Thiên 10 — Phẩm 10 – Bố thí

 Kinh Đại Phương Quảng Thập Luân, phẩm Bố thí, thứ mười. (Đại Phương Quảng: rộng lớn, ngay thẳng, bao trùm, là tên chung chỉ các kinh Đại thừa. Thập Luân: mười "bánh xe", tức mười nhóm pháp tu có sức lăn tới nghiền nát phiền não, như bánh xe báu của bậc vua chúa. Bố thí: đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người khác.)

 Lại nữa, này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp)! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại giác ngộ, người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) thành tựu mười luân (mười "bánh xe" pháp tu nói trên), thì từ lúc mới phát tâm (lúc mới khởi chí nguyện cầu thành Phật) đã lìa bỏ hết năm dục (năm thứ ham muốn do sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon và cảm xúc êm ái nơi thân gây ra). Vị ấy hơn hết thảy hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự mình giải thoát) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy, cũng chỉ cầu tự giải thoát). Vị ấy cũng có thể làm phúc điền (ruộng phúc: người đáng được cúng dường; ai gieo của cải và lòng kính vào đó thì được phúc, như gieo hạt vào ruộng tốt) cho hai thừa ấy (hai "cỗ xe", tức hai lối tu Thanh văn và Bích-chi Phật).

 Mười điều ấy là gì? Đó là thường bố thí: thức ăn uống, áo mặc, voi ngựa, xe kiệu, cho đến chính thân mình như tay chân, đầu mắt, tủy não, tai mũi, da xương, máu thịt, thứ nào cũng đem cho hết. Khi bố thí thì không tiếc thân mạng, cũng không vì mình mà cầu những điều của thế gian hay niềm vui vượt khỏi thế gian. Vị ấy luôn nghĩ đến việc cứu cho mọi chúng sinh thoát khổ, tu lòng đại từ đại bi (lòng thương yêu lớn, muốn đem vui đến và cứu khổ cho tất cả) và trí phương tiện khéo léo (trí biết dùng cách thích hợp để giúp người).

 Với tấm lòng như thế mà bố thí cho chúng sinh: bố thí vì muốn cho tất cả đều được an vui; bố thí vì muốn diệt kết sử (những phiền não trói buộc và sai khiến tâm, như tham lam, giận dữ, si mê) của mọi chúng sinh; bố thí vì không còn muốn thọ thân đời sau (không còn phải tái sinh trong vòng sống chết); bố thí không với lòng thô tháo; bố thí không có lòng ganh ghét; cho đến với người ăn xin thấp hèn nhất cũng bố thí như vậy. Không vì mong được đền đáp mà bố thí; không vì cầu quả vị Thanh văn, Bích-chi Phật mà bố thí; bố thí vì cầu Nhất thiết chủng trí (trí biết trọn vẹn hết thảy mọi sự mọi lẽ, tức trí tuệ của Phật). Cho đến dù chỉ đối với một người, cũng thường tu bố thí như vậy. Đó gọi là tâm bố thí của Bồ-tát Ma-ha-tát, thành tựu luân thứ nhất, tức sự bố thí trang nghiêm (làm cho hạnh tu đầy đủ, tốt đẹp).

 Bồ-tát như thế, từ lúc mới phát tâm đã có thể làm ruộng phúc lớn cho hết thảy Thanh văn, Bích-chi Phật, nên được giữ gìn, cung kính, cúng dường. Vì sao? Vì hết thảy Thanh văn, Bích-chi Phật chỉ cốt dứt cảnh nghèo khổ của ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, và súc sinh) cho chính mình, chỉ làm lợi cho mình chứ không vì người khác mà tu bố thí. Còn Bồ-tát Ma-ha-tát thì vì dứt khổ não cho mọi chúng sinh, đem lòng đại từ bi thương xót mà bố thí. Vì thế mới có thể làm ruộng phúc cho Thanh văn, Bích-chi Phật.

 Vị ấy không vì mình mà cầu quả báo, chỉ vì niềm vui cao tột bậc nhất mà thường bố thí; trọn không vì đắm say năm dục trong vòng sống chết ở cõi người, cõi trời mà tu bố thí; vì lợi ích mọi chúng sinh, không nghĩ đến điều lành dữ mà bản thân sẽ nhận, mà tu bố thí; vì dứt quả khổ cho mọi chúng sinh mà tu bố thí. Vì Bồ-tát thực hành được Đàn ba-la-mật (sự bố thí trọn vẹn đưa đến bờ giác ngộ; "đàn" là bố thí, "ba-la-mật" là đến bờ bên kia, tức sự tu hành viên mãn) như vậy, nên đủ sức làm ruộng phúc cho Thanh văn, Bích-chi Phật.

 Nếu không đắm nhiễm năm dục của thế gian, vì muốn đầy đủ đại từ đại bi mà bố thí được như vậy, thì gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng gọi là ruộng phúc của Thanh văn, Bích-chi Phật. Giả sử tu vô số việc bố thí mà không dứt năm dục của thế gian, thì không gọi là bố thí, cũng không gọi là Bồ-tát, không thể làm ruộng phúc lớn cho Thanh văn, Bích-chi Phật, không được các bậc hiền thánh công nhận. Vì vậy phải dứt năm dục, bố thí mà không đắm nhiễm. Nếu còn nhiễm năm dục thì không gọi là Bồ-tát, cũng không phải ruộng phúc. Bố thí như thế không diệt nổi một phần nhỏ phiền não, huống gì trừ được hết thảy kết sử và tập khí (thói quen sâu dày còn sót lại của phiền não).

