Thiên 393 — Hội 1 · Phẩm 60 Dẫn dắt nhiếp nhau · phần 1

 Phần đầu, phẩm "Tương dẫn nhiếp" (các hạnh ba-la-mật-đa dẫn dắt, thâu gồm lẫn nhau), thứ sáu mươi, đoạn một.

 Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện (Cụ thọ: tiếng tôn xưng bậc tỳ-kheo trưởng lão, nghĩa là "người đầy đủ tuổi thọ và đức hạnh"; Thiện Hiện: tên dịch nghĩa của Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Đức Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý "không") bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh, đã ở hàng tu hành cao lớn) an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tịnh giới ba-la-mật-đa? (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; bố thí ba-la-mật-đa: hạnh cho tặng một cách hoàn hảo; tịnh giới ba-la-mật-đa: hạnh giữ giới luật trong sạch một cách hoàn hảo; an trụ: đứng vững, ở yên trong đó; dẫn nhiếp: kéo theo, thâu gồm luôn cả)."

 Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu bố thí với tâm không chấp giữ, không keo kiệt, đem việc bố thí ấy cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình (chúng sinh có tình thức, có cảm giác) mà hồi hướng (đem công đức của việc lành dồn hướng về một mục đích) về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, bình đẳng và trọn vẹn của Phật); đối với các hữu tình thì giữ thân nghiệp từ ái (việc làm bằng thân với lòng thương yêu), giữ ngữ nghiệp từ ái (lời nói với lòng thương yêu), giữ ý nghiệp từ ái (ý nghĩ với lòng thương yêu). Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tịnh giới ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp an nhẫn ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhịn, chịu đựng một cách hoàn hảo)?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu bố thí với tâm không chấp giữ, không keo kiệt, đem việc bố thí ấy cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề; giả sử có người nhận của bố thí lại vô cớ chê bai, mắng nhiếc, làm hại, lăng nhục, Bồ-tát đối với họ không khởi tâm đổi khác, tâm giận dữ hay tâm độc ác muốn hại, chỉ sinh lòng thương xót, từ bi. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp an nhẫn ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tinh tấn ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng, nỗ lực không ngừng một cách hoàn hảo)?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu bố thí với tâm không chấp giữ, không keo kiệt, đem việc bố thí ấy cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề; giả sử có người nhận của bố thí lại vô cớ chê bai, mắng nhiếc, làm hại, lăng nhục, lúc ấy Bồ-tát liền nghĩ thế này: 'Ai tạo những nghiệp như thế thì chính người ấy sẽ tự chịu quả báo như thế. Nay ta không nên so đo việc họ làm mà bỏ dở việc tu của mình.' Lại nghĩ: 'Ta nên đối với người ấy và các hữu tình khác càng thêm tăng trưởng tâm buông xả, tâm bố thí, không chút tiếc nuối.' Nghĩ như vậy rồi, Bồ-tát phát khởi sự tinh tấn mạnh mẽ cả thân lẫn tâm, ban tặng không ngừng nghỉ. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tinh tấn ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tĩnh lự ba-la-mật-đa (hạnh thiền định, giữ tâm lắng yên chuyên chú một cách hoàn hảo)?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu bố thí với tâm không chấp giữ, không keo kiệt, đem việc bố thí ấy cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì lúc ấy tâm Bồ-tát không tán loạn: trọn không quay về mong cầu những cảnh dục lạc tốt đẹp; cũng không mong cầu dục hữu, sắc hữu và vô sắc hữu (ba cõi tồn tại trong vòng sinh tử: dục hữu là cõi còn ham muốn như cõi người, cõi trời thấp; sắc hữu là cõi còn thân hình vi tế nhưng đã lìa ham muốn thô; vô sắc hữu là cõi không còn thân hình, chỉ còn tâm); cũng không mong cầu địa vị của hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự mình thoát khổ) và Độc giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy, cũng chỉ lo tự giải thoát); mà chỉ cùng chung bình đẳng với các hữu tình hướng cầu Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Tâm như vậy tuôn chảy liên tục, không tán loạn. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tĩnh lự ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo thấu suốt thật tướng của mọi sự vật)?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu bố thí với tâm không chấp giữ, không keo kiệt, đem việc bố thí ấy cùng chung bình đẳng với mọi hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì lúc ấy Bồ-tát quán thấy người nhận, người cho và vật đem cho đều như trò ảo thuật, không thấy việc bố thí này có lợi hay có hại gì cho các hữu tình, vì xét theo thắng nghĩa thì tất cả đều không (thắng nghĩa không: theo chân lý tối cao, mọi thứ đều không có tự tánh cố định). Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi bố thí ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bố thí ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa, giữ đủ luật nghi của thân (khuôn phép giới luật ngăn giữ điều ác nơi thân), giữ đủ luật nghi của lời nói, giữ đủ luật nghi của ý, làm các việc phước. Nhờ giữ đủ luật nghi và làm việc phước nên lìa bỏ việc giết hại sinh mạng, lìa bỏ việc lấy của không được cho (trộm cắp), lìa bỏ tà dâm, lìa bỏ lời dối trá, lìa bỏ lời thô ác, lìa bỏ lời chia rẽ, lìa bỏ lời thêu dệt nhơ nhớp vô nghĩa, lìa bỏ tham lam, lìa bỏ giận dữ, lìa bỏ tà kiến (thấy biết sai lệch, như không tin nhân quả).

