Hội thứ nhất (phần đầu của bộ kinh), Phẩm “Khó Được Nghe Công Đức”, thứ ba mươi chín, đoạn ba.
Này Xá-lợi Tử (một đại đệ tử của Đức Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất)! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa sang bờ giác ngộ, thấy rõ mọi pháp đều không có tự tính) mà không hành theo tính rất sâu xa của Phật thập lực (mười trí lực của Phật: biết rõ điều hợp lẽ và không hợp lẽ, biết nghiệp báo ba đời, biết các thiền định, biết căn cơ chúng sinh, biết ý muốn của chúng sinh, biết các cõi, biết con đường dẫn tới mọi nơi, biết các đời trước, biết sự chết và tái sinh của chúng sinh, biết mình đã dứt sạch phiền não), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính rất sâu xa của tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp: tự tin mình đã giác ngộ hết thảy, đã dứt sạch phiền não, đã chỉ rõ các chướng ngại trên đường tu, đã chỉ rõ con đường thoát khổ), tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và giảng nói không bị trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ (lòng thương rộng lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng thương rộng lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui rộng lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông bỏ, bình đẳng, không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với hàng Thanh văn, Độc giác hay Bồ-tát), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính rất sâu xa của mười lực Phật thì chẳng phải là mười lực Phật; tính rất sâu xa của bốn điều không sợ hãi cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật thì chẳng phải là bốn điều không sợ hãi cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính rất sâu xa của pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên mất, luôn ghi nhớ rõ ràng), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính rất sâu xa của tánh hằng trụ xả (tính luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản, không dính mắc), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính rất sâu xa của pháp không quên mất thì chẳng phải là pháp không quên mất; tính rất sâu xa của tánh luôn an trú trong buông xả thì chẳng phải là tánh luôn an trú trong buông xả.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính rất sâu xa của nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng tất cả các pháp đều là không), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính rất sâu xa của đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết trọn vẹn cả tướng chung lẫn tướng riêng của mọi pháp), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính rất sâu xa của nhất thiết trí thì chẳng phải là nhất thiết trí; tính rất sâu xa của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí thì chẳng phải là đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính rất sâu xa của tất cả các pháp môn Đà-la-ni (các pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ và gìn giữ mọi giáo pháp không quên mất), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính rất sâu xa của tất cả các pháp môn Tam-ma-địa (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên chú không tán loạn), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính rất sâu xa của tất cả các pháp môn Đà-la-ni thì chẳng phải là tất cả các pháp môn Đà-la-ni; tính rất sâu xa của tất cả các pháp môn Tam-ma-địa thì chẳng phải là tất cả các pháp môn Tam-ma-địa.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính rất sâu xa của quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc Thánh, mới bước vào dòng Thánh), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính rất sâu xa của quả Nhất lai (bậc Thánh chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (bậc Thánh không còn trở lại cõi Dục — cõi của những loài còn ham muốn), quả A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính rất sâu xa của quả Dự lưu thì chẳng phải là quả Dự lưu; tính rất sâu xa của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán thì chẳng phải là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính rất sâu xa của Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác — người tự mình ngộ đạo nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật dạy), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính rất sâu xa của Độc giác Bồ-đề thì chẳng phải là Độc giác Bồ-đề.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính rất sâu xa của hạnh tu của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính rất sâu xa của hạnh tu của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát thì chẳng phải là hạnh tu của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính rất sâu xa của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của chư Phật) của chư Phật, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính rất sâu xa của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật thì chẳng phải là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.
Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của sắc (thân thể và mọi thứ vật chất), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của thọ (sự cảm nhận khổ, vui, hay không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (ý chí và các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết) — năm thứ này gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người — thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của sắc thì chẳng phải là sắc; tính khó đo lường của thọ, tưởng, hành, thức thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa để sinh ra sự thấy biết), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý — xét như chỗ dựa sinh ra nhận biết), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của nhãn xứ thì chẳng phải là nhãn xứ; tính khó đo lường của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của sắc xứ (hình sắc mà mắt thấy), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi hương, vị, vật chạm xúc nơi thân, và các đối tượng mà ý nhận biết), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của sắc xứ thì chẳng phải là sắc xứ; tính khó đo lường của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của nhãn giới (con mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của sắc giới (yếu tố hình sắc — đối tượng của mắt), nhãn thức giới (yếu tố cái biết phát sinh nơi mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt), cùng các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (những cảm nhận khổ, vui, hay không khổ không vui phát sinh từ sự tiếp xúc ấy), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của nhãn giới thì chẳng phải là nhãn giới; tính khó đo lường của sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của nhĩ giới (yếu tố tai), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (yếu tố cái biết nơi tai), nhĩ xúc (sự tiếp xúc nơi tai) cùng các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của nhĩ giới thì chẳng phải là nhĩ giới; tính khó đo lường của thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của tỷ giới (yếu tố mũi), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của hương giới (yếu tố mùi hương), tỷ thức giới (yếu tố cái biết nơi mũi), tỷ xúc (sự tiếp xúc nơi mũi) cùng các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của tỷ giới thì chẳng phải là tỷ giới; tính khó đo lường của hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của thiệt giới (yếu tố lưỡi), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của vị giới (yếu tố vị), thiệt thức giới (yếu tố cái biết nơi lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc nơi lưỡi) cùng các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của thiệt giới thì chẳng phải là thiệt giới; tính khó đo lường của vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của thân giới (yếu tố thân), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của xúc giới (yếu tố vật chạm xúc), thân thức giới (yếu tố cái biết nơi thân), thân xúc (sự tiếp xúc nơi thân) cùng các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của thân giới thì chẳng phải là thân giới; tính khó đo lường của xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của ý giới (yếu tố ý), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý — các ý niệm, sự vật mà tâm nhận biết), ý thức giới (yếu tố cái biết nơi ý), ý xúc (sự tiếp xúc nơi ý) cùng các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của ý giới thì chẳng phải là ý giới; tính khó đo lường của pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống) và thức giới (yếu tố nhận biết), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của địa giới thì chẳng phải là địa giới; tính khó đo lường của thủy, hỏa, phong, không, thức giới thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý — khâu đầu tiên trong mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai mắt xích nối tiếp gây ra vòng sống chết), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của hành (các hành động tạo nghiệp), thức (thức tái sinh), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (khát khao), thủ (bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp tạo nên), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), cùng sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của vô minh thì chẳng phải là vô minh; tính khó đo lường của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của Bố thí Ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng, giúp đỡ người khác, được thực hành viên mãn để đến bờ giác ngộ), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của Tịnh giới (giữ giới hạnh trong sạch), An nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng), Tinh tiến (siêng năng không lười), Tĩnh lự (thiền định, lặng tâm suy xét) và Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của Bố thí Ba-la-mật-đa thì chẳng phải là Bố thí Ba-la-mật-đa; tính khó đo lường của Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì chẳng phải là Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của nội không (sáu giác quan bên trong đều không có tự tính), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài đều không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có khởi đầu, không có kết thúc, nên là không), tán không (các pháp vốn rời rạc tan tác nên là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tính không (bản tính các pháp vốn là không), tự tướng không (tướng riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (hết thảy các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (cái không có tự tính là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của nội không thì chẳng phải là nội không; tính khó đo lường của ngoại không cho đến vô tính tự tính không thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tính tự tính không.