Thiên 8 — Phẩm 6: Quán sát (phần còn lại)

 Phần còn lại của Phẩm Quán Sát (quan sát, quán tưởng)

 "Lại nữa, các đức Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) vì sắc (phần hình chất, thân thể) vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy, hoàn toàn trong sạch) nên thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ) cũng vô lậu, cho đến hành (các tạo tác của tâm) và thức (sự nhận biết) cũng vô lậu. Lại nữa, giới của các đức Như Lai cũng vô lậu; tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú) và trí tuệ của các Ngài cũng vô lậu; cho đến giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử) và giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ ràng rằng mình đã giải thoát) cũng vô lậu. Như thế cho đến các đức Như Lai, và mọi lời nói của các đức Như Lai — đã nói, đang nói, sẽ nói — cùng tất cả các pháp, thảy đều vô lậu.

 Hiền Hộ (vị Bồ-tát tên Hiền Hộ, người thưa hỏi Phật trong kinh này)! Tất cả Phật pháp như thế, người trí có thể thông đạt, kẻ ngu không thể biết. Người ấy nếu quán được như vậy, thì tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được. Thế nào là không thể nắm bắt được? Nghĩa là: ai có thể chứng — không thể nắm bắt được; chứng như thế nào — cũng không thể nắm bắt được; do đâu mà chứng — cũng không thể nắm bắt được. Người ấy quán như thế rồi, cứ như vậy mà nhập định tịch diệt (định vắng lặng, dứt mọi vọng niệm), phân biệt các pháp mà cũng không phân biệt các pháp. Vì sao vậy? Vì các pháp vốn không có.

 Hiền Hộ! Ví như lửa chưa cháy lên, có người nói: 'Hôm nay ta dập tắt trước ngọn lửa này.' Hiền Hộ, ý ông thế nào? Lời người ấy nói có thật không?"

 Hiền Hộ đáp: "Không, bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)."

 Phật bảo Hiền Hộ: "Cũng vậy, các pháp từ xưa đến nay rốt cuộc không có gì để đạt được. Sao nay lại nói thế này: 'Ta có thể chứng biết tất cả các pháp, ta có thể thông đạt tất cả các pháp, ta có thể giác ngộ tất cả các pháp, ta có thể cứu độ tất cả chúng sinh ra khỏi sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt)'? Đó chẳng phải là lời đúng. Vì sao vậy? Vì trong pháp giới (toàn thể thực tại xét theo bản tánh chân thật của nó) vốn không có các pháp, cũng không có chúng sinh, thì nói cứu độ ai? Chỉ là trong thế đế (chân lý quy ước, nói theo cách hiểu thông thường của thế gian) mà nói cứu độ theo nhân duyên mà thôi. Hiền Hộ, ý ông thế nào? Người nói như thế có đúng thật không?"

 Hiền Hộ đáp: "Không, bạch Thế Tôn."

 Phật bảo Hiền Hộ: "Vì thế, các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành, tin theo Phật pháp) ấy, nếu muốn thành tựu bồ-đề (sự giác ngộ) vô thượng, cho đến muốn thành tựu bồ-đề của Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật dạy) hay bồ-đề của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), đều nên quán tất cả các pháp như thế. Khi quán như thế thì nhập vào định vắng lặng, không có phân biệt mà cũng chẳng phải không phân biệt. Vì sao vậy? Hiền Hộ! Vì tất cả các pháp ấy đều không có gì, không sinh ra. Nếu nhất định có phân biệt thì đó là một bên (một cực đoan); nhất định không phân biệt lại là một bên khác. Còn đối với hai bên ấy thì chẳng phải có định vắng lặng, cũng chẳng phải không có định vắng lặng (?); không có chỗ để suy lường, không có chỗ để phân biệt, không có chỗ để chứng biết, không có chỗ để toan tính, không có chỗ để gom góp, không có chỗ để nghĩ nhớ, không có chỗ để phát khởi. Hiền Hộ! Đó gọi là trung đạo (con đường giữa, không rơi vào hai cực đoan). Còn những gì có thể đếm, có sự việc, có nơi chốn… đều chỉ là nói theo thế đế mà thôi.

