Thiên 325 — Hội 1 · Phẩm 39 Công đức khó được nghe · phần 1

 Phần đầu, phẩm "Khó được nghe công đức" (Nan văn công đức), thứ ba mươi chín, đoạn một.

 Bấy giờ Thiên Đế Thích (vua trời Đế Thích, chúa tể cõi trời Ba Mươi Ba, tên Phạn là Śakra) nghĩ thế này: "Có những người nam, người nữ có lòng lành, trong quá khứ đã từng gần gũi, cúng dường vô lượng đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc từ chân như mà đến; Ứng, tức Ứng cúng, là bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời và người; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp). Họ đã phát lời thệ nguyện rộng lớn, gieo trồng các thiện căn (gốc lành, tức những việc lành làm nhân cho quả tốt về sau), và được nhiều thiện tri thức (thầy hiền, bạn tốt dẫn dắt trên đường tu) che chở dìu dắt. Nhờ vậy nay họ mới được nghe đến tên gọi công đức của Bát-nhã-ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ, tức trí tuệ thấy rõ thật tướng của mọi sự vật đều là không) như thế này. Huống chi là có thể biên chép, đọc tụng, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn không quên), suy nghĩ đúng lẽ, giảng nói cho người khác, hoặc tùy sức mình mà tu hành đúng như lời dạy.

 Nên biết người ấy trong quá khứ đã ở chỗ vô lượng đức Phật mà gần gũi, phụng sự, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi, vun trồng mọi gốc công đức. Họ đã từng nghe Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nghe rồi thọ trì, suy nghĩ, đọc tụng, giảng nói cho người khác, làm đúng như lời dạy, hoặc đối với kinh này có thể hỏi, có thể đáp. Nhờ sức phúc ấy mà nay làm được việc này.

 Có những người nam, người nữ có lòng lành đã từng cúng dường vô lượng đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, công đức thuần khiết trong sạch. Khi nghe Bát-nhã-ba-la-mật-đa này, lòng họ không kinh hãi, không sợ, không khiếp; nghe rồi tin ưa và tu hành đúng như lời dạy. Nên biết người ấy trong nhiều câu-chi kiếp (câu-chi là số đếm của Ấn Độ, thường hiểu là mười triệu; kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài) đã từng tu tập bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu pháp tu hoàn hảo của Bồ-tát; ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia", tức vượt qua biển khổ đến giác ngộ. Bố thí là cho tặng; tịnh giới là giữ giới luật trong sạch; an nhẫn là nhẫn nhịn, chịu đựng; tinh tấn là siêng năng không lùi; tĩnh lự là thiền định, lắng tâm mà xét; bát-nhã là trí tuệ). Vì thế đời này họ mới làm nên được việc ấy."

 Bấy giờ Cụ thọ (bậc đầy đủ tuổi tu và đức hạnh, tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo) Xá-lợi-tử (Śāriputra, vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Có những người nam, người nữ có lòng lành, nghe ý nghĩa rất sâu xa của Bát-nhã-ba-la-mật-đa này mà lòng không kinh, không sợ, không khiếp. Nghe rồi họ biên chép, đọc tụng, thọ trì, suy nghĩ đúng lẽ, giảng nói cho người khác, hoặc tùy sức mà tu hành đúng như lời dạy. Nên biết người ấy giống như các Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát là người cầu giác ngộ và cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát nghĩa là "đại sĩ", bậc lớn) ở bậc bất thoái (địa vị không còn thối lui trên đường tiến đến quả Phật). Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, Bát-nhã-ba-la-mật-đa như thế có ý nghĩa rất sâu, cực kỳ khó tin, khó hiểu. Nếu đời trước không lâu dài tu tập bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, thì làm sao vừa tạm nghe đã có thể tin hiểu?

 Bạch Thế Tôn! Có những người nam, người nữ nghe nói Bát-nhã-ba-la-mật-đa mà chê bai, phỉ báng. Nên biết đời trước người ấy cũng đã từng chê bai, phỉ báng Bát-nhã-ba-la-mật-đa rất sâu này. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, những người nam, người nữ ấy nghe nói Bát-nhã-ba-la-mật-đa rất sâu như thế, do sức thói quen từ đời trước nên không tin, không ưa, lòng không trong sạch.

