Phần đầu, phẩm "Bất thoái chuyển" (chương nói về bậc Bồ-tát không còn lùi bước trên con đường tiến tới quả Phật), thứ bốn mươi chín, phần một.
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật. "Cụ thọ" là tiếng tôn xưng bậc tu hành có đức; Thiện Hiện tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật. Ngài thưa:
– Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi loài) bất thoái chuyển có những việc làm nào, hình trạng nào, dấu hiệu nào? Chúng con làm sao biết được đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển?
Phật dạy:
– Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể biết đúng như thật các bậc sau đây:
- bậc dị sinh (bậc phàm phu, những người do nghiệp khác nhau mà sinh vào các loài khác nhau);
- bậc Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật giảng mà giác ngộ);
- bậc Độc giác (người tự mình ngộ đạo nhờ quán nhân duyên, không cần thầy dạy);
- bậc Bồ-tát;
- bậc Như Lai (tức Phật).
Các bậc ấy, trong chân như (bản thể như thật, không đổi khác của mọi pháp) của các pháp, không có biến đổi, không có phân biệt, đều không hai, không chia làm hai. Bồ-tát Ma-ha-tát này tuy đã thâm nhập đúng như thật vào chân như của các pháp, nhưng đối với chân như của các pháp vẫn không phân biệt gì, vì lấy vô sở đắc (không chấp rằng có điều gì để nắm bắt, để đạt được) làm phương tiện.
Bồ-tát Ma-ha-tát này sau khi đã thâm nhập đúng như thật vào chân như của các pháp, tuy nghe nói chân như với mọi pháp không hai, không khác, nhưng không hề nghi ngờ vướng mắc. Vì sao vậy? Vì chân như và mọi pháp không thể nói là một hay khác, cũng không thể nói là vừa một vừa khác hay chẳng phải một chẳng phải khác.
Bồ-tát Ma-ha-tát này trọn không bao giờ nói năng khinh suất. Lời nói ra đều đem lại điều có ý nghĩa và lợi ích; nếu không có ý nghĩa và lợi ích thì trọn không nói. Bồ-tát Ma-ha-tát này không soi xét người khác tốt hay xấu, hay hay dở, mà thương xót mọi người như nhau để giảng pháp cho họ. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển có những việc làm, hình trạng, dấu hiệu như vậy. Nhờ những việc làm, hình trạng, dấu hiệu như vậy mà biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển.
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật:
– Bạch Thế Tôn! Lại nhờ việc làm nào, hình trạng nào, dấu hiệu nào mà biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển?
Phật dạy:
– Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể thấy mọi pháp đều không có việc làm, không có hình trạng, không có dấu hiệu, thì nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển.
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa với Phật:
– Bạch Thế Tôn! Nếu mọi pháp đều không có việc làm, không có hình trạng, không có dấu hiệu, thì Bồ-tát Ma-ha-tát này đã lui bỏ pháp nào mà được gọi là bất thoái chuyển?
