nhiều không thể nghĩ bàn, thị hiện những thần biến của loài rồng không thể nghĩ bàn. Ấy là tuôn mưa xuống những đám mây không thể nghĩ bàn: mây hương, mây hoa, mây tràng hoa, mây lọng báu, mây phan báu (phan: lá cờ dài treo dọc), mây đồ trang nghiêm bằng báu mầu, mây ngọc ma-ni lớn (ma-ni: ngọc quý trong suốt, có thể đem lại điều mong muốn), mây chuỗi ngọc báu, mây tòa báu, mây cung điện báu, mây hoa sen báu, mây mũ báu, mây thân trời, mây thể nữ. Những đám mây ấy trùm khắp hư không để trang nghiêm, tràn đầy mọi thế giới mười phương, để cúng dường các đạo tràng của chư Phật, khiến các chúng sinh đều vui mừng.
Từ chữ vạn (dấu hình chữ thập có bốn đầu gập, một tướng tốt trên ngực Phật, tượng trưng cho điềm lành và công đức) trước ngực hiện ra vô số trăm ngàn ức vua A-tu-la. Vị nào cũng thị hiện sức huyễn hóa tự tại không thể nghĩ bàn, làm cho trăm thế giới rung chuyển mạnh: mọi nước biển tự nhiên dâng trào sôi sục, mọi núi lớn va đập vào nhau, cung điện chư thiên không cái nào không lay động, ánh sáng của các ma không ánh nào không bị che khuất, quân lính của các ma không đám nào không bị đánh tan. Các vị làm cho khắp chúng sinh bỏ lòng kiêu mạn, trừ lòng giận dữ hại người, phá núi phiền não, dẹp các pháp ác, mãi mãi không tranh đấu, mãi mãi cùng nhau hòa thuận hiền lành.
Các vị lại dùng sức huyễn hóa mà khai ngộ chúng sinh, làm cho họ diệt tội ác, biết sợ sinh tử, ra khỏi các cõi, lìa nhiễm đắm, trụ nơi tâm Bồ-đề vô thượng, tu mọi hạnh Bồ-tát, trụ nơi mọi ba-la-mật, vào mọi địa của Bồ-tát, quán sát mọi pháp môn vi diệu, biết mọi phương tiện của chư Phật. Những việc làm như vậy trùm khắp pháp giới.
Từ trên lưng, vì những người cần nhờ nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ: Thanh văn và Độc giác) mà được độ, hiện ra vô số trăm ngàn ức Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, cầu giải thoát cho riêng mình) và Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán sát lẽ nhân duyên, không cần thầy). Với người chấp có cái ‘ta’, các vị nói rằng không có ‘ta’. Với người chấp thường còn, các vị nói rằng mọi hành (mọi sự tạo tác, mọi hiện tượng) đều vô thường. Với người nặng tham, các vị nói phép bất tịnh quán (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt ham muốn). Với người nặng sân, các vị nói phép từ tâm quán (quán lòng thương yêu để dứt giận dữ). Với người nặng si, các vị nói phép duyên khởi quán (quán lẽ mọi vật do nhân duyên mà có để dứt mê muội). Với người tham, sân, si ngang nhau, các vị nói pháp về cảnh giới tương ứng với trí tuệ. Với người ưa đắm cảnh giới, các vị nói pháp ‘không có gì cả’. Với người ưa đắm chỗ vắng lặng, các vị nói pháp phát đại thệ nguyện làm lợi ích khắp mọi chúng sinh. Những việc làm như vậy trùm khắp pháp giới.
