Thiên 329 — Hội 1 · Phẩm 39 Công đức khó được nghe · phần 5

 Phần thứ nhất, phẩm "Công đức khó được nghe" thứ ba mươi chín, phần năm.

 Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một trong những vị đệ tử lớn của đức Phật, nổi tiếng hiểu sâu nghĩa "không")! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; Ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ vị Bồ-tát có nguyện lớn, hạnh lớn) khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giác ngộ, thấy suốt rằng mọi sự vật đều không có tự tính cố định). Nếu vị ấy không khởi lên ý tưởng "đây là điều không thể nghĩ bàn" đối với Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng hoàn hảo: cho của cải, cho giáo pháp, cho sự yên ổn không sợ hãi). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với Tịnh giới ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới trong sạch hoàn hảo). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với An nhẫn ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhịn, chịu đựng hoàn hảo), Tinh tấn ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng không lười hoàn hảo), Tĩnh lự ba-la-mật-đa (hạnh thiền định hoàn hảo, tâm lắng yên chuyên chú) và Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn là không). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với các loại "không" sau đây:
- ngoại không (các cảnh bên ngoài như hình sắc, âm thanh… vốn là không);
- nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không);
- không không (ngay cái "không" cũng là không);
- đại không (mười phương, không gian rộng lớn cũng là không);
- thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng là không);
- hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không);
- vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không);
- tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không);
- vô tế không (không có điểm đầu, điểm cuối, cũng là không);
- tán không (các pháp vốn do hợp lại rồi rời tan, nên là không);
- vô biến dị không (cái không đổi khác, không bị bỏ mất, cũng là không);
- bản tính không (bản tính các pháp là không);
- tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không);
- cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp, như vô thường, khổ, là không);
- nhất thiết pháp không (tất cả mọi pháp đều không);
- bất khả đắc không (các pháp không thể nắm bắt được, cũng là không);
- vô tính không (không có tự thể, cũng là không);
- tự tính không (tự tính của các pháp là không);
- vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không).
Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với chân như (thể tướng chân thật, như thế mãi không đổi, của các pháp). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với:
- pháp giới (cõi bản thể chung của mọi pháp);
- pháp tính (bản tính chân thật của các pháp);
- bất hư vọng tính (tính không hư dối);
- bất biến dị tính (tính không đổi khác);
- bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau);
- ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi);
- pháp định (các pháp vốn an định như thế);
- pháp trụ (các pháp vốn an trụ như thế);
- thực tế (bờ mé chân thật, tột cùng của thực tại);
- hư không giới (cõi như hư không, không ngăn ngại);
- bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn).
Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong vòng sinh tử là khổ). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự dứt hết khổ, tức niết-bàn) và Đạo thánh đế (chân lý về con đường đi đến dứt khổ). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả, trải đến mọi chúng sinh) và tứ vô sắc định (bốn tầng định cao nhất, vượt khỏi mọi hình sắc, thuộc cõi Vô sắc). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự ràng buộc của hình sắc và lòng tham). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với:
- bát thắng xứ (tám cách quán cảnh sắc để làm chủ, vượt thắng cảnh ấy);
- cửu thứ đệ định (chín tầng định lần lượt đi vào theo thứ tự, không xen tâm khác);
- thập biến xứ (mười đề mục quán tưởng trùm khắp: đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, không gian, thức).
Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với tứ niệm trụ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: thân, cảm thọ, tâm và các pháp). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với:
- tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh thêm lớn);
- tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét);
- ngũ căn (năm gốc rễ tu tập: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, trí tuệ);
- ngũ lực (năm gốc rễ ấy khi đã thành sức mạnh);
- thất đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ: tỉnh giác, chọn lựa pháp, siêng năng, hoan hỷ, thân tâm nhẹ nhàng, định, buông xả);
- bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống bằng nghề chân chính, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng).
Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp đều không có tự tính). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không bám vào hình tướng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với Bồ-tát thập địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát, từ thấp lên cao). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, tai nghe khắp nơi, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy khắp nơi, dứt sạch phiền não). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ hay không hợp lẽ, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với:
- tứ vô sở úy (bốn sự không sợ hãi của Phật khi giảng pháp);
- tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và nói năng không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết);
- đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng với tất cả);
- thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có).
Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên mất, ghi nhớ không sai sót). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với nhất thiết trí (trí biết một cách tổng quát rằng mọi pháp đều không). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi đặc tính chung và riêng của tất cả các pháp, tức trí tuệ của Phật). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ và giữ gìn mọi điều lành không để mất). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên nhất). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, đã bước vào dòng của bậc thánh). Vị ấy cũng không khởi ý tưởng ấy đối với quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục) và quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không khởi ý tưởng "không thể nghĩ bàn" đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật). Thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ mau được trọn vẹn.