 Bồ-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa như vậy, không cầu địa vị của Thanh văn, Độc giác, chỉ cầu Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Bồ-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa như vậy, rộng làm việc ban tặng theo nhu cầu của các hữu tình: cần ăn cho ăn, cần uống cho uống, cần xe cộ cho xe cộ, cần áo cho áo, cần hương cho hương, cần tràng hoa cho tràng hoa, cần chuỗi ngọc đeo cho chuỗi ngọc, cần hương xoa thân cho hương xoa thân, cần đồ nằm cho đồ nằm, cần nhà cửa cho nhà cửa, cần đèn đuốc cho đèn đuốc, cần của báu cho của báu, cần vật dụng sinh sống cho vật dụng; ai cần gì đều cho tất cả. Lại đem thiện căn (gốc rễ điều lành, tức công đức) của việc bố thí như thế cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, không cầu địa vị của Thanh văn, Độc giác. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bố thí ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp an nhẫn ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa, giả sử các hữu tình tranh nhau đến chặt xẻ tay chân, khớp xương của Bồ-tát, mỗi kẻ lấy một phần mang đi, Bồ-tát đối với họ không sinh một niệm giận hờn, chỉ nghĩ thế này: 'Nay ta được lợi ích lành to lớn, nghĩa là các hữu tình chặt tay chân ta tùy ý mang đi, nhờ họ mà ta được đầy đủ an nhẫn ba-la-mật-đa. Thân ta nay không sạch, mong manh dễ hoại; nhờ bỏ thân này mà ta sẽ được thân kim cương thanh tịnh, bền chắc của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như; thân kim cương: thân Phật bền chắc không hư hoại như kim cương).' Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp an nhẫn ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tinh tấn ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa, thân tâm tinh tấn, thường không lười nghỉ, mặc áo giáp đại bi (lấy lòng thương xót lớn làm áo giáp, ý nói phát nguyện kiên cố không gì lay chuyển) mà nghĩ rằng: 'Tất cả hữu tình đang chìm đắm trong biển lớn sinh tử đáng sợ, dữ dằn, khó ra khỏi; ta phải kéo họ lên, đặt vào cõi Niết-bàn (trạng thái dứt hết phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) an ổn như cam lộ (nước trời ngọt lành, ví cho pháp bất tử).' Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tinh tấn ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tĩnh lự ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa, tuy nhập sơ tĩnh lự (tầng thiền định thứ nhất), hoặc nhập tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư; hoặc nhập Không vô biên xứ (tầng định quán hư không vô tận); hoặc nhập Thức vô biên xứ (tầng định quán thức vô tận), Vô sở hữu xứ (tầng định quán không có gì cả), Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất, tâm tưởng cực kỳ vi tế, chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng); hoặc nhập diệt định (định diệt hết tưởng và cảm thọ), nhưng không rơi vào địa vị của Thanh văn, Độc giác, cũng không chứng thật tế (chân lý tột cùng; ở đây chứng thật tế nghĩa là nhập Niết-bàn rồi dừng lại như hàng Thanh văn, bỏ việc cứu độ chúng sinh), vì được sức bản nguyện (lời nguyện lớn phát ra từ ban đầu) gìn giữ. Bồ-tát nghĩ rằng: 'Các loài hữu tình đang chìm trong biển lớn sinh tử đáng sợ, dữ dằn, khó ra khỏi; nay ta dạo bước trong tĩnh lự ba-la-mật-đa thanh tịnh, dùng phương tiện cứu vớt họ, đặt vào cõi Niết-bàn thường còn an vui.' Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tĩnh lự ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bát-nhã ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa, thì không thấy có pháp (sự vật, hiện tượng) nào là thiện, bất thiện hay vô ký (không thiện không ác); không thấy có pháp nào là hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dính mắc sinh tử) hay vô lậu (hết phiền não); không thấy có pháp nào thuộc thế gian hay xuất thế gian (vượt khỏi thế gian); không thấy có pháp nào là hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) hay vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt); không thấy có pháp nào thuộc loại có số hay thuộc loại không số (có thể tính đếm, phân định được hay không) (?); không thấy có pháp nào thuộc loại có tướng hay thuộc loại không tướng (có hình tướng để nhận biết hay không); cũng không thấy pháp là có hay là không. Chỉ quán thấy các pháp vận hành không lìa chân như (thật tánh như thế, không đổi của mọi pháp) và pháp giới (bản thể chung của mọi pháp). Nhờ phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo) của bát-nhã ba-la-mật-đa ấy mà không rơi vào địa vị của Thanh văn, Độc giác, chuyên cầu Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tịnh giới ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bố thí ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa bồ-đề mầu nhiệm (chỗ ngồi dưới cội bồ-đề, nơi thành Phật), trong khoảng thời gian ấy, giả sử có đủ loại hữu tình vô cớ chê bai, mắng nhiếc, khinh miệt, lăng nhục, cho đến cắt xẻ từng phần tay chân, lúc ấy Bồ-tát hoàn toàn không giận dữ, chỉ nghĩ thế này: 'Những hữu tình này thật đáng thương xót, bị chất độc phiền não quấy nhiễu thân tâm nên không được tự chủ; không nơi nương tựa, không ai che chở, bị nghèo khổ bức bách. Ta phải cho họ những gì họ cần, không nên có chút keo tiếc.'