Từ hai vai hiện ra vô số trăm ngàn ức vua Dạ-xoa và vua La-sát, đủ loại hình dáng, đủ loại sắc tướng, người cao người thấp, đều đáng sợ, mỗi vị có vô lượng quyến thuộc vây quanh. Các vị giữ gìn mọi chúng sinh làm điều lành, cùng các bậc hiền thánh, các chúng hội Bồ-tát, những người đang hướng tới chánh trụ (an trụ đúng đắn trong đạo) và những người đã chánh trụ. Có khi các vị hiện làm thần Chấp Kim Cang (vị thần cầm chày kim cang hộ vệ Phật pháp) để giữ gìn chư Phật và nơi Phật ở, hoặc giữ gìn khắp mọi thế gian. Người sợ hãi thì các vị làm cho được yên ổn; người bệnh tật thì làm cho khỏi; người khổ não thì làm cho thoát khổ; người có lỗi ác thì làm cho chán mà ăn năn; người gặp tai họa bất ngờ thì làm cho tai họa dứt hết. Các vị làm lợi ích cho mọi chúng sinh như vậy, khiến tất cả đều bỏ vòng luân chuyển sinh tử mà chuyển bánh xe chánh pháp.
Từ bụng hiện ra vô số trăm ngàn ức vua Khẩn-na-la, mỗi vị có vô số nữ Khẩn-na-la vây quanh trước sau. Lại hiện ra vô số trăm ngàn ức vua Càn-thát-bà, mỗi vị có vô số nữ Càn-thát-bà vây quanh trước sau. Ai nấy tấu vô số trăm ngàn khúc nhạc trời. Họ ca hát ngợi khen tánh chân thật của các pháp, ngợi khen tất cả chư Phật, ngợi khen việc phát tâm Bồ-đề, ngợi khen việc tu hạnh Bồ-tát, ngợi khen cửa thành Chánh Giác của tất cả chư Phật, ngợi khen cửa chuyển pháp luân của tất cả chư Phật, ngợi khen cửa hiện thần biến của tất cả chư Phật. Họ mở bày diễn nói cửa nhập Bát-niết-bàn của tất cả chư Phật, cửa giữ gìn giáo pháp của tất cả chư Phật, cửa làm cho mọi chúng sinh đều vui mừng, cửa làm trang nghiêm trong sạch mọi cõi Phật, cửa hiển bày mọi pháp vi diệu, cửa lìa bỏ mọi chướng ngại, cửa phát sinh mọi căn lành. Như vậy trùm khắp pháp giới mười phương.
Từ miệng hiện ra vô số trăm ngàn ức Chuyển luân Thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp), có đủ bảy báu (bảy vật báu của vua Chuyển luân: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, quan giữ kho báu, tướng quân báu), có bốn binh (bốn đạo quân: voi, ngựa, xe, bộ) vây quanh. Các vị phóng ánh sáng bố thí lớn, tuôn mưa vô lượng của báu, làm cho những người nghèo thiếu đều được đầy đủ, khiến họ mãi dứt việc lấy của không được cho (trộm cắp). Các vị đem vô số trăm ngàn thể nữ xinh đẹp ra bố thí, lòng không vướng mắc, khiến người ta mãi dứt hạnh tà dâm (quan hệ nam nữ sai trái). Các vị khiến người sinh lòng thương, không giết hại mạng sống; khiến người rốt ráo luôn nói lời chân thật, không nói lời dối trá vô ích; khiến người nói lời hòa hợp, không nói lời chia rẽ; khiến người nói lời mềm mỏng, không nói lời thô ác; khiến người luôn giảng nói nghĩa lý sâu xa, chắc chắn, rõ ràng, không nói lời trau chuốt vô nghĩa.
Các vị nói về sự ít ham muốn, làm cho người trừ tham ái, lòng không vết nhơ; nói về đại bi, làm cho người trừ giận dữ, ý được trong sạch; nói về nghĩa chân thật, khiến người quán sát mọi pháp, đi sâu vào lẽ nhân duyên, hiểu rõ chân lý, nhổ gai tà kiến (cái thấy sai lầm), phá núi nghi ngờ, trừ sạch mọi chướng ngại. Những việc làm như vậy tràn đầy pháp giới.
Từ hai mắt hiện ra vô số trăm ngàn ức vầng mặt trời, chiếu khắp mọi địa ngục lớn và các ác thú, làm cho tất cả lìa khổ; lại chiếu vào những khoảng tối giữa các thế giới, làm tan bóng tối; lại chiếu khắp mọi chúng sinh mười phương, khiến tất cả lìa bỏ màn che ngu si.