Phật dạy:
– Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ sắc nên gọi là bất thoái chuyển. Sắc là hình chất vật chất, nhóm thứ nhất trong năm uẩn; năm uẩn là năm nhóm yếu tố hợp thành con người và thế giới. Bồ-tát cũng lui bỏ thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình tướng), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của sắc là không có gì cả, tự tính của thọ, tưởng, hành, thức cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ nhãn xứ nên gọi là bất thoái chuyển. Nhãn xứ là con mắt, xét như căn cứ cho sự thấy sinh ra; "xứ" là căn cứ để nhận thức phát sinh. Bồ-tát lui bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của nhãn xứ là không có gì cả, tự tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, các đối tượng của ý) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của sắc xứ là không có gì cả, tự tính của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ nhãn giới nên gọi là bất thoái chuyển. "Giới" là yếu tố cấu thành có phạm vi riêng; nhãn giới là yếu tố con mắt. Bồ-tát lui bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì tự tính của nhãn giới là không có gì cả, tự tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ sắc giới nên gọi là bất thoái chuyển. Sắc giới ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt, không phải cõi Sắc. Bồ-tát lui bỏ thanh, hương, vị, xúc, pháp giới nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của sắc giới là không có gì cả, tự tính của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ nhãn thức giới (yếu tố cái biết sinh ra nhờ mắt) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của nhãn thức giới là không có gì cả, tự tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết do mắt) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của nhãn xúc là không có gì cả, tự tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra (những cảm giác phát sinh nhờ sự tiếp xúc nơi mắt) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra là không có gì cả, tự tính của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ thủy giới (nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (lửa, tính nóng), phong giới (gió, tính chuyển động), không giới (khoảng trống), thức giới (tâm thức) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của địa giới là không có gì cả, tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ vô minh nên gọi là bất thoái chuyển. Vô minh là sự mê muội, không thấy rõ sự thật; đây là mắt xích đầu trong mười hai nhân duyên, chuỗi nhân quả dẫn đến sinh tử luân hồi. Bồ-tát cũng lui bỏ các mắt xích còn lại nên gọi là bất thoái chuyển, gồm:
- hành (hoạt động tạo nghiệp);
- thức (tâm thức nối sang đời mới);
- danh sắc (tâm và thân);
- lục xứ (sáu giác quan);
- xúc (tiếp xúc);
- thọ (cảm giác);
- ái (ham muốn);
- thủ (bám giữ);
- hữu (sự tồn tại do nghiệp tạo thành);
- sinh (sinh ra);
- lão tử (già và chết).
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của vô minh là không có gì cả, tự tính của hành cho đến lão tử cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ bố thí ba-la-mật-đa nên gọi là bất thoái chuyển. Đây là hạnh cho tặng hoàn hảo; "ba-la-mật-đa" là hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ. Bồ-tát lui bỏ tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nại), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã (trí tuệ) ba-la-mật-đa nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của bố thí ba-la-mật-đa là không có gì cả, tự tính của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ nội không nên gọi là bất thoái chuyển. Nội không là tính không, tức không có tự thể cố định, của các pháp bên trong như sáu giác quan. Bồ-tát cũng lui bỏ các loại không sau đây nên gọi là bất thoái chuyển:
- ngoại không (tính không của các đối tượng bên ngoài);
- nội ngoại không (của cả trong lẫn ngoài);
- không không (cái "không" cũng là không);
- đại không (mười phương rộng lớn cũng là không);
- thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng là không);
- hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không);
- vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không);
- tất cánh không (rốt ráo là không);
- vô tế không (không đầu, không cuối);
- tán không (các pháp vốn tan rã, không có gì để buông bỏ);
- vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không);
- bản tính không (bản tính các pháp là không);
- tự tướng không (đặc tính riêng là không);
- cộng tướng không (đặc tính chung là không);
- nhất thiết pháp không (mọi pháp đều là không);
- bất khả đắc không (không thể nắm bắt được);
- vô tính không (không có thể tính);
- tự tính không (tự tính là không);
- vô tính tự tính không (không có thể tính, cũng không có tự tính).
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của nội không là không có gì cả, tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ chân như nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát cũng lui bỏ các tên gọi khác của thực tại sau đây nên gọi là bất thoái chuyển:
- pháp giới (cảnh giới thực tại của mọi pháp);
- pháp tính (bản tính các pháp);
- bất hư vọng tính (tính không hư dối);
- bất biến dị tính (tính không biến đổi);
- bình đẳng tính (tính bình đẳng);
- ly sinh tính (tính lìa sinh khởi);
- pháp định (tính an định của pháp);
- pháp trụ (tính thường trụ của pháp);
- thực tế (bờ mé chân thật);
- hư không giới (cảnh giới như hư không);
- bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn).
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của chân như là không có gì cả, tự tính của pháp giới cho đến bất tư nghì giới cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ tứ niệm trụ (bốn phép chú tâm quán chiếu: thân, cảm giác, tâm, các pháp) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát cũng lui bỏ các pháp tu sau đây nên gọi là bất thoái chuyển:
- tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh);
- tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định);
- ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, ghi nhớ, định tâm, trí tuệ);
- ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy phát triển thành);
- thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ);
- bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính của bậc thánh).
