Thiên 106 — Hội 1 · Phẩm 26 Học Bát-nhã · phần 5

 Phần đầu, phẩm "Học Bát-nhã" (bát-nhã: trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật), phẩm thứ hai mươi sáu, phần năm.

 Này Xá-lợi Tử (tức Xá-lợi-phất, vị đệ tử của Phật nổi tiếng trí tuệ bậc nhất)! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của trí tuệ, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), vị ấy không thấy tỷ giới (yếu tố mũi, tức giác quan ngửi, được xem như một thành phần cấu tạo nên kinh nghiệm sống; "giới" ở đây là yếu tố, thành phần) có sinh hay có diệt. Vị ấy không thấy hương giới (yếu tố mùi, tức đối tượng của mũi), tỷ thức giới (yếu tố cái biết qua mũi, tức sự nhận biết mùi), tỷ xúc (sự tiếp xúc giữa mũi, mùi và cái biết qua mũi) cùng các thọ (cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ) sinh ra do tỷ xúc làm duyên (điều kiện) có sinh hay có diệt.

 Vị ấy không thấy tỷ giới có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy tỷ giới là nhiễm (dơ bẩn, bị phiền não làm ô uế) hay là tịnh (trong sạch). Không thấy hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là nhiễm hay là tịnh. Không thấy tỷ giới có tụ hợp hay tan rã. Không thấy hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên có tụ hợp hay tan rã. Không thấy tỷ giới có tăng hay có giảm. Không thấy hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của tỷ giới và các thứ ấy đều là không (trống rỗng, không có thực thể riêng), không có gì cả, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí (trí tuệ biết trọn vẹn tất cả, tức trí giác ngộ hoàn toàn của Phật), vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện (cách thức khéo léo để đạt mục đích).

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy thiệt giới (yếu tố lưỡi, tức giác quan nếm) có sinh hay có diệt. Không thấy vị giới (yếu tố vị, tức đối tượng của lưỡi), thiệt thức giới (yếu tố cái biết qua lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc giữa lưỡi, vị và cái biết qua lưỡi) cùng các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên có sinh hay có diệt. Không thấy thiệt giới có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy thiệt giới là nhiễm hay là tịnh. Không thấy vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là nhiễm hay là tịnh. Không thấy thiệt giới có tụ hợp hay tan rã. Không thấy vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên có tụ hợp hay tan rã. Không thấy thiệt giới có tăng hay có giảm. Không thấy vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của thiệt giới và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy thân giới (yếu tố thân, tức giác quan xúc chạm trên da thịt) có sinh hay có diệt. Không thấy xúc giới (yếu tố vật xúc chạm, tức đối tượng của thân như nóng, lạnh, cứng, mềm), thân thức giới (yếu tố cái biết qua thân), thân xúc (sự tiếp xúc giữa thân, vật xúc chạm và cái biết qua thân) cùng các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên có sinh hay có diệt. Không thấy thân giới có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy thân giới là nhiễm hay là tịnh. Không thấy xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là nhiễm hay là tịnh. Không thấy thân giới có tụ hợp hay tan rã. Không thấy xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên có tụ hợp hay tan rã. Không thấy thân giới có tăng hay có giảm. Không thấy xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của thân giới và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy ý giới (yếu tố ý, tức giác quan bên trong làm chỗ dựa cho suy nghĩ) có sinh hay có diệt. Không thấy pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý, tức những gì tâm suy nghĩ, nhận biết), ý thức giới (yếu tố cái biết qua ý), ý xúc (sự tiếp xúc giữa ý, đối tượng của ý và cái biết qua ý) cùng các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên có sinh hay có diệt. Không thấy ý giới có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy ý giới là nhiễm hay là tịnh. Không thấy pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là nhiễm hay là tịnh. Không thấy ý giới có tụ hợp hay tan rã. Không thấy pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên có tụ hợp hay tan rã. Không thấy ý giới có tăng hay có giảm. Không thấy pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của ý giới và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc trong vật chất) có sinh hay có diệt. Không thấy thủy giới (yếu tố nước, tính ướt, kết dính), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống) và thức giới (yếu tố tâm biết) có sinh hay có diệt. Không thấy địa giới có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy địa giới là nhiễm hay là tịnh. Không thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới là nhiễm hay là tịnh. Không thấy địa giới có tụ hợp hay tan rã. Không thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới có tụ hợp hay tan rã. Không thấy địa giới có tăng hay có giảm. Không thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của địa giới và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy Khổ thánh đế (chân lý cao quý thứ nhất: đời sống vốn mang khổ đau) có sinh hay có diệt. Không thấy Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây khổ, tức lòng ham muốn và phiền não), Diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn) và Đạo thánh đế (chân lý về con đường tu dẫn đến chấm dứt khổ) có sinh hay có diệt. Không thấy Khổ thánh đế có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Tập, Diệt, Đạo thánh đế có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Khổ thánh đế là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Tập, Diệt, Đạo thánh đế là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Khổ thánh đế có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Tập, Diệt, Đạo thánh đế có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Khổ thánh đế có tăng hay có giảm. Không thấy Tập, Diệt, Đạo thánh đế có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của Khổ thánh đế và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy vô minh (sự si mê, không thấy rõ sự thật; khâu đầu tiên trong mười hai khâu nhân duyên nối nhau tạo thành vòng sinh tử) có sinh hay có diệt. Không thấy hành (những tạo tác của thân, miệng, ý do vô minh thúc đẩy), thức (tâm thức đi vào đời sống mới), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), xúc (sự tiếp xúc của giác quan với đối tượng), thọ (cảm giác), ái (lòng khao khát, ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại, tức nghiệp lực dẫn đến đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), cùng sầu (buồn rầu), thán (than khóc), khổ (đau đớn thân thể), ưu (lo âu trong lòng), não (phiền muộn) có sinh hay có diệt. Không thấy vô minh có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy vô minh là nhiễm hay là tịnh. Không thấy hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là nhiễm hay là tịnh. Không thấy vô minh có tụ hợp hay tan rã. Không thấy hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não có tụ hợp hay tan rã. Không thấy vô minh có tăng hay có giảm. Không thấy hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của vô minh và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy nội không (các giác quan bên trong là không, không có thực thể) có sinh hay có diệt. Không thấy ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều là không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác mà có cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm khởi đầu hay kết thúc nên là không), tán không (sự phân tán, buông bỏ cũng là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tính không (bản tính của mọi pháp là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (không có tự thể nên là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự thể lẫn tự tính đều là không) có sinh hay có diệt. Không thấy nội không có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy ngoại không cho đến vô tính tự tính không có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy nội không là nhiễm hay là tịnh. Không thấy ngoại không cho đến vô tính tự tính không là nhiễm hay là tịnh. Không thấy nội không có tụ hợp hay tan rã. Không thấy ngoại không cho đến vô tính tự tính không có tụ hợp hay tan rã. Không thấy nội không có tăng hay có giảm. Không thấy ngoại không cho đến vô tính tự tính không có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của nội không và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy chân như (sự thật đúng như vốn có, bản chất chân thật không đổi của mọi pháp) có sinh hay có diệt. Không thấy pháp giới (ở đây là cõi bản chất chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (sự cố định không lay chuyển của pháp), pháp trụ (sự an trụ thường hằng của pháp), thật tế (tận cùng của sự thật), hư không giới (cõi hư không) và bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn) có sinh hay có diệt. Không thấy chân như có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy pháp giới cho đến bất tư nghị giới có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy chân như là nhiễm hay là tịnh. Không thấy pháp giới cho đến bất tư nghị giới là nhiễm hay là tịnh. Không thấy chân như có tụ hợp hay tan rã. Không thấy pháp giới cho đến bất tư nghị giới có tụ hợp hay tan rã. Không thấy chân như có tăng hay có giảm. Không thấy pháp giới cho đến bất tư nghị giới có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của chân như và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy Bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của hạnh cho tặng; "ba-la-mật-đa" nghĩa là hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ) có sinh hay có