Phần đầu (hội thứ nhất của bộ kinh), phẩm Chân Như (chân như: thể tính chân thật, vốn như vậy, không bao giờ thay đổi của mọi sự vật), thứ bốn mươi bảy, phần sáu.
Bấy giờ Xá-lợi Tử (một đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) bạch Phật rằng: "Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Vì nhân duyên gì mà có những vị Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật, vừa tự giác ngộ vừa cứu độ chúng sinh) tu ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa đưa đến giải thoát: thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có tự thể; không bám vào hình tướng nào; không còn mong cầu tạo tác điều gì), nhưng không nắm giữ Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấy rõ thực tướng của mọi pháp, đưa người tu sang bờ giác ngộ), không có sức phương tiện thiện xảo (sự khéo léo dùng cách thức thích hợp để vừa tu vừa cứu độ chúng sinh mà không rơi vào chỗ chấp trước), nên liền chứng thực tế (ở đây chỉ việc an trú hẳn vào chân lý vắng lặng để nhập Niết-bàn riêng cho mình), lấy quả Thanh văn (quả vị của bậc nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự giải thoát) hoặc Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác — người tự tu tự ngộ khi không có Phật ra đời, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình); lại có những vị Bồ-tát tu ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện mà nắm giữ Bát-nhã ba-la-mật-đa, có sức phương tiện thiện xảo, nên không chứng thực tế mà hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn của Phật)?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi Tử! Nếu các Bồ-tát xa lìa tâm nhất thiết trí trí (tâm hướng cầu trí tuệ biết tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật) mà tu ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, thì các Bồ-tát ấy vì không nắm giữ Bát-nhã ba-la-mật-đa, không có sức phương tiện thiện xảo, nên liền chứng thực tế, lấy quả Thanh văn hoặc Độc giác bồ-đề. Nếu các Bồ-tát không lìa tâm nhất thiết trí trí mà tu ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, thì các Bồ-tát ấy vì nắm giữ Bát-nhã ba-la-mật-đa, có sức phương tiện thiện xảo, nên có thể vào địa vị chánh tánh ly sanh của Bồ-tát (địa vị Bồ-tát đã vào dòng thánh chân chánh, lìa hẳn thân phận phàm phu, không còn thoái lui), đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, sự giác ngộ cao tột của Phật).
Này Xá-lợi Tử! Ví như có một con chim, thân dài lớn đến một trăm du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi du-thiện-na khoảng mười mấy cây số), hoặc hai trăm cho đến năm trăm du-thiện-na, mà không có cánh. Con chim ấy từ cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, do trời Đế Thích làm chủ, có ba mươi ba cung trời) lao mình xuống hướng về châu Thiệm-bộ (châu lục ở phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sinh sống). Đang giữa chừng, nó liền nghĩ: 'Ta muốn quay trở lên cõi trời Ba Mươi Ba.' Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Con chim ấy có thể quay về cõi trời Ba Mươi Ba được chăng?"
Xá-lợi Tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không thể."
Phật dạy: "Này Xá-lợi Tử! Con chim ấy giữa chừng lại có thể nguyện rằng: 'Khi đến châu Thiệm-bộ, mong thân ta không bị thương tổn, không bị đau đớn.' Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Điều con chim ấy mong có thể toại nguyện chăng?"
Xá-lợi Tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không thể. Khi con chim ấy rơi đến châu Thiệm-bộ này, thân nó chắc chắn bị thương tổn, bị đau đớn, hoặc đến mất mạng, hoặc chịu khổ gần như chết. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì con chim ấy thân lớn, từ chỗ xa rơi xuống, mà lại không có cánh."