 Lại nữa, Hiền Hộ! Trong đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, cái thật rốt ráo) chân thật ấy, dù là giữa hay là bên đều không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Hiền Hộ! Vì tất cả các pháp giống như hư không, xưa nay vắng lặng, chẳng đoạn chẳng thường (chẳng phải mất hẳn, cũng chẳng phải còn mãi), không có gom góp, không có chỗ trụ, không có chỗ nương tựa, không tướng, vô vi (không do nhân duyên tạo tác nên), không có số đếm. Hiền Hộ! Cái không thể đếm thì làm sao gọi là có? Vì không thể đếm nên không vào trong số đếm; vì không vào trong số đếm nên cho đến không có cả sự tính toán của trí, không có tên gọi lời nói.

 Hiền Hộ! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn, chỉ các Bồ-tát có công hạnh cao) ấy khi quan sát các đức Như Lai như thế thì không được chấp trước. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không có chỗ để chấp trước; vì không có nơi chốn nào có thể chấp trước, cũng không có gốc rễ nào có thể cắt đứt; vì đã diệt trừ gốc rễ nên không có chỗ nương tựa. Hiền Hộ! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nên suy ngẫm như thế về tam-muội các đức Phật hiện ra trước mắt. Nếu đã thấy các đức Như Lai như thế, thì không nên nắm lấy, không nên chấp giữ. Vì sao vậy? Hiền Hộ! Vì tất cả các pháp đều không thể chấp giữ, giống như hư không, thể tánh vắng lặng.

 Hiền Hộ! Ví như chiếc chùy bằng vàng đặt vào trong lửa, khéo dùng lò và ống bễ (?) nung chảy, luyện đúc, cháy rực nóng bỏng; lại như viên sắt vừa lấy ra khỏi lửa, lửa đỏ rực hừng hực, người có trí không nên cầm chạm vào. Vì sao vậy? Vì sắt chảy, vàng rực, chạm vào thì bị bỏng cháy. Cũng vậy, Hiền Hộ! Bồ-tát quán Phật không nên nắm lấy chấp trước, việc ấy giống như thế. Vì vậy, Bồ-tát khi quán sắc của Phật không nên sinh chấp trước; quán thọ, cho đến hành, thức cũng như vậy, không nên sinh chấp trước. Lại nữa, Bồ-tát ấy khi quán giới cũng không nên chấp trước; quán định, cho đến trí tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến cũng như vậy, không nên chấp trước. Vì sao vậy? Vì người chấp trước rốt cuộc không thể lìa khỏi các pháp khổ của sinh tử, bởi các pháp khổ ấy đều do chấp trước mà có. Vì thế, Bồ-tát khi quan sát các đức Như Lai như thế, không nên sinh ý tưởng chấp trước.

 Hiền Hộ! Tuy không chấp trước, nhưng nên siêng năng tìm cầu công đức (phước lành và năng lực tốt đẹp có được nhờ tu tập) thù thắng mầu nhiệm của chư Phật Thế Tôn, tức là: trí của Phật, trí của Như Lai, trí rộng lớn, trí tự nhiên (trí tự có, không do thầy dạy), trí tự tại, trí không thể nghĩ bàn, trí khó cân lường, trí không gì sánh bằng, và trí của bậc biết tất cả. Nếu muốn cầu nhập vào những trí như thế, thì phải thường tinh tấn, siêng năng suy ngẫm, quán sát tam-muội thấy Phật."

 Khi ấy, đức Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này cho rõ thêm, liền dùng kệ (bài thơ tụng) mà nói:

 Ví như gương sáng và chậu dầu, người nữ trang điểm soi bóng hình mình,

 Kẻ ngu thấy vậy sinh lòng đắm nhiễm, chạy rong khắp nơi để cầu dục lạc.

 Họ ở nơi không có mà sinh ý tưởng điên đảo, chẳng biết pháp ấy sinh ra từ hư vọng;

 Họ bị lửa dục hừng hực thiêu đốt, lòng dục với người nữ ấy thật ra do chính mình phát khởi.

 Nếu có Bồ-tát nghĩ như thế này, đó gọi là không trí, tâm chấp có ta:

 "Cam lồ (thứ nước bất tử của cõi trời, ví cho quả giác ngộ) bồ-đề ở đời sau, ta sẽ kéo chúng sinh ra khỏi khổ nặng."

 Trong đệ nhất nghĩa không có chúng sinh, thế gian chỉ có sinh, già, chết;

 Các pháp không hình như trăng trong nước, đâu có bồ-đề nào để mà cầu.

 Các sắc, hình dáng như bóng trong gương, như huyễn, như ánh nắng dợn (ảo ảnh giữa trời nắng), như hư không;

 Kẻ phàm phu chấp tưởng nên chịu trói buộc, bọn họ tuy bị buộc mà trống rỗng, không thật.

