Thiên 326 — Hội 1 · Phẩm 39 Công đức khó được nghe · phần 2

 Hội thứ nhất, phẩm "Công Đức Khó Được Nghe", thứ ba mươi chín, phần hai.

 Kiều-thi-ca (tên khác của Đế Thích, vua cõi trời Đao Lợi)! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn: người đã phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh và đã tu hành lâu dài) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), nếu đối với Chân như (bản tính chân thật, vốn như thế và không bao giờ thay đổi, của mọi sự vật) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập (trụ: dừng lại, bám vào; tu tập: luyện tập cho thuần thục), thì đó gọi là trụ và tu tập Chân như. Nếu đối với Pháp giới (toàn bộ thực tại xét về mặt bản tính chân thật), Pháp tính (bản tính vốn có của các pháp, tức mọi sự vật, hiện tượng), Tính không hư dối, Tính không biến đổi, Tính bình đẳng (mọi pháp đều như nhau về bản tính), Tính lìa sinh (vượt ngoài sự sinh ra và mất đi), Pháp định (các pháp vốn cố định như thế), Pháp trụ (các pháp vốn an trụ như thế), Thực tế (giới hạn tột cùng của sự chân thật), Hư không giới (cõi có tính như hư không, không ngăn ngại), Bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn) — những tên gọi khác của Chân như — mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Pháp giới cho đến Bất tư nghị giới. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Chân như cho đến Bất tư nghị giới, ở thời trước, thời sau và thời giữa (quá khứ, vị lai và hiện tại), đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Khổ thánh đế (chân lý cao quý thứ nhất: đời sống vốn là khổ) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Khổ thánh đế. Nếu đối với Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ là phiền não, ham muốn), Diệt thánh đế (chân lý rằng khổ có thể dứt sạch, tức Niết-bàn), Đạo thánh đế (chân lý về con đường tu tập dẫn đến dứt khổ) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Khổ thánh đế và Tập, Diệt, Đạo thánh đế, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định, tâm lắng yên và sáng suốt) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Tứ tĩnh lự. Nếu đối với Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng) và Tứ vô sắc định (bốn tầng định cao vượt khỏi mọi hình sắc: định không gian vô tận, định thức vô tận, định không có gì cả, định chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Tứ tĩnh lự, Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc vào cõi có hình sắc và không hình sắc) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Bát giải thoát. Nếu đối với Bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh hình sắc), Cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập liên tiếp theo thứ tự, không xen tâm tạp loạn), Thập biến xứ (mười phép quán thấy một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Bát thắng xứ, Cửu thứ đệ định, Thập biến xứ. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Bát giải thoát cho đến Thập biến xứ, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Tứ niệm trụ (bốn phép chú tâm quán xét: thân, cảm thọ, tâm và các pháp) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Tứ niệm trụ. Nếu đối với Tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa có được sinh ra, làm cho điều lành đã có thêm lớn), Tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), Ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định, trí tuệ), Ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc ấy lớn mạnh mà thành), Thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: nhớ nghĩ, chọn lọc pháp, siêng năng, vui mừng, thân tâm nhẹ nhàng, định, buông xả), Bát thánh đạo chi (tám nhánh đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Tứ chính đoạn cho đến Bát thánh đạo chi. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Tứ niệm trụ cho đến Bát thánh đạo chi, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy mọi pháp đều không có tự tính riêng) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Không giải thoát môn. Nếu đối với Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không chấp vào hình tướng) và Vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Không giải thoát môn, Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Bồ-tát thập địa (mười giai vị tu chứng từ thấp lên cao của Bồ-tát) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Bồ-tát thập địa. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Bồ-tát thập địa, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Ngũ nhãn. Nếu đối với Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, thấy xa, dứt sạch phiền não) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Lục thần thông. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Ngũ nhãn, Lục thần thông, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Phật thập lực. Nếu đối với Tứ vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi của Phật khi giảng dạy), Tứ vô ngại giải (bốn thứ hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về tài biện thuyết), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu, xót thương, vui theo và buông xả ở mức rộng lớn nhất), Thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Tứ vô sở úy cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Phật thập lực cho đến Thập bát Phật bất cộng pháp, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên mất điều cần nhớ) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Vô vong thất pháp. Nếu đối với Hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản trước mọi cảnh) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Hằng trụ xả tính. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Vô vong thất pháp, Hằng trụ xả tính, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi pháp đều không) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Nhất thiết trí. Nếu đối với Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và Nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi khía cạnh của mọi pháp, tức trí tuệ của Phật) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với tất cả Đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi điều lành không để mất) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập tất cả Đà-la-ni môn. Nếu đối với tất cả Tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, tâm chuyên chú vào một chỗ) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập tất cả Tam-ma-địa môn. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy tất cả Đà-la-ni môn, tất cả Tam-ma-địa môn, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên: mới bước vào dòng thánh) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập quả Dự lưu. Nếu đối với quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục — cõi có ham muốn), quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác — người tự mình ngộ đạo nhờ quán xét nhân duyên, vào thời không có Phật ra đời) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Độc giác bồ-đề. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Độc giác bồ-đề, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Kiều-thi-ca! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nếu đối với Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của các đức Phật) mà không trụ cũng không phải không trụ, không tu tập cũng không phải không tu tập, thì đó gọi là trụ và tu tập Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thấy Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, ở thời trước, thời sau và thời giữa, đều không thể nắm bắt được.

