Thiên 2 — Phẩm thứ hai: Thấy chân đế

 Phẩm thứ hai: Thấy chân đế

 Bấy giờ hiền giả Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật) cất lời khen: "Thật chưa từng có! Biện tài và trí tuệ sáng suốt của chị này thật cao vời. Pháp chị tuyên nói có âm thanh hòa nhã, ắt là nhờ oai thần của Phật; không còn nghi ngờ gì nữa, đây là người do Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật) hóa hiện ra."

 Lúc ấy người nữ biết rõ ý nghĩ của Tu-bồ-đề từ đầu đến cuối, liền nói với ông: "Như nay hiền giả đã nhận xét: pháp sa-môn (người xuất gia tu hành) lìa mọi ranh giới, không có cõi bờ, không vướng, không bị trói, cũng không có gì để cởi thoát; rồi trong lòng tự nghĩ: 'Ắt là do Như Lai hóa hiện.' Quả thật đúng như điều ngài nghĩ. Nay tôi xem thân mình là do Như Lai hóa hiện, hiện làm hình người nữ, mà đều thấu rõ là bản vô (cái vốn như thế, tánh chân thật của mọi sự, vốn không có thực thể riêng). Vì sao vậy? Như Lai chí chân (bậc chân thật tột cùng, tức Phật) hiểu thông bản vô; bản vô của thân tôi bằng nhau không khác. Vì lẽ đó mà nói là do Như Lai hóa hiện.

 "Sắc (hình chất, thân thể) của Như Lai là bản vô, sắc của tôi là bản vô, không hai, cũng như thế. Vì lẽ đó, đối với người do Như Lai hóa hiện thì thống dương (cảm thọ, tức cảm giác), hành (ý chí tạo tác), thức (sự nhận biết) đều là bản vô; năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) vốn đồng nhau, tự nhiên không có bờ mé, đều là bản vô. Vì lẽ đó mà nói là Như Lai hóa hiện.

 "Bản vô của Như Lai, bản vô gốc của tất cả chúng sinh, bản vô của các bậc thánh, bản vô của thân tôi bằng nhau không khác. Cho nên gọi là Như Lai hóa hiện. Bản vô của Như Lai, tất cả các pháp cũng vốn là bản vô; tất cả nghĩa của đạo cũng vốn là bản vô; thân cũng vốn là bản vô, thân cũng đồng như vậy. Vì lẽ đó mà nói là Như Lai hóa hiện.

 "Bản vô của Như Lai đều không có sinh, không có chỗ chốn. Bản vô của Như Lai đều không sinh cũng không diệt; bản vô của thân tôi không khởi không diệt. Vì lẽ đó mà nói là Như Lai hóa hiện. Như Lai vốn là không (trống rỗng, không có thực thể), tất cả như huyễn; thân tôi là bản vô, bản vô đồng như thế; vốn không, không khởi không diệt. Vì lẽ đó mà nói là Như Lai hóa hiện.

 "Người do Như Lai hóa hiện thì tất cả đều là bản vô; tất cả chúng sinh là bản vô, không có chỗ chốn; các pháp là bản vô; xét kỹ gốc của chúng thì chân thật là bản vô, bằng nhau không khác, đều trống rỗng không hình. Lại nữa, Tu-bồ-đề, nói tóm lại, tất cả các pháp đều trụ nơi bản vô. Vì lẽ đó mà tôi là do Như Lai hóa hiện."

 Lúc ấy Tu-bồ-đề hỏi người nữ: "Thế nào, nay chị nhờ oai thánh của Phật mà biết ý nghĩ của tôi, hay là tự mình sáng suốt mà thấy được?" Nàng đáp: "Nay Tu-bồ-đề có thể biết được ý nghĩ trong tâm của chúng sinh khác chăng? Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ), các Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh), các tiên nhân có năm thần thông, những người học đạo ngoài và pháp khác — tất cả đều nhờ oai thần của Phật mà có hiểu biết. Vì sao vậy? Tất cả đều tùy thời nhận sự dạy bảo từ Phật. Như nay tôn giả Tu-bồ-đề biết được ý nghĩ của chúng sinh khác, thì cũng là nhờ oai thần của Phật mà biết được.

