Hội thứ nhất, phẩm "Khen ngợi Bát-nhã" thứ ba mươi hai, phần hai.
Lại nữa, Xá-lợi Tử (vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Đức Phật)! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh) không vì muốn khơi phát tám giải thoát (tám tầng thiền định giúp tâm thoát khỏi sự trói buộc vào hình sắc và các cảnh giới) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo thấu suốt bản chất thật của mọi sự, đưa người tu sang bờ giác ngộ). Không vì muốn khơi phát tám thắng xứ (tám phép quán giúp tâm làm chủ, vượt lên trên các đối tượng được quán), chín thứ đệ định (chín tầng thiền định đi vào lần lượt từ thấp lên cao, không xen tâm khác) và mười biến xứ (mười phép quán cho một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh… trùm khắp mọi nơi) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn (Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính)! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tám giải thoát mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Thế nào là không vì muốn khơi phát tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa?
Này Xá-lợi Tử! Vì tám giải thoát không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính (không có bản chất riêng tự tồn tại), nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tám giải thoát mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát bốn niệm trụ (bốn phép giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì muốn khơi phát bốn chính đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa có, làm lớn thêm điều lành đã có), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), năm căn (năm gốc rễ của sự tu tập: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: tỉnh giác, phân biệt pháp, siêng năng, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả) và tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát bốn niệm trụ mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Thế nào là không vì muốn khơi phát bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa?
Này Xá-lợi Tử! Vì bốn niệm trụ không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát bốn niệm trụ mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán thấy mọi sự đều trống rỗng, không có bản chất cố định) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì muốn khơi phát vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán thấy mọi sự không có hình tướng cố định để nắm bắt) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, không còn tạo tác) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát không giải thoát môn mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Thế nào là không vì muốn khơi phát vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa?
Này Xá-lợi Tử! Vì không giải thoát môn không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát không giải thoát môn mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì muốn khơi phát sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, nghe xa mọi âm thanh, biết tâm người khác, biết các đời trước, thấy xa mọi cảnh và sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát năm nhãn mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Thế nào là không vì muốn khơi phát sáu thần thông mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa?
Này Xá-lợi Tử! Vì năm nhãn không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát năm nhãn mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sáu thần thông không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát sáu thần thông mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì muốn khơi phát bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng dạy giáo pháp), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và diễn đạt thông suốt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, đem niềm vui cho mọi chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho mọi chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an vui), đại xả (sự buông xả lớn, đối xử bình đẳng không thiên vị) và mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với các bậc khác) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát mười lực của Phật mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Thế nào là không vì muốn khơi phát bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa?
Này Xá-lợi Tử! Vì mười lực của Phật không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát mười lực của Phật mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên sót, luôn nhớ rõ mọi điều cần làm) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì muốn khơi phát tính hằng trụ xả (tâm luôn an trú trong sự buông xả, bình thản trước mọi cảnh) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát pháp vô vong thất mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Thế nào là không vì muốn khơi phát tính hằng trụ xả mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa?
Này Xá-lợi Tử! Vì pháp vô vong thất không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát pháp vô vong thất mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì tính hằng trụ xả không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tính hằng trụ xả mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp ở mặt chung, tổng quát) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì muốn khơi phát đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí tuệ của Phật, biết rõ mọi pháp cả về mặt chung lẫn mặt riêng) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát nhất thiết trí mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Thế nào là không vì muốn khơi phát đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa?
Này Xá-lợi Tử! Vì nhất thiết trí không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát nhất thiết trí mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn ghi nhớ và gìn giữ trọn vẹn mọi giáo pháp, mọi điều lành, không để quên mất) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì muốn khơi phát tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên chú vào một đối tượng) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tất cả đà-la-ni môn mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Thế nào là không vì muốn khơi phát tất cả tam-ma-địa môn mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa?