 Những bậc trí như thế là các Bồ-tát, biết thế gian điên đảo nên thấy được cái thật;

 Hiểu rõ không có người, thì ai chịu khổ? Người ấy sẽ thành bậc giác ngộ vô thượng.

 Không dùng ý mà phân biệt bồ-đề của Phật, tâm ấy xưa nay tự sáng sạch,

 Không thấy các cặn bẩn đục ngầu của sinh tử, người ấy chứng thành bậc Tối Thắng Tôn chân thật (bậc tôn quý cao nhất, tức Phật).

 Tất cả các sắc pháp đều vô lậu, không thể phân biệt là hư vọng hay là không;

 Diệt trừ các dục, tâm được giải thoát, ai biết như vậy thì chứng tam-muội.

 Trước niệm thân không tướng của chư Phật, sau nghe các pháp vốn thanh tịnh;

 Suy ngẫm như thế, không niệm nào khác, chứng tam-muội này thật không khó.

 Thường quán tướng không (mọi pháp đều không có tự tánh) mà suy ngẫm, liền diệt được khối vi trần (bụi cực nhỏ, chỉ vật chất) kia;

 Không phân biệt thành và hoại, tất cả ngoại đạo (người theo các đạo ngoài Phật giáo) đều lạc lối ở chỗ này.

 Đối với mọi sắc không phân biệt, mắt tuy nhìn thấy mà không lụy đến tâm;

 Người ấy thấy chư Phật như vầng mặt trời, vượt trội lên khỏi pháp giới và thế gian.

 Tâm người ấy thanh tịnh, mắt cũng sáng, tuy siêng năng tinh tấn mà thường ở trong định;

 Người ấy được học rộng không thể nói hết, chứng tam-muội này là chân chánh suy ngẫm.

 Nếu do không thấy mà chứng tam-muội, thì mọi người mù đều phải chứng biết;

 Cũng chẳng do thấy, chẳng do không thấy, ở chỗ này ngoại đạo đều mê lạc chìm mất.

 Thường lìa ý tưởng về tướng mà suy ngẫm, thấy tâm thanh tịnh của chư Phật;

 Thấy như thế rồi quán tất cả, người ấy mau thành tam-muội này.

 Nơi ấy không có đất, nước, lửa, gió, cũng chẳng phải cõi hư không hiện ra trước mắt.

 Nếu muốn quán tất cả các đức Phật, hãy tưởng Phật ngồi trên tòa diễn tiếng mầu nhiệm,

 Như ta hôm nay tuyên nói pháp mầu; người lòng ưa pháp sẽ thấy thân ta.

 Người ấy không nên còn suy nghĩ điều gì khác, chỉ nên tưởng việc Phật thuyết pháp;

 Chuyên niệm như thế, chớ quán điều khác, vì cầu được học rộng như vậy.

 Một lòng quán ta nói pháp định này, giữ trọn những gì chư Phật tuyên dạy.

 Không có một đức Phật nào ở quá khứ, cũng không có ở hiện tại và vị lai;

 Chỉ có thiền thanh tịnh vi diệu này, không thể nói được, chứng rồi mới nói được (?).

 Ta là bậc tôn quý vô thượng trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử), vì lợi ích thế gian mà đặc biệt xuất hiện;

 Vì nghĩ đến việc chứng bồ-đề của chư Phật, nên tuyên nói tam-muội không gì sánh bằng này.

 Nếu muốn thân an vui và tâm an vui, cầu công đức không thể nghĩ bàn của Phật,

 Cho đến chứng bồ-đề mầu nhiệm kia, thì phải tu tam-muội thù thắng này.

 Muốn làm trong sạch biển học rộng sâu lớn, vì chúng sinh mà thường siêng năng tìm cầu,

 Người ấy nên mau lìa bụi trần dục lạc, phải tu tam-muội thù thắng này.

 Nếu muốn trong một đời thấy nhiều đức Phật, thấy rồi cung kính lại thưa hỏi,

 Người ấy nên mau lìa bỏ, chớ sinh chấp trước, phải quán tam-muội mầu nhiệm này.

 Nơi đây không tham dục, cũng không giận dữ, cũng không ngu si và ganh tị,

 Lại không vô minh (si mê, không thấy rõ chân lý) và lưới nghi; phải an trú trong thiền sâu vắng lặng này.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video