 "Ví như mọi chúng sinh trong thiên hạ nhờ mặt trời, mặt trăng, đuốc lớn, đèn lửa và mọi ánh sáng khắp mười phương mà thấy được các màu sắc. Cũng như thế, Tu-bồ-đề, các đệ tử của Phật thấy được tâm chúng sinh là nhờ soi bằng tuệ thánh, làm tiêu tan bóng tối ngu si, khiến được ánh sáng của đạo, tất cả đều là oai thần của Phật."

 Bấy giờ hiền giả Tu-bồ-đề nói với người nữ: "Xin hãy nói cho tôi biết: nay chị là ai, từ đâu đến mà có biện tài như thế?" Nàng đáp: "Giả sử có người hỏi vị hóa thân của Như Lai rằng: 'Nay ông là ai, từ đâu đến?' thì vị hóa Phật ấy đáp lại thế nào?" Tu-bồ-đề đáp: "Không đáp lại gì cả." Nàng nói: "Cũng như thế, Tu-bồ-đề, vị hóa thân ấy tự nhiên hiểu rõ tướng của các pháp; tất cả đều như thế, cũng không có gì để biết."

 Nàng lại hỏi: "Nay hỏi ngài: ngài là người hữu học (người đang còn tu học, chưa chứng quả rốt ráo), là phàm phu, hay là A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử)? Nếu bị hỏi như thế thì ngài đáp ra sao?" Tu-bồ-đề đáp: "Tôi chẳng phải người hữu học, cũng chẳng phải phàm phu, cũng chẳng phải A-la-hán." Nàng hỏi: "Nay Tu-bồ-đề lấy tâm dựa vào nhau mà đáp tôi chăng?" Ông đáp: "Đúng vậy." Tu-bồ-đề nói: "Vậy chị đáp tôi thế nào?" Nàng nói: "Như tiếng vang khi ta gọi trong núi sâu, có phải dùng tâm ý mà đáp lại chăng?" Ông đáp: "Không phải. Tiếng vang nhờ hư không mà có âm thanh."

 Nàng nói: "Như Tu-bồ-đề, há có thể đạt đến được chăng? Nhờ pháp hành mà vào được đạo chăng? Nhân đó mà lập sự chứng ngộ, thành tựu đạo đức mà có thể ở đúng địa vị chăng? Âm thanh vốn là bản vô; lời nói về cái 'ta' cũng như thế, đều là bản vô (?)." Lúc ấy trong hư không tự nhiên có tiếng khen ngợi lời này.

 Người nữ nói lời ấy, khiến Tu-bồ-đề từ xa nghe được tiếng tự nhiên trong hư không, rồi nàng tuyên nói rằng: "Vừa rồi ngài nói: 'Tôi chẳng phải người hữu học, cũng chẳng phải phàm phu, cũng chẳng phải A-la-hán.' Vậy ngài hành trì pháp gì mà các lậu (phiền não, ví như chỗ rò rỉ khiến chúng sinh trôi lăn trong sinh tử) đã hết, đạt đến lúc bình đẳng, mà thành A-la-hán?" Tu-bồ-đề đáp: "Như vị hóa thân của Như Lai hành mà được chỗ đạt, thì tôi hành trì cũng nên như thế."

 Nàng đáp: "Ngài Tu-bồ-đề chẳng phải A-la-hán sao? Các lậu chưa hết sao? Phật khen ngài trong hàng Thanh văn là bậc nhất về hành Không (thực hành và an trú trong tánh Không, thấy rõ mọi sự không có tự tính cố định)." Tu-bồ-đề đáp: "Tôi chẳng phải A-la-hán, các lậu chưa hết, cũng không hành Không, không được khen là bậc nhất."