Này Xá-lợi Tử! Vì tất cả đà-la-ni môn không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tất cả đà-la-ni môn mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì tất cả tam-ma-địa môn không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tất cả tam-ma-địa môn mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, người mới bước vào dòng thánh) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không vì muốn khơi phát quả Nhất lai (quả vị thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (quả vị thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục) và quả A-la-hán (quả vị thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát quả Dự lưu mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Thế nào là không vì muốn khơi phát quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa?
Này Xá-lợi Tử! Vì quả Dự lưu không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát quả Dự lưu mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình ngộ đạo không nhờ thầy dạy) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát Độc giác bồ-đề mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Này Xá-lợi Tử! Vì Độc giác bồ-đề không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát Độc giác bồ-đề mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Này Xá-lợi Tử! Vì tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát Vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn) của chư Phật mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Này Xá-lợi Tử! Vì Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tất cả pháp mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa? Này Xá-lợi Tử! Vì tất cả pháp không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên Bồ-tát ma-ha-tát không vì muốn khơi phát tất cả pháp mà nên khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Khi ấy, Xá-lợi Tử lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì hợp với pháp nào?" Phật dạy: "Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát ma-ha-tát khơi phát Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thì không hợp với bất cứ pháp nào. Vì không hợp nên mới được gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế không hợp với những pháp nào?" "Này Xá-lợi Tử! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế không hợp với pháp thiện, không hợp với pháp không thiện; không hợp với pháp có tội, không hợp với pháp không tội; không hợp với pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dính mắc thế gian), không hợp với pháp vô lậu (pháp đã sạch phiền não); không hợp với pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), không hợp với pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt); không hợp với pháp tạp nhiễm (pháp lẫn lộn ô nhiễm), không hợp với pháp thanh tịnh (trong sạch); không hợp với pháp nhiễm ô (bị phiền não làm dơ bẩn), không hợp với pháp không nhiễm ô; không hợp với pháp thế gian, không hợp với pháp xuất thế gian (pháp vượt ra khỏi thế gian); không hợp với pháp sinh tử (vòng sống chết luân hồi), không hợp với pháp niết-bàn (cảnh giới tịch lặng, dứt hết khổ đau và phiền não). Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế đối với tất cả pháp đều không có gì để nắm bắt."
Bấy giờ, Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba, vị thần hộ trì Phật pháp) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế lẽ nào cũng không hợp với nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ viên mãn của Phật)?" Phật dạy: "Này Kiêu-thi-ca (tên họ của Đế Thích)! Đúng thế, đúng thế! Bát-nhã ba-la-mật-đa này cũng không hợp với nhất thiết trí trí, vì đối với cái kia không thể nắm bắt được."
"Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa đối với nhất thiết trí trí không hợp mà cũng không được?" "Này Kiêu-thi-ca! Chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật-đa đối với nhất thiết trí trí có hợp, có được theo như tên gọi, như hình tướng, như việc làm của nó."
"Bạch Thế Tôn! Vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa đối với nhất thiết trí trí cũng có hợp, có được là thế nào?" "Này Kiêu-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa đối với nhất thiết trí trí, đối với tên gọi, hình tướng v.v… thì không nhận, không lấy, không bám trụ, không cắt đứt, không chấp giữ, không buông bỏ. Có hợp, có được như thế mà thật ra không hợp, không được. Này Kiêu-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế đối với tất cả pháp cũng vậy: đối với tên gọi, hình tướng v.v… không nhận, không lấy, không bám trụ, không cắt đứt, không chấp giữ, không buông bỏ. Có hợp, có được như thế mà thật ra không hợp, không được."
Khi ấy, Thiên Đế Thích lại bạch Phật rằng: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, vì tất cả pháp không có sự tạo tác, không có sự dừng nghỉ, không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không có gì để được, không có gì để bỏ, không có tự tính, nên hiện ra trước mắt; tuy có hợp có được nhưng thật ra không hợp không được."
