Quyển dưới
Bài thứ nhất: Điều chỉnh, chăm lo việc ăn uống
Cái làm chủ thân thể là thần (phần tinh thần, sức sống điều khiển toàn thân); cái nuôi khí là tinh (chất tinh túy, vật chất quý giá nhất làm gốc của sự sống); cái bồi bổ tinh là khí (nguồn năng lượng vận hành trong cơ thể); cái cung cấp cho khí là thức ăn. Thức ăn là thứ quan trọng như trời đối với con người, là gốc rễ giữ cho người ta sống. Cho nên ăn uống vào được thì cốc khí (khí sinh ra từ ngũ cốc, thức ăn) đầy đủ; cốc khí đầy đủ thì khí huyết (khí và máu, hai thứ nuôi dưỡng toàn thân) thịnh vượng; khí huyết thịnh vượng thì gân cốt, sức lực mạnh mẽ. Vì thế tỳ vị (theo Đông y, tỳ và dạ dày là hai tạng phủ lo việc tiêu hóa thức ăn, hấp thu chất bổ) là chỗ dựa gốc của ngũ tạng (năm tạng chính trong cơ thể theo Đông y: tâm, can, tỳ, phế, thận). Khí của bốn tạng kia đều nhận từ tỳ, nên trong cả bốn mùa đều lấy vị khí (khí của dạ dày, tức sức tiêu hóa, hấp thu) làm gốc. Thiên "Sinh khí thông thiên luận" (một thiên trong sách y học cổ "Hoàng Đế Nội Kinh") nói: thứ có khí vị cay, ngọt thì có tác dụng làm phát tán ra ngoài, thuộc dương; thứ có vị chua, đắng thì có tác dụng gây nôn ra hoặc làm đi ngoài, thuộc âm (âm và dương là hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau trong mọi sự vật). Vì vậy trong một thân người, sự vận hành của âm dương, sự sinh ra lẫn nhau của ngũ hành (năm yếu tố kim, mộc, thủy, hỏa, thổ, ứng với các tạng phủ, nối nhau theo vòng sinh dưỡng), không gì là không do ăn uống mà có.
Người trẻ tuổi thì chân nguyên khí (sinh khí gốc bẩm sinh của con người) còn mạnh. Dù có lúc ăn uống đói no thất thường, ăn đồ sống, đồ lạnh, nhưng vì gốc rễ cơ thể còn mạnh nên chưa dễ sinh bệnh. Còn người tuổi cao thì chân khí (sinh khí gốc của cơ thể) đã hao mòn cạn kiệt, ngũ tạng suy yếu, hoàn toàn trông vào ăn uống để bồi bổ khí huyết. Nếu ăn đồ sống lạnh không chừng mực, đói no không hợp lẽ, điều độ không có phép tắc, thì hễ động một chút là sinh bệnh.
Phàm bệnh tật của con người, không có bệnh nào không do cảm phải bát tà mà ra. Bát tà (tám thứ tà, tám nguyên nhân gây bệnh) là: gió, lạnh, nắng nóng, ẩm thấp, đói, no, làm lụng quá sức và nhàn rỗi quá độ. Người làm con há lại không cẩn thận về những điều ấy sao?
Nếu cha mẹ có bệnh, hãy trước hết xem kỹ phép của thực y (thầy thuốc chữa bệnh bằng ăn uống), xét rõ tình trạng bệnh, rồi dùng thức ăn để chữa. Chữa bằng thức ăn mà chưa khỏi thì sau đó mới dùng thuốc; điều quý là không làm tổn thương tạng phủ (các cơ quan bên trong cơ thể).
Mọi việc ăn uống, nhất định người làm con phải tự tay lo liệu, chế biến, đừng phó mặc cho đầy tớ mà để họ làm qua loa món ăn của cha mẹ.
Thức ăn của người già, nói chung nên ấm nóng, chín kỹ, mềm; kiêng những thứ dẻo dính, cứng, sống và lạnh. Mỗi ngày vào buổi sớm, nên dùng rượu ngon, trước hết uống một liều thuốc bình bổ hạ nguyên (thuốc bổ nhẹ nhàng, ôn hòa cho phần hạ nguyên, tức nguyên khí ở phần dưới cơ thể, chủ yếu là thận). Với phụ nữ thì uống một liều thuốc bình bổ huyết hải (thuốc bổ nhẹ nhàng cho huyết hải, tức "bể máu", nơi chứa và điều hòa máu của người phụ nữ, liên quan đến kinh nguyệt); thuốc nào không có tính khô nóng là tốt. Rồi tiếp đó ăn một bát cháo kê nấu với cật lợn hoặc cật dê để "đè" thuốc xuống; các loại cháo nấu với ngũ vị (?), hành, củ kiệu, thịt lưng chim cút (?) cũng đều được. Đến giờ Thìn (khoảng 7 đến 9 giờ sáng), uống một liều "Nhân sâm bình vị tán" (bài thuốc bột có nhân sâm, giúp điều hòa dạ dày, tăng sức tiêu hóa). Sau đó lần lượt cho ăn những món mềm, chín, hợp với từng mùa. Ăn xong thì dìu đi bộ một hai trăm bước, để cơ thể vận động cho thức ăn tiêu hóa. Lúc sắp đi ngủ, cho uống một liều "Nhân sâm bán hạ hoàn" (thuốc viên có nhân sâm và bán hạ, giúp tiêu đờm, làm thông thoáng vùng ngực).
Người cao tuổi không được ăn một lần no căng, chỉ nên cho ăn nhiều bữa, để tỳ vị dễ tiêu hóa, cốc khí được duy trì lâu dài. Nếu bắt ăn một lần cho no, thì phần nhiều bị tổn thương vì đầy bụng, bởi ruột và dạ dày người già đã yếu mỏng, không tiêu hóa, hấp thu nổi, nên sinh bệnh. Người làm con nên thấu hiểu kỹ điều này; đó là điều cốt yếu trong việc phụng dưỡng người già.
Mỗi ngày chỉ nên dùng ba liều thuốc nói trên, không được uống nhiều. Nếu không có bệnh thì cũng không cần uống thuốc, chỉ cần điều chỉnh ăn uống cho hợp lý thì tự nhiên sẽ khỏe mạnh, không việc gì.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video