Ở cõi nước nhơ đục thì phóng ánh sáng trong sạch; ở cõi nước bằng bạc thì phóng ánh sáng màu vàng; ở cõi nước bằng vàng thì phóng ánh sáng màu bạc; ở cõi nước bằng lưu ly (ngọc màu xanh biếc) thì phóng ánh sáng màu pha lê; ở cõi nước bằng pha lê thì phóng ánh sáng màu lưu ly; ở cõi nước bằng xa cừ (vỏ một loài sò lớn, màu trắng ngà) thì phóng ánh sáng màu mã não; ở cõi nước bằng mã não thì phóng ánh sáng màu xa cừ; ở cõi nước bằng ngọc đế thanh (ngọc xanh thẫm của vua trời Đế Thích) thì phóng ánh sáng màu ngọc vua ma-ni Nhật Tạng; ở cõi nước bằng ngọc vua ma-ni Nhật Tạng thì phóng ánh sáng màu đế thanh; ở cõi nước bằng trân châu đỏ thì phóng ánh sáng màu ngọc vua ma-ni Nguyệt Quang Võng Tạng; ở cõi nước bằng ngọc vua ma-ni Nguyệt Quang Võng Tạng thì phóng ánh sáng màu trân châu đỏ; ở cõi nước làm bằng một thứ báu thì phóng ánh sáng màu của nhiều thứ báu; ở cõi nước làm bằng nhiều thứ báu thì phóng ánh sáng màu của một thứ báu.
Ánh sáng ấy chiếu vào rừng rậm trong tâm các chúng sinh, làm xong vô lượng việc cho chúng sinh, trang hoàng mọi cảnh giới thế gian, khiến các chúng sinh tâm được mát mẻ, sinh niềm vui lớn. Những việc làm như vậy tràn đầy pháp giới.
Từ tướng bạch hào (sợi lông trắng xoáy giữa hai chân mày, một tướng tốt của Phật) hiện ra vô số trăm ngàn ức Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi). Vị nào cũng được tự tại đối với các cảnh giới, trên đỉnh đầu buộc ngọc ma-ni. Ánh sáng của các vị chiếu khắp cung điện chư thiên, làm rung chuyển mọi núi lớn Tu-di, thức tỉnh mọi đại chúng chư thiên. Các vị khen ngợi sức phước đức, nói về sức trí tuệ, làm sinh sức vui thích, giữ vững sức chí nguyện, làm trong sạch sức nhớ nghĩ, và làm vững chắc sức của tâm Bồ-đề mà chư thiên đã phát. Các vị khen sự ưa thích thấy Phật, khiến họ trừ ham muốn thế gian; khen sự ưa thích nghe pháp, khiến họ chán cảnh thế gian; khen sự ưa thích quán sát bằng trí, khiến họ dứt nhiễm ô thế gian. Các vị dừng chiến tranh với A-tu-la, dứt sự tranh giành do phiền não, diệt lòng sợ chết, phát nguyện hàng phục ma, dựng lập núi Tu-di của chánh pháp, và làm xong mọi việc cho chúng sinh. Những việc làm như vậy trùm khắp pháp giới.
Từ trên trán hiện ra vô số trăm ngàn ức Phạm thiên, sắc tướng đoan nghiêm, thế gian không ai sánh bằng, dáng vẻ oai nghi lặng lẽ, tiếng nói hay đẹp. Các vị thỉnh Phật thuyết pháp, ngợi khen công đức của Phật, làm cho các Bồ-tát đều vui mừng, làm xong vô lượng việc cho chúng sinh, và đi khắp mọi thế giới mười phương.
