Thiên 13 — Quyển 13

 ● QUYỂN MƯỜI BA

○ Thần Quan Công giáng cơ

Cuối đời Minh, thần Quan Công giáng xuống đàn cơ (đàn cầu cơ: lối cầu thần, để thần nhập vào cây bút hay cành gỗ mà viết chữ trên mâm cát), phán về cả cuộc đời của một người học trò rằng: "Làm quan đến Đô đường (cách gọi tôn chức quan lớn trong Đô sát viện; các tuần phủ thường mang hàm này), thọ chỉ đến sáu mươi." Về sau người ấy thi đỗ, quả nhiên làm quan đến Trung thừa (cách gọi chức Tuần phủ, quan đứng đầu một tỉnh). Khi triều ta (nhà Thanh) đã dựng nước, người ấy xin hàng. Chức quan không được thăng thêm, nhưng tuổi đã tám mươi. Một hôm ông tình cờ đến chỗ đàn cơ, đúng lúc Quan Đế lại giáng. Ông tự cho là mình có âm đức (việc thiện làm thầm, được trời ghi nhận) nên sống thêm được, bèn quỳ xuống hỏi: "Quan tước của đệ tử đã ứng nghiệm, nay tuổi thọ lại vượt quá lời phán. Chẳng lẽ việc tu tập để sống lâu là do con người, đến thần thánh cũng có điều không biết chăng?" Quan Đế viết chữ lớn: "Ta cả đời lấy trung hiếu mà đối đãi với người. Biến cố năm Giáp Thân, ngươi tự không chịu chết, thì can gì đến ta?" Bấm đốt tay tính lại, thì năm vua Sùng Trinh chết vì nước chính là năm ông này sáu mươi tuổi.

 ○ Gặp Thái Tuế, Sát thần, họa phúc mỗi khác

Thị giảng (chức quan ở viện Hàn lâm, chuyên giảng sách cho vua) Từ Đàn Trường khi chưa hiển đạt, lên kinh dự thi hội (kỳ thi ở kinh đô để lấy tiến sĩ). Ông đi nhà xí thì thấy một khối thịt lớn, khắp mình có mắt, biết đó là Thái Tuế (vị thần hung theo thuật số; tương truyền có khi hiện dưới đất thành một khối thịt, ai động phải thì gặp họa). Ông nhớ một cuốn sách có nói: "Ai đánh roi Thái Tuế thì thoát được họa", bèn lấy gậy lớn cùng gia nhân lần lượt đánh. Cứ đánh vào một chỗ thì mắt khắp mình nó lại càng nhấp nháy. Năm ấy ông đỗ tiến sĩ.

Nhà Tưởng Văn Túc công đào giếng, được một khối thịt vuông bằng mặt bàn, dao đâm không vào, lửa đốt không cháy, cứ ngọ nguậy cử động, rồi dần dần tan thành nước. Năm ấy Văn Túc công qua đời.

Tông bá (cách gọi tôn chức Thượng thư bộ Lễ) Nhậm Hương Cốc khi chưa hiển đạt, đi trên bờ ruộng, gặp một người miệng ngậm một con dao, hai tay cầm hai con dao, tóc xõa, mặt đỏ, khom lưng đi qua. Ông đi chưa được nửa dặm thì thấy người mặt đỏ ấy vào một nhà có tang, biết đó là Sát thần (hung thần đi theo người chết, gặp phải thì mang họa). Về sau ông vẫn thi đỗ.

Ở Tô Châu có người họ Đường dựng cổng Hiếu tử (cổng đá nhà nước cho dựng để nêu khen người con hiếu thảo), bỗng trong áo mũ thấy một mảnh giấy trắng viết một chữ "Sát", to bằng quả óc chó. Năm ấy nhà ông chết bảy người.

 ○ Quái cá ở Quy An

Tục truyền rằng Trương Thiên Sư (danh hiệu của vị giáo chủ phái Chính Nhất trong Đạo giáo, đời đời do họ Trương ở núi Long Hổ nối nhau làm) không bao giờ đi qua huyện Quy An. Người ta kể: đời trước có một tri huyện Quy An, đến nhận chức được nửa năm. Một đêm đang ngủ cùng vợ, nửa đêm nghe tiếng đập cửa, tri huyện dậy ra xem. Một lát sau ông lên giường bảo vợ: "Chỉ là gió đập cửa, không có gì lạ." Người vợ cho là chồng mình nên vẫn nằm cùng, nhưng thỉnh thoảng thấy trên người ông có mùi tanh, trong bụng ngờ mà không nói ra. Có điều từ đó huyện Quy An được cai trị rất tốt, các vụ kiện tụng đều xử đoán sáng suốt như thần.

 Mấy năm sau, Trương Thiên Sư đi qua Quy An, tri huyện không dám ra đón chào. Thiên Sư nói: "Huyện này có yêu khí." Ông sai người gọi vợ tri huyện đến, hỏi: "Bà có nhớ đêm ngày tháng năm ấy có chuyện đập cửa không?" Bà đáp: "Có." Thiên Sư nói: "Người chồng hiện nay không phải chồng bà, mà là tinh cá quả đen. Chồng trước của bà đã bị nó ăn thịt ngay lúc đập cửa rồi." Người vợ vô cùng kinh hãi, liền xin Thiên Sư báo thù.

 Thiên Sư lên đàn làm phép, bắt được một con cá đen lớn, dài mấy trượng (một trượng chừng hơn ba mét), nằm rạp dưới chân đàn. Thiên Sư nói: "Tội ngươi đáng chém, nhưng tạm xét lúc làm quan huyện ngươi có nhiều việc cai trị tốt, nên đặc biệt tha chết cho." Bèn lấy một cái chum lớn nhốt con cá vào, dùng bùa dán kín miệng chum, chôn dưới đại đường (gian công đường chính của nha huyện), lại đắp đất làm án xử kiện đè lên trên. Con cá van xin thương xót, Thiên Sư nói: "Đợi lần sau ta đi qua đây thì thả ngươi." Người ta bảo vì thế từ đó Thiên Sư không đi qua Quy An nữa.

 ○ Trương Ức Nương

Trương Ức Nương là danh kỹ ở Tô Châu, nhan sắc và tài nghệ hơn hết người đương thời, vốn thân thiết với một người họ Tưởng. Họ Tưởng là nhà giàu lớn, mỗi dịp hoa nở trăng thanh lại cùng Ức Nương đi chơi các núi Quan Âm, Linh Nham, thường cưỡi ngựa sóng đôi. Ức Nương vốn thông minh, muốn gửi thân cho họ Tưởng, nhưng họ Tưởng vợ lẽ nàng hầu rất nhiều nên không mấy để tâm. Vì thế nàng hẹn ước trăm năm với một người họ Trần làm Thông phán (chức quan phụ tá ở phủ) ở Huy Châu. Họ Trần cưới nàng về nhà, họ Tưởng không còn qua lại được nữa, giận lắm, tìm trăm phương nghìn kế chia rẽ, vu cáo nàng tội gian dâm dụ dỗ. Ức Nương bất đắc dĩ phải cắt tóc làm ni cô, cơm áo vẫn nhờ họ Trần chu cấp. Họ Tưởng lại sai người chặn đường cắt đứt việc ấy. Ức Nương nghèo túng cùng quẫn, thắt cổ mà chết.

 Ít lâu sau, họ Tưởng sáng dậy đang ăn cháo, bỗng choáng váng tắt thở, thấy mình đến một nha môn, hai tên lính xốc nách đưa lên. Bên cạnh có người gọi: "Tưởng mỗ, việc của ông phải sáu năm nữa mới xét, sao đã vội đến đây?" Mặt người gọi ấy chính là kẻ môn hạ thường ngày chạy việc cho họ Tưởng, từng được sai đi dò hỏi Ức Nương, đã chết ba năm rồi. Họ Tưởng giật mình tỉnh lại, từ đó tinh thần hoảng hốt, ăn uống kém đi.

 Có đạo sĩ họ Trương ở quán Huyền Diệu, giỏi pháp thuật, lập đàn niệm chú làm phép nhương giải (cúng tế để giải trừ tai họa) cho họ Tưởng. Ba ngày sau, đạo sĩ nói: "Hồn oan đã đến, ta không biết tên họ, thử lấy tấm gương lớn hắt nước trong lên, sẽ có một người con gái hiện hình." Gọi người nhà đến xem, thì rõ ràng là Ức Nương. Đạo sĩ nói: "Thứ ta đủ sức trị được là yêu quái, hồ ly. Còn nay là oán trái giữa trai gái, không phải việc ta trừ được." Rồi phủi áo bỏ đi. Họ Tưởng làm đạo tràng bảy ngày bảy đêm cho Ức Nương, muốn siêu độ (cầu cho hồn người chết được thoát khổ, đi đầu thai) cho nàng, nhưng rốt cuộc vẫn không xua đi được. Ông mời danh y Diệp Thiên Sĩ ở Tô Châu, tặng nghìn lạng vàng. Thế nhưng thuốc chưa kịp đưa đến miệng đã thấy một bàn tay trắng thon đè úp chén xuống, có khi thuốc lại vô cớ tự đổ ra đất. Bệnh họ Tưởng ngày càng nặng, đúng sáu năm thì chết.