 Bạch Thế Tôn! Những người ấy chưa từng gần gũi chư Phật, Bồ-tát và chúng đệ tử, chưa từng thưa hỏi:
- Phải thực hành bố thí ba-la-mật-đa thế nào? Phải thực hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thế nào?


- Phải an trụ (đặt tâm vững vàng trong đó) nơi nội không thế nào?
- Phải an trụ nơi các thứ không sau đây thế nào: ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không?

 Ý nghĩa của các thứ không ấy như sau:
- Nội không: sáu giác quan bên trong là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đều không có tự thể.
- Ngoại không: sáu cảnh bên ngoài là hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm và đối tượng của ý đều là không.
- Nội ngoại không: cả trong lẫn ngoài đều không.
- Không không: chính cái "không" cũng là không, không được chấp vào.
- Đại không: mười phương rộng lớn cũng là không.
- Thắng nghĩa không: chân lý tối cao, tức niết-bàn, cũng là không.
- Hữu vi không: các sự vật do nhân duyên tạo tác đều là không.
- Vô vi không: những gì không do tạo tác mà có cũng là không.
- Tất cánh không: rốt ráo hoàn toàn là không.
- Vô tế không: không có khởi đầu, không có bờ mé trước sau, cũng là không.
- Tán không: các sự vật hợp lại rồi tan rã, vốn là không.
- Vô biến dị không: những gì không bị vứt bỏ, không đổi khác cũng là không.
- Bản tính không: bản tính của các sự vật vốn là không.
- Tự tướng không: tướng riêng của mỗi sự vật là không.
- Cộng tướng không: những tướng chung như vô thường, khổ cũng là không.
- Nhất thiết pháp không: tất cả mọi sự vật đều là không.
- Bất khả đắc không: mọi sự vật đều không thể nắm bắt được, nên là không.
- Vô tính không: không có tính chất cố định nào, nên là không.
- Tự tính không: tự tính của các sự vật vốn là không.
- Vô tính tự tính không: cả cái "không có tính" lẫn tự tính đều là không.


- Phải an trụ nơi chân như thế nào?
- Phải an trụ nơi pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới thế nào?

 Ý nghĩa của các tên gọi ấy như sau:
- Chân như: cái thật như vậy, không đổi, của các sự vật.
- Pháp giới: bản thể chân thật của mọi sự vật.
- Pháp tính: bản tính chân thật của các sự vật.
- Bất hư vọng tính: tính không hư dối.
- Bất biến dị tính: tính không biến đổi.
- Bình đẳng tính: tính như nhau, bình đẳng.
- Ly sinh tính: tính lìa khỏi sinh diệt.
- Pháp định: sự an định vốn có của các sự vật.
- Pháp trụ: sự thường còn của các sự vật.
- Thật tế: bờ mé chân thật, chỗ tận cùng của thực tại.
- Hư không giới: cảnh giới rộng không như hư không.
- Bất tư nghì giới: cảnh giới không thể nghĩ bàn.


- Phải an trụ nơi khổ thánh đế thế nào? Phải an trụ nơi tập, diệt, đạo thánh đế thế nào? (Bốn thánh đế là bốn chân lý cao quý. Khổ đế: đời sống là khổ. Tập đế: nguyên nhân của khổ là phiền não, tham ái. Diệt đế: khổ có thể chấm dứt, tức niết-bàn. Đạo đế: con đường dẫn đến chấm dứt khổ.)


- Phải tu tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định của cõi Sắc) thế nào?
- Phải tu tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) thế nào?
- Phải tu bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của vật chất và tâm) thế nào?
- Phải tu bát thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định tiến dần theo thứ tự: bốn thiền, bốn định vô sắc và diệt thọ tưởng định) và thập biến xứ (mười pháp quán thấy một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp tất cả) thế nào?


- Phải tu tứ niệm trụ (bốn chỗ đặt chánh niệm: quán thân không sạch, quán cảm thọ là khổ, quán tâm vô thường, quán các pháp không có cái ta) thế nào?
- Phải tu những pháp sau đây thế nào:
  - Tứ chánh đoạn: bốn sự nỗ lực chân chính, gồm dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh thêm lớn.
  - Tứ thần túc: bốn nền tảng của thần thông, gồm ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét.
  - Ngũ căn: năm gốc lành, gồm tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định, tuệ.
  - Ngũ lực: năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành.
  - Thất đẳng giác chi: bảy yếu tố giác ngộ, gồm niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả.
  - Bát thánh đạo chi: tám nhánh đường chính, gồm thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng.