 Nàng lại hỏi: "Hiền giả tâm ưa thích và kham nhận được (lời khen ấy), sao lại tự làm sai mà lén nói dối?" Tu-bồ-đề đáp: "Nếu tôi thấy mình có trí thông đạt các pháp, đã được A-la-hán, các lậu đã hết, được Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) khen là hành Không bậc nhất, thì khi ấy tôi mới rơi vào nói dối, nói hai lưỡi. Tôi không biết có pháp, không thấy chỗ chốn của pháp, vì thế không phải nói dối; lời tôi nói là chí thành."

 Nàng lại hỏi: "Thưa ngài Tu-bồ-đề, các thiên tử (các vị trời) đây, những vị đã thấy chân đế (chân lý chân thật) đến tụ họp dưới cổng để nghe kinh pháp, sẽ cho là ngài nói không thật." Tu-bồ-đề đáp: "Người đã thấy chân đế thì chư thiên và người đời không ai có thể lừa dối được."

 Nàng lại hỏi: "Thưa hiền giả, nếu có chỗ thấy thì là không chí thành chăng?" Tu-bồ-đề hỏi lại: "Có chỗ thấy là không chân thật sao?" Nàng nói: "Cái chân thật thì không thể thấy được." Nàng lại hỏi: "Thưa trưởng lão Tu-bồ-đề, ngài có thể thấy được chân đế chăng?" Tu-bồ-đề đáp: "Đúng như lời chị nói, tôi còn không thấy việc dối trá, huống là thấy được chân đế chí thành. Vì sao vậy? Tất cả đều là không."

 Bấy giờ Tu-bồ-đề nói với người nữ: "Điều gọi là chí thành, nghĩa là thế nào?" Nàng đáp: "Thưa Tu-bồ-đề, điều gọi là chí thành là đối với tất cả các pháp đều không có sinh. Người thấy có cái chân thật thì là thấy điên đảo (thấy sai lệch, trái ngược với sự thật)." Tu-bồ-đề hỏi nàng: "Vì ai mà nói lời dạy như thế?" Nàng đáp: "Thưa Tu-bồ-đề, ở trong điên đảo mà không khởi trần lao (phiền não như bụi bặm làm nhọc tâm), không khởi cái thấy về chân đế, như thế mới là chân đế. Vì thấy tức là ở trong điên đảo, nên không thấy được chân đế."

 Lúc ấy các thiên tử tụ họp dưới cổng thấy việc vi diệu nơi thân người nữ, liền cúi đầu lạy nàng, lạy Tu-bồ-đề, rồi nói rằng: "Được nghe Tu-bồ-đề, lại tận mắt thấy người nữ này, nghe biện tài của nàng" — mỗi vị đều tự khen: "Thật được lợi lành, niềm vui không cùng. Nếu nghe giáo pháp này mà tin sâu, ưa thích, điều ấy cũng đã khó gặp; huống là vui thích và vâng làm theo, thì phúc đức không thể lường được."

 Người nữ lại nói với Tu-bồ-đề: "Ví như mặt đất này, không gì là không chịu đựng; sạch hay dơ, thơm tho hay hôi thối đều không vì thế mà thêm bớt. Nếu có người tu hành tu tâm bình đẳng, nhẫn chịu cả khổ lẫn vui, không vì thế mà tiến hay lùi. Ví như nước sạch, không gì là không rửa; vật sạch hay vật dơ đều không ghét không thương. Người tu cũng vậy, tâm như nước, rửa trừ mọi điều ác và vết nhơ của ba cấu (ba thứ nhơ bẩn của tâm: tham lam, giận dữ, si mê); đối với thiện hay ác đều không vì đó mà thêm bớt.

 "Ví như lửa cháy, chỗ nào cũng đốt sạch, không chọn bỏ hay lấy. Người tu cũng vậy, tiêu trừ cả họa lẫn phúc; nếu gặp cả hai cảnh khó khăn (?) thì vẫn bình đẳng không thêm bớt. Ví như gió nổi, thổi khắp mọi nơi mà không có ưa ghét. Người tu cũng vậy, gặp khổ hay vui, hiền hay ngu, sạch hay dơ đều không vì đó mà thêm bớt. Ví như hư không, không gì là không dung chịu; hư không không nghĩ đây là chịu hay không chịu. Người tu cũng vậy, tâm bằng phẳng như hư không, không thêm không bớt; gặp thiện hay ác đều không mừng không giận.

