Hội thứ nhất, Phẩm Giáo Giới Giáo Thọ (phẩm về việc răn dạy và truyền dạy) thứ bảy, phần mười tám.
Lại nữa, này Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của ngài Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không)! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ (tên gọi, lời do ngôn ngữ đặt thêm để chỉ một sự vật) về vô minh chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, tức người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài và đã tu hành ở bậc cao), tăng ngữ về hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? (Đây là mười hai nhân duyên, chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sống chết: vô minh là sự mê muội, không thấy rõ chân lý; hành là những hành động tạo nghiệp do vô minh thúc đẩy; thức là tâm thức nhận biết, khởi đầu cho việc thụ thai; danh sắc là phần tinh thần và phần thể xác lúc mới thành hình; lục xứ là sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; xúc là sự tiếp xúc giữa giác quan với đối tượng; thọ là cảm nhận khổ, vui hoặc không khổ không vui; ái là lòng ham muốn, tham luyến; thủ là sự níu giữ, bám chặt; hữu là sự tồn tại, tức sức nghiệp dẫn đến đời sau; sinh là sự ra đời; lão tử là già và chết.)
Cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo, nghĩa là người đầy đủ tuổi thọ về thân và về trí tuệ) Thiện Hiện thưa rằng: Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật)! Vô minh, hay hành cho đến lão tử, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh và tăng ngữ về hành cho đến lão tử. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ về vô minh là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ về hành cho đến lão tử là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là thường hay là vô thường" (thường: còn mãi, không đổi; vô thường: không còn mãi, luôn biến đổi) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là thường hay là vô thường" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh thường hay vô thường, hành cho đến lão tử thường hay vô thường, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh thường hay vô thường và tăng ngữ về hành cho đến lão tử thường hay vô thường. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là thường hay là vô thường" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là thường hay là vô thường" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là vui hay là khổ" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là vui hay là khổ" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh vui hay khổ, hành cho đến lão tử vui hay khổ, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh vui hay khổ và tăng ngữ về hành cho đến lão tử vui hay khổ. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là vui hay là khổ" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là vui hay là khổ" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là ngã hay là vô ngã" (ngã: một cái "ta" có thật, thường còn, tự làm chủ; vô ngã: không có cái "ta" như thế) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là ngã hay là vô ngã" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh ngã hay vô ngã, hành cho đến lão tử ngã hay vô ngã, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh ngã hay vô ngã và tăng ngữ về hành cho đến lão tử ngã hay vô ngã. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là ngã hay là vô ngã" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là ngã hay là vô ngã" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là tịnh hay là bất tịnh" (tịnh: trong sạch; bất tịnh: nhơ bẩn) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là tịnh hay là bất tịnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh tịnh hay bất tịnh, hành cho đến lão tử tịnh hay bất tịnh, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh tịnh hay bất tịnh và tăng ngữ về hành cho đến lão tử tịnh hay bất tịnh. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là tịnh hay là bất tịnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là tịnh hay là bất tịnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là không hay là bất không" (không: trống rỗng, không có tự tính cố định; bất không: chẳng trống rỗng) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là không hay là bất không" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh không hay bất không, hành cho đến lão tử không hay bất không, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh không hay bất không và tăng ngữ về hành cho đến lão tử không hay bất không. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là không hay là bất không" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là không hay là bất không" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là hữu tướng hay là vô tướng" (hữu tướng: có hình tướng, dấu hiệu để nhận biết và bám vào; vô tướng: không có hình tướng như thế) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là hữu tướng hay là vô tướng" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh hữu tướng hay vô tướng, hành cho đến lão tử hữu tướng hay vô tướng, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh hữu tướng hay vô tướng và tăng ngữ về hành cho đến lão tử hữu tướng hay vô tướng. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là hữu tướng hay là vô tướng" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là hữu tướng hay là vô tướng" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là hữu nguyện hay là vô nguyện" (hữu nguyện: còn có mong cầu, nhắm tới để bám giữ; vô nguyện: không còn mong cầu gì) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là hữu nguyện hay là vô nguyện" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh hữu nguyện hay vô nguyện, hành cho đến lão tử hữu nguyện hay vô nguyện, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh hữu nguyện hay vô nguyện và tăng ngữ về hành cho đến lão tử hữu nguyện hay vô nguyện. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là hữu nguyện hay là vô nguyện" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là hữu nguyện hay là vô nguyện" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh" (tịch tĩnh: vắng lặng, dứt hết xao động của phiền não) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, hành cho đến lão tử tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh tịch tĩnh hay không tịch tĩnh và tăng ngữ về hành cho đến lão tử tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là viễn ly hay là không viễn ly" (viễn ly: lìa xa phiền não và mọi ràng buộc) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là viễn ly hay là không viễn ly" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh viễn ly hay không viễn ly, hành cho đến lão tử viễn ly hay không viễn ly, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh viễn ly hay không viễn ly và tăng ngữ về hành cho đến lão tử viễn ly hay không viễn ly. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là viễn ly hay là không viễn ly" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là viễn ly hay là không viễn ly" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là hữu vi hay là vô vi" (hữu vi: do nhân duyên tạo tác nên có sinh có diệt; vô vi: không do tạo tác, không sinh không diệt) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là hữu vi hay là vô vi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh hữu vi hay vô vi, hành cho đến lão tử hữu vi hay vô vi, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh hữu vi hay vô vi và tăng ngữ về hành cho đến lão tử hữu vi hay vô vi. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là hữu vi hay là vô vi" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là hữu vi hay là vô vi" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là hữu lậu hay là vô lậu" (hữu lậu: còn phiền não rỉ chảy, còn dính mắc vào vòng sinh tử; vô lậu: sạch hết phiền não) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là hữu lậu hay là vô lậu" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh hữu lậu hay vô lậu, hành cho đến lão tử hữu lậu hay vô lậu, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh hữu lậu hay vô lậu và tăng ngữ về hành cho đến lão tử hữu lậu hay vô lậu. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là hữu lậu hay là vô lậu" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là hữu lậu hay là vô lậu" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là sinh ra hay là mất đi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là sinh ra hay là mất đi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh sinh hay diệt, hành cho đến lão tử sinh hay diệt, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh sinh hay diệt và tăng ngữ về hành cho đến lão tử sinh hay diệt. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là sinh ra hay là mất đi" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là sinh ra hay là mất đi" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là lành hay là chẳng lành" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là lành hay là chẳng lành" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh lành hay chẳng lành, hành cho đến lão tử lành hay chẳng lành, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh lành hay chẳng lành và tăng ngữ về hành cho đến lão tử lành hay chẳng lành. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là lành hay là chẳng lành" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là lành hay là chẳng lành" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là có tội lỗi hay là không có tội lỗi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là có tội lỗi hay là không có tội lỗi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh có tội lỗi hay không có tội lỗi, hành cho đến lão tử có tội lỗi hay không có tội lỗi, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh có tội lỗi hay không có tội lỗi và tăng ngữ về hành cho đến lão tử có tội lỗi hay không có tội lỗi. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là có tội lỗi hay là không có tội lỗi" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là có tội lỗi hay là không có tội lỗi" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là có phiền não hay là không có phiền não" (phiền não: những trạng thái nhơ đục như tham lam, giận dữ, si mê làm tâm khổ não) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là có phiền não hay là không có phiền não" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh có phiền não hay không có phiền não, hành cho đến lão tử có phiền não hay không có phiền não, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh có phiền não hay không có phiền não và tăng ngữ về hành cho đến lão tử có phiền não hay không có phiền não. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là có phiền não hay là không có phiền não" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là có phiền não hay là không có phiền não" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là thế gian hay là xuất thế gian" (thế gian: thuộc cõi đời còn luân hồi; xuất thế gian: vượt ra khỏi cõi đời, thuộc về giải thoát) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là thế gian hay là xuất thế gian" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh thế gian hay xuất thế gian, hành cho đến lão tử thế gian hay xuất thế gian, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh thế gian hay xuất thế gian và tăng ngữ về hành cho đến lão tử thế gian hay xuất thế gian. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là thế gian hay là xuất thế gian" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là thế gian hay là xuất thế gian" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là tạp nhiễm hay là thanh tịnh" (tạp nhiễm: lẫn lộn, nhơ nhiễm phiền não; thanh tịnh: trong sạch, không nhiễm ô) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là tạp nhiễm hay là thanh tịnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh tạp nhiễm hay thanh tịnh, hành cho đến lão tử tạp nhiễm hay thanh tịnh, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh tạp nhiễm hay thanh tịnh và tăng ngữ về hành cho đến lão tử tạp nhiễm hay thanh tịnh. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là tạp nhiễm hay là thanh tịnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là tạp nhiễm hay là thanh tịnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh thuộc về sinh tử hay thuộc về Niết-bàn" (sinh tử: vòng luân hồi sống chết nối tiếp; Niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử thuộc về sinh tử hay thuộc về Niết-bàn" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh thuộc sinh tử hay thuộc Niết-bàn, hành cho đến lão tử thuộc sinh tử hay thuộc Niết-bàn, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh thuộc sinh tử hay thuộc Niết-bàn và tăng ngữ về hành cho đến lão tử thuộc sinh tử hay thuộc Niết-bàn. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh thuộc về sinh tử hay thuộc về Niết-bàn" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử thuộc về sinh tử hay thuộc về Niết-bàn" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh ở bên trong, ở bên ngoài hay ở khoảng giữa hai bên" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử ở bên trong, ở bên ngoài hay ở khoảng giữa hai bên" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa, hành cho đến lão tử ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa và tăng ngữ về hành cho đến lão tử ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh ở bên trong, ở bên ngoài hay ở khoảng giữa hai bên" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử ở bên trong, ở bên ngoài hay ở khoảng giữa hai bên" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "vô minh là có thể nắm bắt được hay là không thể nắm bắt được" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là có thể nắm bắt được hay là không thể nắm bắt được" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Vô minh có thể nắm bắt hay không thể nắm bắt, hành cho đến lão tử có thể nắm bắt hay không thể nắm bắt, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về vô minh có thể nắm bắt hay không thể nắm bắt và tăng ngữ về hành cho đến lão tử có thể nắm bắt hay không thể nắm bắt. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "vô minh là có thể nắm bắt được hay là không thể nắm bắt được" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "hành cho đến lão tử là có thể nắm bắt được hay là không thể nắm bắt được" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Lại nữa, này Thiện Hiện! Ông xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? (Ba-la-mật-đa: pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; có sáu pháp: bố thí là đem của cải, giáo pháp, sự che chở trao cho người; tịnh giới là giữ giới luật trong sạch; an nhẫn là nhẫn nhục, bình thản chịu đựng; tinh tiến là siêng năng không lui sụt; tĩnh lự là thiền định, giữ tâm lắng yên chuyên nhất; bát-nhã là trí tuệ thấy rõ thực tướng của mọi sự vật.) Cụ thọ Thiện Hiện thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa, hay tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là thường hay là vô thường" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là thường hay là vô thường" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa thường hay vô thường, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thường hay vô thường, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa thường hay vô thường và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thường hay vô thường. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là thường hay là vô thường" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là thường hay là vô thường" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là vui hay là khổ" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là vui hay là khổ" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa vui hay khổ, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa vui hay khổ, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa vui hay khổ và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa vui hay khổ. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là vui hay là khổ" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là vui hay là khổ" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là ngã hay là vô ngã" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là ngã hay là vô ngã" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa ngã hay vô ngã, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa ngã hay vô ngã, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa ngã hay vô ngã và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa ngã hay vô ngã. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là ngã hay là vô ngã" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là ngã hay là vô ngã" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là tịnh hay là bất tịnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là tịnh hay là bất tịnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa tịnh hay bất tịnh, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa tịnh hay bất tịnh, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa tịnh hay bất tịnh và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa tịnh hay bất tịnh. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là tịnh hay là bất tịnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là tịnh hay là bất tịnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là không hay là bất không" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là không hay là bất không" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa không hay bất không, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không hay bất không, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa không hay bất không và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không hay bất không. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là không hay là bất không" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là không hay là bất không" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là hữu tướng hay là vô tướng" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là hữu tướng hay là vô tướng" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa hữu tướng hay vô tướng, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa hữu tướng hay vô tướng, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa hữu tướng hay vô tướng và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa hữu tướng hay vô tướng. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là hữu tướng hay là vô tướng" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là hữu tướng hay là vô tướng" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là hữu nguyện hay là vô nguyện" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là hữu nguyện hay là vô nguyện" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa hữu nguyện hay vô nguyện, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa hữu nguyện hay vô nguyện, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa hữu nguyện hay vô nguyện và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa hữu nguyện hay vô nguyện. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là hữu nguyện hay là vô nguyện" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là hữu nguyện hay là vô nguyện" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa tịch tĩnh hay không tịch tĩnh và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là viễn ly hay là không viễn ly" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là viễn ly hay là không viễn ly" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa viễn ly hay không viễn ly, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa viễn ly hay không viễn ly, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa viễn ly hay không viễn ly và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa viễn ly hay không viễn ly. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là viễn ly hay là không viễn ly" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là viễn ly hay là không viễn ly" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là hữu vi hay là vô vi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là hữu vi hay là vô vi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa hữu vi hay vô vi, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa hữu vi hay vô vi, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa hữu vi hay vô vi và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa hữu vi hay vô vi. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là hữu vi hay là vô vi" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là hữu vi hay là vô vi" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là hữu lậu hay là vô lậu" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là hữu lậu hay là vô lậu" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa hữu lậu hay vô lậu, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa hữu lậu hay vô lậu, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa hữu lậu hay vô lậu và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa hữu lậu hay vô lậu. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là hữu lậu hay là vô lậu" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là hữu lậu hay là vô lậu" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là sinh ra hay là mất đi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là sinh ra hay là mất đi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa sinh hay diệt, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa sinh hay diệt, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa sinh hay diệt và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa sinh hay diệt. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là sinh ra hay là mất đi" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là sinh ra hay là mất đi" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là lành hay là chẳng lành" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là lành hay là chẳng lành" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa lành hay chẳng lành, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa lành hay chẳng lành, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa lành hay chẳng lành và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa lành hay chẳng lành. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là lành hay là chẳng lành" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là lành hay là chẳng lành" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là có tội lỗi hay là không có tội lỗi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là có tội lỗi hay là không có tội lỗi" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa có tội lỗi hay không có tội lỗi, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có tội lỗi hay không có tội lỗi, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa có tội lỗi hay không có tội lỗi và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có tội lỗi hay không có tội lỗi. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là có tội lỗi hay là không có tội lỗi" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là có tội lỗi hay là không có tội lỗi" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là có phiền não hay là không có phiền não" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là có phiền não hay là không có phiền não" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa có phiền não hay không có phiền não, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có phiền não hay không có phiền não, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa có phiền não hay không có phiền não và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có phiền não hay không có phiền não. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là có phiền não hay là không có phiền não" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là có phiền não hay là không có phiền não" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là thế gian hay là xuất thế gian" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là thế gian hay là xuất thế gian" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa thế gian hay xuất thế gian, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thế gian hay xuất thế gian, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa thế gian hay xuất thế gian và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thế gian hay xuất thế gian. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là thế gian hay là xuất thế gian" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là thế gian hay là xuất thế gian" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là tạp nhiễm hay là thanh tịnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là tạp nhiễm hay là thanh tịnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa tạp nhiễm hay thanh tịnh, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa tạp nhiễm hay thanh tịnh, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa tạp nhiễm hay thanh tịnh và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa tạp nhiễm hay thanh tịnh. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là tạp nhiễm hay là thanh tịnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là tạp nhiễm hay là thanh tịnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa thuộc về sinh tử hay thuộc về Niết-bàn" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thuộc về sinh tử hay thuộc về Niết-bàn" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa thuộc sinh tử hay thuộc Niết-bàn, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thuộc sinh tử hay thuộc Niết-bàn, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa thuộc sinh tử hay thuộc Niết-bàn và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thuộc sinh tử hay thuộc Niết-bàn. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa thuộc về sinh tử hay thuộc về Niết-bàn" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thuộc về sinh tử hay thuộc về Niết-bàn" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa ở bên trong, ở bên ngoài hay ở khoảng giữa hai bên" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa ở bên trong, ở bên ngoài hay ở khoảng giữa hai bên" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa ở bên trong, ở bên ngoài hay ở khoảng giữa hai bên" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa ở bên trong, ở bên ngoài hay ở khoảng giữa hai bên" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là có thể nắm bắt được hay là không thể nắm bắt được" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là có thể nắm bắt được hay là không thể nắm bắt được" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa có thể nắm bắt hay không thể nắm bắt, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có thể nắm bắt hay không thể nắm bắt, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về bố thí ba-la-mật-đa có thể nắm bắt hay không thể nắm bắt và tăng ngữ về tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có thể nắm bắt hay không thể nắm bắt. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "bố thí ba-la-mật-đa là có thể nắm bắt được hay là không thể nắm bắt được" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là có thể nắm bắt được hay là không thể nắm bắt được" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Lại nữa, này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ về nội không chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ về ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? (Đây là mười tám thứ "không", tức mười tám mặt của chân lý rằng mọi sự vật đều trống rỗng, không có tự tính cố định: nội không là sáu giác quan bên trong đều không; ngoại không là sáu đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… đều không; nội ngoại không là cả trong lẫn ngoài đều không; không không là chính cái "không" cũng là không, chẳng nên bám vào; đại không là mười phương rộng lớn cũng là không; thắng nghĩa không là chân lý tối cao như Niết-bàn cũng là không; hữu vi không là các pháp do nhân duyên tạo tác đều không; vô vi không là các pháp không do tạo tác cũng không; tất cánh không là rốt ráo, hoàn toàn không; vô tế không là không có điểm khởi đầu hay điểm kết thúc nào có thật; tán không là các pháp vốn tan rời, không có gì kết lại thành khối thật; vô biến dị không là cái không đổi khác cũng là không; bản tính không là tính vốn có của các pháp là không; tự tướng không là tướng riêng của từng pháp là không; cộng tướng không là tướng chung của các pháp là không; nhất thiết pháp không là tất cả mọi pháp đều không; bất khả đắc không là mọi pháp đều không thể nắm bắt được; vô tính không là cái "không có tự tính" cũng là không; tự tính không là tự tính của các pháp vốn là không; vô tính tự tính không là cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không.) Cụ thọ Thiện Hiện thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Nội không, hay ngoại không cho đến vô tính tự tính không, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về nội không và tăng ngữ về ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ về nội không là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ về ngoại không cho đến vô tính tự tính không là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "nội không là thường hay là vô thường" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là thường hay là vô thường" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Nội không thường hay vô thường, ngoại không cho đến vô tính tự tính không thường hay vô thường, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về nội không thường hay vô thường và tăng ngữ về ngoại không cho đến vô tính tự tính không thường hay vô thường. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "nội không là thường hay là vô thường" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là thường hay là vô thường" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "nội không là vui hay là khổ" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là vui hay là khổ" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Nội không vui hay khổ, ngoại không cho đến vô tính tự tính không vui hay khổ, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về nội không vui hay khổ và tăng ngữ về ngoại không cho đến vô tính tự tính không vui hay khổ. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "nội không là vui hay là khổ" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là vui hay là khổ" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "nội không là ngã hay là vô ngã" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là ngã hay là vô ngã" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Nội không ngã hay vô ngã, ngoại không cho đến vô tính tự tính không ngã hay vô ngã, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về nội không ngã hay vô ngã và tăng ngữ về ngoại không cho đến vô tính tự tính không ngã hay vô ngã. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "nội không là ngã hay là vô ngã" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là ngã hay là vô ngã" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "nội không là tịnh hay là bất tịnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là tịnh hay là bất tịnh" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Nội không tịnh hay bất tịnh, ngoại không cho đến vô tính tự tính không tịnh hay bất tịnh, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về nội không tịnh hay bất tịnh và tăng ngữ về ngoại không cho đến vô tính tự tính không tịnh hay bất tịnh. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "nội không là tịnh hay là bất tịnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là tịnh hay là bất tịnh" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "nội không là không hay là bất không" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là không hay là bất không" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Nội không là không hay bất không, ngoại không cho đến vô tính tự tính không là không hay bất không, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về nội không là không hay bất không và tăng ngữ về ngoại không cho đến vô tính tự tính không là không hay bất không. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "nội không là không hay là bất không" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là không hay là bất không" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Này Thiện Hiện! Ông lại xét thấy nghĩa gì mà nói rằng tăng ngữ "nội không là hữu tướng hay là vô tướng" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là hữu tướng hay là vô tướng" chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát? – Bạch Thế Tôn! Nội không hữu tướng hay vô tướng, ngoại không cho đến vô tính tự tính không hữu tướng hay vô tướng, còn hoàn toàn không thể nắm bắt được, vì tự tính vốn không có; huống chi lại có tăng ngữ về nội không hữu tướng hay vô tướng và tăng ngữ về ngoại không cho đến vô tính tự tính không hữu tướng hay vô tướng. Tăng ngữ ấy đã không có, thì làm sao có thể nói rằng tăng ngữ "nội không là hữu tướng hay là vô tướng" là Bồ-tát Ma-ha-tát, tăng ngữ "ngoại không cho đến vô tính tự tính không là hữu tướng hay là vô tướng" là Bồ-tát Ma-ha-tát?
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (kinh lớn về trí tuệ đưa người sang bờ giác ngộ), quyển thứ hai mươi tám.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ hai mươi chín.
Tam tạng Pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho tàng kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc, người sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video