diệt. Không thấy Tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), An nhẫn (nhẫn chịu điều trái ý), Tinh tấn (siêng năng không lười), Tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lắng yên) và Bát-nhã ba-la-mật-đa có sinh hay có diệt. Không thấy Bố thí ba-la-mật-đa có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Bố thí ba-la-mật-đa là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Bố thí ba-la-mật-đa có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Bố thí ba-la-mật-đa có tăng hay có giảm. Không thấy Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của Bố thí ba-la-mật-đa và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định từ thấp đến cao, ứng với cõi Sắc) có sinh hay có diệt. Không thấy bốn vô lượng (bốn tấm lòng rộng lớn không giới hạn: từ là thương yêu ban vui, bi là xót thương cứu khổ, hỷ là vui theo niềm vui của người, xả là buông bỏ, đối xử bình đẳng) và bốn vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc vật chất: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) có sinh hay có diệt. Không thấy bốn tĩnh lự có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy bốn vô lượng, bốn vô sắc định có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy bốn tĩnh lự là nhiễm hay là tịnh. Không thấy bốn vô lượng, bốn vô sắc định là nhiễm hay là tịnh. Không thấy bốn tĩnh lự có tụ hợp hay tan rã. Không thấy bốn vô lượng, bốn vô sắc định có tụ hợp hay tan rã. Không thấy bốn tĩnh lự có tăng hay có giảm. Không thấy bốn vô lượng, bốn vô sắc định có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của bốn tĩnh lự và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy tám giải thoát (tám phép quán thiền định giúp tâm thoát khỏi sự trói buộc của vật chất và phiền não) có sinh hay có diệt. Không thấy tám thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng quán), chín thứ đệ định (chín tầng định lần lượt nối nhau: bốn tĩnh lự, bốn vô sắc định và định diệt hết cảm thọ, tri giác) và mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức, trải khắp mọi nơi) có sinh hay có diệt. Không thấy tám giải thoát có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy tám giải thoát là nhiễm hay là tịnh. Không thấy tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ là nhiễm hay là tịnh. Không thấy tám giải thoát có tụ hợp hay tan rã. Không thấy tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ có tụ hợp hay tan rã. Không thấy tám giải thoát có tăng hay có giảm. Không thấy tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của tám giải thoát và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy bốn niệm trụ (bốn chỗ an trú sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) có sinh hay có diệt. Không thấy bốn chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định nhiệm mầu: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), năm căn (năm gốc rễ lành: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, trí tuệ), năm lực (năm sức mạnh phát triển từ năm căn ấy), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) và tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng) có sinh hay có diệt. Không thấy bốn niệm trụ có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy bốn niệm trụ là nhiễm hay là tịnh. Không thấy bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi là nhiễm hay là tịnh. Không thấy bốn niệm trụ có tụ hợp hay tan rã. Không thấy bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi có tụ hợp hay tan rã. Không thấy bốn niệm trụ có tăng hay có giảm. Không thấy bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của bốn niệm trụ và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp đều là không) có sinh hay có diệt. Không thấy vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp không có hình tướng cố định) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, mưu tính gì) có sinh hay có diệt. Không thấy không giải thoát môn có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy không giải thoát môn là nhiễm hay là tịnh. Không thấy vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là nhiễm hay là tịnh. Không thấy không giải thoát môn có tụ hợp hay tan rã. Không thấy vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có tụ hợp hay tan rã. Không thấy không giải thoát môn có tăng hay có giảm. Không thấy vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của không giải thoát môn và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy năm nhãn (năm loại con mắt: mắt thịt, mắt trời thấy xa và xuyên suốt, mắt tuệ thấy lý không, mắt pháp thấy rõ các pháp môn để độ người, mắt Phật thấy biết trọn vẹn tất cả) có sinh hay có diệt. Không thấy sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe khắp nơi, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy khắp nơi, dứt sạch phiền não) có sinh hay