- Phải tu không giải thoát môn (cửa giải thoát do quán mọi sự vật đều không) thế nào?
- Phải tu vô tướng giải thoát môn (quán mọi sự vật không có hình tướng để nắm giữ) và vô nguyện giải thoát môn (không còn mong cầu, tạo tác gì) thế nào?
- Phải tu ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) thế nào?
- Phải tu lục thần thông (sáu năng lực siêu việt: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe khắp, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy khắp, dứt sạch phiền não) thế nào?


- Phải tu Phật thập lực (mười trí lực của Phật, như biết rõ điều hợp lẽ và không hợp lẽ, biết nghiệp báo ba đời…) thế nào?
- Phải tu những pháp sau đây thế nào:
  - Tứ vô sở úy: bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp.
  - Tứ vô ngại giải: bốn thứ hiểu biết và biện luận không ngăn ngại, về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết.
  - Đại từ: thương yêu, ban vui cho chúng sinh.
  - Đại bi: xót thương, cứu khổ.
  - Đại hỷ: vui theo niềm vui của người.
  - Đại xả: buông xả, không phân biệt thân sơ.
  - Thập bát Phật bất cộng pháp: mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với các bậc khác.


- Phải tu vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên mất, luôn nhớ rõ) thế nào?
- Phải tu hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, tâm bình thản) thế nào?
- Phải tu nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng tất cả các pháp đều không) thế nào?
- Phải tu đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết tường tận mọi tướng sai khác của tất cả các pháp) thế nào?
- Phải tu tất cả đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì: năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi điều lành không để mất) thế nào?
- Phải tu tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn chánh định: những trạng thái tâm chuyên nhất, an định) thế nào?
- Phải tu tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát thế nào?
- Phải tu vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp) của chư Phật thế nào?

 Vì chưa từng thưa hỏi những điều ấy, nên nay nghe nói Bát-nhã-ba-la-mật-đa rất sâu, họ chê bai phỉ báng, không tin, không ưa, lòng không trong sạch."

 Bấy giờ Thiên Đế Thích nói với Xá-lợi-tử: "Thưa Đại đức (bậc có đức lớn, tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo), Bát-nhã-ba-la-mật-đa như thế có ý nghĩa rất sâu, cực kỳ khó tin, khó hiểu. Có những người nam, người nữ đối với bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, tin hiểu chưa lâu, tu hành chưa lâu. Nếu họ nghe nói Bát-nhã-ba-la-mật-đa mà không thể tin hiểu, hoặc sinh lòng phỉ báng, thì cũng chưa phải là chuyện lạ.

 Có những người nam, người nữ đối với nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, tin hiểu chưa lâu, an trụ chưa lâu. Nếu họ nghe nói Bát-nhã-ba-la-mật-đa mà không thể tin hiểu, hoặc sinh lòng phỉ báng, thì cũng chưa phải là chuyện lạ.

 Có những người nam, người nữ đối với chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới, tin hiểu chưa lâu, an trụ chưa lâu. Nếu họ nghe nói Bát-nhã-ba-la-mật-đa mà không thể tin hiểu, hoặc sinh lòng phỉ báng, thì cũng chưa phải là chuyện lạ.

 Có những người nam, người nữ đối với bốn thánh đế, tin hiểu chưa lâu, an trụ chưa lâu. Nếu họ nghe nói Bát-nhã-ba-la-mật-đa mà không thể tin hiểu, hoặc sinh lòng phỉ báng, thì cũng chưa phải là chuyện lạ.

 Có những người nam, người nữ tin hiểu chưa lâu, tu tập chưa lâu đối với các pháp sau:
- Tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định;
- Hoặc bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ;
- Hoặc tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi;
- Hoặc không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn;
- Hoặc Bồ-tát thập địa (mười giai vị tu hành của Bồ-tát).