Từ trên đầu hiện ra các chúng Bồ-tát nhiều như số vi trần của vô lượng cõi Phật. Vị nào cũng có tướng hảo (các tướng tốt và vẻ đẹp đặc biệt trên thân bậc thánh) trang nghiêm thân, phóng ánh sáng vô biên, nói về đủ loại hạnh. Các vị khen ngợi bố thí, khiến chúng sinh bỏ keo kiệt tham lam, được các thứ báu mầu trang nghiêm thế giới. Các vị tán dương công đức trì giới (giữ gìn giới luật), khiến các chúng sinh mãi dứt các điều ác, trụ nơi giới đại từ đại bi của Bồ-tát. Các vị nói rằng mọi sự hiện hữu đều như giấc mộng, các thú vui dục lạc chẳng có mùi vị gì, khiến các chúng sinh lìa trói buộc của phiền não. Các vị nói về sức nhẫn nhục, khiến chúng sinh được tâm tự tại đối với các pháp. Các vị khen thân sắc vàng, khiến các chúng sinh lìa vết nhơ giận dữ, khởi hạnh đối trị (phép tu để chế ngự, hóa giải phiền não), dứt đường súc sinh.
Các vị khen hạnh tinh tấn, khiến chúng sinh xa lìa sự buông lung của thế gian, siêng năng tu vô lượng pháp mầu. Các vị lại ngợi khen thiền ba-la-mật (pháp tu thiền định đưa đến bờ giác ngộ), khiến tâm chúng sinh được tự tại trong mọi sự. Các vị lại diễn nói bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt thật tướng của các pháp, đưa đến bờ giác ngộ), mở bày chánh kiến (cái thấy đúng đắn), khiến các chúng sinh ưa thích trí tự tại, nhổ bỏ chất độc của các kiến chấp. Các vị lại diễn nói những việc làm tùy thuận thế gian, khiến các chúng sinh tuy đã lìa sinh tử mà vẫn tự tại thọ sinh vào các cõi. Các vị lại thị hiện thần thông biến hóa, nói về sự tự tại đối với thọ mạng, khiến các chúng sinh phát đại thệ nguyện. Các vị lại diễn nói sức thành tựu tổng trì, sức phát sinh đại nguyện, sức làm trong sạch tam-muội, sức tự tại thọ sinh. Các vị lại diễn nói đủ loại trí: trí biết khắp các căn của chúng sinh, trí biết khắp mọi hoạt động của tâm, trí biết khắp mười lực của Như Lai, trí biết khắp sự tự tại của chư Phật. Những việc làm như vậy trùm khắp pháp giới.
Từ đỉnh đầu hiện ra vô số trăm ngàn ức thân Như Lai. Thân ấy không gì sánh bằng, các tướng tốt và vẻ đẹp phụ theo đều trong sạch trang nghiêm, oai quang rực rỡ như núi vàng ròng. Vô lượng ánh sáng chiếu khắp mười phương, âm thanh mầu nhiệm phát ra tràn đầy pháp giới. Các ngài thị hiện vô lượng sức đại thần thông, tuôn mưa pháp khắp mọi thế gian.
Ấy là: vì các Bồ-tát đang ngồi nơi đạo tràng Bồ-đề, các ngài tuôn mưa pháp ‘biết khắp sự bình đẳng’. Vì các Bồ-tát ở ngôi Quán đảnh (bậc thứ mười, cao nhất trong Thập trụ — mười bậc an trụ trên đường tu của Bồ-tát; được rưới nước lên đỉnh đầu như lễ lập thái tử, sắp nối ngôi Pháp vương), tuôn mưa pháp ‘vào cửa phổ môn’. Vì các Bồ-tát ở ngôi Pháp vương tử (bậc thứ chín, như con của vua Pháp), tuôn mưa pháp ‘trang nghiêm khắp’. Vì các Bồ-tát ở ngôi Đồng chân (bậc thứ tám, tâm trong sáng như trẻ thơ), tuôn mưa pháp ‘núi vững chắc’. Vì các Bồ-tát ở ngôi Bất thoái (bậc thứ bảy, không còn lui sụt), tuôn mưa pháp ‘kho biển’. Vì các Bồ-tát ở ngôi Thành tựu chánh tâm (bậc thứ sáu, tâm chân chính đã vững), tuôn mưa pháp ‘cảnh giới khắp’. Vì các Bồ-tát ở ngôi Phương tiện cụ túc (bậc thứ năm, đầy đủ phương tiện), tuôn mưa pháp ‘cửa tự tánh’. Vì các Bồ-tát ở ngôi Sinh quý (bậc thứ tư, như được sinh vào dòng dõi cao quý của Phật), tuôn mưa pháp ‘tùy thuận thế gian’. Vì các Bồ-tát ở ngôi Tu hành (bậc thứ ba), tuôn mưa pháp ‘thương xót khắp’. Vì các Bồ-tát mới học, tuôn mưa pháp ‘kho gom chứa’. Vì các Bồ-tát mới phát tâm, tuôn mưa pháp ‘thu nhiếp chúng sinh’. Vì các Bồ-tát ở giai đoạn tin hiểu, tuôn mưa pháp ‘cảnh giới vô tận hiện khắp trước mắt’.