Phật dạy: "Này Xá-lợi Tử! Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Này Xá-lợi Tử! Có những vị Bồ-tát cũng như thế. Tuy trải qua số đại kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài, bằng một chu kỳ hình thành và tan hoại của thế giới) nhiều như cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ), siêng năng tu bố thí (đem của cải, công sức, giáo pháp giúp người), tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn chịu điều trái ý), tinh tấn (siêng năng không lười biếng), tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lắng yên), cũng tu ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, làm việc lớn lao, phát tâm rộng lớn, muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề vi diệu, vô lượng, không có gì để nắm giữ, nhưng vì không có Bát-nhã ba-la-mật-đa, xa lìa sức phương tiện thiện xảo, nên liền rơi vào địa vị Thanh văn hoặc Độc giác.
Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát ấy xa lìa tâm nhất thiết trí trí; tuy trải qua nhiều kiếp siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, cũng tu ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, nhưng không có Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không có sức phương tiện thiện xảo, nên rốt cuộc rơi vào địa vị Thanh văn hoặc Độc giác.
Này Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát ấy tuy nhớ nghĩ đến giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát trí kiến uẩn (năm khối công đức của Phật: giữ giới, thiền định, trí tuệ, giải thoát, và cái thấy biết rõ mình đã giải thoát) của tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc từ chân như mà đến; Ứng — bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác — bậc giác ngộ chân chánh, trọn khắp) trong quá khứ, vị lai, hiện tại, cung kính cúng dường, thuận theo mà tu hành, nhưng ở trong đó lại chấp giữ hình tướng, nên không thể hiểu đúng công đức chân thật của giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát trí kiến uẩn của các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ấy.
Này Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát ấy vì không hiểu đúng công đức của Phật, nên tuy nghe lời nói về ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện của đạo Bồ-tát, nhưng lại dựa vào lời nói ấy mà chấp giữ hình tướng; chấp giữ hình tướng rồi mới hồi hướng (đem công đức đã tu hướng về một mục đích) về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Các Bồ-tát này hồi hướng như thế thì không đạt được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, mà dừng lại ở địa vị Thanh văn hoặc Độc giác. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Vì các Bồ-tát ấy xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa và không có sức phương tiện thiện xảo, nên tuy đem các thiện căn (gốc lành, những việc lành đã làm) đã tu đủ loại mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, vẫn dừng lại ở địa vị Thanh văn hoặc Độc giác.
Này Xá-lợi Tử! Có những vị Bồ-tát từ khi mới phát tâm luôn không xa lìa tâm nhất thiết trí trí (tâm hướng cầu trí tuệ biết tất cả mọi sự của Phật), siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, không lìa phương tiện thiện xảo (sự khéo léo dùng cách thức thích hợp mà không chấp trước) của Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấy rõ thực tướng các pháp, đưa sang bờ giác ngộ). Tuy nhớ nghĩ giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát trí kiến uẩn của tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai, hiện tại, nhưng không chấp giữ hình tướng; tuy tu tất cả các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, cũng không chấp giữ hình tướng; tuy nhớ nghĩ các công đức, thiện căn đủ loại của mình và của người, cùng với các hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) chung nhau hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, cũng không chấp giữ hình tướng. Này Xá-lợi Tử! Nên biết vị Đại Bồ-tát (Bồ-tát ma-ha-tát, tức Bồ-tát bậc lớn) ấy không dừng ở địa vị Thanh văn hay Độc giác, mà đi thẳng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy từ khi mới phát tâm cho đến lúc rốt ráo, luôn có thể không xa lìa tâm nhất thiết trí trí; tuy tu bố thí mà không chấp giữ hình tướng; tuy tu tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã cũng không chấp giữ hình tướng; tuy nhớ nghĩ tất cả giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát trí kiến uẩn của tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai, hiện tại cũng không chấp giữ hình tướng; tuy tu tất cả các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện của đạo Bồ-tát cũng không chấp giữ hình tướng.
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà tu hành Bố thí ba-la-mật-đa (sự bố thí hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ); dùng tâm lìa tướng mà tu hành Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà an trú nơi nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn trống rỗng); dùng tâm lìa tướng mà an trú nơi ngoại không (các cảnh bên ngoài vốn trống rỗng), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều trống rỗng), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do nhân duyên tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có khởi đầu và kết thúc, nên là không), tán không (các pháp vốn là sự tụ hợp rồi tan rã, nên là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tánh không (bản tánh vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không có gì nắm bắt được, nên là không), vô tánh không (không có tự tánh nên là không), tự tánh không (tự tánh của các pháp vốn là không), vô tánh tự tánh không (cả cái không có tự tánh lẫn tự tánh đều là không).
