Phẩm Bản Vô (bản vô: cái "vốn như vậy", tức chân như, tánh chân thật như như, không biến đổi của mọi sự), thứ bảy
Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ "không") bạch Phật: “Thưa Thiên Trung Thiên (trời trong các trời, danh hiệu tôn xưng Phật), các pháp theo thứ lớp, đó là lời của pháp, nên gọi là không tổn giảm. Các pháp không có đầu mối, tướng của pháp không có ngăn ngại. Như pháp hư không thì không sinh; mọi cái sinh đều không thể nắm được. Đó là pháp sinh, nên không có gì để được.”
Các thiên tử ở cõi Dục (các cõi trời còn ham muốn) và các thiên tử ở cõi Phạm thiên (các cõi trời đã lìa ham muốn, thuộc cõi Sắc) cùng bạch Phật: “Người vắng lặng ấy chính là đệ tử Phật. Những gì tôn giả Tu-bồ-đề vừa nói đều là không.”
Tu-bồ-đề nói với các thiên tử: “Đó là thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt (Như Lai, danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như).”
Phật hỏi: “Tu-bồ-đề, thế nào là biết thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt?” Tu-bồ-đề thưa: “Như bản vô của Đát-tát-a-kiệt, đó là lời dạy của Đát-tát-a-kiệt. Tất cả quá khứ, vị lai, hiện tại đều là bản vô.”
Phật nói: “Thuận theo bản vô là thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt. Các pháp cũng là bản vô. Như các pháp là bản vô, Đát-tát-a-kiệt cũng là bản vô. Tất cả bản vô đều là bản vô. Như thế Tu-bồ-đề thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt, không có gì khác. Thuận theo bản vô, đó là lời dạy của Đát-tát-a-kiệt, không khác, không có gì khác. Thuận theo Đát-tát-a-kiệt là thuận theo bản vô; bản vô chính là Đát-tát-a-kiệt. Chỗ đứng của Tu-bồ-đề là thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt.
Như bản vô của Đát-tát-a-kiệt không có ngăn ngại, các pháp cũng là bản vô không có ngăn ngại. Như vậy, Tu-bồ-đề, là thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt. Vì như bản vô của Đát-tát-a-kiệt, nơi pháp cũng là bản vô; chỉ một bản vô, bình đẳng, không khác. Cái ta cũng không có, người làm vốn là không, cũng không có người làm. Tất cả đều là bản vô, mà cũng lại không có bản vô. Như bản vô là bản vô, cái ta cũng vậy; vì thế Tu-bồ-đề thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt.
Như bản vô của Đát-tát-a-kiệt không khác, không có gì khác, vì thế các pháp cũng là bản vô không khác, không có gì khác. Bản vô của Đát-tát-a-kiệt ấy cũng không hoại, cũng không mục nát, không thể nắm được. Như vậy Tu-bồ-đề thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt. Đát-tát-a-kiệt cùng các pháp đều là bản vô, không khác. Cũng không có bản vô nào khác, cũng không có cái gì khác với bản vô; tất cả đều là bản vô. Như chỗ Tu-bồ-đề thuận theo, đã vào nơi vô số người(?) mà cũng không có chỗ vào, đó là thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt.
Đát-tát-a-kiệt là bản vô, cũng không thuộc quá khứ, vị lai, hiện tại. Các pháp đều là bản vô, nên cũng không có quá khứ, vị lai, hiện tại. Như vậy Tu-bồ-đề thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt. Bản vô của Như Lai (một danh hiệu của Phật, cùng nghĩa với Đát-tát-a-kiệt) tức gọi là lời dạy của Đát-tát-a-kiệt; Đát-tát-a-kiệt chính là bản vô. Vị lai cũng là bản vô, quá khứ cũng là bản vô, hiện tại cũng là bản vô. Vì thuận theo bản vô của quá khứ, lời dạy của Đát-tát-a-kiệt là bản vô. Vì thuận theo bản vô của vị lai, lời dạy của Đát-tát-a-kiệt là bản vô. Vì thuận theo bản vô của hiện tại, lời dạy của Đát-tát-a-kiệt là bản vô.
