Thiên 3 — Phân biệt chỗ tinh vi của tướng (bài thứ hai, Quỷ Cốc Tử)

 Thiên thứ hai: Phân biệt những chỗ nhỏ nhiệm của tướng. Quỷ Cốc Tử (nhân vật thời Chiến Quốc, tương truyền là thầy của Tô Tần và Trương Nghi; sách tướng thường mượn danh ông).

 Đạo lớn không có hình, không bám chấp vào điều gì. Con người tuy có hình hài, nhưng vốn đến từ chỗ không có hình. Việc xem tướng (xem hình dáng, diện mạo, khí sắc để đoán tính cách và vận mệnh) vốn có phép tắc, nhưng câu nệ phép tắc thì sẽ bế tắc.

 Thành Hòa Tử nói: Con người mô phỏng hình của trời đất. Bộ mặt vốn có của người từ chỗ không mà sinh ra có. Có người nhận được khí ấy mà thành tướng chim bay, có người nhận được mà thành tướng thú chạy. Muôn màu muôn vẻ như thế, làm sao phân biệt ai là người tốt, ai là kẻ xấu?

 Than ôi, bám vào hình dáng mà bàn tướng thì cũng như nhìn con báo qua ống tre (chỉ thấy một đốm, không thấy toàn thân). Không lìa hình, nhưng cũng không câu nệ phép tắc; nhìn vào chỗ không có hình, nghe vào chỗ không có tiếng, ấy mới là người xem tướng giỏi. Sách *Phong giám* nói: "Người xem tướng bậc cao không xem thân hình và mặt mũi", ý cũng giống như vậy.

 Bí quyết nói:

 Lấy dung mạo mà xét người thì nhầm ở Tử Vũ (học trò Khổng Tử, mặt mũi xấu xí nhưng đức hạnh tốt). Lấy lời nói mà xét người thì nhầm ở Tể Tử (tức Tể Dư, học trò Khổng Tử, ăn nói giỏi nhưng biếng nhác). Đến Tuyên Ni (tức Khổng Tử) còn như thế, huống gì thuật xem tướng tầm thường?

 Bởi lẽ đạo sinh ra được hình, còn hình không sinh ra được đạo. Biết được đạo này thì biết được hình này. Hình ư, hình ư! Nhìn và nghe trong chỗ mờ mịt sâu kín, ấy là đạt đến bậc tột cùng.

 Dò đoán, sờ nắn, chọn lọc và rèn luyện là bậc dưới. Học theo phép có sẵn của người xưa, chăm chăm giữ đúng từng thước từng tấc không sai, đó là bậc dưới.

 Thái Xung Tử nói: Nay ai đắc ý ở cõi quên cả lời nói, ấy đều là sau khi đã vứt bỏ phần bã thô. Trần Đồ Nam (tức Trần Đoàn, đạo sĩ đầu đời Tống, tương truyền là bậc thầy về tướng thuật) nói: "Dò xét hình dáng, sờ nắn xương cốt, trong mười phần không sai một." Vượt lên trên cái mức mười phần đó (?), thì ngay trong việc dò xét, sờ nắn đã là thần tiên xuống cõi đời.

 Bí quyết nói:

 Thời Xuân Thu, Bá Lạc giỏi xem tướng ngựa. Tần Mục Công nói rằng sau Bá Lạc không còn ai nữa. Bá Lạc tiến cử Cửu Phương Cao. Mục Công bèn sai Cửu Phương Cao đi khắp trong nước tìm ngựa. Mấy tháng sau, Cao báo về đã được ngựa tốt, kể rõ là ngựa đực hay cái và màu lông thế nào.

 Ngựa đem đến thì khác với lời báo trước. Mục Công không vui, nói: "Đến đực cái, màu lông còn không phân biệt được, thì biết gì về ngựa?" Bá Lạc thưa: "Cái mà Cao xem là thiên cơ (cái lẽ sâu kín do trời định sẵn bên trong). Cao nắm lấy phần tinh túy mà quên phần thô, chú ý bên trong mà quên bên ngoài." Kiểm nghiệm thì quả là ngựa tốt.

 Tướng của người quân tử cũng có khác gì ngựa tốt. Người học mà được cái thuật của Cửu Phương Cao thì đã đạt đến chỗ biến hóa tinh diệu.

 Có khi tướng nằm ở trong tấc vuông (tức trái tim, tấm lòng). Lẽ của nó không vượt ra ngoài tấc lòng, và tấc lòng luôn giữ vai trò làm chủ cả thân người.

 Sách *Thánh phàm luận* nói: Tâm là chủ của thân, đứng trước cả ngũ hành (năm yếu tố kim, mộc, thủy, hỏa, thổ; trong tướng học dùng để phân loại hình tướng con người). Ma Y (tức Ma Y đạo giả, thầy tướng đời Tống, tương truyền là thầy của Trần Đoàn) nói: "Chưa xem hình dáng diện mạo, trước hãy xem ruộng lòng." Những lời này đều là thuyết về tấc lòng.

 Bí quyết nói:

 Tâm là vị tướng chỉ huy của thân. Tướng chỉ huy mà ngay chính thì hình hài nào lại không ngay chính? Còn hình hài có chỗ không ngay ngắn thì không cần bàn. Như Phục Hy đầu người mình rắn, Thần Nông mình người đầu trâu, vậy mà đều là bậc vua thánh của thời Tam đại (?). Thuyết về tấc lòng thật đã rõ ràng lắm.

 Có khi tướng lại nằm ở ngoài vành thành (tức vẻ bề ngoài). Đá chứa ngọc thì núi sáng rỡ, ngọc trai giấu dưới vực thì dòng nước tươi đẹp.