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà an trú nơi chân như; dùng tâm lìa tướng mà an trú nơi pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tánh (bản tánh của các pháp), bất hư vọng tánh (tính chân thật, không hư dối), bất biến dị tánh (tính không đổi khác), bình đẳng tánh (tính bình đẳng như nhau), ly sanh tánh (tính lìa sinh diệt), pháp định (sự an định của pháp), pháp trụ (sự thường trụ của pháp), thực tế (bờ mé chân thật, chân lý tối hậu), hư không giới (cảnh giới như hư không), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn).
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà tu hành tứ niệm trụ (bốn phép quán: thân là không sạch, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp không có cái "tôi"); dùng tâm lìa tướng mà tu hành tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh được tăng trưởng), tứ thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy phát triển thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, chánh niệm, thiền định, buông xả), bát thánh đạo chi (tám con đường chân chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng).
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà an trú nơi khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ); dùng tâm lìa tướng mà an trú nơi tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự diệt hết khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường diệt khổ).
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà tu hành tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc); dùng tâm lìa tướng mà tu hành tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không lường: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ).
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà tu hành bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp lìa bỏ sự tham đắm); dùng tâm lìa tướng mà tu hành bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định tu lần lượt nối nhau: bốn thiền, bốn định vô sắc và diệt thọ tưởng định), thập biến xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi).
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà tu hành cửa giải thoát không; dùng tâm lìa tướng mà tu hành cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện.
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà tu hành ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật); dùng tâm lìa tướng mà tu hành lục thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa đi lại tự tại, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, thấy xa, dứt sạch phiền não).
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà tu hành các pháp môn tam-ma-địa (tam-ma-địa là thiền định, tâm chuyên chú vào một chỗ); dùng tâm lìa tướng mà tu hành các pháp môn đà-la-ni (tổng trì: năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn giáo pháp và điều thiện không để mất).
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà tu hành Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật); dùng tâm lìa tướng mà tu hành tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và giảng giải thông suốt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ (thương yêu, ban vui cho chúng sinh), đại bi (xót thương, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (vui mừng trước hạnh phúc của chúng sinh), đại xả (buông xả, bình đẳng không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng của Phật, không chung với các bậc khác).
Này Xá-lợi Tử! Vị Đại Bồ-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo, nên dùng tâm lìa tướng mà tu hành nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp); dùng tâm lìa tướng mà tu hành đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng riêng và chung của tất cả các pháp, tức trí tuệ viên mãn của Phật)."
Khi ấy Xá-lợi Tử bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Theo chỗ con hiểu nghĩa lời Phật dạy, nếu vị Đại Bồ-tát từ khi mới phát tâm cho đến lúc rốt ráo, nắm giữ Bát-nhã ba-la-mật-đa, không lìa sức phương tiện thiện xảo, thì vị Đại Bồ-tát ấy chắc chắn gần với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy từ khi mới phát tâm cho đến lúc rốt ráo, hoàn toàn không thấy có chút pháp nào có thể đạt được; nghĩa là người chứng, điều được chứng, nơi chứng, lúc chứng, hay cái nhờ đó mà chứng, đều không thể nắm bắt được.