Vì như bản vô của quá khứ, vị lai, hiện tại, lời dạy của Đát-tát-a-kiệt là bản vô. Vì như bản vô của quá khứ, vị lai, hiện tại, lời dạy của Đát-tát-a-kiệt là bản vô bình đẳng, không khác. Như bản vô của các pháp, Tu-bồ-đề cũng bình đẳng không khác như vậy, là thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt bình đẳng không khác.
Đó là bản vô của Bồ-tát chân thật (Bồ-tát: người phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ muôn loài). Bồ-tát tự đạt A-duy-tam-Phật (bậc Phật đã giác ngộ hoàn toàn), và cũng đều là bản vô bình đẳng. Vì như bản vô, liền được tên gọi Như Lai của bản vô(?). Khi ấy mặt đất liền sáu lần chấn động (rung chuyển theo sáu cách). Đát-tát-a-kiệt nhờ bản vô này mà thành, vì thế Tu-bồ-đề thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt.
Lại nữa, Tu-bồ-đề không theo sắc (phần hình chất, vật chất). Tu-bồ-đề không theo thống dưỡng (thọ: cảm giác khổ, vui), tư tưởng (tưởng: sự nhận biết hình tướng), sinh tử (hành: các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết). Cũng không theo đạo Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh). Cũng không theo Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn tái sinh một lần), A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (quả cao nhất của người tu để tự giải thoát, đã dứt sạch phiền não), Bích-chi-Phật (người tự mình giác ngộ không nhờ thầy). Như vậy Tu-bồ-đề thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt.”
Xá-lợi-phất (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) bạch Phật: “Thưa Thiên Trung Thiên, bản vô rất sâu xa.”
Phật nói: “Đúng vậy, bản vô thật rất sâu xa.”
Khi nói về bản vô, ba trăm tỳ-kheo (người nam xuất gia) đều đắc quả A-la-hán. Năm trăm tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia) đều đắc đạo Tu-đà-hoàn. Năm trăm vị trời và người đều đạt vô sở tùng sinh pháp lạc nhẫn (sự chấp nhận, an trú vững vàng trong chân lý rằng các pháp vốn không sinh, tâm không còn lay động). Sáu mươi Bồ-tát đều đắc đạo A-la-hán.
Phật bảo Xá-lợi-phất: “Các Bồ-tát ấy đã cúng dường năm trăm vị Phật trong quá khứ. Họ đều đã bố thí (đem của cải, sức lực giúp người), giữ giới thanh tịnh, thành tựu nhẫn nhục (chịu đựng, không giận), làm việc tinh tấn (siêng năng, không lười), định đầy đủ trong thiền. Nhưng vì không được Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo đưa sang bờ giải thoát, thấy rõ thật tướng của mọi sự) và Âu-hòa-câu-xá-la (phương tiện thiện xảo: sự khéo léo dùng cách thích hợp để tu và độ người), nên dù các Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) ấy có tâm hướng đạo, đã vào không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự là không, không có tướng cố định, không còn mong cầu), nhưng vì lìa phương tiện thiện xảo, nên giữa đường chứng bản tế (thật tế, chỗ tận cùng chân thật; chứng vào đó là nhập Niết-bàn riêng cho mình) mà thành Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát).
Xá-lợi-phất, ví như có con chim lớn, thân dài bốn nghìn dặm, hoặc tám nghìn dặm, hoặc một vạn hai nghìn dặm, hoặc một vạn sáu nghìn dặm, hoặc ba vạn dặm. Nó muốn từ trên trời Đao-lợi (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích cai quản) xuống cõi Diêm-phù-lợi (cõi đất nơi loài người chúng ta ở). Chim ấy không có cánh, lại tự lao mình từ trời Đao-lợi xuống. Thế nào, Xá-lợi-phất, nếu giữa đường chim ấy muốn bay trở lên trời Đao-lợi thì có được không?”