có diệt. Không thấy năm nhãn có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy sáu thần thông có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy năm nhãn là nhiễm hay là tịnh. Không thấy sáu thần thông là nhiễm hay là tịnh. Không thấy năm nhãn có tụ hợp hay tan rã. Không thấy sáu thần thông có tụ hợp hay tan rã. Không thấy năm nhãn có tăng hay có giảm. Không thấy sáu thần thông có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của năm nhãn và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có, như biết rõ điều gì hợp lý hay không hợp lý, biết rõ nghiệp báo ba đời…) có sinh hay có diệt. Không thấy bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi giảng dạy trước đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt không vướng mắc: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương yêu lớn, ban vui cho mọi loài), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho mọi loài), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (sự buông xả lớn, bình đẳng với tất cả) và mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có, không chung với hàng tu hành khác) có sinh hay có diệt. Không thấy mười lực của Phật có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy mười lực của Phật là nhiễm hay là tịnh. Không thấy bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật là nhiễm hay là tịnh. Không thấy mười lực của Phật có tụ hợp hay tan rã. Không thấy bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật có tụ hợp hay tan rã. Không thấy mười lực của Phật có tăng hay có giảm. Không thấy bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của mười lực của Phật và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy pháp không quên mất (phẩm chất luôn ghi nhớ rõ ràng, không bao giờ sai sót quên lãng) có sinh hay có diệt. Không thấy tính hằng trụ xả (tính luôn an trú trong sự buông xả, tâm bình thản không dao động) có sinh hay có diệt. Không thấy pháp không quên mất có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy tính hằng trụ xả có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy pháp không quên mất là nhiễm hay là tịnh. Không thấy tính hằng trụ xả là nhiễm hay là tịnh. Không thấy pháp không quên mất có tụ hợp hay tan rã. Không thấy tính hằng trụ xả có tụ hợp hay tan rã. Không thấy pháp không quên mất có tăng hay có giảm. Không thấy tính hằng trụ xả có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của pháp không quên mất và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi pháp đều là không, thường được xem là trí của hàng Thanh văn, Độc giác) có sinh hay có diệt. Không thấy đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh, là trí của Bồ-tát) và nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp, là trí của Phật) có sinh hay có diệt. Không thấy nhất thiết trí có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy nhất thiết trí là nhiễm hay là tịnh. Không thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là nhiễm hay là tịnh. Không thấy nhất thiết trí có tụ hợp hay tan rã. Không thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có tụ hợp hay tan rã. Không thấy nhất thiết trí có tăng hay có giảm. Không thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của nhất thiết trí và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy tất cả các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất; "pháp môn" là cửa ngõ tu tập) có sinh hay có diệt. Không thấy tất cả các pháp môn tam-ma-địa (thiền định, trạng thái tâm chuyên chú vào một đối tượng) có sinh hay có diệt. Không thấy tất cả các pháp môn đà-la-ni có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy tất cả các pháp môn tam-ma-địa có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy tất cả các pháp môn đà-la-ni là nhiễm hay là tịnh. Không thấy tất cả các pháp môn tam-ma-địa là nhiễm hay là tịnh. Không thấy tất cả các pháp môn đà-la-ni có tụ hợp hay tan rã. Không thấy tất cả các pháp môn tam-ma-địa có tụ hợp hay tan rã. Không thấy tất cả các pháp môn đà-la-ni có tăng hay có giảm. Không thấy tất cả các pháp môn tam-ma-địa có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của tất cả các pháp môn đà-la-ni và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy bậc Dự lưu (bậc thánh đầu tiên trong bốn bậc thánh của hàng Thanh văn, mới bước vào dòng thánh) có sinh hay có diệt. Không thấy bậc Nhất lai (bậc thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), bậc Bất hoàn (bậc thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục, tức cõi còn ham muốn) và bậc A-la-hán (bậc thánh cao nhất, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) có sinh hay có diệt. Không thấy bậc Dự lưu có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy bậc Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy bậc Dự lưu là nhiễm hay là tịnh. Không thấy