Sắc (thân thể và vật chất), thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (ý chí và các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) — năm nhóm hợp thành con người — đều không thể nắm bắt được. Nhãn xứ (con mắt, xét như cửa tiếp nhận cảnh), nhĩ xứ, tỵ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) đều không thể nắm bắt được. Sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm vào thân, và đối tượng của ý) đều không thể nắm bắt được. Nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành sự nhận biết), nhĩ giới, tỵ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới đều không thể nắm bắt được. Sắc giới (cảnh sắc, xét như một yếu tố cấu thành), thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới đều không thể nắm bắt được. Nhãn thức giới (sự nhận biết bằng mắt), nhĩ thức giới, tỵ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới đều không thể nắm bắt được. Nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và sự nhận biết), nhĩ xúc, tỵ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc đều không thể nắm bắt được. Các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (những cảm giác sướng, khổ, không sướng không khổ phát sinh từ sự tiếp xúc ấy), các cảm thọ do nhĩ xúc, tỵ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên mà sinh ra đều không thể nắm bắt được. Địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) đều không thể nắm bắt được. Vô minh (si mê, không thấy chân lý), hành (hành động tạo nghiệp), thức (thức tái sinh), danh sắc (tâm và thân), lục xứ (sáu giác quan), xúc (tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (ham muốn), thủ (bám giữ), hữu (sự hiện hữu, nghiệp dẫn đến đời sau), sanh (sinh ra), lão tử (già chết) — mười hai khâu nối nhau làm duyên gây ra luân hồi — đều không thể nắm bắt được.
Bố thí ba-la-mật-đa, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa đều không thể nắm bắt được. Nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không đều không thể nắm bắt được. Chân như, pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sanh tánh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới đều không thể nắm bắt được. Tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi đều không thể nắm bắt được. Khổ thánh đế, tập, diệt, đạo thánh đế đều không thể nắm bắt được. Tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định đều không thể nắm bắt được. Bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ đều không thể nắm bắt được. Cửa giải thoát không, cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện đều không thể nắm bắt được. Ngũ nhãn, lục thần thông đều không thể nắm bắt được. Các pháp môn tam-ma-địa, các pháp môn đà-la-ni đều không thể nắm bắt được. Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật đều không thể nắm bắt được. Quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, mới vào dòng thánh), quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả vị cao nhất của Thanh văn, dứt hết phiền não, không còn tái sinh) đều không thể nắm bắt được. Độc giác bồ-đề đều không thể nắm bắt được. Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đều không thể nắm bắt được.
Bạch Thế Tôn! Có những thiện nam, tín nữ theo Bồ-tát thừa (cỗ xe Bồ-tát, tức con đường tu hướng đến thành Phật) xa lìa phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa mà cầu Vô thượng chánh đẳng bồ-đề; nên biết đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà họ cầu, họ có thể được, có thể không được. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Vì những thiện nam, tín nữ theo Bồ-tát thừa ấy xa lìa phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên đối với bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng; đối với nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không mà mình an trú đều chấp giữ hình tướng; đối với chân như, pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sanh tánh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới mà mình an trú đều chấp giữ hình tướng; đối với tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng; đối với khổ, tập, diệt, đạo thánh đế mà mình an trú đều chấp giữ hình tướng; đối với tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng; đối với bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng; đối với các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng; đối với ngũ nhãn, lục thần thông mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng; đối với các pháp môn tam-ma-địa, đà-la-ni mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng; đối với Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng; đối với nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà mình tu hành đều chấp giữ hình tướng. Bạch Thế Tôn! Do nhân duyên ấy mà những thiện nam, tín nữ theo Bồ-tát thừa ấy, đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề đều có thể được, có thể không được.
Bạch Thế Tôn! Do nhân duyên ấy, nếu vị Đại Bồ-tát muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì nhất định không nên xa lìa phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc (không thấy có gì để đạt được, không chấp vào chỗ được) làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng (tâm không vướng vào hình tướng nào) mà nên tu Bố thí ba-la-mật-đa, nên tu Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên an trú nơi nội không; nên an trú nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên an trú nơi chân như; nên an trú nơi pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sanh tánh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên tu tứ niệm trụ; nên tu tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên an trú nơi khổ thánh đế; nên an trú nơi tập, diệt, đạo thánh đế.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên tu tứ tĩnh lự; nên tu tứ vô lượng, tứ vô sắc định.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên tu bát giải thoát; nên tu bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên tu cửa giải thoát không; nên tu cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên tu ngũ nhãn; nên tu lục thần thông.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên tu các pháp môn tam-ma-địa; nên tu các pháp môn đà-la-ni.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên tu Phật thập lực; nên tu tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật.