 "Ví như cây cầu, chiếc thuyền: tất cả mọi người, dù vua chúa hay kẻ thấp hèn, giàu hay nghèo, sang hay hèn đều nhờ đó mà qua sông, không phân biệt ai. Người tu tâm bình đẳng cũng như thế, chí như cầu như thuyền, không giận không mừng, kẻ thù và bạn bè không hai. Bậc hiền sĩ sáng trí nhẫn chịu với phàm phu; tuệ thánh phẳng lặng, tâm không phân hai. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, nếu có người khởi tâm giận dữ, chán ghét, thì những người cùng học đều nên nhẫn chịu, không nên giận mà trả đũa, để (mình) không sinh sân hận. Ví như lửa bốc mạnh thì phải dập tắt ngay, không nên để cháy lớn. Cũng như thế, Tu-bồ-đề, nếu tham dục nổi lên, trần lao bốc cháy, thì phải chế phục tâm mình, không để buông chạy, như thế mới đạt được chánh định (sự định tâm chân chính)."

 Bấy giờ hiền giả Tu-bồ-đề hỏi người nữ: "Chị chí cầu điều gì mà có được tiếng sư tử hống như thế (sư tử hống là tiếng sư tử rống, ví lời giảng pháp mạnh mẽ, không chút sợ hãi, khiến mọi tà thuyết phải khuất phục)?" Nàng đáp: "Nếu có chí cầu thì chưa bao giờ cất được tiếng sư tử hống. Không có chí cầu mới là sư tử hống. Vì sao vậy? Có chỗ cầu thì rơi vào điên đảo; rơi vào điên đảo thì không có sư tử hống. Có chí cầu thì là tham thân, liền rơi vào các tà kiến, không có sư tử hống.

 "Lại nữa, hiền giả hỏi: 'Chị chí cầu điều gì mà sư tử hống như thế?' Vậy hiền giả đã cầu điều gì mà được lậu tận ý giải (các phiền não đã dứt sạch, tâm ý được giải thoát)?" Tu-bồ-đề đáp: "Chị nên biết, không cần chí cầu mà được giải thoát." Nàng lại đáp: "Thưa trưởng lão, khi xưa ngài không chí cầu gì mà được lậu tận ý giải chăng? Tôi cũng như thế, đạt được mà không có gì để đạt. Pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng và thật tánh của chúng) thì hành mà không có gì để được."

 Tu-bồ-đề nói: "Như nay xem chị, ắt là chí hướng Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh), không còn nghi gì nữa. Vì thế mà có tiếng sư tử hống lớn; mọi cử động, đi đứng, nói năng đều giống như người học Đại thừa." Nàng lại hỏi: "Ngài há có thể phân biệt được dấu vết hành Đại thừa, cử động đi đứng là thuộc loại nào chăng?" Tu-bồ-đề đáp nàng: "Thanh văn tuy được nghe nhưng không thể tuyên nói những gì Đại thừa thấy. Chỉ có chị mới kham nổi việc giảng rộng Đại thừa, phân biệt rộng những hạnh sâu xa mầu nhiệm."

 Nàng nói: "Thưa hiền giả, Đại thừa là không ngăn ngại, trí tuệ không bị ấm cái (những thứ che lấp tâm) che phủ, sáng suốt không phân hai — ấy gọi là Đại thừa. Ví như mặt trời, mặt trăng và các vị trời đi nhanh phía trước (?), tự do không ngăn ngại, không gì che lấp được, ở trong hư không mà bay đi nhanh chóng, dạo khắp thiên hạ, cùng khắp bốn phương, soi sáng cõi Diêm-phù-lợi (cõi đất loài người sinh sống, châu phía nam núi Tu-di), chúng sinh được ánh sáng, không ai không đội ơn. Đại thừa cũng như thế: bậc chánh sĩ học rộng, không ngăn ngại, không gì che lấp được; tâm trụ bình đẳng, trụ mà không có chỗ trụ; tâm vâng hành lục độ vô cực (sáu pháp tu đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), chỉ bày ánh sáng của mọi pháp khắp mười phương, nên gọi là Đại thừa.

