Phẩm thứ chín: Làm lợi ích
Bấy giờ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) lại bảo Bồ-tát Hiền Hộ (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh): "Này Hiền Hộ, Ta nhớ thuở xưa, cách nay vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số lớn không đếm được; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), có một vị Phật ra đời, hiệu là Vô Úy Vương Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. (Đây là mười danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý; Ứng Cúng là bậc đáng được cúng dường; Đẳng Chánh Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn; Minh Hạnh Túc là bậc trí tuệ và đức hạnh đầy đủ; Thiện Thệ là bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát; Thế Gian Giải là bậc hiểu rõ thế gian; Vô Thượng Sĩ là bậc cao tột không ai hơn; Điều Ngự Trượng Phu là bậc khéo điều phục con người; Thiên Nhân Sư là thầy của trời và người; Phật Thế Tôn là bậc giác ngộ được thế gian tôn kính.)
"Thuở ấy có một người con nhà trưởng giả (trưởng giả: người giàu có, danh giá) tên là Tu-đạt-đa, cùng hai vạn người đến chỗ Phật Vô Úy Vương. Đến nơi, họ cúi đầu lễ chân Thế Tôn, lễ kính xong lui ngồi một bên. Bấy giờ Tu-đạt-đa thỉnh Vô Úy Vương Như Lai giảng rộng nghĩa sâu của tam-muội này (tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú; ở đây chỉ niệm Phật hiện tiền tam-muội, tức định mà trong đó chư Phật hiện ra trước mặt). Này Hiền Hộ, khi ấy Vô Úy Vương Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác biết người con trưởng giả có lòng tin sâu, ưa muốn được nghe tam-muội này, liền thuận theo mà giảng giải.
"Này Hiền Hộ, Tu-đạt-đa nghe tam-muội ở chỗ Phật ấy xong thì đọc tụng, thọ trì (tiếp nhận, ghi nhớ và giữ gìn), suy ngẫm nghĩa lý, rồi làm đúng như lời dạy. Tu hành rồi, ông lại bỏ nhà xuất gia ngay trong giáo pháp của Vô Úy Vương Như Lai, cạo bỏ râu tóc, mặc áo cà-sa (áo của người xuất gia), suốt tám vạn năm suy ngẫm và giữ gìn tam-muội này. Ông lại nghe tất cả các pháp ở chỗ Vô Úy Vương Như Lai và đều thọ trì hết. Sau đó ông còn đến chỗ nhiều vị Như Lai khác, nghe nói pháp này cũng đều giữ gìn được. Ông gieo các căn lành (gốc rễ của điều lành, tức những việc thiện làm nhân cho quả tốt về sau) ở chỗ chư Phật, thành tựu rộng lớn đến mức không thể nghĩ bàn. Sau đó ông bỏ thân mạng, liền được sinh lên cõi trời Ba mươi ba (tức cõi trời Đao-lợi trên đỉnh núi Tu-di) cùng hưởng quả báo.
"Ngay trong kiếp ấy, ông lại gặp vị Như Lai thứ hai. Vị Như Lai ấy sinh trong dòng Sát-lợi (dòng vua chúa, chiến sĩ ở Ấn Độ xưa), xuất gia thành đạo, hiệu là Điện Đức Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác. Ông lại xuất gia tu hành trong giáo pháp của Điện Đức Như Lai suốt tám vạn bốn nghìn năm, tiếp tục suy ngẫm tam-muội này. Rồi ông lại gặp vị Như Lai thứ ba. Vị Phật thứ ba ấy sinh trong nhà Bà-la-môn (dòng tu sĩ, giai cấp cao nhất ở Ấn Độ xưa), cũng xuất gia thành đạo, hiệu là Quang Vương Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác. Ông lại xuất gia tu hành ở chỗ Như Lai ấy, cũng trong tám vạn bốn nghìn năm luôn suy ngẫm tam-muội này.