 Bấy giờ cụ thọ (cách tôn xưng vị tu hành cao tuổi đạo, đủ phúc đức và trí tuệ) Thiện Hiện thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật)! Ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế rất là sâu thẳm, ai có thể tin hiểu được?" Phật dạy: "Thiện Hiện! Có những vị Bồ-tát Ma-ha-tát đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu. Các vị ấy đã gieo trồng thiện căn (gốc rễ lành, tức những việc lành làm nhân cho quả tốt) từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu). Những vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Đến mức nào thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về sắc (hình chất, tức thân xác và vật chất). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về thọ (cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (ý chí tạo tác và các hoạt động khác của tâm) và thức (sự nhận biết, phân biệt). Đây là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng (đặc điểm biểu hiện) của sắc, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của thọ, tưởng, hành, thức. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính (bản tính) của sắc, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Vì từ sắc cho đến thức đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa phát sinh sự thấy). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân) và ý xứ (tâm ý). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của nhãn xứ, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của nhãn xứ, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì sao vậy? Vì từ nhãn xứ cho đến ý xứ đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về sắc xứ (hình sắc, cảnh mà mắt thấy). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị nếm), xúc xứ (cảm giác va chạm nơi thân) và pháp xứ (các đối tượng mà tâm ý nhận biết). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của sắc xứ, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của sắc xứ, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vì sao vậy? Vì từ sắc xứ cho đến pháp xứ đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về nhãn giới (con mắt, xét như một trong mười tám yếu tố cấu thành kinh nghiệm). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc mà mắt thấy). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về nhãn thức giới (yếu tố cái biết phát sinh nơi mắt), nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của nhãn giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của nhãn giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì từ nhãn giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về nhĩ giới (yếu tố tai). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (yếu tố cái biết nơi tai), nhĩ xúc (sự tiếp xúc nơi tai) và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của nhĩ giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của nhĩ giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì từ nhĩ giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về tỷ giới (yếu tố mũi). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (yếu tố cái biết nơi mũi), tỷ xúc (sự tiếp xúc nơi mũi) và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của tỷ giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của tỷ giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì từ tỷ giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về thiệt giới (yếu tố lưỡi). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về vị giới (yếu tố vị nếm), thiệt thức giới (yếu tố cái biết nơi lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc nơi lưỡi) và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của thiệt giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của thiệt giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì từ thiệt giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về thân giới (yếu tố thân). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về xúc giới (yếu tố cảm giác va chạm), thân thức giới (yếu tố cái biết nơi thân), thân xúc (sự tiếp xúc nơi thân) và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của thân giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của thân giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì từ thân giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về ý giới (yếu tố tâm ý). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về pháp giới (ở đây là yếu tố các đối tượng mà tâm ý nhận biết), ý thức giới (yếu tố cái biết nơi ý), ý xúc (sự tiếp xúc nơi ý) và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của ý giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của ý giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Vì sao vậy? Vì từ ý giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống) và thức giới (yếu tố tâm thức). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của địa giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của địa giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì sao vậy? Vì từ địa giới cho đến thức giới đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý). Đây là khâu đầu trong mười hai khâu nhân duyên nối nhau làm thành vòng sinh tử. Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về các khâu còn lại:
- hành (những hành vi tạo nghiệp);
- thức (tâm thức đi thọ sinh);
- danh sắc (phần tâm và phần thân);
- lục xứ (sáu giác quan);
- xúc (sự tiếp xúc);
- thọ (cảm nhận);
- ái (lòng khát khao, ham muốn);
- thủ (sự bám giữ);
- hữu (sự hiện hữu, tức nghiệp lực dẫn đến đời sau);
- sinh (sự ra đời);
- lão tử (già và chết), cùng với sầu (buồn rầu), thán (than khóc), khổ (đau đớn), ưu (lo âu), não (phiền muộn).
Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của vô minh, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của vô minh, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não. Vì sao vậy? Vì từ vô minh cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn các thú vui giác quan). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về sắc giới (ở đây là cõi của chúng sinh đã lìa ham muốn ấy nhưng còn thân hình vi tế) và vô sắc giới (cõi không còn thân hình, chỉ còn tâm thức). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của dục giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của sắc giới và vô sắc giới. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của dục giới, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của sắc giới và vô sắc giới. Vì sao vậy? Vì dục giới, sắc giới, vô sắc giới đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng hoàn hảo). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về Tịnh giới (giữ giới trong sạch), An nhẫn (nhẫn nhịn chịu đựng), Tinh tấn (siêng năng), Tĩnh lự (thiền định) và Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của Bố thí ba-la-mật-đa, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của Tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của Bố thí ba-la-mật-đa, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của Tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì từ Bố thí ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về nội không (các giác quan bên trong vốn là không). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về các loại "không" khác: ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Đây là hai mươi cách quán chiếu tính không của mọi sự vật, từ trong ra ngoài, từ tướng riêng đến tướng chung. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của nội không, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của nội không, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Vì sao vậy? Vì từ nội không cho đến vô tính tự tính không đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về chân như (thể tướng chân thật, như thế mãi không đổi, của các pháp). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về:
- pháp giới (ở đây là cõi bản thể chung của mọi pháp);
- pháp tính (bản tính chân thật của các pháp);
- bất hư vọng tính (tính không hư dối);
- bất biến dị tính (tính không đổi khác);
- bình đẳng tính (tính bình đẳng);
- ly sinh tính (tính lìa sinh khởi);
- pháp định, pháp trụ (các pháp vốn an định, an trụ như thế);
- thực tế (bờ mé chân thật);
- hư không giới (cõi như hư không);
- bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn).
Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của chân như, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của chân như, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Vì sao vậy? Vì từ chân như cho đến bất tư nghị giới đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ) và Đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của Khổ thánh đế, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của Khổ thánh đế, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Vì sao vậy? Vì Khổ thánh đế và Tập, Diệt, Đạo thánh đế đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi hình sắc). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của tứ tĩnh lự, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của tứ vô lượng và tứ vô sắc định. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của tứ tĩnh lự, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của tứ vô lượng và tứ vô sắc định. Vì sao vậy? Vì tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi ràng buộc). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về bát thắng xứ (tám cách quán để làm chủ cảnh sắc), cửu thứ đệ định (chín tầng định đi vào theo thứ tự) và thập biến xứ (mười đề mục quán tưởng trùm khắp). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của bát giải thoát, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của bát giải thoát, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Vì sao vậy? Vì bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về tứ niệm trụ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: thân, cảm thọ, tâm, các pháp). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về:
- tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính trong việc dứt ác, làm lành);
- tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông);
- ngũ căn (năm gốc rễ: tin, siêng, tỉnh giác, định, tuệ);
- ngũ lực (năm gốc rễ ấy khi thành sức mạnh);
- thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ);
- bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh).
Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của tứ niệm trụ, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của tứ niệm trụ, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi. Vì sao vậy? Vì từ tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp đều không). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không bám hình tướng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của không giải thoát môn, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của không giải thoát môn, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vì sao vậy? Vì không giải thoát môn và vô tướng, vô nguyện giải thoát môn đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về Bồ-tát thập địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của Bồ-tát thập địa, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của Bồ-tát thập địa. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát thập địa không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của ngũ nhãn, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của lục thần thông. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của ngũ nhãn, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của lục thần thông. Vì sao vậy? Vì ngũ nhãn và lục thần thông đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về tứ vô sở úy (bốn sự không sợ hãi khi giảng pháp), tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và nói năng không trở ngại), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (bốn tâm thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả ở mức lớn nhất) và thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của Phật thập lực, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của Phật thập lực, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp. Vì sao vậy? Vì từ Phật thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên mất). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của vô vong thất pháp, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của hằng trụ xả tính. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của vô vong thất pháp, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của hằng trụ xả tính. Vì sao vậy? Vì vô vong thất pháp và hằng trụ xả tính đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp đều không). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi đặc tính của tất cả các pháp, tức trí tuệ của Phật). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của nhất thiết trí, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của nhất thiết trí, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Vì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, ghi nhớ và giữ gìn không để mất). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên nhất). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của tất cả đà-la-ni môn, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của tất cả tam-ma-địa môn. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của tất cả đà-la-ni môn, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của tất cả tam-ma-địa môn. Vì sao vậy? Vì tất cả đà-la-ni môn và tất cả tam-ma-địa môn đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh). Vị ấy cũng không suy nghĩ phân biệt về quả Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục) và quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của quả Dự lưu, cũng không suy nghĩ phân biệt về tướng của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tính của quả Dự lưu, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Vì sao vậy? Vì quả Dự lưu và quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình giác ngộ, không cần thầy dạy). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của Độc giác bồ-đề, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của Độc giác bồ-đề. Vì sao vậy? Vì Độc giác bồ-đề không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của tất cả hạnh ấy, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của tất cả hạnh ấy. Vì sao vậy? Vì tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát đều không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu.