 Sách *Linh đài kinh* nói: "Xương thịt đầy đặn, dáng vẻ nổi bật chỉ là lớp vỏ ngoài, hãy dụng công vào chỗ chân thực." Sách *Trửu hậu kinh* nói: "Bản tính của chúng ta vốn không có một vật nào; khi hình hài sinh ra thì chỉ có lớp da bên ngoài."

 Sách *Bần nữ tâm kính* nói: "Lông mày vua Nghiêu có tám màu, mắt vua Thuấn có hai con ngươi; bên trong mang đức thánh, bên ngoài lộ dáng thần." Suy từ đó thì thấy đức bên trong và hình bên ngoài có ứng nghiệm với nhau.

 Bí quyết nói:

 Tướng có loại ẩn, có loại hiện. Tướng hiện thì dễ xem, tướng ẩn thì khó thấy; điều đó tùy ở sức mắt và tâm trí của người học ra sao mà thôi. Có đức thì ắt có hình tướng tương xứng, nhưng lại có người có hình tướng mà không có đức.

 Vua Thang thân cao chín thước (thước thời xưa ngắn hơn thước nay), mà Tào Giao (người nước Tào thời Chiến Quốc, từng hỏi chuyện Mạnh Tử) cũng cao như thế. Khổng Tử có tướng mắt như sông (?), mà Dương Hổ (gia thần họ Quý nước Lỗ) cũng có tướng giống vậy. Một bên là bậc thánh, một bên là kẻ ngông cuồng, cách nhau như trời với vực, không thể không phân biệt.

 Trống không, rỗng rang, vốn là chân thật. Trống không là lòng của tấm gương sáng; rỗng rang là cái thể không chứa vật gì.

 *Tâm kinh* (kinh Phật, tức Bát-nhã Tâm kinh) nói: "Sắc tức là không, không tức là sắc" (mọi hình tướng vật chất đều không có tự tính cố định; cái không ấy lại hiện ra thành hình tướng). Sách *Thông tiên lục* nói: "Rỗng rang nên chẳng thấy trời đất chật hẹp; tính linh xa rộng, ấy là cái chân của Thái hư (khoảng không bao la nguyên sơ, cội nguồn của vạn vật)."

 Có người nghe đạo (?) nói: "Không bàn thịt, không bàn xương; xương thịt da dẻ chỉ là cái túi rò rỉ (tức thân xác dễ hư hoại). Trong chỗ trống không, rỗng rang ấy có cả càn khôn (trời đất)." Đó chính là cái thể nguyên sơ, biến hóa của Thái hư.

 Bí quyết nói:

 Khí bên trong máu thịt biến hóa mà sinh ra sự sống, còn tính linh thì đã có sẵn từ trước khi khí biến hóa. Vì vậy biết được cái gốc chân thật thì biết được mọi hình thể. Lời bàn này có thể nói với người cao minh, khó nói với kẻ tầm thường.

 Phảng phất mờ ảo, khó mà đo lường. Có tướng mà không có tâm, có tâm mà không có tướng.

 Sách *Thần sư cơ* (?) nói: Có hình ở trong hình, có hình ở ngoài hình. Hình ở trong hình là từ bên trong sinh ra sắc, rạng rỡ hiện ra trên mặt, đầy đặn lộ ra ở lưng. Hình ở ngoài hình là vẻ mặt nghiêm nghị mà trong lòng nhu nhược, trông như trung mà không trung, trông như đáng tin mà không đáng tin.

 Hai loại này chỉ khác nhau ở chỗ "tiễn hình" hay "không tiễn hình" (lời Mạnh Tử: "tiễn hình" là sống trọn với hình hài trời ban, tức đức bên trong xứng với hình bên ngoài).

 Bí quyết nói:

 Xưa có người gièm Trần Bình với Hán Cao Tổ rằng: "Trần Bình đẹp như viên ngọc gắn trên mũ, nhưng bên trong chưa chắc đã có gì." Lời ấy đúng thay! Xem người thật là khó.

 Then chốt chỉ nằm ở trong đó; giàu sang hay nghèo hèn đều không ra ngoài thiên này (?).

 Thái Xung Tử nói: Trong đó nắm được cái then chốt thanh nhàn này, thì trọn được tấm thân ung dung ở ngoài vòng sự vật.

 Bí quyết nói:

 Thiệu Tử (tức Thiệu Ung, nhà Lý học đời Tống) có thơ: "Nhờ dò đến hang trăng (chỗ âm khí bắt đầu sinh, ý nói cội nguồn biến hóa) mới biết vật; vì nắm được sơn căn (chỗ sống mũi nằm giữa hai mắt, trong tướng học là gốc của tướng mặt) mới hiểu người." Câu này lời khác mà ý giống với đoạn trên. Không đạt đến chỗ huyền diệu thì làm sao biết người, lại làm sao biết mình?

 Thúc Phục thời Đông Chu há lại lừa ta? Thúc Phục có tài nhận biết, phân định con người. Người học nên cố gắng không chịu thua kém Thúc Phục.

 Liễu Trang (tức Viên Liễu Trang, thầy tướng đời Minh) nói: Xét ra việc xem tướng người có thuật riêng, bắt đầu từ Thúc Phục thời Đông Chu. Soi rõ được những chỗ u ẩn, nên đoán được điều lành điều dữ.

 Bí quyết nói:

 Thúc Phục nổi danh ở nhà Chu, sau đó có Tử Khanh (tức Cô Bố Tử Khanh, thầy tướng thời Xuân Thu) và Đường Cử (thầy tướng thời Chiến Quốc) nối tiếp. Ai bảo sau Tử Khanh và Đường Cử thì không còn ai nữa? Câu "há lại lừa ta" quả không sai.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video