 Bấy giờ, Xá-lợi Tử (vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế thật là hết sức sâu xa." Phật dạy: "Đúng vậy, Xá-lợi Tử! Vì Chân như của sắc (hình chất vật lý, thân xác và vật chất) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của thọ (cảm nhận khổ, vui), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) — cùng với sắc gọi là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người — sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nhãn xứ (mắt, xét như chỗ phát sinh nhận thức) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cái chạm vào thân), pháp xứ (đối tượng của tâm ý) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành nhận thức) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của sắc giới (ở đây là cảnh hình sắc, đối tượng của mắt — không phải cõi Sắc), nhãn thức giới (sự nhận biết bằng mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và nhận thức) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nhĩ giới (tai) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (sự nhận biết bằng tai), nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của tỷ giới (mũi) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của hương giới (mùi), tỷ thức giới (sự nhận biết bằng mũi), tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của thiệt giới (lưỡi) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của vị giới (vị), thiệt thức giới (sự nhận biết bằng lưỡi), thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của thân giới (thân) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của xúc giới (cái chạm), thân thức giới (sự nhận biết bằng thân), thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của ý giới (tâm ý) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của pháp giới (ở đây là đối tượng của tâm ý — mọi điều tâm nghĩ tới), ý thức giới (sự nhận biết bằng tâm ý), ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của thủy giới (nước), hỏa giới (lửa), phong giới (gió), không giới (khoảng trống) và thức giới (nhận thức) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ chân lý — mắt xích đầu trong mười hai nhân duyên, chuỗi nguyên nhân nối tiếp tạo nên vòng sinh tử) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của hành (hành động tạo nghiệp), thức (thức tái sinh), danh sắc (thân và tâm), lục xứ (sáu giác quan), xúc (tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (ham muốn), thủ (bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp tạo thành), sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Bố thí ba-la-mật-đa (sự cho tặng hoàn hảo đưa đến bờ giác ngộ) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Tịnh giới (giữ giới trong sạch), An nhẫn (nhẫn nại chịu đựng), Tinh tấn (siêng năng), Tĩnh lự (thiền định), Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nội không (các giác quan bên trong đều không có tự tính) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của ngoại không (cảnh vật bên ngoài đều không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng không), đại không (khắp mười phương không gian đều không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao cũng không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành đều không), vô vi không (pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có đầu cuối, cũng không), tán không (các pháp vốn rời rã, không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng không), bản tính không (bản tính vốn không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp cũng không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp cũng không), nhất thiết pháp không (mọi pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt, nên không), vô tính không (không có tính chất gì, nên không), tự tính không (tự tính vốn không), vô tính tự tính không (cả cái không tính lẫn tự tính đều không) sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Chân như sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Pháp giới, Pháp tính, Tính không hư dối, Tính không biến đổi, Tính bình đẳng, Tính lìa sinh, Pháp định, Pháp trụ, Thực tế, Hư không giới, Bất tư nghị giới sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Khổ thánh đế sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Tập, Diệt, Đạo thánh đế sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Tứ tĩnh lự sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Bát giải thoát sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Bát thắng xứ, Cửu thứ đệ định, Thập biến xứ sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Tứ niệm trụ sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Tứ chính đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Không giải thoát môn sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Bồ-tát thập địa sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Ngũ nhãn sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Lục thần thông sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Phật thập lực sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Vô vong thất pháp sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Hằng trụ xả tính sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Nhất thiết trí sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của tất cả Đà-la-ni môn sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của tất cả Tam-ma-địa môn sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của quả Dự lưu sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Vì Chân như của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Độc giác bồ-đề sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật sâu xa nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa."

