Phần thứ nhất (Sơ phân), phẩm "Học Bát-nhã" (Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật), thứ hai mươi sáu, đoạn bốn.
Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, giỏi nhất về lý "không") đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử (một vị đại đệ tử của Phật, trí tuệ bậc nhất)! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ sắc (phần vật chất, thân xác và mọi hình tướng). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thọ (cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm ý) và thức (sự phân biệt, nhận biết). Sắc, thọ, tưởng, hành, thức gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa làm phát sinh nhận thức; "xứ" là chỗ sinh ra nhận thức, có mười hai xứ gồm sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân) và ý xứ (tâm ý).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ sắc xứ (hình sắc mà mắt thấy). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (những gì thân cảm chạm) và pháp xứ (các đối tượng của tâm ý).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nhãn giới (con mắt, xét như một yếu tố; "giới" là một trong mười tám yếu tố tạo nên nhận thức, gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ sắc giới (hình sắc là đối tượng của mắt), nhãn thức giới (sự nhận biết bằng mắt), nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và sự nhận biết bằng mắt), cùng các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) mà sinh ra.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nhĩ giới (tai). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (sự nhận biết bằng tai), nhĩ xúc (sự gặp gỡ giữa tai, âm thanh và sự nhận biết bằng tai), cùng các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tỷ giới (mũi). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ hương giới (mùi), tỷ thức giới (sự nhận biết bằng mũi), tỷ xúc (sự gặp gỡ giữa mũi, mùi và sự nhận biết bằng mũi), cùng các cảm thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thiệt giới (lưỡi). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ vị giới (vị), thiệt thức giới (sự nhận biết bằng lưỡi), thiệt xúc (sự gặp gỡ giữa lưỡi, vị và sự nhận biết bằng lưỡi), cùng các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thân giới (thân). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ xúc giới (những gì thân cảm chạm), thân thức giới (sự nhận biết bằng thân), thân xúc (sự gặp gỡ giữa thân, vật được chạm và sự nhận biết bằng thân), cùng các cảm thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ ý giới (tâm ý). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ pháp giới (các đối tượng của tâm ý), ý thức giới (sự nhận biết bằng tâm ý), ý xúc (sự gặp gỡ giữa tâm ý, đối tượng và sự nhận biết bằng tâm ý), cùng các cảm thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống) và thức giới (yếu tố nhận biết). Sáu yếu tố này hợp thành chúng sinh.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống vốn đầy khổ đau). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ) và đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến hết khổ).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật; đây là khâu đầu của mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sống chết luân hồi). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ hành (những tạo tác do nghiệp), thức (sự nhận biết lúc bắt đầu thọ thai), danh sắc (tâm và thân lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp tạo nên), sinh (sinh ra), lão tử (già và chết), cùng sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nội không (sáu giác quan bên trong vốn không có thực thể; "không" ở đây nghĩa là không có tự thể cố định, chân thật). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài vốn không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có đầu, không có cuối, nên không), tán không (mọi thứ vốn rời rạc, tan tác, nên không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính vốn không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, nên không), vô tính không (cái không có tự tính cũng là không), tự tính không (tự tính vốn là không) và vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ chân như (bản thể chân thật, luôn như vậy, không đổi của mọi sự vật). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ pháp giới (cõi thực tính của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không biến đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (sự an định của các pháp), pháp trụ (sự an trụ của các pháp), thật tế (bờ mé chân thật của thực tại), hư không giới (cõi rộng như hư không) và bất tư nghì giới (cõi không thể nghĩ bàn). Đây đều là những tên gọi khác của thực tính.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia", tức pháp tu hoàn hảo đưa đến giải thoát; bố thí là đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định) và bát-nhã (trí tuệ thấu suốt) ba-la-mật-đa.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi sắc). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả — thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và bốn vô sắc định (bốn tầng định cao hơn, không còn dựa vào hình sắc).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tám giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tám thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng đối tượng quán), chín thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau theo thứ tự) và mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bốn niệm trụ (bốn phép tu tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bốn chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực siêu nhiên: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), năm căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, trí tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) và tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán mọi pháp là không). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán các pháp không có hình tướng cố định) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu, tạo tác).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ sáu thần thông (sáu năng lực siêu nhiên: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy xa, dứt sạch phiền não).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi giảng dạy), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu, xót thương, vui theo và buông xả rộng lớn) và mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ vô vong thất pháp (đức tính không bao giờ quên sót). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong buông xả, không dính mắc).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nhất thiết trí (trí biết tất cả các pháp ở mặt chung của chúng). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi đặc điểm của mọi pháp, tức trí của Phật).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp không quên). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên nhất).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bậc Dự lưu (bậc thánh đầu tiên, mới vào dòng thánh). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bậc Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần nữa), bậc Bất hoàn (không còn trở lại cõi dục) và bậc A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sống chết).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Dự lưu hướng (giai đoạn đang tu hướng tới quả Dự lưu) và Dự lưu quả (giai đoạn đã chứng được quả Dự lưu). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả.