"Này Hiền Hộ, người con trưởng giả Tu-đạt-đa ấy, từ đó về sau trải hơn một trăm kiếp, liền thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật). Này Hiền Hộ, ông nên biết, người con trưởng giả Tu-đạt-đa thuở ấy đâu phải ai khác, chính là Nhiên Đăng Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác trong quá khứ (vị Phật đời trước đã báo trước rằng Phật Thích-ca sẽ thành Phật). Vì vậy Hiền Hộ nên biết, người con trưởng giả Tu-đạt-đa ấy nhờ có lòng yêu thích Pháp như thế, lại có hạnh cầu Pháp như thế, nên đã mau thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
"Lại nữa, Hiền Hộ, nay ông hãy xem tam-muội vua này (vua của các tam-muội) làm được bao nhiêu việc lợi ích lớn lao cho các Bồ-tát và chúng sinh: đó là vì nhờ nó mà đạt được địa vị trí tuệ của tất cả chư Phật, lại thâu nhận được biển kiến thức nghe học rộng lớn của tất cả chư Phật. Vì vậy, Hiền Hộ, các ông hãy siêng năng tìm cầu tam-muội này, thường ưa nghe, đọc tụng, thọ trì, suy ngẫm và tu hành. Nghe và tiếp nhận rồi, lại hãy vì người khác mà đọc tụng, thọ trì, giảng giải nghĩa lý, khiến người khác cũng siêng năng tìm cầu, đều được nghe và tiếp nhận, giữ chánh niệm (nhớ nghĩ đúng đắn) mà suy ngẫm, tu hành đúng như lời dạy. Vì sao vậy? Hiền Hộ, nếu ai siêng năng tìm cầu, đọc tụng, thọ trì, giữ chánh niệm tu hành và truyền bá rộng rãi tam-muội này, thì không lâu sẽ chứng được trí của chư Phật: trí của các Như Lai, trí đại tự tại, trí không thể nghĩ bàn, trí không thể cân lường, trí vô đẳng đẳng (trí không gì sánh bằng, chỉ ngang với chư Phật), nhất thiết trí trí (trí biết hết tất cả, trí cao tột của Phật), cho đến đạt được trí bất cộng (trí riêng của Phật, không chung với ai khác).
"Này Hiền Hộ, nếu có người khéo giảng nói, người ấy nên nói đúng rằng: 'Tam-muội này chính là con mắt của tất cả Bồ-tát, là cha của các Bồ-tát, là mẹ của các Bồ-tát, ban được trí tuệ của chư Phật cho tất cả các Bồ-tát.' Này Hiền Hộ, nói như vậy là khéo nói, là đúng lúc khéo nói về tam-muội này. Này Hiền Hộ, nếu có những người nam, người nữ khéo nói, họ nên nói đúng rằng: 'Tam-muội này chính là Phật tánh, chính là Pháp tánh, chính là Tăng tánh (bản chất chân thật của Phật, của Pháp, của Tăng); chính là địa vị Phật, là biển nghe học rộng lớn; là kho vô tận của hạnh đầu-đà (lối tu khổ hạnh, sống đơn sơ, ít ham muốn), là kho vô tận công đức của hạnh đầu-đà, là kho vô tận công đức của chư Phật; là kho vô tận sinh ra nhẫn sâu xa (nhẫn: sự chấp nhận và an trụ vững vàng vào chân lý), sinh ra lòng đại từ, sinh ra lòng đại bi, sinh ra Bồ-đề (sự giác ngộ).' Này Hiền Hộ, đó là khi họ khéo nói về tam-muội này. Này Hiền Hộ, nếu có người khéo giảng nói tam-muội này, người ấy nên nói đúng rằng: 'Tam-muội vua này phá được bóng tối của tất cả các pháp, tạo ra được ánh sáng lớn của tất cả Pháp.' Hiền Hộ, đó là người khéo nói về tam-muội.
"Này Hiền Hộ, ông nên xem niệm Phật hiện tiền tam-muội của Bồ-tát này làm lợi ích lớn cho chúng sinh. Cho đến tất cả các Bồ-tát, ngay khi đang ở cõi này, mà thấy khắp chư Phật Thế Tôn trong tất cả thế giới mười phương, đến chỗ chư Phật cung kính lễ bái, nghe chánh pháp, cúng dường chúng tăng, mà cũng không tham đắm. Này Hiền Hộ, vì lẽ ấy, các Bồ-tát nếu muốn thành tựu tam-muội vua này, phải luôn chuyên tâm, siêng năng quán sát bốn niệm xứ (bốn đối tượng quán chiếu để giữ chánh niệm: thân, thọ tức cảm giác, tâm, và pháp tức mọi hiện tượng).