 Bấy giờ Xá-lợi Tử lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế thật khó mà đo lường được." Phật dạy: "Đúng vậy, Xá-lợi Tử! Vì Chân như của sắc khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của thọ, tưởng, hành, thức khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nhãn xứ khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của sắc xứ khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nhãn giới khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nhĩ giới khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của tỷ giới khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của thiệt giới khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của thân giới khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của ý giới khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của địa giới khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của vô minh khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Bố thí ba-la-mật-đa khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nội không khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Chân như khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Pháp giới, Pháp tính, Tính không hư dối, Tính không biến đổi, Tính bình đẳng, Tính lìa sinh, Pháp định, Pháp trụ, Thực tế, Hư không giới, Bất tư nghị giới khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Khổ thánh đế khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Tập, Diệt, Đạo thánh đế khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Tứ tĩnh lự khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Bát giải thoát khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Bát thắng xứ, Cửu thứ đệ định, Thập biến xứ khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Tứ niệm trụ khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Tứ chính đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Không giải thoát môn khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Bồ-tát thập địa khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Ngũ nhãn khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Lục thần thông khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Phật thập lực khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Vô vong thất pháp khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Hằng trụ xả tính khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Nhất thiết trí khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của tất cả Đà-la-ni môn khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của tất cả Tam-ma-địa môn khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của quả Dự lưu khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Vì Chân như của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Độc giác bồ-đề khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật khó đo lường nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa khó đo lường."

 Bấy giờ Xá-lợi Tử lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế thật là vô lượng (không có giới hạn, không thể đong đếm)." Phật dạy: "Đúng vậy, Xá-lợi Tử! Vì Chân như của sắc vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của thọ, tưởng, hành, thức vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nhãn xứ vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của sắc xứ vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nhãn giới vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nhĩ giới vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của tỷ giới vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của thiệt giới vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của thân giới vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của ý giới vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của địa giới vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của vô minh vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Bố thí ba-la-mật-đa vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của nội không vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Chân như vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Pháp giới, Pháp tính, Tính không hư dối, Tính không biến đổi, Tính bình đẳng, Tính lìa sinh, Pháp định, Pháp trụ, Thực tế, Hư không giới, Bất tư nghị giới vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Khổ thánh đế vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Tập, Diệt, Đạo thánh đế vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Tứ tĩnh lự vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Bát giải thoát vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Bát thắng xứ, Cửu thứ đệ định, Thập biến xứ vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Tứ niệm trụ vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Tứ chính đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Không giải thoát môn vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Bồ-tát thập địa vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Ngũ nhãn vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Lục thần thông vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Phật thập lực vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Vô vong thất pháp vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Hằng trụ xả tính vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Nhất thiết trí vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của tất cả Đà-la-ni môn vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của tất cả Tam-ma-địa môn vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng.

 Xá-lợi Tử! Vì Chân như của quả Dự lưu vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Vì Chân như của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Độc giác bồ-đề vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng. Xá-lợi Tử! Vì Chân như của Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật vô lượng nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa vô lượng."