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bậc Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần nghe Phật dạy). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Độc giác hướng (đang tu hướng tới quả Độc giác) và Độc giác quả (đã chứng quả Độc giác).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Bồ-tát Ma-ha-tát. Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Tam-miệu-tam-Phật-đà (Đấng Giác ngộ chân chính trọn vẹn, tức Phật).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát. Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật).
Đúng vậy, đúng vậy, thưa Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng; "thừa" là cỗ xe, ví với pháp tu chở người đến giải thoát). Cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Độc giác thừa (cỗ xe của bậc Độc giác) và Vô thượng thừa (cỗ xe cao tột, tức con đường Bồ-tát dẫn đến quả Phật)."
Bấy giờ Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ sắc, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thọ, tưởng, hành, thức?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nhãn xứ, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ sắc xứ, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nhãn giới, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc cùng các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nhĩ giới, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc cùng các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tỷ giới, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc cùng các cảm thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thiệt giới, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc cùng các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thân giới, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ xúc giới, thân thức giới, thân xúc cùng các cảm thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ ý giới, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ pháp giới, ý thức giới, ý xúc cùng các cảm thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ địa giới, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ khổ thánh đế, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tập thánh đế, diệt thánh đế, đạo thánh đế?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ vô minh, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nội không, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ chân như, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bố thí ba-la-mật-đa, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bốn tĩnh lự, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bốn vô lượng, bốn vô sắc định?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tám giải thoát, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bốn niệm trụ, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ không giải thoát môn, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ vô tướng, vô nguyện giải thoát môn?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ năm nhãn, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ sáu thần thông?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ mười lực của Phật, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ vô vong thất pháp, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ hằng trụ xả tính?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ nhất thiết trí, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tất cả đà-la-ni môn, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ tất cả tam-ma-địa môn?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bậc Dự lưu, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bậc Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Dự lưu hướng, Dự lưu quả, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ bậc Độc giác, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Độc giác hướng, Độc giác quả?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Tam-miệu-tam-Phật-đà?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ vô thượng chánh đẳng bồ-đề?
Thưa Thiện Hiện, vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Thanh văn thừa, cũng không học vì muốn nắm giữ hay phá bỏ Độc giác thừa, Vô thượng thừa?"
Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng một vị tu hành, nghĩa là bậc đầy đủ tuổi đạo và đức hạnh) Thiện Hiện đáp Xá-lợi Tử: "Khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có sắc nào là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ sắc. Không thấy có thọ, tưởng, hành, thức nào là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Vì năm uẩn từ sắc trở đi, dù là bên chủ thể (người nắm giữ, phá bỏ) hay bên đối tượng (thứ bị nắm giữ, phá bỏ), cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có nhãn xứ là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ nhãn xứ. Không thấy có nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Vì sao vậy? Vì nhãn xứ và các xứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có sắc xứ là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ sắc xứ. Không thấy có thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ. Vì sao vậy? Vì sắc xứ và các xứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có nhãn giới là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ nhãn giới. Không thấy có sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc cùng các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Vì nhãn giới và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có nhĩ giới là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ nhĩ giới. Không thấy có thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc cùng các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Vì nhĩ giới và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có tỷ giới là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ tỷ giới. Không thấy có hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc cùng các cảm thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ hương giới cho đến các cảm thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Vì tỷ giới và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có thiệt giới là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ thiệt giới. Không thấy có vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc cùng các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ vị giới cho đến các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Vì thiệt giới và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có thân giới là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ thân giới. Không thấy có xúc giới, thân thức giới, thân xúc cùng các cảm thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ xúc giới cho đến các cảm thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Vì thân giới và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có ý giới là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ ý giới. Không thấy có pháp giới, ý thức giới, ý xúc cùng các cảm thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ pháp giới cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Vì ý giới và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có địa giới là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ địa giới. Không thấy có thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới. Vì sao vậy? Vì địa giới và các giới kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có khổ thánh đế là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ khổ thánh đế. Không thấy có tập thánh đế, diệt thánh đế, đạo thánh đế là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ tập thánh đế, diệt thánh đế, đạo thánh đế. Vì sao vậy? Vì khổ thánh đế và các đế kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có vô minh là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ vô minh. Không thấy có hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Vì sao vậy? Vì vô minh và các khâu kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có nội không là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ nội không. Không thấy có ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Vì sao vậy? Vì nội không và các thứ không kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có chân như là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ chân như. Không thấy có pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ pháp giới cho đến bất tư nghì giới. Vì sao vậy? Vì chân như và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có bố thí ba-la-mật-đa là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ bố thí ba-la-mật-đa. Không thấy có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì bố thí ba-la-mật-đa và các ba-la-mật-đa kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có bốn tĩnh lự là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ bốn tĩnh lự. Không thấy có bốn vô lượng, bốn vô sắc định là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Vì sao vậy? Vì bốn tĩnh lự và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có tám giải thoát là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ tám giải thoát. Không thấy có tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Vì sao vậy? Vì tám giải thoát và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có bốn niệm trụ là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ bốn niệm trụ. Không thấy có bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ bốn chánh đoạn cho đến tám thánh đạo chi. Vì sao vậy? Vì bốn niệm trụ và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có không giải thoát môn là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ không giải thoát môn. Không thấy có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vì sao vậy? Vì không giải thoát môn và các cửa kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có năm nhãn là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ năm nhãn. Không thấy có sáu thần thông là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ sáu thần thông. Vì sao vậy? Vì năm nhãn và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có mười lực của Phật là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ mười lực của Phật. Không thấy có bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Vì sao vậy? Vì mười lực của Phật và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có vô vong thất pháp là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ vô vong thất pháp. Không thấy có hằng trụ xả tính là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ hằng trụ xả tính. Vì sao vậy? Vì vô vong thất pháp và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có nhất thiết trí là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ nhất thiết trí. Không thấy có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Vì nhất thiết trí và các trí kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có tất cả đà-la-ni môn là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ tất cả đà-la-ni môn. Không thấy có tất cả tam-ma-địa môn là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ tất cả tam-ma-địa môn. Vì sao vậy? Vì tất cả đà-la-ni môn và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có bậc Dự lưu là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ bậc Dự lưu. Không thấy có bậc Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ bậc Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Vì sao vậy? Vì bậc Dự lưu và các bậc kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có Dự lưu hướng, Dự lưu quả là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ Dự lưu hướng, Dự lưu quả. Không thấy có Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả. Vì sao vậy? Vì Dự lưu hướng, Dự lưu quả và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có bậc Độc giác là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ bậc Độc giác. Không thấy có Độc giác hướng, Độc giác quả là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ Độc giác hướng, Độc giác quả. Vì sao vậy? Vì bậc Độc giác và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có Bồ-tát Ma-ha-tát là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ Bồ-tát Ma-ha-tát. Không thấy có Tam-miệu-tam-Phật-đà là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ Tam-miệu-tam-Phật-đà. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát và các bậc kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát. Không thấy có vô thượng chánh đẳng bồ-đề là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì sao vậy? Vì pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát và các thứ kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế, thì không thấy có Thanh văn thừa là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ Thanh văn thừa. Không thấy có Độc giác thừa, Vô thượng thừa là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ Độc giác thừa, Vô thượng thừa. Vì sao vậy? Vì Thanh văn thừa và các thừa kia, dù là chủ thể hay đối tượng, cả trong lẫn ngoài đều là không, không thể nắm bắt được.
Thưa Xá-lợi Tử, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với sắc, đối với thọ, tưởng, hành, thức; đối với nhãn xứ, đối với nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ; đối với sắc xứ, đối với thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ; đối với nhãn giới, đối với sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc cùng các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra; đối với nhĩ giới, đối với thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc cùng các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra; đối với tỷ giới, đối với hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc cùng các cảm thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra; đối với thiệt giới, đối với vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc cùng các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra; đối với thân giới, đối với xúc giới, thân thức giới, thân xúc cùng các cảm thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra; đối với ý giới, đối với pháp giới, ý thức giới, ý xúc cùng các cảm thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra;
đối với địa giới, đối với thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới; đối với khổ thánh đế, đối với tập thánh đế, diệt thánh đế, đạo thánh đế; đối với vô minh, đối với hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đối với nội không, đối với ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; đối với chân như, đối với pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới;
đối với bố thí ba-la-mật-đa, đối với tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với bốn tĩnh lự, đối với bốn vô lượng, bốn vô sắc định; đối với tám giải thoát, đối với tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; đối với bốn niệm trụ, đối với bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; đối với không giải thoát môn, đối với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; đối với năm nhãn, đối với sáu thần thông; đối với mười lực của Phật, đối với bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; đối với vô vong thất pháp, đối với hằng trụ xả tính; đối với nhất thiết trí, đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; đối với tất cả đà-la-ni môn, đối với tất cả tam-ma-địa môn;
đối với bậc Dự lưu, đối với bậc Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; đối với Dự lưu hướng, Dự lưu quả, đối với Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả; đối với Độc giác hướng, Độc giác quả; đối với Bồ-tát Ma-ha-tát, đối với Tam-miệu-tam-Phật-đà; đối với pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát, đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề; đối với Thanh văn thừa, đối với Độc giác thừa, đối với Vô thượng thừa — đều không thấy là thứ có thể nắm giữ hay bị phá bỏ, cũng không thấy có ai là người có thể nắm giữ hay phá bỏ, mà học bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể thành tựu nhất thiết trí trí (trí biết hết thảy mọi pháp một cách trọn vẹn, tức trí tuệ của Phật)."