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của chân như (bản chất chân thật, như vậy, không hề thay đổi của mọi pháp), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của pháp giới (ở đây là cảnh giới bản thể của mọi pháp), pháp tánh (bản tính của các pháp), bất hư vọng tánh (tính không giả dối), bất biến dị tánh (tính không biến đổi), bình đẳng tánh (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tánh (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (sự nhất định của pháp), pháp trụ (sự an trụ của pháp), thực tế (bờ mé chân thật, chỗ tận cùng của thực tại), hư không giới (cảnh giới rộng khắp như hư không), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) — đều là các tên gọi khác của thực tại chân thật — thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của chân như thì chẳng phải là chân như; tính khó đo lường của pháp giới cho đến bất tư nghì giới thì chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghì giới.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của Khổ thánh đế (chân lý cao quý về sự khổ), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), Đạo thánh đế (chân lý về con đường diệt khổ), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của Khổ thánh đế thì chẳng phải là Khổ thánh đế; tính khó đo lường của Tập, Diệt, Đạo thánh đế thì chẳng phải là Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của tứ tĩnh lự (bốn cấp thiền định thuộc cõi Sắc — cõi trời có thân hình vi tế nhưng đã lìa dục), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn cấp thiền định thuộc cõi Vô sắc, vượt khỏi mọi hình tướng vật chất), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của bốn tĩnh lự thì chẳng phải là bốn tĩnh lự; tính khó đo lường của bốn vô lượng và bốn định vô sắc thì chẳng phải là bốn vô lượng và bốn định vô sắc.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và tâm), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của bát thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín cấp thiền định nhập lần lượt theo thứ tự, không xen tâm khác), thập biến xứ (mười pháp quán, mỗi pháp quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của tám giải thoát thì chẳng phải là tám giải thoát; tính khó đo lường của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ thì chẳng phải là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của tứ niệm trụ (bốn phép giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa sinh, tăng trưởng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm gốc lành ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn tới giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường Thánh: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, nói năng đúng, hành động đúng, sinh sống đúng, nỗ lực đúng, ghi nhớ tỉnh giác đúng, thiền định đúng), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của bốn niệm trụ thì chẳng phải là bốn niệm trụ; tính khó đo lường của bốn chánh đoạn cho đến tám chi Thánh đạo thì chẳng phải là bốn chánh đoạn cho đến tám chi Thánh đạo.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp đều không), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp không có hình tướng để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, không tạo tác), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của không giải thoát môn thì chẳng phải là không giải thoát môn; tính khó đo lường của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thì chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của Bồ-tát thập địa (mười cấp bậc tu chứng của Bồ-tát), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của mười địa Bồ-tát thì chẳng phải là mười địa Bồ-tát.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, nghe xa, biết tâm người khác, biết đời trước, thấy xa và thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não), thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của năm mắt thì chẳng phải là năm mắt; tính khó đo lường của sáu thần thông thì chẳng phải là sáu thần thông.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của mười lực Phật, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của bốn điều không sợ hãi, bốn tài hiểu biết không trở ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của mười lực Phật thì chẳng phải là mười lực Phật; tính khó đo lường của bốn điều không sợ hãi cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật thì chẳng phải là bốn điều không sợ hãi cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của pháp không quên mất, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của tánh luôn an trú trong buông xả, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của pháp không quên mất thì chẳng phải là pháp không quên mất; tính khó đo lường của tánh luôn an trú trong buông xả thì chẳng phải là tánh luôn an trú trong buông xả.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của nhất thiết trí, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của nhất thiết trí thì chẳng phải là nhất thiết trí; tính khó đo lường của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí thì chẳng phải là đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của tất cả các pháp môn Đà-la-ni, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của tất cả các pháp môn Tam-ma-địa, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của tất cả các pháp môn Đà-la-ni thì chẳng phải là tất cả các pháp môn Đà-la-ni; tính khó đo lường của tất cả các pháp môn Tam-ma-địa thì chẳng phải là tất cả các pháp môn Tam-ma-địa.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của quả Dự lưu, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính khó đo lường của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của quả Dự lưu thì chẳng phải là quả Dự lưu; tính khó đo lường của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán thì chẳng phải là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của Độc giác Bồ-đề, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của Độc giác Bồ-đề thì chẳng phải là Độc giác Bồ-đề. Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của hạnh tu của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của hạnh tu của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát thì chẳng phải là hạnh tu của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát. Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính khó đo lường của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính khó đo lường của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật thì chẳng phải là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.
Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng (tính không thể đo lường, không có giới hạn) của sắc, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của thọ, tưởng, hành, thức, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của sắc thì chẳng phải là sắc; tính vô lượng của thọ, tưởng, hành, thức thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của nhãn xứ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của nhãn xứ thì chẳng phải là nhãn xứ; tính vô lượng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của sắc xứ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của sắc xứ thì chẳng phải là sắc xứ; tính vô lượng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của nhãn giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc cùng các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của nhãn giới thì chẳng phải là nhãn giới; tính vô lượng của sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của nhĩ giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc cùng các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của nhĩ giới thì chẳng phải là nhĩ giới; tính vô lượng của thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của tỷ giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc cùng các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của tỷ giới thì chẳng phải là tỷ giới; tính vô lượng của hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của thiệt giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc cùng các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của thiệt giới thì chẳng phải là thiệt giới; tính vô lượng của vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của thân giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của xúc giới, thân thức giới, thân xúc cùng các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của thân giới thì chẳng phải là thân giới; tính vô lượng của xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của ý giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của pháp giới, ý thức giới, ý xúc cùng các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của ý giới thì chẳng phải là ý giới; tính vô lượng của pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra thì chẳng phải là pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của địa giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của địa giới thì chẳng phải là địa giới; tính vô lượng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của vô minh, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của vô minh thì chẳng phải là vô minh; tính vô lượng của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của Bố thí Ba-la-mật-đa, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của Bố thí Ba-la-mật-đa thì chẳng phải là Bố thí Ba-la-mật-đa; tính vô lượng của Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì chẳng phải là Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của nội không, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của nội không thì chẳng phải là nội không; tính vô lượng của ngoại không cho đến vô tính tự tính không thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tính tự tính không.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của chân như, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sinh tánh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của chân như thì chẳng phải là chân như; tính vô lượng của pháp giới cho đến bất tư nghì giới thì chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghì giới.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của Khổ thánh đế, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của Khổ thánh đế thì chẳng phải là Khổ thánh đế; tính vô lượng của Tập, Diệt, Đạo thánh đế thì chẳng phải là Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của bốn tĩnh lự, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của bốn vô lượng và bốn định vô sắc, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của bốn tĩnh lự thì chẳng phải là bốn tĩnh lự; tính vô lượng của bốn vô lượng và bốn định vô sắc thì chẳng phải là bốn vô lượng và bốn định vô sắc.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của tám giải thoát, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của tám giải thoát thì chẳng phải là tám giải thoát; tính vô lượng của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ thì chẳng phải là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của bốn niệm trụ, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy chi giác ngộ, tám chi Thánh đạo, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của bốn niệm trụ thì chẳng phải là bốn niệm trụ; tính vô lượng của bốn chánh đoạn cho đến tám chi Thánh đạo thì chẳng phải là bốn chánh đoạn cho đến tám chi Thánh đạo.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của không giải thoát môn, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của không giải thoát môn thì chẳng phải là không giải thoát môn; tính vô lượng của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thì chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của mười địa Bồ-tát, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của mười địa Bồ-tát thì chẳng phải là mười địa Bồ-tát.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của năm mắt, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của sáu thần thông, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của năm mắt thì chẳng phải là năm mắt; tính vô lượng của sáu thần thông thì chẳng phải là sáu thần thông.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của mười lực Phật, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của bốn điều không sợ hãi, bốn tài hiểu biết không trở ngại, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của mười lực Phật thì chẳng phải là mười lực Phật; tính vô lượng của bốn điều không sợ hãi cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật thì chẳng phải là bốn điều không sợ hãi cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của pháp không quên mất, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của tánh luôn an trú trong buông xả, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của pháp không quên mất thì chẳng phải là pháp không quên mất; tính vô lượng của tánh luôn an trú trong buông xả thì chẳng phải là tánh luôn an trú trong buông xả.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của nhất thiết trí, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của nhất thiết trí thì chẳng phải là nhất thiết trí; tính vô lượng của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí thì chẳng phải là đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của tất cả các pháp môn Đà-la-ni, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của tất cả các pháp môn Tam-ma-địa, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của tất cả các pháp môn Đà-la-ni thì chẳng phải là tất cả các pháp môn Đà-la-ni; tính vô lượng của tất cả các pháp môn Tam-ma-địa thì chẳng phải là tất cả các pháp môn Tam-ma-địa.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của quả Dự lưu, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Không hành theo tính vô lượng của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của quả Dự lưu thì chẳng phải là quả Dự lưu; tính vô lượng của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán thì chẳng phải là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán.
Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của Độc giác Bồ-đề, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của Độc giác Bồ-đề thì chẳng phải là Độc giác Bồ-đề. Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của hạnh tu của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của hạnh tu của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát thì chẳng phải là hạnh tu của tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát. Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà không hành theo tính vô lượng của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, thì đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, tính vô lượng của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật thì chẳng phải là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.
Bấy giờ, Xá-lợi Tử thưa với Phật rằng: “Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế đã là hết sức sâu xa, khó dò lường, không thể đo đếm, khó có thể tin hiểu, thì không nên đem ra giảng trước những Bồ-tát mới học Đại thừa (cỗ xe lớn — giáo pháp hướng tới thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh), kẻo họ nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa này mà trong lòng kinh hoàng, sợ hãi, nghi ngờ, không thể tin hiểu. Chỉ nên giảng trước những Bồ-tát ở bậc bất thoái chuyển (địa vị không còn thối lui trên đường tu tiến tới quả Phật). Những vị ấy nghe Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế thì lòng không kinh hoàng, không sợ, không hãi, cũng không nghi ngờ; nghe xong thì tin hiểu, tiếp nhận gìn giữ, đọc tụng, suy nghĩ đúng theo lẽ thật, và giảng giải cho người khác.”
Khi ấy, Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, một vị hộ trì Phật pháp) hỏi Xá-lợi Tử rằng: “Thưa Đại đức (tiếng tôn xưng bậc tu hành có đức lớn)! Nếu giảng Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế trước những Bồ-tát mới học Đại thừa thì có lỗi lầm gì?” Xá-lợi Tử đáp: “Này Kiều-thi-ca (tên họ của Thiên Đế Thích)! Nếu giảng Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế trước những Bồ-tát mới học Đại thừa, họ nghe xong sẽ kinh hoàng, sợ hãi, nghi ngờ, không thể tin hiểu, hoặc sinh lòng chê bai phỉ báng. Vì thế mà họ tạo ra và làm tăng thêm những nghiệp có thể khiến mình bị đọa vào các ác thú (những nẻo tái sinh khổ đau), chìm trong ba ác thú (địa ngục, ngạ quỷ — loài quỷ đói, và súc sinh), lâu dài ở trong sinh tử (vòng luân hồi sống chết nối tiếp), khó đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì vậy không nên giảng Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa trước những Bồ-tát mới học.”
Bấy giờ, Thiên Đế Thích lại hỏi cụ thọ (tiếng tôn xưng bậc tu hành, nghĩa là người đầy đủ tuổi đạo và trí tuệ) Xá-lợi Tử rằng: “Thưa Đại đức! Có Bồ-tát Ma-ha-tát nào chưa được thọ ký (chưa được Phật báo trước rằng về sau sẽ thành Phật) mà nghe giảng Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế lại không kinh, không sợ, không hãi chăng?” Xá-lợi Tử đáp: “Có. Này Kiều-thi-ca! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chẳng bao lâu nữa sẽ được thọ ký thành bậc Đại Bồ-đề (sự giác ngộ lớn, tức quả Phật). Này Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghe giảng Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế mà lòng không kinh, không sợ, không hãi, thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã được thọ ký sẽ đạt Vô thượng Đại Bồ-đề; giả sử chưa được thọ ký, thì cũng không quá chỗ một hoặc hai vị Phật nữa, nhất định sẽ được thọ ký Đại Bồ-đề.”
Bấy giờ, Phật bảo Xá-lợi Tử rằng: “Đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói. Này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã học Đại thừa từ lâu, đã phát nguyện lớn từ lâu, đã tu sáu pháp Ba-la-mật-đa từ lâu, đã cúng dường chư Phật từ lâu, đã phụng sự các thiện hữu (bạn lành, những bậc thầy bạn chỉ dạy đường chánh) từ lâu, thì khi nghe giảng Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, lòng không kinh, không sợ, không hãi; nghe xong thì tin hiểu, tiếp nhận gìn giữ, đọc tụng, suy nghĩ đúng theo lẽ thật, giảng giải cho người khác, hoặc theo đúng như lời dạy mà tùy sức tu hành.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ hai trăm chín mươi chín.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm.
Tam tạng Pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba tạng kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video