Bạch Thế Tôn! Vị Đại Bồ-tát ấy an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà nên tu nhất thiết trí; nên tu đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Đại Bồ-tát an trú nơi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc làm phương tiện, dùng tâm đi cùng vô tướng mà an trú trong tất cả các Phật pháp như thế, thì chắc chắn đạt được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề."
Bấy giờ các thiên tử (các vị trời) ở cõi Dục (cõi còn tham muốn dục lạc) và cõi Sắc (cõi trời đã lìa dục lạc nhưng còn thân hình vi tế) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật rất khó tin hiểu, rất khó chứng đắc. Vì sao vậy? Các vị Đại Bồ-tát đối với tự tướng (đặc tính riêng) và cộng tướng (đặc tính chung) của tất cả các pháp đều phải chứng biết, thì mới đạt được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình cầu; thế nhưng các tướng của pháp mà các Bồ-tát biết được đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được."
Bấy giờ Phật bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như các ông nói. Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật rất khó tin hiểu, rất khó đạt được. Này các thiên tử, nên biết: Ta cũng đã tự mình giác ngộ rõ ràng tướng của tất cả các pháp, chứng được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nhưng hoàn toàn không nắm được một tướng pháp nào theo thắng nghĩa (nghĩa chân thật tối thượng) có thể nói được để gọi rằng: đây là người chứng, đây là điều được chứng, đây là nơi chứng, đây là lúc chứng, hay có thể nói là nhờ cái này mà chứng. Vì sao vậy? Này các thiên tử! Vì tất cả các pháp rốt ráo thanh tịnh, vì các pháp hữu vi (do nhân duyên tạo tác) và vô vi (không do nhân duyên tạo tác) rốt ráo là không."
Bấy giờ cụ thọ (lời tôn xưng bậc trưởng lão) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử Phật hiểu về lý "không" bậc nhất) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Như Phật dạy, Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật rất khó tin hiểu, rất khó chứng đắc. Nhưng theo chỗ con suy nghĩ về nghĩa lời Phật dạy, thì Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật rất dễ tin hiểu, rất dễ chứng đắc. Vì sao vậy? Nếu có thể tin hiểu rằng không có pháp nào là người chứng, không có pháp nào là điều được chứng, không có nơi chứng, không có lúc chứng, cũng không có cái nhờ đó mà chứng, thì liền có thể tin hiểu Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Nếu có thể chứng biết rằng không có pháp nào là người chứng, không có pháp nào là điều được chứng, không có nơi chứng, không có lúc chứng, cũng không có cái nhờ đó mà chứng, thì liền có thể chứng được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình cầu.
Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Vì tất cả các pháp đều rốt ráo là không. Trong cái rốt ráo không ấy, hoàn toàn không có pháp nào có thể gọi là người chứng, có thể gọi là điều được chứng, có thể gọi là nơi chứng, có thể gọi là lúc chứng, có thể gọi là cái nhờ đó mà chứng. Vì sao vậy? Vì các pháp đều là không, dù tăng hay giảm cũng hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được.
Bạch Thế Tôn! Bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà các vị Đại Bồ-tát tu đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không mà các vị Đại Bồ-tát an trú đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Chân như, pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sanh tánh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới mà các vị Đại Bồ-tát an trú đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi mà các vị Đại Bồ-tát tu đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Khổ, tập, diệt, đạo thánh đế mà các vị Đại Bồ-tát an trú đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà các vị Đại Bồ-tát tu đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà các vị Đại Bồ-tát tu đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện mà các vị Đại Bồ-tát tu đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Ngũ nhãn, lục thần thông mà các vị Đại Bồ-tát học đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Các pháp môn tam-ma-địa, đà-la-ni mà các vị Đại Bồ-tát học đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật mà các vị Đại Bồ-tát học đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà các vị Đại Bồ-tát học đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được. Bạch Thế Tôn! Các pháp mà các vị Đại Bồ-tát quán xét — dù là có hình chất hay không có hình chất, thấy được hay không thấy được, có ngăn ngại hay không ngăn ngại, hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) hay vô lậu (không còn phiền não), hữu vi hay vô vi — đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt được.
Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên ấy, con suy nghĩ ý nghĩa lời Phật dạy mà thấy rằng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật rất dễ tin hiểu, rất dễ chứng đắc; các vị Đại Bồ-tát không nên cho rằng điều ấy khó tin hiểu và khó chứng đắc. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Sắc thì tự tánh (bản chất tự thân) của sắc là không; thọ, tưởng, hành, thức thì tự tánh của thọ, tưởng, hành, thức là không. Bạch Thế Tôn! Nhãn xứ thì tự tánh của nhãn xứ là không; nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xứ thì tự tánh của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xứ là không. Bạch Thế Tôn! Sắc xứ thì tự tánh của sắc xứ là không; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thì tự tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không. Bạch Thế Tôn! Nhãn giới thì tự tánh của nhãn giới là không; nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý giới thì tự tánh của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý giới là không. Bạch Thế Tôn! Sắc giới (cảnh sắc) thì tự tánh của sắc giới là không; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới thì tự tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là không. Bạch Thế Tôn! Nhãn thức giới thì tự tánh của nhãn thức giới là không; nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý thức giới thì tự tánh của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý thức giới là không. Bạch Thế Tôn! Nhãn xúc thì tự tánh của nhãn xúc là không; nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc thì tự tánh của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc là không. Bạch Thế Tôn! Các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra thì tự tánh của các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là không; các cảm thọ do nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra thì tự tánh của các cảm thọ ấy là không. Bạch Thế Tôn! Địa giới thì tự tánh của địa giới là không; thủy, hỏa, phong, không, thức giới thì tự tánh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không. Bạch Thế Tôn! Vô minh thì tự tánh của vô minh là không; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sanh, lão tử thì tự tánh của hành cho đến lão tử là không.
Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa thì tự tánh của Bố thí ba-la-mật-đa là không; Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa thì tự tánh của Tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa là không. Bạch Thế Tôn! Nội không thì tự tánh của nội không là không; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không thì tự tánh của ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không là không. Bạch Thế Tôn! Chân như thì tự tánh của chân như là không; pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sanh tánh, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới thì tự tánh của pháp giới cho đến bất tư nghì giới là không. Bạch Thế Tôn! Tứ niệm trụ thì tự tánh của tứ niệm trụ là không; tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi thì tự tánh của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là không. Bạch Thế Tôn! Khổ thánh đế thì tự tánh của khổ thánh đế là không; tập, diệt, đạo thánh đế thì tự tánh của tập, diệt, đạo thánh đế là không. Bạch Thế Tôn! Tứ tĩnh lự thì tự tánh của tứ tĩnh lự là không; tứ vô lượng, tứ vô sắc định thì tự tánh của tứ vô lượng, tứ vô sắc định là không. Bạch Thế Tôn! Bát giải thoát thì tự tánh của bát giải thoát là không; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ thì tự tánh của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là không. Bạch Thế Tôn! Cửa giải thoát không thì tự tánh của cửa giải thoát không là không; cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện thì tự tánh của cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện là không. Bạch Thế Tôn! Ngũ nhãn thì tự tánh của ngũ nhãn là không; lục thần thông thì tự tánh của lục thần thông là không. Bạch Thế Tôn! Pháp môn tam-ma-địa thì tự tánh của pháp môn tam-ma-địa là không; pháp môn đà-la-ni thì tự tánh của pháp môn đà-la-ni là không. Bạch Thế Tôn! Phật thập lực thì tự tánh của Phật thập lực là không; tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật thì tự tánh của tứ vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật là không. Bạch Thế Tôn! Quả Dự lưu thì tự tánh của quả Dự lưu là không; quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán thì tự tánh của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là không. Bạch Thế Tôn! Độc giác bồ-đề thì tự tánh của Độc giác bồ-đề là không. Bạch Thế Tôn! Nhất thiết trí thì tự tánh của nhất thiết trí là không; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì tự tánh của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Đại Bồ-tát đối với sự tự tánh là không như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu xa, chứng biết không sai lệch, thì liền đạt được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì lý do ấy, con nói rằng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề không phải khó tin hiểu, không phải khó chứng đắc."