"Này Hiền Hộ, thế nào là Bồ-tát quán bốn niệm xứ? Hiền Hộ, Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc đã tu hành lâu dài, có công đức lớn) phải luôn chuyên tâm quán sát hoạt động của thân, mà rốt cuộc không thấy có thân nào cả. Phải luôn chuyên tâm quán sát hoạt động của thọ (các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), mà cũng không thấy có thọ nào cả. Phải luôn một lòng quán sát hoạt động của tâm, mà cũng không thấy có tâm nào cả. Phải luôn một lòng quán sát hoạt động của pháp, mà cũng không thấy có pháp nào cả. Này Hiền Hộ, những việc như thế ai có thể tin? Chỉ có các bậc A-la-hán đã dứt sạch lậu (A-la-hán: bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử; lậu: phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm tâm) và các Bồ-tát A-bệ-bạt-trí (bậc Bồ-tát không còn thối lui trên đường thành Phật) mà thôi.
"Này Hiền Hộ, ở đây, tất cả phàm phu ngu mê, đối với niệm Phật hiện tiền tam-muội, phải luôn suy nghĩ rằng đối với chư Phật Thế Tôn không được sinh lòng bám chấp. Lại phải suy nghĩ rằng chư Phật Thế Tôn nói pháp như thế cũng không được bám chấp. Lại phải suy nghĩ rằng việc ta nghe pháp và mọi việc ta làm đều không được bám chấp. Vì sao? Hiền Hộ, vì các pháp đều là không (không có tự tánh thật), xưa nay vốn không sinh. Hiền Hộ, các pháp không thể nghĩ tưởng, vì không có chỗ để nghĩ tưởng. Hiền Hộ, các pháp xa lìa, vì dứt hết tâm tưởng. Hiền Hộ, các pháp không thể nắm giữ, vì chân như (bản tánh chân thật, như như không đổi của mọi vật) không thể nắm bắt được. Hiền Hộ, các pháp không nhiễm, vì như hư không. Hiền Hộ, các pháp trong sạch, vì xa lìa chúng sinh. Hiền Hộ, các pháp không đục, vì nhân duyên đã diệt. Hiền Hộ, các pháp là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), vì không thể tìm được phúc-già-la (cái 'người', cái 'ta' bền chắc đi qua các đời). Hiền Hộ, các pháp chính là tướng Niết-bàn (trạng thái vắng lặng, dứt sạch phiền não và khổ đau), vì bản tánh vốn trong sạch. Hiền Hộ, các pháp không có gì cả, vì mọi vật đều không thể nắm bắt được.
"Vì vậy, Hiền Hộ, các Bồ-tát nếu muốn suy ngẫm tam-muội này, không thể dùng tướng sai khác mà vào được, vì đây là tướng không có gì để đạt (?). Họ được thấy chư Phật, giữ chánh niệm về chư Phật mà hòa hợp tương ưng. Họ cũng được suy ngẫm các phần trợ giúp Bồ-đề (các pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ), nhớ nghe chánh pháp, suy lường phân biệt, tu phần chọn lựa pháp trong các phần Bồ-đề (dùng trí tuệ phân biệt đúng sai), mà không thấy có tự thân, cũng không cho là chứng được pháp nào.