Vì các chúng sinh ở sắc giới (cõi trời của những vị đã lìa dục nhưng vẫn còn thân hình), các ngài tuôn mưa pháp ‘phổ môn’. Vì các Phạm thiên, tuôn mưa pháp ‘kho khắp’. Vì các vị trời Tự Tại (trời Tha hóa tự tại, tầng cao nhất của cõi dục), tuôn mưa pháp ‘sinh sức mạnh’. Vì các chúng ma, tuôn mưa pháp ‘cờ phướn của tâm’. Vì các vị trời Hóa Lạc (cõi trời tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng), tuôn mưa pháp ‘niệm trong sạch’. Vì các vị trời Đâu-suất, tuôn mưa pháp ‘sinh ý’. Vì các vị trời Dạ-ma (một tầng trời của cõi dục), tuôn mưa pháp ‘vui mừng’. Vì các vị trời Đao-lợi (cõi trời của ba mươi ba vị trời, trên đỉnh núi Tu-di), tuôn mưa pháp ‘mau trang nghiêm cõi hư không’. Vì các vua Dạ-xoa, tuôn mưa pháp ‘vui mừng’. Vì các vua Càn-thát-bà, tuôn mưa pháp ‘bánh xe kim cang’. Vì các vua A-tu-la, tuôn mưa pháp ‘cảnh giới lớn’. Vì các vua Ca-lâu-la, tuôn mưa pháp ‘ánh sáng vô biên’. Vì các vua Khẩn-na-la, tuôn mưa pháp ‘trí thù thắng của mọi thế gian’. Vì các vua loài người, tuôn mưa pháp ‘không ưa đắm’. Vì các vua rồng, tuôn mưa pháp ‘cờ phướn vui mừng’. Vì các vua Ma-hầu-la-già, tuôn mưa pháp ‘nghỉ ngơi lớn’. Vì các chúng sinh địa ngục, tuôn mưa pháp ‘trang nghiêm bằng chánh niệm’. Vì các loài súc sinh, tuôn mưa pháp ‘kho trí tuệ’. Vì chúng sinh ở cõi vua Diêm-la (vua cai quản cõi âm, xét xử người chết), tuôn mưa pháp ‘không sợ hãi’. Vì chúng sinh ở những nơi tai ách hoạn nạn, tuôn mưa pháp ‘an ủi khắp’. Các ngài làm cho tất cả đều được vào chúng hội của bậc hiền thánh. Những việc làm như vậy tràn đầy pháp giới.
Tỳ-kheo Hải Tràng lại từ mọi lỗ chân lông trên thân, mỗi lỗ đều phóng ra những lưới ánh sáng nhiều như số vi trần của a-tăng-kỳ (con số lớn đến không đếm được) cõi Phật. Mỗi lưới ánh sáng có đủ a-tăng-kỳ sắc tướng, a-tăng-kỳ sự trang nghiêm, a-tăng-kỳ cảnh giới, a-tăng-kỳ việc làm, tràn đầy mọi pháp giới mười phương.