Xá-lợi-phất thưa: “Không được, thưa Thiên Trung Thiên!”
Phật nói: “Chim ấy rơi xuống đất Diêm-phù-lợi, muốn cho thân mình không đau, có thể khiến không đau được không?”
Xá-lợi-phất thưa: “Không thể, thưa Thiên Trung Thiên! Chim ấy rơi xuống thì thân không thể không đau, hoặc chết, hoặc ngất lịm. Vì sao? Vì thân nó rất lớn mà lại không có cánh.”
Phật nói: “Cũng như vậy, Xá-lợi-phất! Dù Bồ-tát Ma-ha-tát suốt số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng bố thí, giữ giới thanh tịnh, thành tựu nhẫn nhục, làm việc tinh tấn, định đầy đủ trong thiền, phát tâm rất lớn, muốn gồm thâu tất cả mà thành A-duy-tam-Phật. Nhưng nếu không được Bát-nhã ba-la-mật và Âu-hòa-câu-xá-la, thì giữa đường sẽ rơi xuống bậc đạo Thanh văn, Bích-chi-Phật.
Cũng như vậy, Xá-lợi-phất! Có Bồ-tát Ma-ha-tát đối với chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại không giữ giới, tam-muội (tâm định, chuyên chú vào một chỗ không tán loạn), trí tuệ, tuệ giải thoát, tuệ thấy biết, mà lại khởi tưởng. Như thế là không giữ giới, tam-muội, trí tuệ, tuệ giải thoát, tuệ thấy biết của Đát-tát-a-kiệt. Vì không biết Đát-tát-a-kiệt mà cho là hiểu, chỉ nghe tiếng "không" rồi tưởng về nó theo như chỗ nghe. Rồi đem đó muốn hướng về A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp của Phật), rốt cuộc không thể được, liền giữa đường dừng ở bậc đạo Thanh văn, Bích-chi-Phật. Vì sao? Vì như thế là không được Bát-nhã ba-la-mật và Âu-hòa-câu-xá-la.”
Xá-lợi-phất bạch Phật: “Con hiểu lời Phật nói rằng, người lìa Bát-nhã ba-la-mật và Âu-hòa-câu-xá-la thì không thể tự đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật, thì nên khéo học Bát-nhã ba-la-mật và Âu-hòa-câu-xá-la.”
Các thiên tử cõi Dục và cõi Sắc cùng bạch Phật: “Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa, khó hiểu, khó rõ. Không thể thong dong, dễ dàng(?) mà được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ.”
Phật bảo các thiên tử: “Đúng vậy, Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa, khó hiểu rõ. Không thể thong dong, dễ dàng mà được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thưa Thiên Trung Thiên, Bát-nhã ba-la-mật khó hiểu rõ. Theo chỗ con hiểu về tuệ này, chính người thong dong, dễ dàng(?) mới có thể được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Vì sao? Vì cũng không có ai ở trong đó đạt A-duy-tam-Phật, nên nói pháp là không, không có gì làm thành A-duy-tam-Phật. Vì pháp là không, nên nơi pháp cũng không thể có ai sẽ làm A-duy-tam-Phật; vì thế các pháp đều là không. Nơi pháp không có gì, đó là lời của pháp. Không có ai làm A-duy-tam-Phật, nên gọi pháp là không. Không có ai làm A-duy-tam-Phật, cũng không có ai đạt A-duy-tam-Phật; hãy nghĩ rằng tất cả các pháp đều là không. Thưa Thiên Trung Thiên, thuận theo điều ấy thì thong dong mà được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật.”
Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: “Như ông nói rằng thong dong mà được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, điều ấy thật khó hiểu. Vì sao? Hư không không nghĩ rằng: ‘Ta sẽ làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật.’ Nếu pháp như vậy thì dễ thành A-duy-tam-Phật. Vậy vì sao các Bồ-tát nhiều như cát sông Hằng lại thoái lui?” Tu-bồ-đề nói: “Nên biết như vầy: ‘Không thong dong thì khó được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ.’”