 Cháu gọi họ Tưởng bằng ông chú là Y Viên vẫn còn giữ bức chân dung nhỏ của Ức Nương: nàng búi tóc lưới the đen, mặc váy lụa mỏng màu xanh da trời, mày mắt xinh đẹp, tay trái đang cài hoa mà cười, do Dương Tử Hạc thời ấy vẽ.

 ○ Sao bay vào chòm Nam Đẩu

Hàn Thanh Nham, quan Đạo (chức quan đứng đầu một vùng gồm vài phủ) vùng Tô Tùng, thông hiểu thiên văn, từng kể với tôi: "Hồi làm tri huyện Bảo Sơn, tháng sáu tôi đi bắt châu chấu, đến giữa đồng. Canh tư (khoảng 1–3 giờ sáng) thức dậy, ngồi trên ghế xếp đôn đốc thư lại và sai dịch, thì thấy một khách tinh (ngôi sao lạ bỗng xuất hiện trên trời, thường coi là điềm báo) bay vào chòm Nam Đẩu (chòm sao Đẩu, một trong hai mươi tám chòm sao chính của thiên văn Trung Hoa, gồm sáu sao xếp hình cái gáo). Tôi nhớ sách chiêm nghiệm có ghi: 'Ai thấy điềm này, trong vòng một tháng sẽ chết bất đắc kỳ tử. Phép giải là cắt chừng một tấc tóc, đi bước Vũ (lối bước chân đặc biệt của đạo sĩ khi làm phép) theo hướng đông tây ba vòng, thì có thể chuyển họa sang người khác.' Lúc ấy tôi liền đuổi thư lại sai dịch đi chỗ khác, rồi làm theo phép. Ít lâu sau, người lo việc giấy tờ trong nha là Lý mỗ vô cớ lấy dao nhỏ mổ bụng mà chết, còn tôi thì vô sự. Lý vốn là môn sinh mà tôi đã tiến cử bài thi lúc chấm thi, trẻ tuổi mà giỏi văn, không ngờ lại chịu tai họa thay tôi, trong lòng tôi rất buồn." Tôi đùa với Hàn rằng: "Ông nói thuật chiêm nghiệm quả là thần diệu, nhưng như bọn tôi hoàn toàn không biết thiên văn, đêm ngồi thường thấy sao bay qua lại rất nhiều. Nhỡ có ngôi bay vào Nam Đẩu, mà lại không biết phép yểm giải (dùng bùa phép trấn áp, hóa giải điềm dữ), thì phải làm sao?" Ông đáp: "Những người không biết thiên văn như các ông, dù có thấy sao bay vào Nam Đẩu cũng không hại gì."

 Tôi nói: "Thế thì ông hà tất phải biết thiên văn làm gì, thêm ra một chuyện, để rồi tự mình gây họa gây phúc cho người khác?" Hàn cười lớn, không trả lời được.

 ○ Dương Quý phi báo mộng

Đời Khang Hy, tiên sinh Uông Sơn Tiều ở Tô Châu, tên húy là Tuấn, được bổ làm quan huyện Hưng Bình ở Thiểm Tây, ngủ lại ở trạm Mã Ngôi (nơi Dương Quý phi, sủng phi của vua Đường Huyền Tông, bị buộc phải chết). Ông mộng thấy một người con gái dung mạo tuyệt thế, đeo đồ trang sức bằng ngọc và lông chim trả, dâng đơn thưa: "Đất mộ của thiếp bị người ta lấn chiếm, mong quan lớn thương mà xét cho." Uông giật mình tỉnh, hỏi dân địa phương, họ nói: "Ở đây chỉ có đường vào mộ Dương nương nương. Từ khi cải táng thời Đường, nền mộ vốn rộng mấy chục mẫu, nhưng từ đời Tống, đời Minh đến nay, bị người kiếm củi, chăn trâu lấn dần, chẳng còn chút đất nào." Uông cho đo đạc thu hồi lại, quả nhiên có tấm bia cũ còn vùi trong đất bên mộ, đề "Mộ Quý phi họ Dương nhà Đại Đường". Ông bèn cho cắm cột mốc ranh giới riêng, lại mua trăm cây trồng lên, mỗi năm mùa xuân và mùa thu cúng tế hai lần.

 ○ Tào Năng Thủy nhớ kiếp trước

Cuối đời Minh, tiên sinh Tào Năng Thủy sau khi đỗ tiến sĩ, đi qua núi Tiên Hà, thấy cảnh núi sông như thể kiếp trước mình từng đến chơi. Tối nghỉ ở quán trọ, nghe nhà bên có người đàn bà khóc rất thảm thiết. Hỏi ra, người nhà đáp: "Làm giỗ ba mươi năm cho người chồng đã mất." Hỏi ngày tháng năm người ấy chết, thì đúng là ngày tháng năm sinh của tiên sinh. Ông bèn vào nhà ấy, kể ra từng gian phòng, từng lối đi, không sai mảy may. Cả nhà kinh ngạc, xúm lại nhìn ông. Tào cũng thương cảm rơi nước mắt, nói: "Trong thư phòng có mấy chục cây trúc quay về hướng nam, ta còn bản thảo văn viết chưa xong, chẳng biết còn không?" Người nhà đáp: "Từ khi chủ nhân qua đời, sợ phu nhân nhìn thấy thư phòng mà đau lòng, nên đến nay vẫn khóa kín." Tào sai mở ra, thì bụi đóng dày mấy tấc, bản thảo cũ, sách vở bừa bộn vẫn còn nguyên như xưa. Chỉ có người vợ trước nay tóc đã bạc trắng cả đầu, không nhận ra được nữa. Tào chia một nửa gia tài cho bà, để bà sống hết những năm còn lại.

 Tôi xét sách "Văn Uyển Anh Hoa", có bài Bạch Mẫn Trung chép chuyện Thôi Ngạn Vũ làm thái thú Hoạt Châu: Thôi nhớ kiếp trước mình là vợ Đỗ Minh Phúc, bèn cưỡi ngựa đến thẳng nhà họ Đỗ, khi ấy Minh Phúc đã già. Thôi kể lại chuyện cũ, lấy ra cây thoa vàng giấu trong tường, rồi bỏ tiền mua nhà ấy cúng làm chùa, gọi là chùa Minh Phúc.

 Chuyện ấy giống với chuyện này.

 ○ Quán trọ Giang Nam

Tiên sinh Địch Trai khi còn là chư sinh (học trò đã đỗ vào trường huyện, tức tú tài), ở trong hẻm Giả Gia tại kinh đô. Ở đó có một quán trọ hiệu "Giang Nam khách ngụ", nhà chính ba gian, gian giữa rất sạch sẽ mà ít người ở. Tiên sinh ở gian ấy, chẳng thấy có gì lạ. Một hôm ông đi vắng, nhờ một người thân trông coi đồ đạc.

 Đêm ngủ đến canh ba (khoảng 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng), bỗng trong phòng sáng rực, mà lúc ấy không hề có đèn nến. Người thân sợ hãi, vén màn nhìn ra, thấy một người cao lớn, đen sì, tay xách cái đầu của mình, máu chảy ròng ròng, đứng thẳng trước mặt không động đậy, quát: "Ngươi sao dám ở đây?" Người thân chạy bán sống bán chết ra báo chủ quán.

 Chủ quán nói: "Gian này xưa nay không yên, ông cứ nhất định đòi ở, biết làm sao được?"

 Hôm sau tiên sinh về, người thân kể lại đầu đuôi. Tiên sinh nói: "Đây ắt là có ma muốn kêu oan. Ta ở đây, sao nó không hiện hình?" Ông viết một tờ đơn chữ lớn, đốt lên trời, ý rằng nếu ngươi thật có oan thì tối nay đến mà kêu. Đêm ấy tiên sinh lại ngủ ở đó, chưa hết canh một thì quả thấy đúng như lời kể, chỉ khác là con ma cầm cái đầu đẫm máu mà quỳ chứ không đứng. Tiên sinh hỏi: "Ngươi là ai, oan việc gì?" Kẻ cầm đầu lấy tay chỉ vào miệng, tuyệt không nói một lời. Hôm sau thì không thấy nữa.

 Tiên sinh lại có lần dưới trăng trong vườn thấy một khối đen to bằng chậu tắm. Ông đuổi theo đến dưới gốc cây, lấy chân đạp, nó tan theo chân. Hôm sau xem giày tất thì đen như bồ hóng, cả bàn chân cũng đen.

 ○ "Kinh ba uyển tại"

Triều ta, Đồng Quốc Tương làm Tuần phủ Cam Túc, đi theo các trạm đến huyện Phục Khương, mộng thấy thần gọi: "Đi mau! Đi mau!" Đồng không để ý. Tối hôm sau lại mộng như thế, thần còn dặn: "Muốn báo ơn ta, chỉ cần nhớ bốn chữ 'Kinh ba uyển tại' (nghĩa là 'sóng nước Kinh Châu vẫn còn như xưa'; Kinh Châu là đất Quan Vũ từng trấn giữ) là được." Đồng giật mình tỉnh dậy.