bậc Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là nhiễm hay là tịnh. Không thấy bậc Dự lưu có tụ hợp hay tan rã. Không thấy bậc Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán có tụ hợp hay tan rã. Không thấy bậc Dự lưu có tăng hay có giảm. Không thấy bậc Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của bậc Dự lưu và các bậc ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy Dự lưu hướng (giai đoạn đang tu tiến tới quả Dự lưu) và Dự lưu quả (giai đoạn đã chứng đạt quả Dự lưu) có sinh hay có diệt. Không thấy Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả có sinh hay có diệt. Không thấy Dự lưu hướng, Dự lưu quả có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Dự lưu hướng, Dự lưu quả là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Dự lưu hướng, Dự lưu quả có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Dự lưu hướng, Dự lưu quả có tăng hay có giảm. Không thấy Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của Dự lưu hướng, Dự lưu quả và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy bậc Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, vào thời không có Phật ra đời) có sinh hay có diệt. Không thấy Độc giác hướng (giai đoạn đang tu tiến tới quả Độc giác) và Độc giác quả (giai đoạn đã chứng đạt quả Độc giác) có sinh hay có diệt. Không thấy bậc Độc giác có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Độc giác hướng, Độc giác quả có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy bậc Độc giác là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Độc giác hướng, Độc giác quả là nhiễm hay là tịnh. Không thấy bậc Độc giác có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Độc giác hướng, Độc giác quả có tụ hợp hay tan rã. Không thấy bậc Độc giác có tăng hay có giảm. Không thấy Độc giác hướng, Độc giác quả có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của bậc Độc giác và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy Bồ-tát Ma-ha-tát có sinh hay có diệt. Không thấy Tam-miệu-tam-Phật-đà (bậc Chánh Đẳng Giác, tức đức Phật đã giác ngộ hoàn toàn và chân chính) có sinh hay có diệt. Không thấy Bồ-tát Ma-ha-tát có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Tam-miệu-tam-Phật-đà có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Bồ-tát Ma-ha-tát là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Tam-miệu-tam-Phật-đà là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Bồ-tát Ma-ha-tát có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Tam-miệu-tam-Phật-đà có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Bồ-tát Ma-ha-tát có tăng hay có giảm. Không thấy Tam-miệu-tam-Phật-đà có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của Bồ-tát Ma-ha-tát và các bậc ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát (các hạnh tu của Bồ-tát) có sinh hay có diệt. Không thấy Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột không gì hơn, chân chính và trọn vẹn của Phật) có sinh hay có diệt. Không thấy pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề là nhiễm hay là tịnh. Không thấy pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề có tụ hợp hay tan rã. Không thấy pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát có tăng hay có giảm. Không thấy Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng Thanh văn, tức những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát, đạt quả A-la-hán; "thừa" là cỗ xe, ví cho con đường tu chở người đến giải thoát) có sinh hay có diệt. Không thấy Độc giác thừa (cỗ xe của hàng Độc giác) và Vô thượng thừa (cỗ xe cao tột, tức con đường Bồ-tát dẫn đến thành Phật) có sinh hay có diệt. Không thấy Thanh văn thừa có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Độc giác thừa, Vô thượng thừa có được nhận lấy hay bị buông bỏ. Không thấy Thanh văn thừa là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Độc giác thừa, Vô thượng thừa là nhiễm hay là tịnh. Không thấy Thanh văn thừa có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Độc giác thừa, Vô thượng thừa có tụ hợp hay tan rã. Không thấy Thanh văn thừa có tăng hay có giảm. Không thấy Độc giác thừa, Vô thượng thừa có tăng hay có giảm. Vì sao vậy? Vì bản tính của Thanh văn thừa và các thứ ấy đều là không, không có gì cả, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi Tử! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

 Như vậy, này Xá-lợi Tử! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với tất cả các pháp đều không thấy có sinh hay có diệt, có được nhận lấy hay bị buông bỏ, là nhiễm hay là tịnh, có tụ hợp hay tan rã, có tăng hay có giảm; mà học Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì có thể thành tựu nhất thiết trí trí, vì lấy chỗ không có gì để học, không có gì để thành tựu làm phương tiện.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video