 Nếu họ nghe nói Bát-nhã-ba-la-mật-đa mà không thể tin hiểu, hoặc sinh lòng phỉ báng, thì cũng chưa phải là chuyện lạ.

 Có những người nam, người nữ tin hiểu chưa lâu, tu tập chưa lâu đối với các pháp sau:
- Ngũ nhãn, lục thần thông;
- Hoặc Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp;
- Hoặc vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính;
- Hoặc nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí;
- Hoặc tất cả đà-la-ni môn, tất cả tam-ma-địa môn.

 Nếu họ nghe nói Bát-nhã-ba-la-mật-đa mà không thể tin hiểu, hoặc sinh lòng phỉ báng, thì cũng chưa phải là chuyện lạ.

 Có những người nam, người nữ đối với các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, hoặc đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật, tin hiểu chưa lâu, tu tập chưa lâu. Nếu họ nghe nói Bát-nhã-ba-la-mật-đa mà không thể tin hiểu, hoặc sinh lòng phỉ báng, thì cũng chưa phải là chuyện lạ.

 Thưa Đại đức, nay tôi kính lễ Bát-nhã-ba-la-mật-đa rất sâu. Kính lễ Bát-nhã-ba-la-mật-đa tức là kính lễ nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết tất cả của Phật)."

 Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: "Kiêu-thi-ca (Kauśika, tên họ của Thiên Đế Thích)! Đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói: kính lễ Bát-nhã-ba-la-mật-đa tức là kính lễ nhất thiết trí trí. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì nhất thiết trí trí của chư Phật Thế Tôn đều từ Bát-nhã-ba-la-mật-đa mà sinh ra.

 Kiêu-thi-ca! Người nam, người nữ có lòng lành nào:
- Muốn an trụ nơi nhất thiết trí trí của chư Phật, thì nên an trụ nơi Bát-nhã-ba-la-mật-đa.
- Muốn phát khởi nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, thì nên học Bát-nhã-ba-la-mật-đa.
- Muốn dứt hết phiền não và tập khí (thói quen còn sót lại của phiền não, như mùi hương còn vương sau khi đã bỏ vật thơm đi), thì nên học Bát-nhã-ba-la-mật-đa.
- Muốn chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, chuyển diệu pháp luân (thuyết giảng giáo pháp mầu nhiệm, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), cứu độ vô lượng chúng sinh, thì nên học Bát-nhã-ba-la-mật-đa.

 Người nam, người nữ có lòng lành nào muốn dùng phương tiện thiện xảo (cách khéo léo, thích hợp với từng người) mà giúp hữu tình (chúng sinh có tình cảm, có nhận thức) đứng vững nơi các quả vị sau, hoặc chính mình muốn học các quả vị ấy, thì nên học Bát-nhã-ba-la-mật-đa:
- Quả dự lưu: quả vị đầu tiên của bậc Thánh, là bậc đã vào dòng Thánh.
- Quả nhất lai: bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần.
- Quả bất hoàn: bậc không còn trở lại cõi Dục.
- Quả A-la-hán: bậc đã dứt sạch phiền não, không còn sinh tử.
- Độc giác bồ-đề: sự giác ngộ của bậc Độc giác, tức người tự mình giác ngộ, không nhờ thầy dạy.

 Người nam, người nữ có lòng lành nào muốn dùng phương tiện thiện xảo mà giúp hữu tình đứng vững nơi vô thượng chánh đẳng bồ-đề của Phật, thì nên học Bát-nhã-ba-la-mật-đa.

 Người nam, người nữ có lòng lành nào muốn dùng phương tiện thiện xảo mà giúp hữu tình đứng vững nơi các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, khiến họ không thối lui, hoặc chính mình muốn thực hành các hạnh ấy, thì nên học Bát-nhã-ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát nào muốn hàng phục các loài ma (những thế lực gây chướng ngại cho người tu) và bẻ gãy các ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật), thì nên học Bát-nhã-ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát nào muốn khéo léo thu nhận, dìu dắt tăng đoàn bí-sô (tức tỳ-kheo, người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ), thì nên học Bát-nhã-ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Thiên Đế Thích bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Khi các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, thì an trụ thế nào và tu tập thế nào đối với các pháp sau đây?

 Năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người):
- Sắc: hình chất, thân thể và vật chất.
- Thọ: cảm giác.
- Tưởng: tri giác, sự nhận biết hình tướng.
- Hành: các hoạt động tạo tác của tâm.
- Thức: sự phân biệt, nhận biết.

 Theo cách ấy, Thiên Đế Thích lần lượt hỏi về từng nhóm pháp:
- An trụ nơi sắc thế nào? An trụ nơi thọ, tưởng, hành, thức thế nào? Tu tập sắc thế nào? Tu tập thọ, tưởng, hành, thức thế nào?


- An trụ nơi nhãn xứ thế nào? An trụ nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thế nào? Tu tập nhãn xứ thế nào? Tu tập nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thế nào? (Sáu xứ bên trong là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, xét như chỗ phát sinh nhận thức.)


- An trụ nơi sắc xứ thế nào? An trụ nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thế nào? Tu tập sắc xứ thế nào? Tu tập thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thế nào? (Sáu xứ bên ngoài là đối tượng của sáu giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và pháp tức đối tượng của ý.)


- An trụ nơi nhãn giới thế nào? An trụ nơi sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc, và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra thế nào? Tu tập nhãn giới thế nào? Tu tập sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra thế nào?
  - Nhãn giới là con mắt, xét như một yếu tố trong mười tám giới.
  - Sắc giới ở đây là cảnh hình sắc mà mắt thấy, không phải cõi Sắc.
  - Nhãn thức giới là sự nhận biết qua mắt.
  - Nhãn xúc là sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và thức.
  - Các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ phát sinh từ sự tiếp xúc ấy.


- An trụ nơi nhĩ giới (tai) thế nào? An trụ nơi thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (sự nhận biết qua tai), nhĩ xúc, và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra thế nào? Tu tập nhĩ giới thế nào? Tu tập thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra thế nào?


- An trụ nơi tỷ giới (mũi) thế nào? An trụ nơi hương giới (mùi), tỷ thức giới, tỷ xúc, và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra thế nào? Tu tập tỷ giới thế nào? Tu tập hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra thế nào?


- An trụ nơi thiệt giới (lưỡi) thế nào? An trụ nơi vị giới (vị), thiệt thức giới, thiệt xúc, và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra thế nào? Tu tập thiệt giới thế nào? Tu tập vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra thế nào?


- An trụ nơi thân giới thế nào? An trụ nơi xúc giới (vật xúc chạm), thân thức giới, thân xúc, và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra thế nào? Tu tập thân giới thế nào? Tu tập xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra thế nào?


- An trụ nơi ý giới thế nào? An trụ nơi pháp giới (ở đây là đối tượng của ý), ý thức giới, ý xúc, và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra thế nào? Tu tập ý giới thế nào? Tu tập pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra thế nào?


- An trụ nơi địa giới thế nào? An trụ nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới thế nào? Tu tập địa giới thế nào? Tu tập thủy, hỏa, phong, không, thức giới thế nào? (Sáu giới là sáu yếu tố cấu thành: đất có tính cứng, nước có tính ướt, lửa có tính nóng, gió có tính động, không là khoảng trống, thức là sự nhận biết.)


- An trụ nơi vô minh thế nào? An trụ nơi hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não thế nào? Tu tập vô minh thế nào? Tu tập hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não thế nào?

 Đây là mười hai nhân duyên, chuỗi nguyên nhân nối tiếp nhau tạo nên vòng sinh tử:
- Vô minh: sự mê muội, không thấy rõ chân lý.
- Hành: hành động tạo nghiệp.
- Thức: tâm thức đi thác sinh.
- Danh sắc: tâm và thân.
- Lục xứ: sáu giác quan.
- Xúc: sự tiếp xúc.
- Thọ: cảm giác.
- Ái: tham luyến.
- Thủ: bám giữ.
- Hữu: sự hình thành đời sống mới.
- Sinh: sinh ra.
- Lão tử: già và chết, kèm theo buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn.


- An trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa thế nào? An trụ nơi tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thế nào? Tu tập bố thí ba-la-mật-đa thế nào? Tu tập tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa thế nào?


- An trụ nơi nội không thế nào? An trụ nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không thế nào? Tu tập nội không thế nào? Tu tập ngoại không cho đến vô tính tự tính không thế nào?