 Ông vội vàng đi gấp ba ngày, thì huyện Phục Khương sụt chìm thành hồ. Mãi vẫn không hiểu thần nào đã cứu mình. Về sau đi tuần đến một bến đò hoang ở Kiến Xương, thấy có miếu Quan Công, trên đề bốn chữ "Kinh ba uyển tại". Đồng vào lạy, cho sửa sang lớn, đến nay miếu vẫn còn rực rỡ.

 ○ Quan ngự sử họ Phùng

Thị ngự (cách gọi chức Ngự sử, quan giám sát và can gián) Phùng Tĩnh Sơn ở phố phía tây chùa Vĩnh Quang tại kinh đô. Ông sửa lại thư phòng, đào đất thấy một cỗ quan tài sơn đen, bèn cho dời đi chỗ khác. Đêm mộng thấy có người dâng đơn kêu oan. Lúc ấy ông đang giữ việc tuần tra khu thành Tây, trong mộng cầm đơn ra đọc, thấy đơn tố cáo một viên quan quyền thế đào quan tài, mà tên kẻ bị tố chính là tên mình. Ông giật mình tỉnh dậy rồi sinh bệnh. Đến lúc bệnh nguy kịch, phu nhân nghe trong phòng có tiếng cười nói, tưởng bệnh đã đỡ, vào xem thì thấy một người áo đen xưa nay không quen biết ngồi trên giường, chớp mắt đã biến mất. Ông nói với phu nhân: "Người này là hàng xóm của ta, từng làm Thủ bị (chức võ quan cấp thấp) lo việc chở lương. Chở lương đến kinh thì chết, quan tài để tạm trong ngôi chùa ở phố trước chùa Vĩnh Quang, ngay sát nhà ta mà ta không hay. Nay nghe ta cũng sắp lên đường, nên đến hẹn đi cùng. Hãy đốt vàng mã giúp hắn có tiền tiêu dưới âm phủ." Phu nhân sai người đến phố trước dò xem, thì dấu vết quan tài vẫn rõ ràng, biết là tiên sinh rốt cuộc không qua khỏi.

 ○ "Dược sư phụ"

Con trai của Từ đại tư khấu (tư khấu: tên gọi cổ của chức Thượng thư bộ Hình) ở Côn Sơn, tên chữ là Quan Khanh, hồi nhỏ bị gọi là "Dược sư phụ" (nghĩa là "kẻ đánh thuốc độc thầy"), vì từng đầu độc chết một ông thầy dạy học. Thầy họ Chu, hiệu Vân Hạch. Một ngày trước khi nhận lời mời của quan tư khấu, ông mộng thấy một con trăn lớn nhả ra viên thuốc đỏ, ép ông nuốt, ông đau ruột mà tỉnh. Đến dạy ở nhà họ Từ, ông dạy dỗ Quan Khanh rất nghiêm. Quan Khanh vốn ngỗ ngược, lêu lổng, nên càng bị đánh phạt nặng. Quan Khanh bàn với đầy tớ, bỏ thuốc độc vào cơm, thầy ăn vào mà chết.

 Về sau Quan Khanh làm quan Hàn lâm (quan trong viện Hàn lâm, lo việc văn thư, biên soạn), không đắc chí, thơ văn nhiều lời oán trách, bị người vu hãm, bị giải đến bộ Hình tra hỏi. Gặp quan Tả ty là Dương Cảnh Chấn, Quan Khanh hoảng sợ nói: "Ta chết rồi! Vừa trông thấy, ông ấy giống hệt Chu tiên sinh." Hôm sau xét lại, các quan vì hắn là con quan tư khấu nên có phần nương tay, riêng Dương thì giận dữ tra hỏi, tát vào má mấy chục cái, răng hai bên rụng cả, định án xử chém. Án trình lên liền hành hình, Dương làm quan giám sát việc chém. Nhà họ Từ dò hỏi, thì ngày tháng năm sinh của Dương Cảnh Chấn đúng là ngày tháng năm mất của Chu tiên sinh. Có người nói lại với Dương, Dương cười lớn: "Làm gì có chuyện ấy! Giá ta biết sớm lời này, thì lại phải bẻ cong phép nước mà cứu hắn mới phải." Chuyện này giống chuyện Vương Vũ Tuấn chép trong sách "Thái Bình Quảng Ký".

 ○ Tú tài họ Trang

Hiếu liêm (cách gọi người đỗ cử nhân) Trang Thành ở Thông Châu, đỗ cử nhân năm Mậu Ngọ, lúc trẻ rất đẹp trai. Con gái một người tá điền của ông đem lòng yêu, đến mức sinh bệnh. Lúc sắp chết, cô nói với cha: "Con chết vì tú tài họ Trang. Con muốn lấy tú tài họ Trang, nhưng tự nghĩ nhà mình nghèo hèn, việc ắt không thành, nên buồn bực mà sinh bệnh. Nay dù có chết, xin cha nói tấm lòng này cho tú tài biết, thì con nhắm mắt được." Người cha vội báo cho Trang, Trang đến thăm thì cô đã tắt thở. Khi Trang đi dự kỳ thi mùa thu (tức thi hương, kỳ thi ở tỉnh để lấy cử nhân), gặp cô gái ở cầu Hoài Tân, trông y như lúc còn sống. Vào trường thi, mọi việc nấu cơm pha trà đều thấy cô gái tự tay làm hộ. Năm ấy ông thi đỗ. Mỗi khi ông đi xa, cô gái ắt lại đến. Trang sợ, lập bài vị thờ ở nhà, đề "Người thiếp đã mất, họ mỗ", thấy cô gái đến lạy tạ, từ đó không đến nữa.

 ○ "Ái ái u nhân"

Quan Niết ty (tức Án sát sứ, quan coi việc hình án của một tỉnh) họ Lý ở Thông Châu, tên húy Ngọc Hoành, đỗ tiến sĩ năm Bính Tuất. Lúc trẻ ông thích chơi cầu cơ bằng bút (?). Bỗng một hôm, cây bút tự viết lên không trung: "Kính ta, ta giúp ngươi công danh." Lý lạy hai lạy, cúng bằng thịt gia súc. Từ đó, những buổi hội văn, hễ ra đề xong thì cứ để mặc cây bút viết. Nó lại viết được chữ cỡ thật lớn, ai xin cũng cho. Lý thờ kính hết mực, việc trong nhà ngoài nhà đều hỏi bút rồi mới làm, không việc gì không như ý.

 Những người giỏi văn trong hội mỗi lần đọc bài của Lý đều khen ý tứ nét bút rất giống Tiền Cát Sĩ. Tiền Cát Sĩ tức là Tiền Hi, quan Hàn lâm triều trước. Lý hỏi riêng thần bút, thần cười đáp: "Đúng thế." Từ đó người trong làng đến cầu cơ phần nhiều gọi thần là "Tiền tiên sinh". Mỗi khi đề chữ, ký tên dưới tranh chữ, thần bút không viết tên họ, chỉ viết bốn chữ "Ái ái u nhân" (người ẩn dật hiền hòa). Lý đỗ cử nhân rồi đỗ tiến sĩ, phần lớn nhờ sức thần bút. Về sau làm Án sát, thần còn giúp ông xử án, người trong vùng cho ông là thần. Khi Lý xin về hưu, thần theo về. Một lần Lý đi vắng, con em trong nhà thờ thần không kính cẩn, thần giận, viết thư từ biệt rồi bỏ đi.

 Tôi với con trai ông Lý là Phương Ưng cùng làm quan, chơi thân với nhau, mà Phương Ưng tuyệt không nói với tôi một chữ về chuyện này. Sau khi Phương Ưng mất, thái sử (cách gọi tôn quan Hàn lâm) Hùng Địch Trai, người đỗ cùng khoa với quan Án sát, mới kể cho tôi, lại nói Phương Ưng rất giấu chuyện ấy, vì kẻ làm phật ý thần chính là Phương Ưng.

 ○ Cương thi đi kiếm ăn

Ở Vũ Lâm (tức Hàng Châu), phía trong cửa Tiền Đường có lầu canh, thuê phu canh gõ mõ đi tuần cả trong lẫn ngoài. Việc này do mọi người góp tiền làm, đã có từ lâu. Mùa hè năm Khang Hy thứ năm mươi sáu, phu canh Nhậm Tam đi tuần ngoài ngõ, qua một ngôi miếu nhỏ. Cứ đến canh hai, nghe tiếng mõ thì có một người từ trong miếu đi ra, bước lảo đảo mà nhanh; đến canh năm thì người ấy về miếu trước khi có tiếng mõ. Cứ như thế nhiều lần. Nhậm Tam ngờ nhà sư trong miếu hẹn hò bậy bạ, định rình bắt quả tang để vòi rượu thịt.