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của tứ niệm trụ là không có gì cả, tự tính của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của khổ thánh đế là không có gì cả, tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, là cõi của các vị trời còn thân hình vi tế) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định cao hơn, vượt khỏi mọi hình chất) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của tứ tĩnh lự là không có gì cả, tự tính của tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ bát giải thoát (tám pháp thiền giúp thoát khỏi ràng buộc) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định tuần tự), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng trùm khắp) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của bát giải thoát là không có gì cả, tự tính của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp là không) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ vô tướng giải thoát môn (không bám vào hình tướng) và vô nguyện giải thoát môn (không mong cầu) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của không giải thoát môn là không có gì cả, tự tính của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ lục thần thông (sáu năng lực siêu nhiên) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của ngũ nhãn là không có gì cả, tự tính của lục thần thông cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định; tam-ma-địa là trạng thái tâm định tĩnh chuyên nhất) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, tức năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi giáo pháp không quên) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của tam-ma-địa môn là không có gì cả, tự tính của đà-la-ni môn cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát cũng lui bỏ các phẩm chất sau đây của Phật nên gọi là bất thoái chuyển:
- tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi giảng pháp);
- tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và biện giải không trở ngại);
- đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả;
- mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có).
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của Phật thập lực là không có gì cả, tự tính của tứ vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, mới vào dòng thánh) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ quả Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (không trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của quả Dự lưu là không có gì cả, tự tính của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của Độc giác Bồ-đề là không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp một cách tổng quát) nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi khía cạnh của mọi pháp, tức trí của Phật) nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của nhất thiết trí là không có gì cả, tự tính của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ bậc dị sinh nên gọi là bất thoái chuyển. Bồ-tát lui bỏ bậc Thanh văn, bậc Độc giác, bậc Bồ-tát, bậc Như Lai nên gọi là bất thoái chuyển. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của bậc dị sinh là không có gì cả, tự tính của bậc Thanh văn, bậc Độc giác, bậc Bồ-tát, bậc Như Lai cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này lui bỏ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề nên gọi là bất thoái chuyển. Đây là phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Tự tính của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề là không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát này không dừng bám vào đó, nên gọi là lui bỏ.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển trọn không ưa ngắm nhìn hình tướng, lời nói của các sa-môn, bà-la-môn ngoại đạo. Ngoại đạo là người theo các giáo phái ngoài đạo Phật; sa-môn là người xuất gia tu hành; bà-la-môn là tầng lớp tu sĩ, tư tế của Ấn Độ. Việc các sa-môn, bà-la-môn ấy biết thật, thấy thật các pháp cần biết, hoặc có thể đặt ra pháp môn của cái thấy chân chính, là điều quyết không thể có. Thiện Hiện! Nếu thành tựu những việc làm, hình trạng, dấu hiệu như vậy, nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển đối với giáo pháp và tỳ-nại-da (giới luật) mà Phật đã khéo giảng thì tin hiểu sâu xa, trọn không nghi ngờ. Vị ấy không có giới cấm thủ (thói chấp giữ những giới điều, nghi thức sai lầm cho là đưa tới giải thoát), không rơi vào tà kiến xấu ác. Vị ấy không chấp những việc cầu may tốt lành của thế tục là đem lại sự trong sạch, và trọn không lễ bái các vị thần trời khác như những người ngoại đạo trong đời vẫn thờ phụng.
Vị ấy cũng trọn không dùng các thứ lễ vật để cúng dường thần trời và các ngoại đạo, như:
- các loại vòng hoa, hương xoa, hương rắc;
- y phục, anh lạc (chuỗi ngọc đeo mình);
- cờ báu, phướn, lọng;
- âm nhạc, đèn đuốc.
