Chương thứ tư: Xem thần và khí (thần là cái tinh anh, sức sống toát ra từ bên trong con người, lộ rõ nhất qua ánh mắt và dáng vẻ; khí là sinh lực, hơi sức nuôi thân thể, lộ ra qua sắc mặt, giọng nói, hơi thở). Tác giả: Đường Cử (nhà xem tướng nổi tiếng thời Chiến Quốc).
Nhận hình hài từ trời đất, con người vượt hơn muôn loài có linh tính. Trời đất sinh ra con người, cái tính linh lợi, sáng suốt của người khác hẳn muôn vật.
Bài *Vô hình ca* nói: Đạo ban cho dáng mạo, trời (?) ban cho hình hài, con người lặng lẽ nhận lấy âm dương (hai mặt đối nghịch mà nương nhau của vạn vật, như sáng – tối, cứng – mềm, động – tĩnh) để thành tính tình. Khí âm dương do trời đất tạo ra, hóa sinh nên đủ mọi hạng người nơi trần thế (?).
Sách *Linh Khu kinh* (một phần của bộ sách y học cổ *Hoàng Đế nội kinh*) nói: Con người bẩm thụ khí của trời đất, mang hình dạng theo khí trong hay đục, nên là loài linh nhất trong muôn vật.
Vương Nguyên Quân nói: Đạo của con người vốn không hình (?) mà sinh ra cái có hình; mở ra thì trùm khắp lục hợp (bốn phương cùng trên và dưới, tức cả vũ trụ), cuộn lại thì chưa đầy một nắm tay (?), bao bọc cả mặt đất, là cái mà muôn loài sinh vật đều nhận lấy. Vì thế mới nói: nhận hình hài từ trời đất, vượt hơn muôn loài có linh tính.
Lời bí quyết:
Lẽ sinh ra con người là do chân tinh (phần tinh túy nguyên sơ nhất của sự sống) hòa hợp, "nhị ngũ" (hai khí âm dương và ngũ hành – năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) ngưng tụ lại mà thành. Ban cho hình hài thì cũng ban luôn cái lẽ của nó. Tuy muôn vật đều có lẽ sinh thành, nhưng chúng chỉ sống một cách ngây ngô mà thôi, chưa loài nào linh lợi bằng con người.
Khí như dầu, thần như ngọn đèn. Thân hình phải nhờ khí để nuôi dưỡng.
Sách *Thanh giám* nói: Đại để thần và khí phú cho con người cũng giống như dầu và ngọn đèn. Người ta vốn nhờ tinh (chất tinh túy nuôi sự sống) đầy đủ (?); dầu có trong
thì đèn mới sáng. Viên Liễu Trang (nhà xem tướng nổi tiếng đời Minh) nói: Trong các nghề thuật số thời xưa, có người nghe tiếng ho, tiếng nói (?) của ai đó mà biết người ấy ắt sẽ hiển quý, đó là nhờ
xem thần (?) mà biết. Có người xét lúc mừng lúc giận của ai đó mà biết người ấy ắt sẽ hiển quý, đó là nhờ xem khí mà biết. Trần Đồ Nam (tức Trần Đoàn, đạo sĩ đầu đời Tống, rất giỏi tướng thuật) nói: Hình hài nuôi máu,
máu nuôi khí, khí nuôi thần. Cho nên hình hài toàn vẹn thì khí toàn vẹn, khí toàn vẹn thì thần toàn vẹn. Lại nói: Thần đầy đủ thì khí khoan thai,
thần yên thì khí lặng. Được hay mất cũng không làm khí nổi lên dữ dội, mừng hay giận cũng không làm thần kinh động, người như thế hẳn là bậc quân tử chăng! Phúc lộc
sẽ bền đến trọn đời.
Lời bí quyết:
Người nay bàn về thần, ắt nói "mắt có tinh thần", mà không biết rằng gốc của thần là: "trời số một sinh ra Thủy" thì thành tinh, "đất số hai sinh ra Hỏa" thì thành thần (theo thuyết Hà Đồ, các con số trời đất ứng với sự sinh ra ngũ hành: tinh thuộc Thủy, thần thuộc Hỏa). Tinh hợp lại rồi thì thần mới theo đó mà có. Bên trong có tinh đầy đủ thì bên ngoài có thần trong suốt.