 Tối hôm sau, trăng sáng như ban ngày, thấy mặt người ấy khô đen như thịt khô, hốc mắt sâu hoắm, hai vai đeo thỏi bạc mà đi, kêu lách cách, ra vào như trước. Nhậm Tam biết đó là cương thi (xác chết lâu ngày không rữa, cứng đờ, ban đêm biết đi lại), vì bên trong cổng chùa có để một cỗ quan tài cũ, bụi phủ dày cả tấc. Hỏi các sư, họ nói: "Từ đời sư tổ, chẳng biết nhà ai gửi để tạm ở đây." Nhậm kể chuyện với bạn bè, trong đó có kẻ tinh ranh nói: "Tôi nghe ma sợ đậu đỏ, mạt sắt và gạo. Hãy sắm ba thứ này chừng một thăng, đợi nó phá quan tài ra ngoài thì lén rải quanh bốn phía quan tài, nó sẽ không vào lại được." Nhậm làm theo lời, mua đủ ba thứ.

 Đợi đến canh hai đêm ấy, cái xác lại ra. Chờ nó đi xa, Nhậm cầm đèn vào xem, thấy tấm ván vuông phía sau quan tài, tục gọi là "hòa đầu", đã bật ra nằm dưới đất, bên trong trống trơn. Anh bèn lấy ba thứ rải dày quanh quan tài. Xong việc, anh về thẳng lầu canh nằm ngủ. Đến canh năm, có tiếng gọi gắt "Nhậm tam gia". Nhậm hỏi ai, đáp: "Ta là kẻ ngủ giấc dài trong cổng chùa, không có con cháu, lâu nay không được ai cúng tế, nên phải ra ngoài kiếm ăn cho đỡ đói. Nay bị ngươi yểm, không vào được quan tài, ta chết mất.

 Mau dậy quét đậu đỏ, mạt sắt đi cho ta." Nhậm sợ, không dám đáp. Nó lại gọi: "Ta với ngươi có thù oán gì, sao ngươi nỡ ác như vậy?" Nhậm nghĩ: gỡ vây cho nó rồi, nhỡ nó giết mình xong mới vào, thì lấy gì mà chống? Rốt cuộc không đáp. Gà vừa gáy, con ma van nài, rồi chuyển sang chửi rủa, hồi lâu thì im bặt.

 Hôm sau, người qua dưới lầu thấy có cái xác nằm cứng đờ, bèn báo cho mọi người, trình quan, đem xác trả vào quan tài rồi đốt đi. Cả vùng từ đó được yên.

 ○ Cương thi tham của mà chuốc lụy

Ở Thiệu Hưng có anh học trò họ Vương, làm lẫm sinh (học trò giỏi được nhà nước cấp lương) đã nhiều năm, được một nhà giàu trong làng mời làm thầy. Vì nhà cửa chật chội, lại vừa có ngôi nhà mới cách đó chừng một dặm rao bán, chủ nhà bèn mua cho thầy ở, và nói: "Ở nhà dọn dẹp chưa xong, học trò và tiểu đồng sáng mai mới đến trường. Tiên sinh ngủ một mình một đêm, có sợ không?" Vương tự cho mình gan lớn, lại là nhà mới, có gì phải sợ, bèn sai tiểu đồng mang bộ đồ trà dẫn mình đến phòng học.

 Vương xem khắp trong phòng xong, lại ra đứng tựa trước cửa. Lúc ấy trời đã tối, trăng rất sáng, thấy dưới núi có ánh lửa le lói. Anh chạy đến xem, thì ánh sáng phát ra từ một cỗ quan tài gỗ trắng. Vương nghĩ: đây là lửa ma chăng? Lửa ma thì phải xanh biếc, mà ngọn lửa này lại hơi đỏ, chẳng lẽ là khí của vàng bạc? Anh nhớ sách "Trí Nang" có chép: có mấy người Hồ mặc đồ tang khiêng quan tài đi chôn qua loa ngoài thành, lính bắt trộm theo dõi, mở ra thì trong quan tài toàn vàng bạc. Cỗ quan tài này chẳng phải cũng như thế sao? May không có ai, có thể chộp lấy. Anh bèn lấy hòn đá gõ bật đinh, từ phía sau đẩy nắp ra, thì sờ sờ một cái xác, mặt tím tái, bụng phình to, đội mũ gai, đi giày cỏ. Theo tục đất Việt (vùng Chiết Giang), hễ cha mẹ còn sống mà con chết trước thì theo lệ liệm như thế. Vương kinh hãi lùi lại; cứ lùi một bước thì cái xác nhảy một cái, lùi thêm bước nữa thì cái xác bật dậy. Vương ra sức chạy, cái xác đuổi theo sau. Vương vào nhà, lên lầu, đóng cửa cài then. Vừa thở được một hơi, ngờ cái xác đã đi, anh mở cửa sổ ra nhìn. Cửa sổ vừa mở, cái xác ngẩng đầu mừng rỡ, từ ngoài nhảy vào trong nhà. Nó đập liên hồi vào cửa mà không vào được. Bỗng nó kêu thảm một tiếng lớn, ba tiếng kêu thì các cánh cửa đều mở toang, như có người mở cho, thế là nó lên lầu. Vương hết cách, cầm gậy gỗ đứng chờ. Cái xác vừa lên đến nơi, anh liền vụt gậy, trúng vai, thỏi bạc nó đeo rơi vãi xuống đất, cái xác cúi xuống nhặt. Vương nhân lúc nó khom lưng, dồn hết sức đẩy, cái xác lăn xuống lầu. Liền đó nghe tiếng gà gáy, từ đấy im bặt không còn tiếng động gì.

 Hôm sau ra xem, cái xác ngã gãy xương chân, nằm ngang dưới đất. Anh bèn gọi mọi người khiêng đi đốt. Vương than: "Ta vì tham mà dẫn xác lên lầu; xác vì tham mà bị lửa thiêu. Ma còn không được tham, huống chi là người!"

 ○ Tống Lệ Thường bị thổ địa xấu làm liên lụy

Tống Lệ Thường làm Án sát sứ Sơn Đông. Có người cháu trong họ vốn hư hỏng, cùng tổng binh Vu Thất uống rượu cờ bạc, làm điều gian ác. Vu Thất là thổ phỉ ở Sơn Đông cuối đời Minh, đã ra hàng nhà Thanh; tuy làm tổng binh (chức võ quan cao cấp trấn giữ một vùng) nhưng vẫn cậy thế làm ác không chừa. Có người báo chuyện người cháu cho ông biết, ông giận nói: "Thế này ắt sẽ thành họa cho cả nhà! Đợi nó về, phải trói đến nhà thờ họ mà đánh cho chết." Người cháu nghe tin, trốn đến Đức Châu, đêm ngủ trong miếu thổ địa, mộng thấy thần thổ địa bảo: "Ngươi đừng sợ, đại phú quý sắp đến rồi! Hiện Vu Thất đang mưu phản, ngươi mau lên kinh, đến chỗ quan Đề đốc (chức võ quan đứng đầu quân đội một tỉnh hay một vùng) mà tố giác." Thần lại nói: "Dưới đất chỗ kia có chôn trăm lạng vàng, có thể lấy làm lộ phí." Người cháu đào đất, quả được vàng, mừng lắm. Vì oán ông chú, hắn đến chỗ Đề đốc, vu luôn cho chú cùng Vu Thất thông mưu, vì thế Lệ Thường bị bắt giam vào ngục. Chưa đầy mười ngày, Vu Thất quả nhiên làm phản. Người cháu được thưởng công tố giác, còn Lệ Thường thì bị liên lụy vào ngục, về sau cũng được rửa oan (?).

 ○ Lục phu nhân

Phu nhân họ Lục của một vị Phương bá (cách gọi chức Bố chính sứ, quan coi việc hành chính, tài chính của một tỉnh), là con gái nuôi của Thượng thư Cừu Văn Đạt công. Sau khi Văn Đạt công mất, phu nhân lâm bệnh, mộng thấy một cỗ kiệu lớn đi trên mái nhà đến, phía trước có người áo xanh đứng gọi: "Cừu đại nhân sai đến mời." Phu nhân lên kiệu, lâng lâng đi trong mây.

 Đến một ngôi miếu lớn, điện chính nguy nga, bên cạnh có gian phòng nhỏ rất sạch. Văn Đạt công đầu để trần, mặc áo bào bằng lụa tơ tằm, có hai đồng tử hầu, trên án có rất nhiều hồ sơ. Ông nói với phu nhân: "Con có biết bệnh của con từ đâu mà ra không? Đó là nghiệp tội kiếp trước." Phu nhân hoảng hốt (?) thưa: "Cha nuôi có sức giải trừ cho con được không?" Văn Đạt công nói: "Gian chái phía tây ở đây có một người đàn bà đang nằm trên giường, con đến đỡ bà ta dậy. Đỡ dậy được thì bệnh chữa được, không thì ta cũng không cứu được con." Ông sai tiểu đồng dẫn phu nhân sang gian chái tây, quả có chiếc giường vẽ vàng, mắc màn lụa đỏ thắm, chăn nệm rất lộng lẫy, trên giường nằm một xác đàn bà trần truồng, hai mắt trợn trừng, không nói một lời.