 Bấy giờ Xá-lợi Tử thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế nào?" Phật dạy: "Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của sắc, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của sắc thì chẳng phải là sắc; tính sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của nhãn xứ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của nhãn xứ thì chẳng phải là nhãn xứ; tính sâu xa của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của sắc xứ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của sắc xứ thì chẳng phải là sắc xứ; tính sâu xa của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của nhãn giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của nhãn giới thì chẳng phải là nhãn giới; tính sâu xa của sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên thì chẳng phải là sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của nhĩ giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của nhĩ giới thì chẳng phải là nhĩ giới; tính sâu xa của thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên thì chẳng phải là thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của tỷ giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của tỷ giới thì chẳng phải là tỷ giới; tính sâu xa của hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên thì chẳng phải là hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của thiệt giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của thiệt giới thì chẳng phải là thiệt giới; tính sâu xa của vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên thì chẳng phải là vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của thân giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của thân giới thì chẳng phải là thân giới; tính sâu xa của xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên thì chẳng phải là xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của ý giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của ý giới thì chẳng phải là ý giới; tính sâu xa của pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên thì chẳng phải là pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của địa giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của địa giới thì chẳng phải là địa giới; tính sâu xa của thủy, hỏa, phong, không, thức giới thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của vô minh, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của vô minh thì chẳng phải là vô minh; tính sâu xa của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của Bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của Bố thí ba-la-mật-đa thì chẳng phải là Bố thí ba-la-mật-đa; tính sâu xa của Tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa thì chẳng phải là Tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của nội không, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của nội không thì chẳng phải là nội không; tính sâu xa của ngoại không cho đến vô tính tự tính không thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tính tự tính không.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của Chân như, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của Pháp giới, Pháp tính, Tính không hư dối, Tính không biến đổi, Tính bình đẳng, Tính lìa sinh, Pháp định, Pháp trụ, Thực tế, Hư không giới, Bất tư nghị giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của Chân như thì chẳng phải là Chân như; tính sâu xa của Pháp giới cho đến Bất tư nghị giới thì chẳng phải là Pháp giới cho đến Bất tư nghị giới.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của Khổ thánh đế, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của Khổ thánh đế thì chẳng phải là Khổ thánh đế; tính sâu xa của Tập, Diệt, Đạo thánh đế thì chẳng phải là Tập, Diệt, Đạo thánh đế.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của Tứ tĩnh lự, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của Tứ tĩnh lự thì chẳng phải là Tứ tĩnh lự; tính sâu xa của Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định thì chẳng phải là Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của Bát giải thoát, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của Bát thắng xứ, Cửu thứ đệ định, Thập biến xứ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của Bát giải thoát thì chẳng phải là Bát giải thoát; tính sâu xa của Bát thắng xứ, Cửu thứ đệ định, Thập biến xứ thì chẳng phải là Bát thắng xứ, Cửu thứ đệ định, Thập biến xứ.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của Tứ niệm trụ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của Tứ chính đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của Tứ niệm trụ thì chẳng phải là Tứ niệm trụ; tính sâu xa của Tứ chính đoạn cho đến Bát thánh đạo chi thì chẳng phải là Tứ chính đoạn cho đến Bát thánh đạo chi.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của Không giải thoát môn, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của Không giải thoát môn thì chẳng phải là Không giải thoát môn; tính sâu xa của Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn thì chẳng phải là Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn. Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của Bồ-tát thập địa, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của Bồ-tát thập địa thì chẳng phải là Bồ-tát thập địa.

 Xá-lợi Tử! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính sâu xa của Ngũ nhãn, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không hành theo tính sâu xa của Lục thần thông, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì tính sâu xa của Ngũ nhãn thì chẳng phải là Ngũ nhãn; tính sâu xa của Lục thần thông thì chẳng phải là Lục thần thông.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm chín mươi tám.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm mười chín (?).

 Tam tạng pháp sư Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, tinh thông cả ba tạng Kinh, Luật, Luận) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video