Thiên 4 — Năm đức phối với ngũ hành (bài thứ ba, Quách Lâm Tông)

 Thiên thứ ba: Tướng ngũ đức phối với ngũ hành (năm đức tính của con người đem ghép với năm hành của trời đất) — Quách Lâm Tông (tức Quách Thái, danh sĩ đời Đông Hán, nổi tiếng giỏi xem người)

 Ngũ hành (năm yếu tố cơ bản tạo nên vạn vật theo quan niệm cổ: Thủy là nước, Hỏa là lửa, Mộc là cây, Kim là kim loại, Thổ là đất) gồm Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ. Thái cực (khối nguyên khí ban đầu, khi trời đất chưa phân) sinh ra lưỡng nghi (hai mặt âm và dương). Lưỡng nghi sinh ra tứ tượng (bốn trạng thái: thái dương, thiếu âm, thiếu dương, thái âm). Tứ tượng sinh ra bát quái (tám quẻ cơ bản trong Kinh Dịch: Càn, Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài, tượng trưng cho tám hiện tượng và tám phương). Bát quái sinh ra ngũ hành.

 Trần Đồ Nam (tức Trần Đoàn, hiệu Hi Di tiên sinh, đạo sĩ đầu đời Tống, tinh thông tướng thuật) nói: Trời lấy số một mà sinh ra Thủy; ở con người, Thủy là thận. Khiếu (lỗ thông của tạng ra bên ngoài cơ thể) của thận là tai, thận lại cai quản xương và răng.
 Đất lấy số hai mà sinh ra Hỏa; ở con người, Hỏa là tim. Khiếu của tim là lưỡi, tim lại cai quản huyết, khí và lông tóc.
 Trời lấy số ba mà sinh ra Mộc; ở con người, Mộc là gan. Khiếu của gan là mắt, gan lại cai quản gân, màng và móng tay móng chân.
 Đất lấy số bốn mà sinh ra Kim; ở con người, Kim là phổi. Khiếu của phổi là mũi, phổi lại cai quản da và hơi thở.
 Trời lấy số năm mà sinh ra Thổ; ở con người, Thổ là tỳ (lá lách, cùng dạ dày lo việc tiêu hóa). Khiếu của tỳ là môi, tỳ lại cai quản thịt và sắc da.
 Tống Tề Khâu (quan đời Nam Đường thời Ngũ Đại) nói: Phàm những gì thuộc ngũ hành đều có lộc (phúc lộc), chỉ nên đầy đặn, dày dặn, không nên lệch lạc.

 Bí quyết nói:

 Thân người có đủ năm hành này, nhưng chỉ có Thủy và Hỏa là quan trọng nhất trong ngũ hành. Thủy thuộc quẻ Khảm (quẻ tượng nước, phương Bắc), ở tại thận. Nước của thận mạnh thì nuôi được Mộc là gan. Mộc được nước giúp thì sinh ra Hỏa là tim thuộc quẻ Ly (quẻ tượng lửa, phương Nam). Hỏa được Mộc giúp thì sinh ra Thổ là tỳ thuộc quẻ Cấn (quẻ tượng núi, nguyên văn chép nhầm thành chữ "lương"). Thổ được Hỏa bồi thêm thì sinh ra Kim là phổi thuộc quẻ Đoài (quẻ tượng đầm, phương Tây). Đó là cơ chế sinh nối nhau không ngừng, vì nguồn biến hóa của Thủy vô tận, không có chỗ dứt.

 Bên trong chứa ngũ đức, thông suốt với tạng phủ (các cơ quan nội tạng). Ngũ đức (năm đức tính căn bản của Nho giáo) là: nhân (lòng thương người), nghĩa (lẽ phải, việc nên làm), lễ (phép tắc, lễ độ), trí (sự sáng suốt hiểu biết), tín (chữ tín, sự thành thực). Tạng phủ là: phổi, tim, thận, gan, tỳ.

 Sách "Huyền thần lục" nói: Giáp Mộc (Mộc ứng với can Giáp) chủ về nhân, ngôi ở phương Đông; Canh Kim (Kim ứng với can Canh) là nghĩa, hướng theo phương Tây. Lễ dựa vào Bính Hỏa (Hỏa ứng với can Bính) ở đất phương Nam; trí nằm ở Nhâm Quý (Thủy ứng với hai can Nhâm, Quý) giữa phương Bắc. Chỉ có Mậu Thổ (Thổ ứng với can Mậu) là không có phương vị riêng; tín được lập ra thì đạo lý âm dương cũng là một. Năm thứ ấy vốn không phải vật tầm thường, ẩn trong tạng phủ, diệu dụng vô cùng.