 Phu nhân đỡ đến kiệt sức mà cái xác rốt cuộc vẫn không dậy.

 Trở về thưa với Văn Đạt công, ông nói: "Nghiệp tội của con khó tiêu, hãy về nhà nhờ Trương Thiên Sư làm lễ đả tiếu (lễ lập đàn cúng chay của Đạo giáo để cầu giải trừ tai họa) mà giải. Có điều gần đây Thiên Sư làm việc cẩu thả, lộc cũng gần hết rồi. Ngày tháng nọ, ông ta làm văn sớ cúng chay cho nhà Cố Mậu Đức ở Tô Châu, viết sai rất nhiều chữ, Thượng đế rất giận, biết làm sao được!"

 Phu nhân giật mình tỉnh dậy. Vừa lúc Thiên Sư đang ở kinh, bà bèn đem lời ấy nói lại. Thiên Sư lấy tờ sớ cúng chay của nhà họ Cố ra soát, trong bản thảo quả có chữ sai, do một pháp quan (đạo sĩ giúp việc làm phép) viết. Trong lòng ông kinh sợ.

 Không lâu sau, phu nhân mất, Thiên Sư cũng mất. Thiên Sư tên là Tồn Nghĩa. Cố Mậu Đức đỗ tiến sĩ năm Tân Mùi, làm Lang trung bộ Lễ.

 ○ Ngưu Đầu Đại Vương

Dân làng ở Lật Dương là Trang Quang Dụ mộng thấy một con quái trên đầu mọc sừng, gõ cửa đi vào, nói: "Ta là Ngưu Đầu Đại Vương, Thượng đế sai ta đến hưởng cúng tế ở vùng này. Ngươi đắp tượng thờ ta, ắt sẽ có phúc." Trang tỉnh dậy, báo cho dân làng. Làng đang có dịch bệnh, ai cũng nói: "Thà tin là có." Họ góp mấy chục nghìn đồng tiền, dựng ba gian nhà tranh, đắp tượng đầu trâu mình người ngồi trong đó. Từ đó dịch bệnh khỏi hết, người đến cầu con cũng rất linh nghiệm, hương khói rất thịnh. Cứ như thế được mấy năm.

 Trong làng có Chu Man Tử, con trai bị lên đậu mùa, đến miếu, trước bày lễ vật cúng thần, sau gieo quẻ, được quẻ đại cát. Chu mừng, hứa sẽ cho diễn tuồng để tạ ơn. Chưa được mấy ngày, đứa con chết. Chu giận nói: "Ta trông vào con cày ruộng nuôi ta, con chết thì chẳng khác gì ta chết." Rồi dẫn vợ cầm cuốc cào đập vào cái đầu trâu, đập nát thân tượng, phá luôn cả miếu. Cả làng kinh hãi, cho rằng ắt sẽ có tai họa lạ. Thế mà từ đó yên lặng chẳng có gì, thần đầu trâu cũng chẳng biết đi đâu mất.

 ○ Hoa mẫu đơn ở am Thủy Định

Nhị doãn (cách gọi chức Huyện thừa, quan phó của huyện) ở Giang Ninh là Uông Dịch Đường đi thăm bạn ở Cổ Bắc Khẩu, dọc đường nghỉ ở am Thủy Định. Trong am hoa mẫu đơn đang nở rộ, bông to như cái đấu.

 Uông lại gần ngắm nghía. Nhà sư trong am dặn: "Xin đừng hái hoa, hoa có yêu, có thể gây họa." Uông vốn tính cứng cỏi, cười nói: "Tôi vốn không định hái, nhưng đã bảo có yêu thì phải hái thử xem." Ông lấy tay ngắt, bông hoa xoay trái xoay phải, dai như gân trâu, nhất định không đứt.

 Ông rút con dao đeo bên mình ra cắt, hoa chưa đứt mà ngón tay cái đã bị thương, máu chảy ròng ròng. Uông vừa thẹn vừa giận, lấy tay áo bọc chỗ chảy máu, nhịn đau không nói, rồi tay trái nắm (?) lấy bông hoa, tay phải cầm dao cắt vào gốc, rốt cuộc cắt đứt được một cành. Về cắm vào bình, ông khoe với mọi người: "Hôm nay ta bắt được hoa yêu rồi." Định mua thuốc chữa vết thương ở tay, xem kỹ lại thì chẳng có vết dao nào, trên tay áo cũng không có vết máu.

 ○ Ô Đài

Phủ Triệu Khánh ở Quảng Đông tức là Đoan Châu xưa, nơi Bao Hiếu Túc (tức Bao Chửng, vị quan thanh liêm nổi tiếng đời Tống) từng cai trị. Phía sau noãn các (gian nhỏ kín gió phía sau công đường) của đại đường có một cái giếng đen, đậy bằng tấm sắt, nằm ngay lối ra vào bắt buộc phải đi qua; tương truyền Bao công đã nhốt yêu quái trong giếng. Dân gian có câu "Bao thu, Lư phóng, Mã thành hồ" (Bao công thu yêu, họ Lư thả yêu, họ Mã thì thành hồ), ý nói thái thú mà gặp người họ Lư thì yêu sẽ ra, gặp người họ Mã thì giếng sẽ tràn. Nhưng nghìn trăm năm nay chưa từng có người hai họ ấy làm thái thú. Phía đông nha phủ có một tòa lầu cao, gọi là "Ô Đài" (đài đen), dân gian bảo Bao công khi xử án yêu ma đều ngồi trên đài này. Bốn mặt bịt kín bằng gạch đá, hễ mở ra thì sinh chuyện quấy phá. Phàm thái thú đến nhận chức đều phải cúng bằng lễ thiếu lao (lễ vật gồm một con dê và một con lợn), không ai dám mở ra xem.

 Thái thú họ An đời trước có một người quản bếp, say rượu trèo lên nóc lầu, giở ngói nhòm vào, thấy trong đài có ba đống đất xếp theo hình chữ "phẩm" (hai đống dưới, một đống trên), như những nấm mộ nhỏ, chính giữa có một cây nhỏ cành lá xanh tươi, ngoài ra không có gì khác. Đang trố mắt nhìn thì có luồng khí đen bốc lên, người đầu bếp từ nóc lầu lăn ngã xuống đất, vừa run vừa vã mồ hôi, chỉ kể được những gì đã thấy. Đến tối thì kêu gào điên loạn mà chết. Qua một ngày, An công bỗng phát điên, đánh vợ đến chết, lại tự tay giết người thiếp yêu, vì thế bị cách chức, chịu tội.

 Qua hai đời quan nữa, em tôi là Hương Đình ra làm thái thú phủ này, gửi thư về kể như vậy. Tôi nghe xong rất giận, gửi thư đáp: "Chuyện này mà là hoang đường thì còn được; nếu quả thật có, thì thần trên lầu ấy làm trái phép tắc quá lắm, chắc chắn không phải di tích của Bao công! Sao em không dỡ ra mà đốt đi?"

 ○ Xóm Kiến Nương (?)

Năm Ất Dậu đời Thuận Trị, quân triều đình đánh phá Kiến Xương, Ích vương nhà Minh trốn chạy. Viên Trưởng sử (quan đứng đầu bộ máy giúp việc trong phủ một vị vương) họ Lưu, người đất Ngô, trốn vào núi, không biết đi đâu. Con ông là Liễu Tiêu, đi thi ở Ngô Môn (Tô Châu) về, quyết chí đi tìm cha. Lúc ấy phủ vương đã hoang tàn đổ nát, không còn dấu vết gì, anh bèn đến khấn ở đền Trương lệnh công bên sông Hu, mộng thấy thần viết cho hai chữ "Thạch Tế". Tỉnh dậy anh bàng hoàng, không biết đó là đất nào. Gặp một ni cô bảo: "Thạch Tế ở giáp ranh đất Mân (Phúc Kiến) và đất Quảng (Quảng Đông), binh lửa cản trở, khó đi lắm. May có lối tắt, bảy ngày thì tới."

 Anh làm theo lời, trải qua đủ mọi hiểm nguy, rốt cuộc đến được nơi ấy. Cha mẹ anh đang nương nhờ nhà một nông dân họ Diêu. Mẹ con ôm nhau mà khóc. Người cha đã mất, anh bèn chịu tang, đưa mẹ về quê. Xóm ấy tên là "Kiến Nương bảo" (xóm Gặp Mẹ), cái tên đã lạ. Lạ hơn nữa là: khi viên Trưởng sử lánh nạn có mang theo một cuốn gia phả. Năm Mậu Tý, bà mẹ nghe có tiếng động trong rương, tưởng là chuột, mở ra xem thì không có gì, đóng lại thì lại kêu. Một hôm, bà thấy mấy người áo đỏ thong thả từ trong rương bước ra, càng kinh hãi, không lâu sau thì người con hiếu tìm đến.

 Chuyện này chép trong văn tập của Khương Hoàn Minh; Hàn thượng thư đã viết bài văn bia trên mộ để ghi lại.