 Thiện Hiện! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không suy nghĩ phân biệt về vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật). Vị ấy không suy nghĩ phân biệt về tướng của vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, cũng không suy nghĩ phân biệt về tính của vô thượng chính đẳng bồ-đề ấy. Vì sao vậy? Vì vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật không thể nghĩ bàn. Thiện Hiện! Đến mức này thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã tu sáu ba-la-mật-đa từ lâu, đã gieo trồng thiện căn từ lâu, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã phụng sự nhiều thiện hữu."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thật là vô cùng sâu thẳm." Phật dạy: "Đúng vậy, Thiện Hiện! Vì sắc sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì thọ, tưởng, hành, thức sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì nhãn xứ (mắt) sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì sắc xứ (hình sắc) sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, cảm giác va chạm, đối tượng của ý) sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì nhãn giới sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì sắc giới (yếu tố hình sắc), nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì nhĩ giới sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì tỷ giới sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì thiệt giới sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì thân giới sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì ý giới sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì pháp giới (yếu tố đối tượng của ý), ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì địa giới (yếu tố đất) sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống, tâm thức) sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì vô minh sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì Bố thí ba-la-mật-đa sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự ba-la-mật-đa sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì nội không sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì chân như sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì Khổ thánh đế sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì Tập, Diệt, Đạo thánh đế sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì tứ tĩnh lự sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì tứ vô lượng, tứ vô sắc định sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì bát giải thoát sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì tứ niệm trụ sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì không giải thoát môn sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì vô tướng, vô nguyện giải thoát môn sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì Bồ-tát thập địa sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì ngũ nhãn sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì lục thần thông sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì Phật thập lực sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì vô vong thất pháp sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì hằng trụ xả tính sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì nhất thiết trí sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì tất cả đà-la-ni môn sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì tất cả tam-ma-địa môn sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Thiện Hiện! Vì quả Dự lưu sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Vì quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì Độc giác bồ-đề sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm. Thiện Hiện! Vì vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật sâu thẳm nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu thẳm.