Thiện Hiện! Nếu thành tựu những việc làm, hình trạng, dấu hiệu như vậy, nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển không sinh vào địa ngục, bàng sinh (loài súc vật), cõi quỷ (cõi ngạ quỷ đói khát) hay loài a-tố-lạc (tức a-tu-la, loài thần hay giận dữ, hiếu chiến). Vị ấy cũng không sinh vào dòng dõi thấp hèn, như chiên-đồ-la (tầng lớp tiện dân làm nghề giết mổ, bị xã hội Ấn Độ khinh rẻ) hay bổ-yết-sa (tầng lớp hạ tiện làm nghề dọn dẹp ô uế).
Vị ấy cũng trọn không mang thân phiến-xỉ, bán-trạch (các hạng người khiếm khuyết về giới tính, như người bất lực hay hoạn nhân), thân không có bộ phận sinh dục, thân có cả hai giới tính, hay thân nữ. Vị ấy cũng không mang thân mù, điếc, câm, ngọng, tay chân co quắp, què quặt, động kinh, lùn thấp xấu xí. Vị ấy cũng trọn không sinh vào thời, vào nơi vô hạ (những thời, những nơi không có điều kiện nghe pháp, tu hành). Thiện Hiện! Nếu thành tựu những việc làm, hình trạng, dấu hiệu như vậy, nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển luôn ưa vâng làm thập thiện nghiệp đạo (mười con đường hành động lành).
Tự mình lìa bỏ giết hại mạng sống, cũng khuyên người khác lìa bỏ giết hại mạng sống, luôn khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ giết hại mạng sống, vui mừng tán thán người lìa bỏ giết hại mạng sống.
Tự mình lìa bỏ lấy của không được cho, cũng khuyên người khác lìa bỏ lấy của không được cho, luôn khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ lấy của không được cho, vui mừng tán thán người lìa bỏ lấy của không được cho.
Tự mình lìa bỏ tà dâm, cũng khuyên người khác lìa bỏ tà dâm, luôn khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ tà dâm, vui mừng tán thán người lìa bỏ tà dâm.
Tự mình lìa bỏ nói dối, cũng khuyên người khác lìa bỏ nói dối, luôn khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ nói dối, vui mừng tán thán người lìa bỏ nói dối.
Tự mình lìa bỏ nói lời thô ác, cũng khuyên người khác lìa bỏ nói lời thô ác, luôn khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ nói lời thô ác, vui mừng tán thán người lìa bỏ nói lời thô ác.
Tự mình lìa bỏ nói lời gây chia rẽ, cũng khuyên người khác lìa bỏ nói lời gây chia rẽ, luôn khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ nói lời gây chia rẽ, vui mừng tán thán người lìa bỏ nói lời gây chia rẽ.
Tự mình lìa bỏ nói lời nhảm nhí, cũng khuyên người khác lìa bỏ nói lời nhảm nhí, luôn khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ nói lời nhảm nhí, vui mừng tán thán người lìa bỏ nói lời nhảm nhí.
Tự mình lìa bỏ tham lam, cũng khuyên người khác lìa bỏ tham lam, luôn khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ tham lam, vui mừng tán thán người lìa bỏ tham lam.
Tự mình lìa bỏ giận dữ, cũng khuyên người khác lìa bỏ giận dữ, luôn khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ giận dữ, vui mừng tán thán người lìa bỏ giận dữ.
Tự mình lìa bỏ tà kiến (cái thấy sai lệch), cũng khuyên người khác lìa bỏ tà kiến, luôn khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ tà kiến, vui mừng tán thán người lìa bỏ tà kiến.