- An trụ nơi chân như thế nào? An trụ nơi pháp giới (ở đây là bản thể chân thật của mọi sự vật), pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới thế nào? Tu tập chân như thế nào? Tu tập pháp giới cho đến bất tư nghì giới thế nào?


- An trụ nơi khổ thánh đế thế nào? An trụ nơi tập, diệt, đạo thánh đế thế nào? Tu tập khổ thánh đế thế nào? Tu tập tập, diệt, đạo thánh đế thế nào?


- An trụ nơi tứ tĩnh lự thế nào? An trụ nơi tứ vô lượng, tứ vô sắc định thế nào? Tu tập tứ tĩnh lự thế nào? Tu tập tứ vô lượng, tứ vô sắc định thế nào?


- An trụ nơi bát giải thoát thế nào? An trụ nơi bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ thế nào? Tu tập bát giải thoát thế nào? Tu tập bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ thế nào?


- An trụ nơi tứ niệm trụ thế nào? An trụ nơi tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi thế nào? Tu tập tứ niệm trụ thế nào? Tu tập tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi thế nào?


- An trụ nơi không giải thoát môn thế nào? An trụ nơi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thế nào? Tu tập không giải thoát môn thế nào? Tu tập vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thế nào?


- An trụ nơi Bồ-tát thập địa (mười giai vị tu hành của Bồ-tát) thế nào? Tu tập Bồ-tát thập địa thế nào?


- An trụ nơi ngũ nhãn thế nào? An trụ nơi lục thần thông thế nào? Tu tập ngũ nhãn thế nào? Tu tập lục thần thông thế nào?


- An trụ nơi Phật thập lực thế nào? An trụ nơi tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp thế nào? Tu tập Phật thập lực thế nào? Tu tập tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp thế nào?


- An trụ nơi vô vong thất pháp thế nào? An trụ nơi hằng trụ xả tính thế nào? Tu tập vô vong thất pháp thế nào? Tu tập hằng trụ xả tính thế nào?


- An trụ nơi nhất thiết trí thế nào? An trụ nơi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thế nào? Tu tập nhất thiết trí thế nào? Tu tập đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thế nào?


- An trụ nơi tất cả đà-la-ni môn thế nào? An trụ nơi tất cả tam-ma-địa môn thế nào? Tu tập tất cả đà-la-ni môn thế nào? Tu tập tất cả tam-ma-địa môn thế nào?


- An trụ nơi quả dự lưu thế nào? An trụ nơi quả nhất lai, bất hoàn, A-la-hán thế nào? Tu tập quả dự lưu thế nào? Tu tập quả nhất lai, bất hoàn, A-la-hán thế nào?


- An trụ nơi độc giác bồ-đề thế nào? Tu tập độc giác bồ-đề thế nào?


- An trụ nơi tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát thế nào? Tu tập tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát thế nào?


- An trụ nơi vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật thế nào? Tu tập vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật thế nào?"

 Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: "Kiêu-thi-ca! Hay thay, hay thay! Nay ông nương sức thần của Phật mà hỏi Như Lai ý nghĩa sâu xa như thế. Hãy lắng nghe cho kỹ, lắng nghe cho kỹ, và khéo suy nghĩ. Ta sẽ vì ông mà nói.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với sắc mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập sắc. Nếu đối với thọ, tưởng, hành, thức mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì sắc cho đến thức, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với nhãn xứ mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nhãn xứ. Nếu đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì nhãn xứ cho đến ý xứ, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với sắc xứ mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập sắc xứ. Nếu đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì sắc xứ cho đến pháp xứ, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với nhãn giới mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nhãn giới. Nếu đối với sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc, và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với nhĩ giới mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nhĩ giới. Nếu đối với thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc, và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với tỷ giới mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tỷ giới. Nếu đối với hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc, và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với thiệt giới mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thiệt giới. Nếu đối với vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc, và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với thân giới mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thân giới. Nếu đối với xúc giới, thân thức giới, thân xúc, và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với ý giới mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập ý giới. Nếu đối với pháp giới, ý thức giới, ý xúc, và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với địa giới mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập địa giới. Nếu đối với thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì địa giới cho đến thức giới, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với vô minh mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập vô minh. Nếu đối với hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì vô minh cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với bố thí ba-la-mật-đa mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập bố thí ba-la-mật-đa. Nếu đối với tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với nội không mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nội không. Nếu đối với ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì nội không cho đến vô tính tự tính không, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với chân như mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập chân như. Nếu đối với pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập pháp giới cho đến bất tư nghì giới. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì chân như cho đến bất tư nghì giới, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với khổ thánh đế mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập khổ thánh đế. Nếu đối với tập, diệt, đạo thánh đế mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tập, diệt, đạo thánh đế. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì khổ thánh đế và tập, diệt, đạo thánh đế, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với tứ tĩnh lự mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tứ tĩnh lự. Nếu đối với tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với bát giải thoát mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập bát giải thoát. Nếu đối với bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì bát giải thoát cho đến thập biến xứ, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với tứ niệm trụ mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tứ niệm trụ. Nếu đối với tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với không giải thoát môn mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập không giải thoát môn. Nếu đối với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì không giải thoát môn và vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với Bồ-tát thập địa mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập Bồ-tát thập địa. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát thập địa, là cái được an trụ và tu tập, không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với ngũ nhãn mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập ngũ nhãn. Nếu đối với lục thần thông mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập lục thần thông. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì ngũ nhãn và lục thần thông, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với Phật thập lực mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập Phật thập lực. Nếu đối với tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Phật thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với vô vong thất pháp mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập vô vong thất pháp. Nếu đối với hằng trụ xả tính mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập hằng trụ xả tính. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với nhất thiết trí mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nhất thiết trí. Nếu đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với tất cả đà-la-ni môn mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tất cả đà-la-ni môn. Nếu đối với tất cả tam-ma-địa môn mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tất cả tam-ma-địa môn. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì tất cả đà-la-ni môn và tất cả tam-ma-địa môn, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với quả dự lưu mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập quả dự lưu. Nếu đối với quả nhất lai, bất hoàn, A-la-hán mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập quả nhất lai, bất hoàn, A-la-hán. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì quả dự lưu, nhất lai, bất hoàn, A-la-hán, là cái được an trụ và tu tập, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với độc giác bồ-đề mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập độc giác bồ-đề. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì độc giác bồ-đề, là cái được an trụ và tu tập, không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, là cái được an trụ và tu tập, không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật mà không an trụ, không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, là cái được an trụ và tu tập, không thể nắm bắt được.

 Lại nữa, Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với sắc mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập sắc. Nếu đối với thọ, tưởng, hành, thức mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy sắc cho đến thức, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa (tức quá khứ, vị lai và hiện tại), đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với nhãn xứ mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nhãn xứ. Nếu đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy nhãn xứ cho đến ý xứ, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với sắc xứ mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập sắc xứ. Nếu đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy sắc xứ cho đến pháp xứ, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với nhãn giới mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nhãn giới. Nếu đối với sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc, và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với nhĩ giới mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nhĩ giới. Nếu đối với thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc, và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với tỷ giới mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tỷ giới. Nếu đối với hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc, và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với thiệt giới mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thiệt giới. Nếu đối với vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc, và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với thân giới mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thân giới. Nếu đối với xúc giới, thân thức giới, thân xúc, và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với ý giới mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập ý giới. Nếu đối với pháp giới, ý thức giới, ý xúc, và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với địa giới mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập địa giới. Nếu đối với thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy địa giới cho đến thức giới, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với vô minh mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập vô minh. Nếu đối với hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy vô minh cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với bố thí ba-la-mật-đa mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập bố thí ba-la-mật-đa. Nếu đối với tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiêu-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã-ba-la-mật-đa, nếu đối với nội không mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập nội không. Nếu đối với ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không mà chẳng phải an trụ, chẳng phải không an trụ, chẳng phải tu tập, chẳng phải không tu tập, thì đó chính là an trụ và tu tập ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Vì sao vậy? Kiêu-thi-ca, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy nội không cho đến vô tính tự tính không, ở thời trước, thời sau và khoảng giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kinh Đại Bát-nhã-ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm chín mươi bảy.

 Kinh Đại Bát-nhã-ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm mười tám (?).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu (lệnh vua) dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video