Như đi mà sắc mặt không đổi, ngồi mà không nói theo người khác (?), ngủ dễ tỉnh, làm việc có đầu có cuối, đều là biểu hiện của tinh thần.
Bàn về khí, ắt nói "thần khí vốn là vậy" (?), mà không biết rằng khí có ba loại: khí tự nhiên, khí do nuôi dưỡng mà có, và khí bạo (khí nổi lên dữ dội, nóng nảy). Khí tự nhiên là thai nguyên (khí gốc nhận từ lúc còn trong bào thai); mỗi hơi thở ra, hít vào định sự sang hèn của người. Khí do nuôi dưỡng là khí hạo nhiên (khí lớn lao, ngay thẳng do tu dưỡng đạo đức mà có, theo lời Mạnh Tử) lấp đầy khoảng giữa trời đất, định người hiền hay ngu. Khí bạo là cái khí bồn chồn, tự cho mình hay (?), định người thiện hay ác.
Tóm lại, thần là con của khí, khí là mẹ của thần; thần giữ được khí, khí giữ được thần (?).
Lời quyết định rằng: Phép xem tướng tài tình ở chỗ nào? Là xem thần khí ở học đường (trong tướng học, "học đường" là những vị trí trên mặt chủ về trí tuệ, học vấn, quan trọng nhất là đôi mắt). Khí mà có được là tốt nhất. Nếu người ta nhận ra được thần và khí, thì giàu sang hay nghèo hèn đều có thể cân nhắc mà biết.
Dầu mà cạn thì ngọn đèn tắt; khí mất thì thần cũng mất.
Sách *Thần giải* nói: Muốn giữ trọn hình hài, trước hết phải theo lẽ của nó (?). Tinh đầy, khí vững thì thần yên. Máu khô, khí tán thì thần mất.
Sách *Phong giám* nói: Khí mạnh, máu hòa thì yên ổn bền vững; máu khô, khí tán thì thần tan chạy mất.
Tạ Linh Vận (nhà thơ thời Nam Triều) nói: Người chết yểu thì thần lìa khỏi mi mắt (?), trôi nổi không cứu được vì không có chỗ nương giữ.
Đồ Nam nói: Khí lạnh mà hình hài tươi tốt thì sao mà sống lâu được (?). Lại nói: Hơi thở ngắn, tinh thần chậm chạp, thì làm sao có được tuổi thọ dài.
Lời bí quyết:
Thần và khí là hai thứ phải nương vào nhau; khí đã mất thì thần sao có thể còn một mình? Kinh nói: Thần tán mà khí tụ thì nhỏ đã mồ côi, phá nát gia nghiệp (?). Khí tụ mà thần tán thì làm việc không định. Thần với khí hợp nhau: sâu xa thì chủ về sống lâu, thanh tú thì chủ về hiển quý.
Đèn mà sáng là nhờ dầu thấm nhuần; thần mà tươi sáng tỏa ra là nhờ khí giúp sức.
Sách *Phong giám* nói: Thần ở trong hình hài, không thể nhìn thấy; khí nuôi thần, là cái gốc của mạng sống. Lại nói: Dáng vẻ tuấn tú thanh thoát thì lòng và thần sảng khoái; khí và máu điều hòa thì thần không mờ tối.
Bạch Các đạo giả nói: Thần là cái khí tươi đẹp của trăm xương cốt (?) trong thân. Như khí dương (khí ấm áp, sáng sủa) tỏa ra thì núi sông tươi đẹp, mặt trời mặt trăng hiện ra thì ruộng đất sáng trong.
Lời bí quyết:
Hình hài nuôi được thần, nhờ có khí mà thần yên. Khí không đủ (?) thì thần nổi bừng lên mà không yên. Muốn thần yên, trước phải nuôi khí. Cho nên Mạnh Tử không màng đến bổng lộc muôn chung (chung là đơn vị đo lường thóc; "muôn chung" chỉ bổng lộc cực lớn), ấy là người biết nuôi khí của mình vậy.
Lạc lõng thất thường, như không có nhà để giữ. "Lạc lõng" nghĩa là không được thỏa chí.
Sách *Hậu kinh* nói: Thần suy, máu hư, khí sắp tàn, mất chí lạc lõng không gượng nổi. Sách *Quỷ tiễn* (?) nói: Hoang đường mất chí, thần không có chỗ ở, chưa đi đến nửa đường đời đã chết yểu. Lai Hòa Tử nói: Ủ rũ (?) mất chí; mất chí mà đổi tính thường thì thần đã đi rồi.