 Bí quyết nói:

 Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ; gan, phổi, tim, thận, tỳ. Ngũ đức ghép với ngũ hành: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín. Phát ra thành tứ đoan (bốn mầm mống của đạo đức theo Mạnh Tử: lòng thương xót là mầm của nhân, lòng hổ thẹn là mầm của nghĩa, lòng nhường nhịn là mầm của lễ, lòng biết phải trái là mầm của trí), còn tín thì nằm trong mỗi điều ấy.
 Tướng mạo dẫu tốt mà không có tín thì chỉ uổng mang tấm thân xác. Ta thấy người đời phần nhiều bị bề ngoài làm cho rối mắt. Họ không biết rằng ở chỗ không có văn vẻ hình tích lại chứa (?) lẽ chân thật. Chân thật tức là tín, như bốn mùa không bao giờ sai hẹn (?).
 Xem tướng thì cốt ở chữ tín; tướng mà có được tín thì sống lâu như núi Tu Di (ngọn núi lớn nhất trong thuyết của nhà Phật, ý nói thọ bền vững vô cùng). Tứ đoan há phải vay mượn, mỗi điều đều có một lẽ riêng. Tín (?) gửi mình trong tứ đoan, có công dụng mà không có hình thể, phương vị nhất định.

 Thủy tròn vốn là thần của trí. Tính của nước chảy khắp nơi không ngưng trệ, thể của trí cũng giống như vậy.

 Sách "Phong giám" (sách xem tướng) nói: Vai to và mắt lớn, toàn bộ khung mặt, thân hình (?) lại tròn trịa. Tướng này gọi là Thủy chân chính, suốt đời phúc tự nhiên mà đến.
 Thành Hòa Tử nói: Hình Thủy chủ về tròn (?), được đủ ngũ viên (năm chỗ tròn trên thân, mặt), khí sắc (sắc mặt và thần khí biểu lộ ra ngoài) không pha tạp, tinh thần không rối loạn, cử động và dáng đứng khoan thai, đi lâu mà vẫn nhẹ nhàng. Sách xưa nói: Người trí thích nước; lại nói: Người trí hay động.

 Bí quyết nói:

 Thủy là khí tiên thiên (khí bẩm sinh, có từ trước khi thành hình), thông suốt khắp lục hợp (sáu hướng: trên, dưới và bốn phương, tức khắp trời đất), sự biến hóa không bao giờ ngừng, từ xưa đến nay (?) vẫn như thường. Tròn trịa, dung hòa như trí; được hình của Thủy, lại được cả tính của Thủy, đó là Thủy chân chính, chủ về thông minh, nhanh nhạy, sáng suốt, dùng để định người hiền hay kẻ ngu. Kinh nói: Giống Thủy mà được Thủy thì sang quý nhờ văn học.

 Hỏa có văn có võ, lễ nương theo nó. Công dụng của lửa có mặt văn (ôn hòa) và mặt võ (mãnh liệt); thể của lễ cũng giống như vậy.

 Sách "Phong giám" nói: Muốn biết hình dáng người hình Hỏa thì phía dưới rộng, phía đầu trên nhọn, cử chỉ không chút định tĩnh, bên cằm lại ít râu.
 Thành Hòa Tử nói: Hình Hỏa chủ về sáng, được đủ ngũ lộ (năm chỗ lộ ra ngoài: mắt lồi, mũi hếch lộ lỗ, tai vểnh ngược, môi hớt lộ răng, hầu lộ yết hầu), khí sắc không pha tạp, tinh thần không rối loạn, cử động và dáng đứng đôn hậu, nằm lâu mà vẫn yên ổn.

 Bí quyết nói:

 Lấy Hỏa làm giống, lấy Thủy làm tinh (phần tinh chất gốc rễ nuôi sự sống). Tinh đầy đủ rồi thần (phần tinh thần, linh hoạt biểu lộ ra mắt và dáng vẻ) mới sinh; thần đầy đủ rồi khí (sinh lực bên trong) mới đủ; khí đủ rồi sắc (màu da, sắc mặt) mới thành. Hỏa ở con người là lễ. Được hình của Hỏa, lại được cả tính (nguyên văn chép là "trí") của Hỏa, đó là Hỏa chân chính, chủ về uy thế, dũng mãnh, nóng mạnh, dùng để định người cứng hay mềm. Kinh nói: Giống Hỏa mà được Hỏa thì thấy thời cơ và quả quyết.

 Mộc ở phương Đông, nhân giúp muôn vật nảy sinh. Đức của cây là nhân, chứa cơ chế sinh sôi không ngừng.

 Sách "Phong giám" nói: Dáng gầy, xương góc cạnh rõ rệt, vóc nghiêm trang lại cao dài; nét thanh tú hiện ra ở mày mắt; nên biết tuổi già sẽ rạng rỡ.
 Thành Hòa Tử nói: Hình Mộc chủ về dài, được đủ ngũ trường (năm chỗ dài trên thân), khí sắc không pha tạp, tinh thần không rối loạn, cử động và dáng đứng ôn hòa mềm mại, trải lâu mà vẫn thanh.