 ○ Ma hồ đồ

Năm Càn Long thứ ba mươi chín, ở kinh đô có tên vô lại Hàn Lục đánh cha bị thương. Bộ Hình xét rõ, tống giam, nghĩ án chém. Một vị Thị lang (quan phó của bộ) cho rằng chỗ bị đánh không phải chỗ hiểm, muốn giảm tội một bậc. Đại tư khấu Tần công tâu: "Việc này liên quan đến danh phận cha con, lẽ phải xử đúng phép nước." Vua phê y theo lời tâu, sai Lý Hoài Trung ở Ty coi ngục của bộ Hình giám sát việc chém. Ba ngày sau, ma nhập vào người Lý, miệng nói: "Các vị đại nhân đã tha cho ta rồi, mà ngươi lại đến chém ta. Ta chết không cam lòng, nên đến đòi mạng." Người nghe đều kinh hãi, cho rằng con ma này thật hồ đồ, thế mà Lý rốt cuộc cũng không qua khỏi.

 ○ Ma cũng biết sợ kẻ mạnh

Trương Bát Lang có một cô hầu gái là người yêu, sau khi cưới vợ thì bỏ rơi cô. Cô hầu u uất sinh bệnh, lúc sắp chết nói: "Ta không tha cho Bát Lang!" Nói xong thì tắt thở. Bỗng cô lại mở mắt ra nói: "Vận của Bát Lang đang rất thịnh, không báo thù được, ta bắt bà Tám (vợ Bát Lang) cũng thế thôi." Chưa đầy hai năm, vợ Bát Lang chết vì sinh nở.

 ○ Ma tương tư

Trương mỗ ở Nhạc Châu có biệt hiệu là "Quỷ tam gia" (cậu Ba con ma), vì anh đứng thứ ba và là do ma sinh ra. Cha anh là lẫm sinh ở trường phủ, vợ là Trần thị có nhan sắc, bỗng bị yêu ám, tự xưng là tiểu thần ở Vân Dương, ban ngày hiện hình ăn nằm với bà. Người chồng tuy nằm cùng giường mà vô cớ cứ bị tách ra, như có ai cùm tay chân lại. Cả nhà đi khắp nơi xin bùa, chẳng hiệu nghiệm chút nào. Ba tháng sau Trần thị có thai, rồi sinh con. Trên không trung một bầy ma ríu rít tranh nhau đến mừng, ném xuống vô số vàng mã. Người chồng tức lắm, định lên núi Long Hổ cầu cứu Thiên Sư.

 Bỗng một hôm, tiểu thần lảo đảo chạy về, mồ hôi như tắm, nói với người vợ: "Suýt nữa ta gặp họa! Đêm qua ta vào nhà hàng xóm họ Mao của nàng trộm cái chậu vàng, bị bức tranh Chung Quỳ (vị thần chuyên bắt ma, người ta hay treo tranh để trấn trạch) treo trong nhà họ rút gươm đuổi theo. Ta sợ, lại bị thương, bất đắc dĩ phải chạy gấp, ném chậu vàng xuống cái ao phía tây ngõ, thoát về đây. Nàng mau bày rượu cho ta uống cho đỡ sợ." Hôm sau người vợ kể với chồng. Người chồng đến nhà họ Mao dò la, quả nhiên mất chậu vàng, cả nhà đang ầm ĩ, định trình quan bắt trộm. Anh ngăn lại: "Tôi có phép lấy về cho, các ông lấy gì tạ tôi?" Họ Mao mừng lắm, nói: "Nếu lấy lại được chậu vàng, ông muốn gì cũng được." Anh giả vờ làm bộ niệm chú, hồi lâu gọi người nhà họ Mao đi thẳng đến chỗ cái ao, sai người bơi giỏi lặn xuống lấy, quả được chậu vàng.

 Họ Mao mời anh ngồi chỗ trên, hỏi: "Ông muốn lấy gì làm lễ tạ?" Anh cười: "Tôi là người đọc sách, không nhận tiền của, chỉ cần một hai bức tranh chữ nhà ông cất giữ là đủ." Họ Mao đem hết tranh chữ ra, anh chọn một bức hoa phù dung của Văn Trưng Minh (danh họa đời Minh). Nhà họ Mao thấy lễ tạ quá ít, trong lòng áy náy. Anh bèn chỉ bức tranh Chung Quỳ treo trên tường, nói: "Cho tôi thêm bức này, cho đủ hai món, được không?"

 Họ Mao vâng dạ. Anh mang về treo giữa nhà (?), tiểu thần từ đó không bao giờ đến nữa, chỉ nghe trên cây trong vườn có tiếng ma khóc than suốt ba ngày. Người ta gọi là "ma tương tư".

 ○ Quan thần cũng theo lệ đời

Một người họ Giang đỗ cử nhân năm Quý Mão đời Khang Hy, được chọn làm huyện lệnh, đang về chịu tang (theo lệ, quan có tang cha mẹ phải từ chức về nhà để tang). Lúc sắp hết tang để ra làm quan lại, ông mộng thấy một võ sĩ mặc giáp đến, tự xưng là Châu Thương (viên tướng theo hầu Quan Vũ), quần áo như tượng đắp trong các miếu bây giờ, nhưng trẻ và không có râu, tay cầm tấm danh thiếp, trên viết: "Trị niên gia đệ Quan mỗ đốn thủ bái" (nghĩa là: người dân dưới quyền cai trị, lại là em trong chỗ đồng niên, họ Quan, cúi đầu lạy; đây là lối xưng hô khiêm cung theo thói giao thiệp ở chốn quan trường). Ông tỉnh dậy cười lớn, cho rằng Quan Đế cũng làm theo lệ đời. Ít lâu sau, ông được chọn làm tri huyện Giải Lương ở Sơn Tây (quê của Quan Vũ). Ông đến lạy ở Võ miếu (miếu thờ Quan Vũ), thấy bên cạnh có tượng Châu Thương, quả là trẻ và không có râu, mặt mũi giống hệt trong mộng. Ông bèn bỏ lương ra sửa lại miếu thần, về sau mất ngay tại nơi làm quan. Giang công là chú của quan thái thú Cửu Giang (?), chính thái thú kể cho tôi nghe.

 ○ Rọc phách niêm phong bài thi hương

Trình Thúc Tài ở Hoản Giang, tên là Tư Cung, học vấn sâu rộng, nổi tiếng nhờ chú giải văn tứ lục (lối văn biền ngẫu, câu bốn chữ và sáu chữ đối nhau) của Trần Kiểm thảo (Kiểm thảo: chức quan biên soạn ở viện Hàn lâm). Vì ngày thường ông chuộng văn cổ, không thích thời văn (lối văn bát cổ dùng trong thi cử), thầy ông là thái sử Đường Xích Tử trách: "Muốn đỗ đạt mà tiến thân thì không có lối văn này không được. Năm nay là năm vào trường thi, con nên để tâm."

 Rồi ông ép Trình đọc văn của các bậc đại gia như Kim, Trần. Trình vâng dạ, nhưng rốt cuộc vẫn không thích; các sách như "Tứ Thư Thể Chú", đến kỳ thi rồi cũng không giở ra xem.

 Khoa thi năm Mậu Tuất đời Khang Hy, ở Giang Nam đề thứ nhất là "Cử hiền tài, yên tri hiền tài nhi cử chi" (Hãy cất nhắc người hiền tài — làm sao biết ai là hiền tài mà cất nhắc?), đề thứ hai là "Đại tai thánh nhân chi đạo" (Lớn thay đạo của thánh nhân).

 Trình thi xong ba trường, tự nói bài đầu khá đắc ý. Thái sử Đường đọc bài, mừng nói: "Có thể hy vọng đỗ hạng đầu." Trình vội lấy sách "Trung Dung" trên bàn ra xem, sững sờ chán nản nói: "Không trúng dùng nữa rồi (câu nói đùa, chơi chữ với tên sách 'Trung Dung'). Con cứ tưởng câu 'Đại tai thánh nhân chi đạo' nằm sau câu 'lễ nghi ba trăm, uy nghi ba nghìn', nên phần lĩnh đề, xuất đề (các phần dẫn vào và nêu ý đề trong bài văn bát cổ) đều nối tiếp hai câu ấy. Nay mới biết đó là câu mở đầu, thế là cả bài phạm hạ (lấn sang ý của những câu phía sau đề, một lỗi cấm trong văn bát cổ), không đỗ thì còn nói gì nữa." Thái sử Đường cũng thương tiếc than thở.