 Vì thế Bát-nhã ba-la-mật-đa được gọi là vô cùng sâu thẳm."

 Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là một kho báu lớn." Phật dạy: "Đúng vậy! Vì nó có thể ban cho hữu tình (chúng sinh có tình cảm, có tâm thức) những báu vật công đức.

 Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn. Nó có thể ban cho hữu tình báu vật thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lệch). Nó cũng ban cho báu vật tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định và ngũ thần thông (năm năng lực siêu phàm, chưa gồm năng lực dứt sạch phiền não).

 Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn. Nó có thể ban cho hữu tình báu vật các loại "không": nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không.

 Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn. Nó có thể ban cho hữu tình báu vật chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới. Nó cũng ban cho báu vật các thánh đế (những chân lý cao quý về khổ và sự dứt khổ).

 Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật tứ niệm trụ, tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật Bồ-tát thập địa.

 Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật ngũ nhãn, lục thần thông. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật tất cả đà-la-ni môn, tất cả tam-ma-địa môn.

 Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật Độc giác bồ-đề. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho trân báu lớn, có thể ban cho hữu tình báu vật vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật và việc chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe báu lăn đi khắp nơi, nghiền nát mọi phiền não). Vì thế Bát-nhã ba-la-mật-đa được gọi là kho báu lớn."

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm lẻ một.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm lẻ hai.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho giáo điển của Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Hoa) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video