 Bí quyết nói:

 Cành và thân cây phát ra từ Giáp Mộc, ở vào nơi trường sinh (giai đoạn bắt đầu sinh ra, nảy nở) của trời đất, đem ghép vào ngũ đức thì đứng đầu, ở con người là nhân. Được hình của Mộc, ngoài ra lại được cả tính của Mộc, đó là Mộc chân chính, chủ về tinh hoa tươi tốt, thanh tú, dùng để định sang hay hèn. Kinh nói: Giống Mộc mà được Mộc thì của cải hàng hóa đầy đủ.

 Kim vuông vức, quyết đoán, nghĩa tự nhiên mà có. Tính của Kim có sự tiết chế, cắt xén, xử đoán cho đúng mực.

 Sách "Phong giám" nói: Các bộ vị (các vùng trên mặt dùng để xem tướng) phải ngay ngắn cân đối, tam đình (ba phần của mặt: từ chân tóc đến chân mày, từ chân mày đến chóp mũi, từ chóp mũi đến cằm) lại phải vuông vức. Người hình Kim mà đúng cách thì tự nhiên có tiếng tăm vang xa.
 Thành Hòa Tử nói: Hình Kim chủ về vuông, được đủ ngũ phương (năm chỗ vuông trên thân), khí sắc không pha tạp, tinh thần không rối loạn, cử động và dáng đứng có khuôn phép, ngồi lâu mà vẫn vững nặng.

 Bí quyết nói:

 Kim ở ngôi của quẻ Càn (phương Tây Bắc) và quẻ Đoài (phương Tây), chứa khí túc sát (khí lạnh lẽo, làm cây cỏ héo tàn của mùa thu) của phương Tây, bẩm thụ thể chất cứng rắn, ở con người là nghĩa. Được hình của Kim, lại được cả tính của Kim, đó là Kim chân chính, chủ về hình phạt, giết chóc, tai ách, hoạn nạn, dùng để định thọ hay yểu. Kinh nói: Giống Kim mà được Kim thì cứng cỏi, kiên quyết, sâu sắc.

 Thổ vững yên không dời đổi, tín thường đầy đủ. Tín của Thổ (nguyên văn chép là "sĩ") giúp định tính nết, dựng nên giềng mối (?).

 Sách "Phong giám" nói: Đoan chính, dày dặn mà lại sâu nặng, ung dung vững chãi như núi Thái Sơn. Lòng mưu tính khó mà đo lường, chữ tín, chữ nghĩa làm cảm động người đời.
 Thành Hòa Tử nói: Hình Thổ chủ về dày, được đủ ngũ hậu (năm chỗ dày trên thân), khí sắc không pha tạp, tinh thần không rối loạn, cử động và dáng đứng chắc chắn, đầy đặn, ở lâu mà vẫn tĩnh.

 Bí quyết nói:

 Thổ (nguyên văn chép là "thượng") trôi khắp bốn mùa, vượng (lúc mạnh nhất) vào các tháng Thìn, Tuất, Sửu, Mùi (tháng cuối của mỗi mùa), gửi ở Bính, Tý (?). Mỗi mùa Thổ cai quản mười tám ngày. Đức của Thổ có thể sinh ra muôn vật, ở con người là tín (nguyên văn chép là "tính"). Được hình của Thổ, lại được cả tính của Thổ, đó là Thổ chân chính, chủ về chở che, nuôi nấng, bao dung, dùng để định giàu hay nghèo. Kinh nói: Giống Thổ mà được Thổ thì kho tàng dày chắc.

 Đó là ngũ đức ghép với ngũ hành. Câu này tổng kết những điều nói ở trên.

 Sách "Phong giám" nói: Người hình Mộc cần gầy, hình Kim cần vuông, hình Thủy cần béo, hình Hỏa cần dày, hình Thổ cần nhọn dài (?). Hình thể tương sinh (các hành nuôi dưỡng, hỗ trợ nhau) thì là tốt; bỗng nhiên tương khắc (các hành chế ngự, làm hại nhau) thì ắt gặp tai ương.

 Bí quyết nói:

 Thông xanh, bách biếc, qua mùa đông giá rét vẫn không tàn úa, có thể nhìn vào đó mà thấy nhân. Vàng ròng, ngọc đẹp, trăm lần tôi luyện mà thành cứng rắn, có thể nhìn vào đó mà thấy nghĩa (nguyên văn chép là "ý"). Lửa và gió (?) nấu nướng, dùng vạc nấu thức ăn nuôi bậc thánh hiền, có thể nhìn vào đó mà thấy lễ. Sông dài, sông lớn, theo cơ vận của trời mà trôi chảy, có thể nhìn vào đó mà thấy trí. Núi nổi tiếng, sông lớn, chở vật nặng mà không rò thoát (?), có thể nhìn vào đó mà thấy tín. Người đứng ngang hàng với trời đất: trời đất cũng như người, người cũng là trời đất (?). Biết được điều này là hiểu thuyết ngũ đức ghép với ngũ hành.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video