 Rồi đến khi yết bảng, ông lại đỗ hạng năm. Thái sử Đường không hiểu vì sao bài ấy lại đỗ, đến gặp quan chủ khảo định dò hỏi. Vị chủ khảo vốn đỗ cùng khoa với ông Đường, vừa gặp đã cười nói: "Năm nay trong trường thi có chuyện cười, anh biết chưa?" Ông Đường hỏi cớ sự, chủ khảo nói: "Hoàng thượng có mật chỉ, cho rằng các ám hiệu (dấu hiệu thí sinh lén cài vào bài để quan chấm thi đã được đút lót nhận ra) của thí sinh đều đặt ở ba chỗ là phá thừa (hai câu mở đầu, nói gọn và tiếp nối ý đề), lĩnh đề và xuất đề, nên năm nay đem cả ba chỗ ấy dán kín lại hết. Vì thế mới có bài của Trình mỗ phần lĩnh đề, xuất đề đều phạm hạ cả mà vẫn đỗ vào năm hạng đầu. Sau này khi ma khám (triều đình rà soát lại bài của những người đã đỗ), ắt sẽ bị hạch tội trách phạt, biết làm sao?"

 Ông Đường cười mà không nói. Về sau tiên sinh Thúc Tài quả bị bộ Lại rà soát, phạt không được dự thi một khoa.

 ○ Hai người tên Uông Sĩ Hoành

Đời Thuận Trị, tiên sinh Uông Nhật Hành ở Huy Châu, đêm Nguyên đán mộng thấy bảng trời yết tên: Hội nguyên (người đỗ đầu kỳ thi hội) là Uông Sĩ Hoành. Tiên sinh bèn đổi tên cho khớp với mộng, thế mà suốt đời thi không đỗ. Mãi đến một khoa đời Khang Hy, tiên sinh Uông Thoái Cốc đỗ hội nguyên, tên trên bảng là Sĩ Hoành. Cách nhau hơn bốn mươi năm, tiên sinh Nhật Hành đã mất từ lâu, người cháu nhớ lời ông nói, cùng mọi người than tạo hóa trêu người, mà cũng thấy thật vô vị.

 ○ Sét đánh thổ địa

Đời Khang Hy, quan huyện Thạch Đại là Uông Dĩ Cân vốn thân với người bạn họ Lâm. Về sau họ Lâm chết, làm thần thổ địa ở Thạch Đại. Đêm nào, dù âm dương cách trở, hai người vẫn qua lại vui vẻ như lúc còn sống. Thổ địa nói riêng với Uông: "Nhà anh sắp có nạn, tôi không dám không báo; chỉ sợ báo rồi tôi khó tránh khỏi bị trời phạt." Uông gặng hỏi mãi, thần mới nói: "Lệnh đường thái phu nhân (bà cụ thân sinh của anh) số phải bị sét đánh." Uông kinh hãi, khóc lóc xin cứu. Thổ địa nói: "Đây là kiếp nạn do điều ác kiếp trước, tôi quan nhỏ chức hèn, làm sao cứu được?" Uông khóc xin mãi không thôi, thần nói: "Chỉ có một cách cứu: anh mau dốc hết đạo hiếu mà phụng dưỡng, phàm thức ăn thức uống, màn trướng áo xống của cụ ngày thường, nhất định phải gấp mười lần, cho tiêu phí, ăn uống thật hoang phí, may ra lộc hết thì mất, được chết yên lành, lúc ấy sét có đến cũng vô ích." Uông làm theo, mẹ ông quả nhiên chưa đầy mấy năm thì mất.

 Lại ba năm sau, trời mưa, sét quả nhiên đến, chớp lòe quanh quan tài, đầy phòng mùi lưu huỳnh, nhưng rốt cuộc không đánh xuống, mà phá mái nhà bay ra, đánh thẳng vào miếu thổ địa. Pho tượng nát thành bùn.

 ○ Trương Quang Hùng

Trương Quang Hùng ở Trực Lệ, từ nhỏ đã thông minh tuấn tú. Năm mười tám tuổi, anh ở lầu phía tây đọc sách. Nhà giàu lớn, nhiều hầu gái, nàng hầu, nhưng cha mẹ quản anh rất nghiêm. Đêm mùng bảy tháng bảy, cảm chuyện Ngưu Lang Chức Nữ, anh ngồi ngắm sao, mơ tưởng bậy rằng tối nay liệu có cô hầu nào đến nhòm người đọc sách không.

 Lòng vừa động, đã thấy ngoài rèm có một người con gái đẹp đứng nghiêng mình, gọi mà không thưa. Một lát sau nàng thong thả đến trước mặt. Nhìn kỹ thì không phải hầu gái trong nhà.

 Anh hỏi: "Nàng họ gì?" Đáp: "Họ Vương." Hỏi: "Ở đâu?" Đáp: "Là hàng xóm phía tây nhà chàng. Sớm tối thấy chàng ra vào, yêu dáng vẻ chàng nên đến với chàng." Trương mừng, liền cùng chung chăn gối. Từ đó tối nào nàng cũng đến.

 Có đứa tiểu đồng ngủ cùng phòng, nàng bảo Trương: "Đứa hầu nhỏ không nên ở đây, hãy bảo nó ra chỗ xa mà ngủ, khi gọi mới đến." Trương bảo đứa hầu, nó không chịu, nói: "Đêm nào cũng nghe cậu ở trên gối thì thầm lời ngọt ngào, con ngờ có chuyện gì khác. Ông chủ đã sai con trông nom cậu, con không dám rời xa." Trương đành chịu, đem lời ấy nói với nàng. Nàng nói: "Không cần, nó sẽ tự chuốc khổ." Đêm ấy, đứa hầu chưa ngủ say thì bị một vật gì chộp đi, trói bằng dây, treo lên cây trong vườn phía tây. Nó gào khóc xin cậu cứu mạng. Nàng cười nói: "Nó mà biết tội, chịu tránh xa thì tha cho. Nếu dám tiết lộ để ông chủ biết, sẽ cho chịu khổ gấp đôi." Đứa hầu vâng dạ. Lập tức dây tự cởi, nó đã đứng dưới đất.

 Được hơn một năm, Trương ngày càng gầy yếu. Cha anh hỏi đứa hầu, nó nói chỗ cậu không có chuyện gì, nhưng nét mặt ngượng ngùng, lúng túng. Người cha càng ngờ, tự đến trước thư phòng rình xem. Nghe trong màn có tiếng đàn bà, ông đạp cửa sổ xông thẳng vào, vén màn thì không thấy ai, chỉ ở góc gối có một cây trâm vàng và một đóa hoa sơn tra. Người cha nghĩ chỗ này xưa nay không có hoa sơn tra, ắt là do yêu ma gây ra, giận định đánh Trương. Trương bất đắc dĩ phải nói thật.

 Người cha mời sư có tiếng và pháp quan đến lập đàn niệm chú trấn yểm. Đêm ấy nàng đến khóc, nói với Trương: "Cơ trời đã lộ, xin từ biệt từ đây." Trương cũng đau đớn, lúc chia tay hỏi: "Còn ngày gặp lại không?" Nàng đáp: "Hai mươi năm sau gặp nhau ở Hoa Châu." Từ đó dứt hẳn.

 Sau đó Trương cưới Trần thị, đỗ tiến sĩ, được bổ làm tri huyện Ngô Giang. Rồi được thăng làm tri châu Hoa Châu, thì Trần thị mất. Cha anh ở nhà hỏi cưới tiếp cho anh con gái một người họ Vương, đưa đến nha môn Hoa Châu. Đêm thành hôn, đến lúc cô dâu bỏ quạt che mặt, thì dung mạo cô dâu giống hệt người từng ngủ cùng ở thư phòng năm xưa. Hỏi tuổi thì vừa đúng hai mươi. Có người nói: "Đây là hồ tiên vì cảm tình ái mà đầu thai." Nói đến chuyện ngày trước thì nàng hoàn toàn không nhớ.

 ○ Triệu thị tái hôn thành đôi vợ chồng oán hận

Đời Ung Chính, Bố chánh sứ Trịnh Thiền Bảo có vợ là Triệu thị, nhan sắc và đức hạnh đều tốt, vợ chồng rất mực ân ái. Bà mắc bệnh lao mà mất. Lúc vĩnh biệt, bà thề: "Nguyện đời đời kiếp kiếp làm vợ chồng." Đúng ngày bà mất, nhà một người họ Lưu thuộc Bát kỳ (hệ thống tổ chức quân sự – dân sự của người Mãn và những người đi theo nhà Thanh) sinh một bé gái, vừa sinh ra đã biết nói: "Ta là vợ nhà họ Trịnh." Cha mẹ họ Lưu kinh hãi, cho là quái lạ; từ đó cô bé không nói như vậy nữa.

 Năm tám tuổi, cô bé đi sang nhà họ hàng, giữa đường gặp gia nô nhà họ Trịnh cưỡi ngựa phóng xông vào xe, cô giận nói: "Ngươi là Trịnh Tứ, từ nhỏ đã bán mình cho nhà ta, sao gặp ta mà không xuống ngựa?" Gia nô kinh ngạc, bèn tìm đến nhà họ Lưu, gặp cha mẹ cô, được kể rõ những chuyện lạ lúc cô mới sinh. Cô bé về gặp Trịnh Tứ, hỏi: "Chủ ngươi có khỏe không?" Rồi hỏi hết mọi chuyện về các chị em dâu, người trên kẻ dưới, tôi tớ, ruộng vườn nhà cửa, rõ ràng như vẽ, có cả những chuyện gia nô không biết mà cô biết hết. Gia nô về thưa lại với họ Trịnh. Họ Trịnh cũng đến nhà họ Lưu, cô bé nhìn kỹ rồi khóc, trò chuyện rất lâu. Lúc ấy tướng công Ngạc Tây Lâm cho rằng hôn nhân hai kiếp cũng là điềm lành của thời thái bình, khuyên họ Trịnh cưới cô gái họ Lưu. Năm mười bốn tuổi thì làm lễ hợp cẩn (lễ cưới, cô dâu chú rể cùng uống rượu chung). Lúc ấy họ Trịnh đã sáu mươi tuổi, tóc bạc phơ phơ, lại đã có vợ kế. Cô gái lấy chồng hơn một năm, buồn bã không vui, rốt cuộc thắt cổ chết.

