Phần đầu, phẩm Vô tận (phẩm nói về sự không cùng tận), thứ năm mươi chín, đoạn một.
Bấy giờ cụ thọ (bậc có tuổi đạo cao, tiếng tôn xưng tỳ-kheo) Thiện Hiện (tức tôn giả Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") thầm nghĩ thế này: "Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của bậc Phật) của chư Phật là sâu xa nhất; Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy rõ thực tướng của mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác) như thế cũng sâu xa nhất. Ta nên hỏi Phật." Nghĩ xong, bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính), Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có phải là không cùng tận chăng? Phật nói: Đúng vậy, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế thật là không cùng tận, vì giống như hư không, không thể cạn hết.
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh, đã tu hành ở bậc cao) nên dẫn phát (khơi dậy, làm cho phát sinh) Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế nào? Phật bảo Thiện Hiện: Nên biết, vì sắc (hình chất, phần vật chất của thân và vạn vật) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận thức) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì nhãn xứ (mắt, xét như chỗ phát sinh nhận thức) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm xúc chạm), pháp xứ (các đối tượng của tâm ý) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố nhận biết bằng mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và nhận thức) và các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì nhĩ giới (tai) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (nhận biết bằng tai), nhĩ xúc (sự tiếp xúc của tai) và các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì tỷ giới (mũi) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì hương giới (mùi), tỷ thức giới (nhận biết bằng mũi), tỷ xúc (sự tiếp xúc của mũi) và các cảm thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì thiệt giới (lưỡi) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì vị giới (vị), thiệt thức giới (nhận biết bằng lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc của lưỡi) và các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì thân giới (thân) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì xúc giới (cảm giác chạm), thân thức giới (nhận biết bằng thân), thân xúc (sự tiếp xúc của thân) và các cảm thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì ý giới (tâm ý) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì pháp giới (ở đây là các đối tượng mà tâm ý nhận biết), ý thức giới (sự nhận biết của ý), ý xúc (sự tiếp xúc của ý) và các cảm thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận thức) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý, khâu đầu tiên trong mười hai khâu nhân duyên của vòng sinh tử) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì hành (những tạo tác do mê muội), thức (thức tái sinh), danh sắc (tâm và thân lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hiện hữu, tạo nghiệp dẫn đến đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì bố thí ba-la-mật-đa (sự cho đi hoàn hảo đưa đến giác ngộ) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng mà không sân hận), tinh tiến (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, tâm lắng yên chuyên chú), bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì nội không (các căn bên trong như mắt, tai, mũi... đều không có tự tính thật) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì ngoại không (các cảnh bên ngoài đều không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng như Niết-bàn cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có điểm khởi đầu và kết thúc, cũng là không), tán không (các pháp vốn tan rã, không có gì để buông bỏ), vô biến dị không (cái không hề biến đổi cũng là không), bản tính không (bản tính của các pháp vốn là không), tự tướng không (tướng riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp như vô thường, khổ cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không có gì nắm bắt được, cái ấy cũng là không), vô tính không (cái không có tự tính cũng là không), tự tính không (tự tính các pháp là không), vô tính tự tính không (cả không có tự tính lẫn tự tính đều là không) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì chân như (thực tướng như thế của mọi pháp, chân thật không đổi) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì pháp giới (ở đây là cảnh giới chân thật làm nền tảng của mọi pháp), pháp tính (bản tính thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không biến đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa sinh khởi), pháp định (tính yên định của pháp), pháp trụ (tính thường trụ của pháp), thật tế (chỗ tận cùng chân thật), hư không giới (cảnh giới như hư không, không ngăn ngại), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong vòng sinh tử là khổ) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ, tức Niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi sắc) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi hình sắc) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì bát giải thoát (tám pháp thiền định giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào sắc và vô sắc) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định lần lượt nối nhau), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, các màu... trùm khắp mọi nơi) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì tứ niệm trụ (bốn pháp quán để giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng để dứt ác, làm lành), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực định), ngũ căn (năm gốc rễ tu tập: tín, tấn, niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát từ năm căn ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh, như thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng...) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì không giải thoát môn (cửa giải thoát quán các pháp đều không) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán các pháp không có hình tướng để chấp), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu tạo tác) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm như biến hóa tự tại, tai nghe khắp nơi, biết tâm người, biết đời trước, mắt thấy khắp nơi, dứt sạch phiền não) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và diễn đạt thông suốt về pháp, nghĩa, ngôn từ, biện tài), đại từ (thương yêu ban vui), đại bi (xót thương cứu khổ), đại hỷ (vui theo điều lành của người), đại xả (buông xả, đối xử bình đẳng), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì vô vong thất pháp (pháp không bao giờ quên mất điều cần nhớ) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong tâm buông xả, bình thản) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì nhất thiết trí (trí biết tổng quát tướng chung của mọi pháp) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng của tất cả các pháp, tức trí của Phật) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ và gìn giữ trọn vẹn mọi giáo pháp) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn định, giữ tâm chuyên chú một chỗ) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, đã bước vào dòng thánh, không còn đọa xuống đường ác) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì quả Nhất lai (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (bậc không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật dạy) không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, nên biết: vì sắc như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì thọ, tưởng, hành, thức như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì nhãn xứ như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì sắc xứ như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì nhãn giới như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì nhĩ giới như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các cảm thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì tỷ giới như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các cảm thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì thiệt giới như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các cảm thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì thân giới như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các cảm thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì ý giới như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì pháp giới (các đối tượng của tâm ý), ý thức giới, ý xúc và các cảm thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết: vì địa giới như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì thủy, hỏa, phong, không, thức giới như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: vì vô minh như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa; vì hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não như hư không, không cùng tận, nên Bồ-tát Ma-ha-tát cần dẫn phát Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm bốn mươi bảy.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười tám (?) (theo thứ tự có lẽ là quyển ba trăm bốn mươi tám).
Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video