Khi ấy Xá-lợi Tử nói với Thiện Hiện: "Cụ thọ Thiện Hiện! Chính vì nhân duyên ấy mà Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật rất khó tin hiểu, rất khó chứng đắc. Vì sao vậy? Các vị Đại Bồ-tát quán xét tất cả các pháp đều hoàn toàn không có tự tánh, đều như hư không. Ví như hư không không hề nghĩ rằng: 'Ta sẽ tin hiểu và mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề'; các vị Đại Bồ-tát cũng phải như vậy, không nghĩ rằng: 'Ta sẽ tin hiểu và mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề.' Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Vì các pháp đều là không, ngang bằng với hư không. Các vị Đại Bồ-tát phải tin hiểu tất cả các pháp ngang bằng với hư không và có thể chứng biết điều đó, thì mới đạt được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Này Thiện Hiện! Nếu vị Đại Bồ-tát tin hiểu tất cả các pháp đều ngang bằng với hư không mà đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề liền dễ sinh tin hiểu, dễ chứng đắc, thì lẽ ra không có số Đại Bồ-tát nhiều như cát sông Căng-già mặc áo giáp công đức lớn (ví như chiến sĩ mặc áo giáp ra trận, chỉ ý chí kiên cố, trang bị công đức lớn để tu hành) phát tâm tiến đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, mà giữa chừng lại thoái lui, chùn bước. Do đó biết rằng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề rất khó tin hiểu, rất khó chứng đắc."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với tôn giả Xá-lợi Tử: "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Sắc có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Thọ, tưởng, hành, thức có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa sắc ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa thọ, tưởng, hành, thức ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như (thể tính chân thật, không thay đổi) của sắc có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của thọ, tưởng, hành, thức có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của sắc ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của thọ, tưởng, hành, thức ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Nhãn xứ có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xứ có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa nhãn xứ ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xứ ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của nhãn xứ có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xứ có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của nhãn xứ ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xứ ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Sắc xứ có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa sắc xứ ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của sắc xứ có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của sắc xứ ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Nhãn giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa nhãn giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của nhãn giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của nhãn giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Sắc giới (cảnh sắc, đối tượng của mắt) có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa sắc giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa thanh, hương, vị, xúc, pháp giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của sắc giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của sắc giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Nhãn thức giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý thức giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa nhãn thức giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý thức giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của nhãn thức giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý thức giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của nhãn thức giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý thức giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Nhãn xúc có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa nhãn xúc ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của nhãn xúc có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của nhãn xúc ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Các cảm thọ do nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa các cảm thọ do nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của các cảm thọ do nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của các cảm thọ do nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Địa giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Thủy, hỏa, phong, không, thức giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa địa giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa thủy, hỏa, phong, không, thức giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của địa giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của địa giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện."
"Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Vô minh có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sanh, lão tử có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa vô minh ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa hành cho đến lão tử ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của vô minh có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Chân như của hành cho đến lão tử có thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của vô minh ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện." "Này Xá-lợi Tử, ý ông nghĩ sao? Lìa chân như của hành cho đến lão tử ra, có pháp nào thoái lui chùn bước đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không phải vậy, Thiện Hiện."
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm hai mươi ba.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười bốn (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video