 Viên tử (tác giả tự xưng) nói: Tình đến tột cùng thì nảy sinh duyên, duyên đã trọn thì tình lại dứt, lạ thay!

 ○ Đồng Kỳ Lan

Đồng Kỳ Lan ở Thiệu Hưng, đỗ tiến sĩ năm Càn Long thứ nhất, làm Viên ngoại lang bộ Hộ. Một hôm trực đêm ở nha môn, cùng mấy người đồng liêu uống rượu, bỗng ngửa mặt lên trời kêu: "Sứ giả của trời đến rồi!" Rồi khoác triều phục, lạy hai lạy, cúi rạp xuống đất. Đồng liêu hỏi: "Sứ giả của trời nào?" Đồng cười nói: "Người ta chẳng có hai trời, còn hỏi gì nữa? Trời có một cuộn sắc thư, giống như sắc phong của Trung thư các, có người mặc giáp vàng trong mây đội trên đầu mang đến, sai ta làm thần sông ở cửa cống Hoa Nhi ngoài cửa Đông Tiện. Sắp phải từ biệt các ông rồi." Nói xong thì khóc. Đồng liêu cho là ông bị chứng điên, không để tâm lắm.

 Sáng hôm sau, đại tư nông (cách gọi chức Thượng thư bộ Hộ) Hải Vọng đến bộ, Đồng mặc mũ áo chỉnh tề, vái dài xin từ quan, trình bày đầu đuôi. Hải nói: "Anh là bậc quân tử đọc sách, làm việc sáng suốt nhanh nhẹn, nếu có bệnh thì cứ xin nghỉ, cần gì phải lấy chuyện thần quái làm mê hoặc người khác?" Đồng cũng không cãi, đánh xe về nhà, không ăn không uống, thu xếp việc nhà. Ba ngày sau, ông ngồi ngay ngắn mà qua đời.

 Dân ngoài cửa Đông Tiện nhiều đêm liền nghe tiếng lính hầu hô dẹp đường, tưởng có quan to đi qua, ra xem thì không có ai. Đạo sĩ họ Diệp ở miếu thần sông cửa cống Hoa Nhi mộng thấy thần sông mới đến nhậm chức, da trắng, râu thưa, người không cao quá tầm trung bình, quả đúng là dáng Đồng công.

 ○ Nhà sư chùa Kính Sơn

Hiếu liêm Vương Đỉnh Thực ở Tiền Đường, đỗ cùng khoa Mậu Ngọ với tôi. Từ nhỏ đã thông minh, mười sáu tuổi đỗ thi hương. Ba lần dự thi Xuân quan (thi hội ở kinh đô, do bộ Lễ tổ chức vào mùa xuân) đều không đỗ. Có người họ hàng thân làm quan ở kinh đô giữ ông lại ở nhà mình. Tình cờ ông hơi ốm, liền bỏ cả ăn uống, mỗi ngày chỉ uống mấy chén nước lã, nói với người họ hàng: "Kiếp trước tôi là một nhà sư ở chùa Kính Sơn, tu hành mấy chục năm, gần thành đại đạo. Chỉ vì suốt đời hễ thấy người trẻ tuổi thi đỗ là trong lòng thèm muốn, lại lòng ham giàu sang chưa dứt sạch, vì thế còn phải sa đọa hai kiếp, nay là một kiếp. Không mấy ngày nữa tôi sẽ đầu thai vào một nhà giàu sang, tức nhà họ Diêu ở ngoài cửa Thuận Trị. Ông giữ tôi lại không cho ra khỏi kinh, nghĩ ra cũng là số đã định chăng!" Người họ hàng khuyên giải, Vương nói: "Đi hay ở đều có định số, khó mà ở lâu được, chỉ có ơn cha mẹ sinh thành là chưa dứt ngay được." Bèn xin giấy viết thư từ biệt cha, đại ý nói: "Con bất hạnh chết nơi đất khách xa mấy nghìn dặm, lại tuổi thọ ngắn ngủi, để lại vợ trẻ con thơ làm khổ cha mẹ. Nhưng con không phải con thật của cha mẹ, em con mới là con thật của cha mẹ. Cha có nhớ năm ấy ở quán trà từng uống trà với một nhà sư chùa Kính Sơn không?

 Con chính là nhà sư ấy. Lúc ấy con trò chuyện với cha rất tâm đầu ý hợp, trong lòng nghĩ: cha trung hậu, thật thà, cẩn trọng như thế, sao tạo hóa lại không cho cha có con nối dõi? Một ý nghĩ vừa động, con bèn đến làm con cha. Vợ con cũng là do hồi nhỏ có chút duyên lành. Như hoa trong gương, trăng dưới nước, đều là hợp lại trong chốc lát, sao ở với nhau lâu được? Mong cha đừng coi con là con thật, mau dứt bỏ lòng thương nhớ vướng víu, may ra con tránh được tội." Người họ hàng hỏi: "Ngày nào thì sinh vào nhà họ Diêu?" Vương đáp: "Kiếp này tôi không có tội lỗi gì, chết ở đây thì sinh ở kia ngay, không phải qua vòng luân hồi (vòng chết đi, chịu xét xử rồi mới đầu thai lại)."

 Ba ngày sau, vào giờ Tỵ (khoảng 9–11 giờ sáng), ông xin nước rửa mặt súc miệng xong, ngồi xếp bằng kiểu kiết già (hai bàn chân gác ngửa lên đùi, tư thế ngồi thiền) trên ghế xếp, gọi người họ hàng đến, cười nói vui vẻ như thường, hỏi: "Đã đến giữa trưa chưa?"

 Đáp: "Đúng giữa trưa." Ông nói: "Đến giờ rồi." Rồi chắp tay từ biệt mà qua đời. Người họ hàng đến nhà họ Diêu dò hỏi, quả nhiên đúng ngày ấy sinh một con trai. Nhà ấy làm nghề buôn lừa ngựa, có đến mấy vạn lạng bạc.

 ○ Tú tài họ Giang gửi tiếng nói

Tú tài họ Giang ở Vụ Nguyên, hiệu Thận Tu, tên là Vĩnh, chế được những đồ máy móc kỳ lạ. Ông lấy bong bóng lợn, bỏ vào một hạt đậu nành, thổi căng hơi rồi buộc miệng lại, thì hạt đậu lơ lửng ngay chính giữa. Từ đó ông càng tin thuyết "đất như lòng đỏ trứng gà" (thuyết cổ cho rằng trời bọc lấy đất như vỏ trứng bọc lòng đỏ). Ai muốn làm học trò, ông bắt ngồi nhìn cái bong bóng ấy bảy ngày, không chán không mỏi mới dạy. Nhà ông cày ruộng đều dùng trâu gỗ. Ra ngoài thành thì cưỡi một con lừa gỗ, không ăn cũng không kêu.

 Người ta cho là yêu thuật, ông cười nói: "Đây là phép có sẵn của Vũ hầu (tức Gia Cát Lượng, tước Vũ Hương hầu, từng chế ra trâu gỗ ngựa máy để chở lương), chẳng qua bên trong dùng máy móc thôi, chứ không phải yêu thuật." Ông làm một ống tre, bên trong dùng thủy tinh làm nắp, có chìa khóa để mở. Mở ra rồi nói vào ống vài nghìn lời, nói xong thì đóng lại. Gửi đi trong vòng nghìn dặm, người nhận mở ống ra ghé tai nghe, tiếng nói vẫn còn nguyên, như đang nói chuyện trước mặt; quá nghìn dặm thì tiếng dần tan, không còn nghe đủ.

 Bỗng một hôm ông tự gieo mình xuống nước. Người làng hốt hoảng cứu, ông bị chìm nửa chừng thì được vớt lên. Ông hận lắm, nói: "Nay ta mới biết số mệnh khó tránh.

 Hai đứa con ta đi chơi đất Sở, hôm nay đúng giờ Mùi ba khắc (khoảng hơn 1 giờ chiều) lẽ ra cùng chết đuối ở hồ Động Đình. Ta muốn lấy tấm thân già này chết thay. Nay các ông cứu ta, thì ắt chẳng còn ai cứu được hai đứa con ta nữa." Chưa đầy nửa tháng, tin dữ quả nhiên báo về. Chuyện này do học trò ông là Đới Chấn kể với tôi.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video