"Vì sao? Hiền Hộ, ở đây không thể nhờ hình sắc mà thấy Phật; không thể nhờ âm thanh mà nghe Pháp; không thể dùng lòng mong cầu đền đáp mà thành tựu đàn ba-la-mật (sự bố thí hoàn hảo đưa đến bờ giác ngộ); không thể vì ưa đắm các cõi sinh tồn mà đầy đủ thi ba-la-mật (sự giữ giới hoàn hảo); không thể vì keo kiệt giấu pháp mà được Niết-bàn; không thể vì bám chặt ý tưởng về phúc-già-la mà được nghe học rộng; không thể vì bám víu vào các việc tạo tác mà xa lìa được mọi việc; không thể vì ưa đắm chỗ ở mà chứng quả; không thể vì chiều theo tham ái mà răn được lỗi lầm; không thể vì thường ưa tranh cãi mà thành tựu các nhẫn (sự nhẫn nhục và sự an trụ vững vàng vào chân lý); không thể vì thường làm nghiệp ác mà được quả lành. Không thể là người Thanh văn thừa (người tu theo lời Phật dạy chỉ cốt tự giải thoát cho mình) mà chứng được niệm Phật tam-muội của Bồ-tát, cũng không thể được các nhẫn của Bồ-tát. Cũng không thể vì ganh ghét, bám chấp mà được không tam-muội (định quán chiếu lẽ mọi vật không có tự tánh). Cũng không thể vì chạy theo ái dục mà vào được xa-ma-tha (định "chỉ", tức sự dừng lặng tâm ý). Cũng không thể vì lười biếng mà chứng được các thánh đạo (con đường của bậc thánh). Cho đến không thể không buông bỏ các ý niệm khác và các vật mà thành tựu được sự suy ngẫm này.
"Này Hiền Hộ, vì vậy nay Ta đem tam-muội này giao phó cho các vua trời trong thế gian thọ trì, giữ gìn; cũng giao cho ông, để về sau truyền bá, đừng để đứt đoạn."
Khi Thế Tôn nói pháp này, có tám na-do-tha (một con số rất lớn, thường hiểu là trăm triệu hay nghìn ức) thiên tử (các vị trời) ở cõi Dục và cõi Sắc (cõi Dục: cõi còn ham muốn; cõi Sắc: cõi trời đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình) đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; lại có vô lượng trăm nghìn người cũng phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Những người ấy, trong đời tương lai, sau khi trải qua số kiếp nhiều như cát sông Hằng, đều sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cùng một danh hiệu là Chánh Giải Thoát Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác; thời gian ở đời giáo hóa và tuổi thọ cũng bằng nhau.
"Này Hiền Hộ, chỉ nhờ mới phát tâm Bồ-đề mà còn được vô lượng công đức như thế, đầy đủ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; huống chi những người đã cúng dường Ta thuở Ta tu hạnh Bồ-đề, lẽ nào họ lại không mau thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Này Hiền Hộ, lại có vô lượng vô biên chúng sinh nghe nói pháp này mà được con mắt trí tuệ trong sạch (thấy rõ chân lý); lại có tám trăm vị tỳ-kheo (người nam xuất gia) dứt sạch các lậu, tâm được giải thoát."
Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này cho rõ, liền nói kệ (lời tụng có vần điệu):
Ai sẽ thọ trì tam-muội này, khối phước đức của người ấy không thể đo lường;
giới hạnh những người ấy không chút bụi nhơ, tâm gốc trong sạch như gương.
Ai sẽ thọ trì tam-muội này, sự nghe học sâu rộng không bờ bến;
trí tuệ tự nhiên không thiếu hụt, công đức tràn đầy như trăng sáng.
Ai sẽ thọ trì tam-muội này, được thấy chư Phật không thể nghĩ bàn;
dùng trí tuệ quán sát pháp hiếm có, được các bậc không thể nghĩ bàn che chở.
Ai thường thọ trì tam-muội này, người ấy đã từng thấy vô lượng Thế Tôn;
các Phật ấy nói pháp khó cân lường, người ấy đều vâng theo và cúng dường.
Ai thọ trì được tam-muội này, người ấy làm ngọn đèn sáng cho thế gian;
dùng lòng đại bi như thế cứu vớt chúng sinh, và cúng dường tất cả Thế Tôn.
Ai thọ trì được tam-muội này, sẽ gặp vô số bậc thánh tôn trong tương lai;
nếu có Bồ-tát nào muốn thấy các Ngài, hãy đem lòng tin trong sạch mà cúng dường.
Ai thọ trì được tam-muội này, người ấy được lợi ích thù thắng khó nghĩ bàn;
khéo sinh xuống cõi người, thường được xuất gia, khéo đi khất thực (xin ăn để nuôi thân tu hành).
Ai giữ gìn được tam-muội này, người ấy nhận nhiều phước không thể nghĩ bàn;
lại giữ gìn được pháp này cho đời sau, được công đức ấy là lợi ích tột cùng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video