Bấy giờ, đồng tử Thiện Tài một lòng quán sát tỳ-kheo Hải Tràng, lòng khát khao ngưỡng mộ sâu xa. Cậu nhớ nghĩ sự giải thoát trong tam-muội ấy, suy nghĩ tam-muội Bồ-tát không thể nghĩ bàn ấy, suy nghĩ biển phương tiện lợi ích chúng sinh không thể nghĩ bàn ấy, suy nghĩ cửa trang nghiêm khắp mà không cần dụng công không thể nghĩ bàn ấy. Cậu suy nghĩ trí trong sạch làm trang nghiêm pháp giới ấy, trí được Phật gia hộ ấy, sức phát sinh sự tự tại của Bồ-tát ấy, sức làm vững chắc đại nguyện của Bồ-tát ấy, sức làm rộng thêm các hạnh của Bồ-tát ấy. Cậu đứng như vậy mà suy nghĩ quán sát, trải qua một ngày một đêm, cho đến bảy ngày bảy đêm, nửa tháng, một tháng, cho đến sáu tháng, rồi thêm sáu ngày nữa.
Qua thời gian ấy, tỳ-kheo Hải Tràng ra khỏi tam-muội. Đồng tử Thiện Tài khen rằng: “Thưa Thánh giả, thật hiếm có lạ lùng! Tam-muội này sâu xa nhất, rộng lớn nhất. Cảnh giới của tam-muội này vô lượng, thần lực khó nghĩ bàn, ánh sáng không gì sánh bằng, sự trang nghiêm không đếm xuể, oai lực khó ngăn được. Cảnh giới của tam-muội này bình đẳng, chiếu khắp mười phương, lợi ích không giới hạn, vì có thể diệt trừ vô lượng khổ của mọi chúng sinh.
Ấy là vì tam-muội này làm cho mọi chúng sinh lìa nghèo khổ, ra khỏi địa ngục, thoát kiếp súc sinh, đóng các cửa hoạn nạn, mở đường lên cõi người và cõi trời, làm cho chúng sinh ở cõi người, cõi trời vui sướng, khiến họ ưa thích cảnh giới thiền định. Tam-muội này làm tăng niềm vui hữu vi (niềm vui trong thế gian), lại chỉ bày niềm vui ra khỏi các cõi hiện hữu (thoát luân hồi). Tam-muội này dẫn khởi tâm Bồ-đề, tăng trưởng hạnh phước đức và trí tuệ, tăng trưởng tâm đại bi, sinh khởi sức đại nguyện, làm sáng tỏ đạo Bồ-tát, trang nghiêm trí rốt ráo, đưa vào cảnh giới Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cầu thành Phật để độ khắp chúng sinh), soi rõ hạnh Phổ Hiền (hạnh nguyện rộng lớn của Bồ-tát Phổ Hiền, tiêu biểu cho sự thực hành), giúp chứng được ánh sáng trí tuệ của các địa Bồ-tát, thành tựu các nguyện và hạnh của tất cả Bồ-tát, và an trụ trong cảnh giới của Nhất thiết trí trí. Thưa Thánh giả! Tam-muội này tên là gì?”
Tỳ-kheo Hải Tràng đáp: “Thiện nam tử! Tam-muội này tên là Phổ Nhãn Xả Đắc (mắt nhìn khắp, buông bỏ mà được) (?), cũng gọi là ‘Ánh sáng trong sạch của cảnh giới bát-nhã ba-la-mật’, cũng gọi là ‘Cửa trong sạch trang nghiêm khắp’. Thiện nam tử! Nhờ tu tập bát-nhã ba-la-mật mà ta được trăm vạn a-tăng-kỳ tam-muội, như tam-muội trong sạch trang nghiêm khắp này.”
Đồng tử Thiện Tài hỏi: “Thưa Thánh giả! Cảnh giới của tam-muội này rốt cuộc chỉ có như vậy thôi sao?”