 "Ví như chuyển luân vương (vị vua lý tưởng dùng chánh pháp cai trị cả thế gian) đi đến đâu liền làm chủ khắp bốn cõi; Bồ-tát đại sĩ đi đến trong các loài chúng sinh khác nhau, ở giữa những kẻ làm điều tà mà vẫn đều tu tâm từ. Bậc đại chánh sĩ như thế, đến đâu cũng thường bước đi một mình (không ai sánh kịp); vì sa-môn, phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), chư thiên, nhân dân, các quận, nước, huyện, ấp, châu, vùng, nước lớn mà làm lợi ích chúng sinh. Bồ-tát thường hành bốn ân (bốn cách gần gũi và thu phục chúng sinh: bố thí, nói lời yêu thương, làm việc lợi ích, cùng làm việc chung với họ), cứu giúp, thu nhận tất cả, tu nhiều cách kính trọng, nên gọi là Đại thừa.

 "Chư thiên, rồng, thần, càn-thát-hòa (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-luân (loài thần có phúc lớn nhưng hay ghen tức, thường gây chiến với chư thiên), ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), chân-đà-la (thần ca múa), ma-hưu-lặc (thần mình rắn lớn), Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên (vua cõi trời Phạm), Tứ Thiên vương (bốn vị trời hộ trì bốn phương), các bậc hiền thánh sáng trí, các chánh sĩ thông đạt, nhờ các chánh hạnh bình đẳng mà thành tựu chân đế (?), đều kính thờ (Đại thừa), nên gọi là Đại thừa.

 "Đại thừa ấy, thưa Tu-bồ-đề, không thể cùng tận, đều không có sinh; không làm dứt lời dạy của Phật về Tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu); thưa nhận trí tuệ của Phật và sự nghiệp đạo pháp; kính thuận thánh chúng; lấy trí tuệ sáng suốt lớn lao khuyên bảo, giáo hóa chúng sinh; khéo đầy đủ các hạnh rộng lớn mầu nhiệm, không có hạnh vụn vặt pha tạp; việc làm chân chánh, hiểu thông đầy đủ lục độ vô cực; lấy hạnh bốn ân cứu giúp người nguy khốn; lặng lẽ khoan thai, tu bát chánh đạo (tám con đường chân chính: thấy biết, suy nghĩ, lời nói, việc làm, cách sống, siêng năng, nhớ nghĩ, định tâm đều chân chính), ý chỉ (bốn niệm xứ: chú tâm quán xét thân, cảm thọ, tâm và các pháp), ý đoạn (bốn chánh cần: siêng năng dứt điều ác đã có, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa có, nuôi lớn điều thiện đã có); vâng giữ lòng từ không giới hạn, tu lòng thương xót không gì che lấp; vững trụ nơi đạo lớn; đối với nhất thiết trí (trí biết tất cả của Phật) thì vĩnh viễn bỏ sợ hãi, khó khăn; hàng phục các ma, bỏ mọi tối tăm; hiển bày ánh sáng trí tuệ; giàu các gốc công đức, các hạnh đầy đủ.

 "Chư thiên, nhân dân, a-tu-luân thấy đều quy mệnh; các ma và ngoại đạo không ai không hàng phục; tất cả Thanh văn và Duyên giác không ai đương nổi; giáo hóa những người không tin, khiến họ tin sâu, ưa thích pháp; từ bi thương xót những kẻ ôm lòng giận dữ, làm hại; lấy bố thí thu phục người keo kiệt; lấy giữ giới thu phục kẻ phạm giới cấm; lấy nhẫn nhục thu phục người giận dữ; lấy tinh tấn thu phục kẻ lười biếng; lấy nhất tâm (tâm chuyên nhất) thu phục ý tán loạn; lấy trí tuệ thu phục kẻ ngu si; lấy của báu thu phục người nghèo khổ; lấy sự an hòa thu phục người khổ hoạn; lấy niềm vui vẻ mà theo người sáng trí — nên gọi là Đại thừa."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video