Bấy giờ, Cụ thọ Thiện Hiện (Cụ thọ: tiếng tôn xưng bậc tu hành lâu năm; Thiện Hiện tức Tu-bồ-đề, đệ tử Phật nổi tiếng hiểu sâu về lý "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà khởi lên ý nghĩ thế này: 'Bát-nhã ba-la-mật-đa hợp với tất cả pháp', hoặc 'Bát-nhã ba-la-mật-đa không hợp với tất cả pháp', thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy, cả hai trường hợp, đều là vứt bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều là xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Còn có nguyên do khác khiến các Bồ-tát ma-ha-tát vứt bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa, xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa. Đó là khi Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà khởi lên ý nghĩ thế này: 'Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là không có gì cả, chẳng chân thật, chẳng bền chắc, chẳng tự chủ.' Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng đều là vứt bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều là xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì là không tin pháp nào?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin sắc (phần vật chất, thân xác), không tin thọ (cảm nhận vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) — năm thứ này hợp thành con người."
"Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin sắc, không tin thọ, tưởng, hành, thức?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy sắc không thể nắm bắt, quán thấy thọ, tưởng, hành, thức không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin sắc, không tin thọ, tưởng, hành, thức."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhãn xứ (con mắt, chỗ dựa để sinh ra cái thấy), không tin nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý)." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhãn xứ, không tin nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy nhãn xứ không thể nắm bắt, quán thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhãn xứ, không tin nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), không tin thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác va chạm nơi thân), pháp xứ (đối tượng của ý)." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin sắc xứ, không tin thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy sắc xứ không thể nắm bắt, quán thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin sắc xứ, không tin thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhãn giới (giới: yếu tố cấu thành sự nhận biết; nhãn giới là yếu tố con mắt), không tin sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt sinh ra), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết) cùng các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhãn giới, không tin sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc cùng các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy nhãn giới không thể nắm bắt, quán thấy sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhãn giới, không tin sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhĩ giới (yếu tố cái tai), không tin thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (yếu tố cái biết do tai), nhĩ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhĩ giới, không tin thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy nhĩ giới không thể nắm bắt, quán thấy thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhĩ giới, không tin thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tỷ giới (yếu tố cái mũi), không tin hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (yếu tố cái biết do mũi), tỷ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tỷ giới, không tin hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy tỷ giới không thể nắm bắt, quán thấy hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tỷ giới, không tin hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin thiệt giới (yếu tố cái lưỡi), không tin vị giới (yếu tố vị), thiệt thức giới (yếu tố cái biết do lưỡi), thiệt xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin thiệt giới, không tin vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy thiệt giới không thể nắm bắt, quán thấy vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin thiệt giới, không tin vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin thân giới (yếu tố thân thể), không tin xúc giới (yếu tố cảm giác va chạm), thân thức giới (yếu tố cái biết do thân), thân xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin thân giới, không tin xúc giới, thân thức giới, thân xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy thân giới không thể nắm bắt, quán thấy xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin thân giới, không tin xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin ý giới (yếu tố ý), không tin pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý), ý thức giới (yếu tố cái biết do ý), ý xúc cùng các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin ý giới, không tin pháp giới, ý thức giới, ý xúc cùng các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy ý giới không thể nắm bắt, quán thấy pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin ý giới, không tin pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), không tin thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết)." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin địa giới, không tin thủy, hỏa, phong, không, thức giới?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy địa giới không thể nắm bắt, quán thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin địa giới, không tin thủy, hỏa, phong, không, thức giới."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ sự thật — khâu đầu của mười hai khâu nhân duyên dẫn đến luân hồi), không tin hành (hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức kết nối vào đời mới), danh sắc (tinh thần và thể xác), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (lòng khao khát), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp tạo thành đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn)." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin vô minh, không tin hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy vô minh không thể nắm bắt, quán thấy hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin vô minh, không tin hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện hạnh cho tặng, giúp đỡ người khác), không tin tịnh giới ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện việc giữ giới trong sạch), an nhẫn ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện lòng nhẫn chịu), tinh tiến ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện lòng siêng năng), tĩnh lự ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện thiền định), Bát-nhã ba-la-mật-đa." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin bố thí ba-la-mật-đa, không tin tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy bố thí ba-la-mật-đa không thể nắm bắt, quán thấy tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin bố thí ba-la-mật-đa, không tin tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nội không (sáu giác quan bên trong là trống rỗng, không có tự tính), không tin ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có khởi đầu, không có tận cùng nên là không), tán không (các pháp vốn do nhiều phần hợp lại, rời rã nên là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tính không (bản tính của các pháp là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (cái không có tính chất cũng là không), tự tính không (tự tính là không), vô tính tự tính không (cả không có tính chất lẫn tự tính đều là không)." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nội không, không tin ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy nội không không thể nắm bắt, quán thấy ngoại không cho đến vô tính tự tính không không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nội không, không tin ngoại không cho đến vô tính tự tính không."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin chân như (bản thể chân thật, mãi như vậy không đổi của mọi pháp), không tin pháp giới (cảnh giới bản thể của mọi pháp), pháp tính (bản tính của mọi pháp), bất hư vọng tính (tính chất không hư dối), bất biến dị tính (tính chất không đổi khác), bình đẳng tính (tính chất bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính chất lìa khỏi sinh diệt), pháp định (sự an định của pháp), pháp trụ (sự thường còn của pháp), thực tế (cõi chân thật rốt ráo), hư không giới (cảnh giới như hư không), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn)." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin chân như, không tin pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy chân như không thể nắm bắt, quán thấy pháp giới cho đến bất tư nghị giới không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin chân như, không tin pháp giới cho đến bất tư nghị giới."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin khổ thánh đế (sự thật cao quý về khổ đau), không tin tập thánh đế (sự thật về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (sự thật về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (sự thật về con đường diệt khổ)." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin khổ thánh đế, không tin tập, diệt, đạo thánh đế?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy khổ thánh đế không thể nắm bắt, quán thấy tập, diệt, đạo thánh đế không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin khổ thánh đế, không tin tập, diệt, đạo thánh đế."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), không tin bốn vô lượng (bốn tâm thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả trải rộng đến vô số chúng sinh) và bốn vô sắc định (bốn tầng thiền định cao, vượt khỏi mọi hình sắc)." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin bốn tĩnh lự, không tin bốn vô lượng, bốn vô sắc định?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy bốn tĩnh lự không thể nắm bắt, quán thấy bốn vô lượng, bốn vô sắc định không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin bốn tĩnh lự, không tin bốn vô lượng, bốn vô sắc định."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tám giải thoát, không tin tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tám giải thoát, không tin tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy tám giải thoát không thể nắm bắt, quán thấy tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tám giải thoát, không tin tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin bốn niệm trụ, không tin bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin bốn niệm trụ, không tin bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy bốn niệm trụ không thể nắm bắt, quán thấy bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin bốn niệm trụ, không tin bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin không giải thoát môn, không tin vô tướng, vô nguyện giải thoát môn." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin không giải thoát môn, không tin vô tướng, vô nguyện giải thoát môn?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy không giải thoát môn không thể nắm bắt, quán thấy vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin không giải thoát môn, không tin vô tướng, vô nguyện giải thoát môn."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin năm nhãn, không tin sáu thần thông." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin năm nhãn, không tin sáu thần thông?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy năm nhãn không thể nắm bắt, quán thấy sáu thần thông không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin năm nhãn, không tin sáu thần thông."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin mười lực của Phật, không tin bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin mười lực của Phật, không tin bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy mười lực của Phật không thể nắm bắt, quán thấy bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin mười lực của Phật, không tin bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin pháp vô vong thất, không tin tính hằng trụ xả." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin pháp vô vong thất, không tin tính hằng trụ xả?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy pháp vô vong thất không thể nắm bắt, quán thấy tính hằng trụ xả không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin pháp vô vong thất, không tin tính hằng trụ xả."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhất thiết trí, không tin đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhất thiết trí, không tin đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy nhất thiết trí không thể nắm bắt, quán thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin nhất thiết trí, không tin đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tất cả đà-la-ni môn, không tin tất cả tam-ma-địa môn." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tất cả đà-la-ni môn, không tin tất cả tam-ma-địa môn?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy tất cả đà-la-ni môn không thể nắm bắt, quán thấy tất cả tam-ma-địa môn không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tất cả đà-la-ni môn, không tin tất cả tam-ma-địa môn."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin quả Dự lưu, không tin quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin quả Dự lưu, không tin quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy quả Dự lưu không thể nắm bắt, quán thấy quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin quả Dự lưu, không tin quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin Độc giác bồ-đề." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin Độc giác bồ-đề?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy Độc giác bồ-đề không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin Độc giác bồ-đề."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật."
"Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tất cả pháp." "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tất cả pháp?" "Này Thiện Hiện! Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì quán thấy tất cả pháp không thể nắm bắt. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát khi tin Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không tin tất cả pháp."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát được gọi là ba-la-mật-đa lớn." Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Ông dựa vào ý gì mà nói Bát-nhã ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát được gọi là ba-la-mật-đa lớn?"
Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát đối với sắc không làm cho lớn, không làm cho nhỏ; đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không làm cho lớn, không làm cho nhỏ. Đối với sắc không làm cho tụ lại, không làm cho tan ra; đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không làm cho tụ lại, không làm cho tan ra. Đối với sắc không làm cho có giới hạn, không làm cho không giới hạn; đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không làm cho có giới hạn, không làm cho không giới hạn. Đối với sắc không làm cho rộng, không làm cho hẹp; đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không làm cho rộng, không làm cho hẹp. Đối với sắc không làm cho có sức mạnh, không làm cho không có sức mạnh; đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không làm cho có sức mạnh, không làm cho không có sức mạnh. Bạch Thế Tôn! Con dựa vào ý này nên nói Bát-nhã ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát được gọi là ba-la-mật-đa lớn."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát đối với nhãn xứ không làm cho lớn, không làm cho nhỏ; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng không làm cho lớn, không làm cho nhỏ. Đối với nhãn xứ không làm cho tụ lại, không làm cho tan ra; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng không làm cho tụ lại, không làm cho tan ra. Đối với nhãn xứ không làm cho có giới hạn, không làm cho không giới hạn; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng không làm cho có giới hạn, không làm cho không giới hạn. Đối với nhãn xứ không làm cho rộng, không làm cho hẹp; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng không làm cho rộng, không làm cho hẹp. Đối với nhãn xứ không làm cho có sức mạnh, không làm cho không có sức mạnh; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng không làm cho có sức mạnh, không làm cho không có sức mạnh. Bạch Thế Tôn! Con dựa vào ý này nên nói Bát-nhã ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát được gọi là ba-la-mật-đa lớn."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát đối với sắc xứ không làm cho lớn, không làm cho nhỏ; đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không làm cho lớn, không làm cho nhỏ. Đối với sắc xứ không làm cho tụ lại, không làm cho tan ra; đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không làm cho tụ lại, không làm cho tan ra. Đối với sắc xứ không làm cho có giới hạn, không làm cho không giới hạn; đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không làm cho có giới hạn, không làm cho không giới hạn. Đối với sắc xứ không làm cho rộng, không làm cho hẹp; đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không làm cho rộng, không làm cho hẹp. Đối với sắc xứ không làm cho có sức mạnh, không làm cho không có sức mạnh; đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không làm cho có sức mạnh, không làm cho không có sức mạnh. Bạch Thế Tôn! Con dựa vào ý này nên nói Bát-nhã ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát được gọi là ba-la-mật-đa lớn."
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ một trăm bảy mươi ba (hết).
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ một trăm mười bốn (?) (theo thứ tự lẽ ra là quyển một trăm bảy mươi bốn).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video