Lời bí quyết:
Thần khí sắp tán thì phúc lộc sắp dứt; dù đang lúc đắc ý cũng chẳng khác gì lúc khốn quẫn. Ấy là thần đã rời khỏi nhà của nó (tức thân thể), xem thế nào mà biết (?)? Bài ca rằng: Làm sao biết làm quan lắm tai nạn? Khi ngồi mày nhíu lại, miệng thường than thở. Làm sao biết người ấy ắt sẽ chết? Sắc mặt như phủ bụi, nói năng thất thường. Đó chính là không có nhà để giữ thần.
Gọi là trong lặng, vượt khỏi người thường, có gốc rễ. "Trong lặng" là trong sáng, tĩnh lặng, không pha tạp. "Vượt khỏi người thường" là nổi trội khác thường. "Gốc rễ" là chỉ như cây có gốc thì mới có mầm nhánh nối dài (?).
Trần Đồ Nam nói: Tinh thần trong suốt như vực nước đứng lặng, làm cho kinh động cũng không sợ, bẻ gập cũng không lùi, ấy là bậc quân tử.
Sách *Thần giải* nói: Cái hư không hóa ra thần, thần hóa ra khí. Khí là mầm nhánh của xương, xương là gốc rễ của thần.
Sách *Trửu hậu kinh* nói: Xương và thịt bồi đắp cho nhau, không trái nhau, tinh thần trong sáng thuần túy thì sống lâu, khỏe mạnh, yên ổn.
Lời bí quyết:
Như đá lạ chót vót lẫn trong mây nhàn, như mảnh ngọc núi Côn Lôn (núi nổi tiếng có ngọc quý) đã được mài giũa. Đây là báu vật cực kỳ tinh túy, tỏa sáng ra ngoài mà ẩn chứa bên trong; nếu không phải trời đất hun đúc, đạo nuôi dưỡng, thì sao có được như thế?
Dù cho hình hài, da thịt đầy đặn chắc chắn, tuy có hình hài da thịt, cũng không bằng có thần khí.
Lai Hòa Tử nói: Hình hài cũng dày, thịt cũng đầy, mà không có thần, không có khí thì chỉ biết oán trời. Trần Đồ Nam nói: Có thịt mà không có khí, giống như cây bị mọt ăn, bên trong đã rỗng, tuy bên ngoài còn vỏ, gặp gió dữ mưa mau thì ít khi không bị gãy đổ.
Lời bí quyết:
Người có thần khí mà không có hình hài da thịt thì như cây có gốc rễ mà không có cành lá, chưa đến thời thì chưa tươi tốt. Xưa có người xem tướng cho Gia Cát Khổng Minh (tức Gia Cát Lượng, quân sư nhà Thục Hán thời Tam Quốc) nói rằng: Bên ngoài mang dáng khô gầy như cây tùng cây bách, bên trong có cái thực chất của văn lý và gốc rễ; gió sương không làm gãy đổ, ngày sau (?) tiếng tốt vang khắp thiên hạ.
Khí tán, thần khô thì chỉ còn cái vỏ rỗng. Thần và khí đều mất thì mạng cũng mất, chỉ còn cái thân xác tạm bợ hão huyền.
Bài *Vô hình* nói: Thần cũng không, khí cũng không, trống rỗng chỉ để lại lớp da này. Cái vỏ ấy nếu gặp gió sương làm hư hại, thì cốc thần (vốn là từ trong Đạo Đức Kinh, ở đây chỉ nguyên thần, cái thần gốc nuôi sự sống) đã khô héo như cây vào thu từ trước rồi.
Lời bí quyết:
Khí nhờ máu nuôi mà giúp thần; khí tán thì thần khô, là do tim không sinh ra được máu. Vì sao tim không sinh ra máu? Là do lo nghĩ làm tổn thương, toan tính so đo, đục khoét cái linh diệu trống lặng của tâm, cho nên hao tổn thần khí và nguyên thần (cái thần gốc, căn bản của sự sống); nguyên thần hao thì thần khí mất. Thần khí đã mất thì cái thân xác tạm bợ ấy sao có thể còn lâu được?
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video