Bồ-tát Ma-ha-tát này cho đến trong giấc mộng cũng không khởi lên thập ác nghiệp đạo (mười con đường hành động ác), huống chi lúc tỉnh. Thiện Hiện! Nếu thành tựu những việc làm, hình trạng, dấu hiệu như vậy, nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển, vì muốn làm lợi ích khắp cho mọi hữu tình (chúng sinh có tình thức), nên luôn tu bố thí ba-la-mật-đa. Cũng vì muốn làm lợi ích khắp cho mọi hữu tình, nên luôn tu tịnh giới ba-la-mật-đa, luôn tu an nhẫn ba-la-mật-đa, luôn tu tinh tiến ba-la-mật-đa, luôn tu tĩnh lự ba-la-mật-đa và luôn tu bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Nếu thành tựu những việc làm, hình trạng, dấu hiệu như vậy, nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển thọ trì, suy ngẫm, đọc tụng cho đến thông suốt rốt ráo các giáo pháp thanh tịnh. Đó là mười hai thể loại kinh:
- khế kinh (kinh văn xuôi);
- ứng tụng (kệ lặp lại ý của đoạn văn xuôi);
- ký biệt (lời Phật thọ ký, tức báo trước việc đệ tử sẽ thành Phật hay chứng quả);
- phúng tụng (kệ đứng riêng);
- tự thuyết (lời Phật tự nói ra mà không ai thưa hỏi);
- duyên khởi (nhân duyên đưa đến việc giảng pháp);
- bản sự (chuyện đời trước của các đệ tử);
- bản sinh (chuyện tiền kiếp của Phật);
- phương quảng (giáo lý rộng lớn, sâu xa);
- hy pháp (chuyện hiếm có, kỳ diệu);
- thí dụ;
- luận nghị (phần luận giải, vấn đáp).
Bồ-tát đem những pháp ấy luôn ưa ban tặng cho mọi hữu tình, và luôn nghĩ rằng: "Làm sao cho các loài hữu tình cầu chánh pháp đều được toại nguyện?" Rồi lại đem thiện căn (gốc lành, công đức) của việc pháp thí (ban tặng giáo pháp) ấy, cùng với các hữu tình hồi hướng (hướng công đức về mục đích) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Thiện Hiện! Nếu thành tựu những việc làm, hình trạng, dấu hiệu như vậy, nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa vị bất thoái chuyển đối với các pháp môn rất sâu xa mà Phật đã giảng, trọn không sinh nghi ngờ do dự.
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật:
– Bạch Thế Tôn! Do đâu mà Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển đối với các pháp môn rất sâu xa mà Phật đã giảng, trọn không sinh nghi ngờ do dự?
Phật dạy:
– Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này hoàn toàn không thấy có pháp nào có thể khiến mình nghi ngờ do dự. Nghĩa là không thấy có sắc, cũng không thấy có thọ, tưởng, hành, thức để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có nhãn xứ, cũng không thấy có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có sắc xứ, cũng không thấy có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có nhãn giới, cũng không thấy có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó.
Không thấy có sắc giới, cũng không thấy có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có nhãn thức giới, cũng không thấy có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có nhãn xúc, cũng không thấy có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cũng không thấy có các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó.
Không thấy có địa giới, cũng không thấy có thủy, hỏa, phong, không, thức giới để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có vô minh, cũng không thấy có hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có bố thí ba-la-mật-đa, cũng không thấy có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó.
Không thấy có nội không, cũng không thấy có ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có chân như, cũng không thấy có pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó.
Không thấy có tứ niệm trụ, cũng không thấy có tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có khổ thánh đế, cũng không thấy có tập, diệt, đạo thánh đế để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có tứ tĩnh lự, cũng không thấy có tứ vô lượng, tứ vô sắc định để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có bát giải thoát, cũng không thấy có bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó.
Không thấy có ngũ nhãn, cũng không thấy có lục thần thông để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có tam-ma-địa môn, cũng không thấy có đà-la-ni môn để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có Phật thập lực, cũng không thấy có tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó.
Không thấy có quả Dự lưu, cũng không thấy có quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có Độc giác Bồ-đề để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có nhất thiết trí, cũng không thấy có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có bậc dị sinh, cũng không thấy có bậc Thanh văn, bậc Độc giác, bậc Bồ-tát, bậc Như Lai để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó. Không thấy có A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề để có thể sinh nghi ngờ do dự ở trong đó.
Thiện Hiện! Nếu thành tựu những việc làm, hình trạng, dấu hiệu như vậy, nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát bất thoái chuyển.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (bộ kinh lớn về trí tuệ hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ), quyển thứ ba trăm hai mươi lăm.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười sáu (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video