Bấy giờ Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Bồ-tát Ma-ha-tát học bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí chăng?" Thiện Hiện đáp: "Bồ-tát Ma-ha-tát học bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì đối với tất cả các pháp, vị ấy không vì muốn nắm giữ hay phá bỏ mà dùng phương tiện (cách thức khéo léo trong tu hành) để học."
Xá-lợi Tử nói: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả các pháp không vì muốn nắm giữ hay phá bỏ mà dùng phương tiện để học, thì làm sao có thể thành tựu nhất thiết trí trí?"
Thiện Hiện nói: "Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không thấy sắc sinh ra hay mất đi, không thấy thọ, tưởng, hành, thức sinh ra hay mất đi. Không thấy sắc được lấy hay bị bỏ, không thấy thọ, tưởng, hành, thức được lấy hay bị bỏ. Không thấy sắc nhơ nhiễm hay trong sạch, không thấy thọ, tưởng, hành, thức nhơ nhiễm hay trong sạch. Không thấy sắc tụ lại hay tan ra, không thấy thọ, tưởng, hành, thức tụ lại hay tan ra. Không thấy sắc tăng thêm hay giảm bớt, không thấy thọ, tưởng, hành, thức tăng thêm hay giảm bớt. Vì sao vậy? Vì bản tính của năm uẩn từ sắc trở đi đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Thưa Xá-lợi Tử, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy học bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không thấy nhãn xứ sinh ra hay mất đi, không thấy nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ sinh ra hay mất đi. Không thấy nhãn xứ được lấy hay bị bỏ, không thấy nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ được lấy hay bị bỏ. Không thấy nhãn xứ nhơ nhiễm hay trong sạch, không thấy nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ nhơ nhiễm hay trong sạch. Không thấy nhãn xứ tụ lại hay tan ra, không thấy nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ tụ lại hay tan ra. Không thấy nhãn xứ tăng thêm hay giảm bớt, không thấy nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ tăng thêm hay giảm bớt. Vì sao vậy? Vì bản tính của nhãn xứ và các xứ kia đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Thưa Xá-lợi Tử, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy học bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không thấy sắc xứ sinh ra hay mất đi, không thấy thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ sinh ra hay mất đi. Không thấy sắc xứ được lấy hay bị bỏ, không thấy thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ được lấy hay bị bỏ. Không thấy sắc xứ nhơ nhiễm hay trong sạch, không thấy thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ nhơ nhiễm hay trong sạch. Không thấy sắc xứ tụ lại hay tan ra, không thấy thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ tụ lại hay tan ra. Không thấy sắc xứ tăng thêm hay giảm bớt, không thấy thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ tăng thêm hay giảm bớt. Vì sao vậy? Vì bản tính của sắc xứ và các xứ kia đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Thưa Xá-lợi Tử, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy học bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không thấy nhãn giới sinh ra hay mất đi, không thấy sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc cùng các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra sinh ra hay mất đi. Không thấy nhãn giới được lấy hay bị bỏ, không thấy sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra được lấy hay bị bỏ. Không thấy nhãn giới nhơ nhiễm hay trong sạch, không thấy sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra nhơ nhiễm hay trong sạch. Không thấy nhãn giới tụ lại hay tan ra, không thấy sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra tụ lại hay tan ra. Không thấy nhãn giới tăng thêm hay giảm bớt, không thấy sắc giới cho đến các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra tăng thêm hay giảm bớt. Vì sao vậy? Vì bản tính của nhãn giới và các thứ kia đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Thưa Xá-lợi Tử, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy học bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.
Thưa Xá-lợi Tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không thấy nhĩ giới sinh ra hay mất đi, không thấy thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc cùng các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra sinh ra hay mất đi. Không thấy nhĩ giới được lấy hay bị bỏ, không thấy thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra được lấy hay bị bỏ. Không thấy nhĩ giới nhơ nhiễm hay trong sạch, không thấy thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra nhơ nhiễm hay trong sạch. Không thấy nhĩ giới tụ lại hay tan ra, không thấy thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra tụ lại hay tan ra. Không thấy nhĩ giới tăng thêm hay giảm bớt, không thấy thanh giới cho đến các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra tăng thêm hay giảm bớt. Vì sao vậy? Vì bản tính của nhĩ giới và các thứ kia đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Thưa Xá-lợi Tử, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy học bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ tám mươi tám (hết).
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ tám mươi chín.
Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video