 Lúc ấy Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật) muốn nói lại nghĩa này nên đọc bài kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp) rằng:

 Thành tựu luân bố thí, người trí lòng trong sạch,

 Lìa hết cả năm dục, khiến chúng sinh vui mầu.

 Dẫu cho chỉ chút ít, đều vì trừ các khổ,

 Không để nhận quả nhỏ, đáng làm ruộng phúc cao.

 Dẫu bố thí đủ cách, mà chẳng lìa năm dục,

 Thí ấy thánh không nhận, không vào Quyết định tụ (nhóm người chắc chắn đi đến giác ngộ).

 Bỏ dục mà bố thí, thí ít mà báo nhiều,

 Thanh văn, Bích-chi Phật, đều coi là ruộng phúc.

 Vậy nên phải lìa dục, thường được thí trong sạch,

 Làm an vui chúng sinh, đó là ruộng phúc thật.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát có mười luân pháp thí (bố thí giáo pháp, tức đem lời Phật dạy giảng cho người). Nếu thành tựu được mười luân pháp thí ấy thì mau được Nhật quang tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một chỗ không tán loạn; "nhật quang" là ánh mặt trời, chỉ phép định có sức soi sáng như mặt trời), có thể làm ruộng phúc lớn cho hết thảy Thanh văn, Bích-chi Phật. Mười điều ấy là gì? Đó là: nương theo pháp Phật; nương theo pháp Thanh văn; nương theo pháp Bích-chi Phật; nương theo pháp Ma-ha-diễn (Đại thừa, "cỗ xe lớn" chở mọi chúng sinh đến giác ngộ); nương theo pháp thế gian và xuất thế gian (thuộc về đời và vượt khỏi đời); nương theo pháp hữu lậu và vô lậu (hữu lậu: còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn vào sống chết; vô lậu: hết phiền não, đưa đến giải thoát); tôn trọng cung kính mà nghe nhận tất cả; tùy thuận thọ trì (nhận lấy và gìn giữ) và giảng rộng cho người khác.

 Nếu nói cho người Thanh văn thì nói pháp Tứ đế (bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ, và con đường dẫn đến hết khổ) để đi đến chỗ rốt ráo là Niết-bàn (trạng thái tắt hết phiền não, thoát khỏi vòng sống chết), mà không có lòng ganh ghét, kiêu căng; không vì lợi lộc cúng dường hay mọi thứ danh tiếng; cũng không tự đề cao, không coi thường người khác; luôn vì mọi người mà phát lòng đại từ bi, phân tích giảng giải; không nói cho họ pháp Bích-chi Phật và Đại thừa.

 Nếu nói cho người Bích-chi Phật thì nói pháp Mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sống chết, từ vô minh tức sự mê muội ban đầu, cho đến già chết), để lìa già, bệnh, chết, đến tận cùng của khổ; hoàn toàn không nói cho họ các pháp Thanh văn tiểu thừa ("cỗ xe nhỏ", lối tu chỉ cầu tự mình giải thoát) hay pháp Bồ-tát.

 Nếu nói cho người Đại thừa thì nói Sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu trọn vẹn đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), để đầy đủ các hạnh, chứng đạo vô thượng (đạo giác ngộ cao nhất, tức quả Phật); cũng không nói cho họ pháp Thanh văn, Bích-chi Phật. Chỉ tùy theo điều mà mỗi chúng sinh nên tu mà nói cho họ.

 Đối với lời dạy của các Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến), cho đến một câu, một bài kệ, đều cung kính tôn trọng, trọn không chê bai, cũng không che giấu mà gây trở ngại. Đối với người nói pháp thì xem như Thế Tôn; đối với người nghe pháp thì xem như người bệnh; đối với chánh pháp thì xem như thuốc hay. Lìa bỏ năm dục. Vì muốn nói pháp, lòng thường bình đẳng mà không chấp tướng (không bám vào hình thức bề ngoài). Này thiện nam tử! Đó gọi là mười luân pháp thí của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Nếu Bồ-tát thành tựu mười luân pháp thí như vậy thì mau được Nhật quang tam-muội, có thể làm ruộng phúc lớn cho hết thảy Thanh văn, Bích-chi Phật, thường được mọi người giữ gìn, cúng dường. Lúc ấy Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên đọc kệ rằng:

 Người trí tu pháp thí, giảng nói về ba thừa (ba "cỗ xe": Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát),

 Người chưa đủ pháp khí (người chưa đủ sức tiếp nhận giáo pháp, như đồ chứa chưa đủ lớn), trọn không để chê pháp.

 Thanh văn và Duyên giác (tức Bích-chi Phật, người giác ngộ nhờ quán nhân duyên), nhiều người tu tập theo,

 Bích-chi Phật trí lanh, thì dạy vào Đại thừa.

 Chỉ vì thành pháp khí, chẳng phải pháp không nói càn,

 Tùy căn cơ lanh chậm, dạy dần cho tiến lên.

 Với pháp thường cung kính, tin nhận không chê bai,

 Có ai nói được pháp, cúng dường như Thế Tôn.

 Các chúng sinh nghe pháp, khiến diệt hết phiền não,

 Không tham đắm danh tiếng, lợi lộc mà nói pháp.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video