Hải Tràng đáp:
“Thiện nam tử! Khi vào tam-muội này thì hiểu biết mọi thế giới mà không chướng ngại, đi đến mọi thế giới mà không chướng ngại, vượt qua mọi thế giới mà không chướng ngại, trang nghiêm mọi thế giới mà không chướng ngại, sửa sang mọi thế giới mà không chướng ngại, làm trong sạch mọi thế giới mà không chướng ngại. Thấy tất cả chư Phật mà không chướng ngại; quán sát oai đức rộng lớn của tất cả chư Phật mà không chướng ngại; biết thần lực tự tại của tất cả chư Phật mà không chướng ngại; chứng các sức rộng lớn của tất cả chư Phật mà không chướng ngại; vào biển công đức của tất cả chư Phật mà không chướng ngại; nhận vô lượng pháp mầu của tất cả chư Phật mà không chướng ngại; vào trong pháp của tất cả chư Phật mà tu tập hạnh mầu không chướng ngại; chứng trí bình đẳng chuyển pháp luân của tất cả chư Phật mà không chướng ngại; vào biển chúng hội đạo tràng của tất cả chư Phật mà không chướng ngại.
Quán sát pháp của chư Phật mười phương mà không chướng ngại; dùng đại bi thu nhận chúng sinh mười phương mà không chướng ngại; thường khởi đại từ tràn đầy mười phương mà không chướng ngại; thấy chư Phật mười phương mà lòng không chán đủ, không chướng ngại; vào biển mọi chúng sinh mà không chướng ngại; biết biển căn tánh của mọi chúng sinh mà không chướng ngại; có trí biết sự khác biệt các căn của mọi chúng sinh mà không chướng ngại.
“Thiện nam tử! Ta chỉ biết ánh sáng của một tam-muội bát-nhã ba-la-mật này mà thôi. Còn các vị Bồ-tát thì vào biển trí tuệ, làm trong sạch cảnh giới pháp giới, thông đạt mọi cõi, đi khắp vô lượng cõi nước, tự tại trong tổng trì, tam-muội trong sạch, thần thông rộng lớn, biện tài vô tận, khéo nói về các địa, là chỗ nương tựa của chúng sinh. Ta làm sao biết được hạnh mầu của các vị, nhận rõ công đức của các vị, hiểu được việc làm của các vị, rõ được cảnh giới của các vị, thấu được sức nguyện của các vị, vào được cửa cốt yếu của các vị, đạt được điều các vị đã chứng, nói được các phần của đạo mà các vị tu, trụ được trong tam-muội của các vị, thấy được cảnh giới tâm của các vị, có được trí tuệ bình đẳng mà các vị có?
“Thiện nam tử! Từ đây đi về phương nam, có một nơi tên là Hải Triều. Ở đó có khu vườn tên là Phổ Trang Nghiêm. Trong vườn ấy có vị ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia đã quy y Tam bảo) tên là Hưu Xá. Con hãy đến đó mà hỏi: Bồ-tát học hạnh Bồ-tát, tu đạo Bồ-tát thế nào?”
Khi ấy, ở chỗ tỳ-kheo Hải Tràng, đồng tử Thiện Tài được thân vững chắc, được của báu là pháp mầu, vào cảnh giới sâu xa. Trí tuệ của cậu sáng suốt thấu triệt, tam-muội chiếu rạng, cậu trụ nơi sự hiểu biết trong sạch, thấy được pháp rất sâu, tâm an trụ nơi các cửa trong sạch, ánh sáng trí tuệ tràn đầy mười phương. Lòng cậu vui mừng, hớn hở vô cùng. Cậu gieo năm vóc sát đất, cúi đầu lễ dưới chân vị ấy, đi vòng quanh vô số vòng, cung kính ngước trông, suy nghĩ quán sát, ngợi khen quyến luyến. Cậu ghi nhớ danh hiệu của vị ấy, nghĩ đến dáng dấp cử chỉ, nhớ đến giọng nói, suy nghĩ về tam-muội cùng cảnh giới của đại nguyện và việc làm của vị ấy, nhận lấy ánh sáng trong sạch của trí tuệ vị ấy. Rồi cậu từ biệt ra đi.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm (tên đầy đủ của kinh Hoa Nghiêm; Đại Phương Quảng nghĩa là giáo lý lớn lao, chân chính, rộng khắp; Hoa Nghiêm nghĩa là trang nghiêm bằng hoa), quyển thứ sáu mươi ba.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ sáu mươi bốn.
Tam tạng (bậc thông hiểu cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Thật-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (một nước cổ ở vùng Tân Cương, Trung Quốc ngày nay), vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video