Tu-bồ-đề hỏi Xá-lợi-phất: “Có phải vì sắc mà thoái lui, không làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?”
Đáp: “Không.”
“Có phải vì thọ, tưởng, hành, thức mà thoái lui, không làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?”
Đáp: “Không.”
“Có sắc nào khác mà đối với pháp lại thoái lui, không làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?”
Đáp: “Không.”
“Có thọ, tưởng, hành, thức nào khác mà đối với pháp lại thoái lui, không làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?”
Đáp: “Không.”
“Bản vô của sắc có thoái lui, không làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?”
Đáp: “Không.”
“Bản vô của thọ, tưởng, hành, thức có thoái lui, không làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?”
Đáp: “Không.” “Thế nào, Xá-lợi-phất, có bản vô nào khác của sắc mà đối với pháp lại thoái lui, không làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?”
Đáp: “Không.”
“Có bản vô nào khác của thọ, tưởng, hành, thức mà đối với pháp lại thoái lui, không làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?”
Đáp: “Không.”
“Thế nào, Xá-lợi-phất, bản vô có thoái lui, không làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?”
Đáp: “Không.”
“Có bản vô nào khác mà đối với pháp lại thoái lui, không làm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?”
Đáp: “Không. Nếu đối với pháp này không thấy có pháp nào thoái lui, thì làm nên A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ.”
Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: “Theo pháp ông nói thì không có Bồ-tát nào thoái lui.”
“Đát-tát-a-kiệt có nói người tu Bồ-tát có ba bậc(?). Nhưng chỉ có một là Phật diễn (Phật thừa: cỗ xe đưa người đến quả vị Phật); Bồ-tát không tính thành ba, như lời Tu-bồ-đề nói.”
Phân-nậu-văn-đà-ni-phất (tức Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử, một đại đệ tử của Phật, giỏi thuyết pháp) nói với Xá-lợi-phất: “Về điều Tu-bồ-đề nói chỉ có một đạo, nên hỏi lại ông ấy.”
Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: “Tôi muốn hỏi về điều ông nói: chỉ một đạo là Phật diễn của Bồ-tát. Tu-bồ-đề, tôi muốn hỏi về điều ông nói: chỉ một đạo là Phật diễn của Bồ-tát.”
Tu-bồ-đề nói: “Thế nào, Xá-lợi-phất, trong bản vô ông có thấy ba đạo, tức là Thanh văn, Bích-chi-Phật không?”
Phật bảo Xá-lợi-phất: “Không thấy trong bản vô có hai việc.”
Tu-bồ-đề nói: “Thế nào, Xá-lợi-phất, bản vô có phải là một không? Vì thế gọi là được. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe bản vô mà tâm không lười biếng, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy rốt cuộc sẽ đạt đến quả vị Bồ-tát.”
Phật nói: “Lành thay, lành thay, Tu-bồ-đề! Điều ông nói không sai khác, đều do uy thần của Phật tạo nên. Đó là bản vô của Bồ-tát Ma-ha-tát, không có gì khác. Nếu Bồ-tát tâm không lười biếng thì rốt cuộc sẽ đạt đến quả vị Bồ-tát.”
Xá-lợi-phất bạch Phật: “Thế nào là Bồ-tát?” Phật bảo Xá-lợi-phất: “Thành tựu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, chính là Bồ-tát.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát? Muốn thành tựu thì nên trụ thế nào?”
Phật nói: “Nhìn tất cả mọi người đều bình đẳng, tâm không phân biệt, không có ý hại ai. Đem lòng từ hướng đến người khác như với chính thân mình, không khác. Tâm mềm mỏng, tâm thêm thương xót, tâm không giận dữ, tâm không ngăn ngại, tâm không quấy nhiễu, nhìn mọi người như cha mẹ mình, không khác. Tâm ấy là chỗ trụ của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nên học như vậy.”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video