 Bồ-tát luôn nghĩ rằng đối với tất cả hữu tình: cần ăn cho ăn, cần uống cho uống, cần xe cộ cho xe cộ, cần áo cho áo, cần hương hoa cho hương hoa, cần đồ nằm cho đồ nằm, cần nhà cửa cho nhà cửa, cần đèn đuốc cho đèn đuốc, cần vàng cho vàng, cần bạc cho bạc, cần ngọc ma-ni (ngọc báu sáng trong, ngọc như ý) cho ngọc ma-ni, cần ngọc trai cho ngọc trai, cần ngọc phệ-lưu-ly (ngọc lưu ly màu xanh biếc) cho ngọc phệ-lưu-ly, cần ngọc mạt-la-yết-đa (ngọc màu xanh lục, ngọc lục bảo) cho ngọc mạt-la-yết-đa, cần ốc xà cừ cho ốc xà cừ, cần ngọc bích cho ngọc bích, cần san hô cho san hô, cần thạch tạng (một loại đá báu) (?) cho thạch tạng, cần kim cương cho kim cương, cần ngọc đế thanh (ngọc màu xanh thẫm, ngọc lam bảo) cho ngọc đế thanh, cần các thứ báu khác cho các thứ báu khác, cần thuốc men cho thuốc men, cần tiền của lúa gạo cho tiền của lúa gạo, cần vật dụng cho vật dụng; ai cần gì đều cho tất cả.

 Lại đem thiện căn của việc bố thí như thế cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc (không thấy có gì để nắm bắt, để đạt được) làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bố thí ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tịnh giới ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa bồ-đề mầu nhiệm, trong khoảng thời gian ấy, cho dù vì cứu lấy mạng sống của mình, cũng trọn không giết hại hay làm tổn thương tay chân của các hữu tình; cũng luôn đối với họ lìa bỏ việc lấy của không được cho, lìa bỏ tà dâm, lìa bỏ lời dối trá, lìa bỏ lời thô ác, lìa bỏ lời chia rẽ, lìa bỏ lời thêu dệt vô nghĩa, lìa bỏ tham lam, lìa bỏ giận dữ, lìa bỏ tà kiến. Bồ-tát khi tu tịnh giới như vậy, không cầu địa vị của Thanh văn, Độc giác, đem thiện căn này cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tịnh giới ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tinh tấn ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa, phát khởi sự tinh tấn dũng mãnh vượt bậc, luôn nghĩ thế này: 'Nếu có một hữu tình ở ngoài một du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi du-thiện-na dài khoảng mười mấy cây số), hoặc ngoài mười du-thiện-na, hoặc ngoài trăm du-thiện-na, hoặc ngoài nghìn du-thiện-na, hoặc ngoài trăm nghìn du-thiện-na, hoặc ngoài một câu-chi (mười triệu) du-thiện-na, hoặc ngoài mười câu-chi du-thiện-na, hoặc ngoài trăm câu-chi du-thiện-na, hoặc ngoài nghìn câu-chi du-thiện-na, hoặc ngoài trăm nghìn câu-chi du-thiện-na, hoặc ngoài một na-dữu-đa (một con số cực lớn, lớn hơn câu-chi rất nhiều) du-thiện-na, hoặc ngoài mười na-dữu-đa du-thiện-na, hoặc ngoài trăm na-dữu-đa du-thiện-na, hoặc ngoài nghìn na-dữu-đa du-thiện-na, hoặc ngoài trăm nghìn na-dữu-đa du-thiện-na, hoặc ngoài trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa du-thiện-na;

 hoặc ngoài một thế giới (một cõi gồm mặt trời, mặt trăng, núi Tu-di và các châu lục chung quanh), hoặc ngoài mười thế giới, hoặc ngoài trăm thế giới, hoặc ngoài nghìn thế giới, hoặc ngoài trăm nghìn thế giới, hoặc ngoài một câu-chi thế giới, hoặc ngoài mười câu-chi thế giới, hoặc ngoài trăm câu-chi thế giới, hoặc ngoài nghìn câu-chi thế giới, hoặc ngoài trăm nghìn câu-chi thế giới, hoặc ngoài một na-dữu-đa thế giới, hoặc ngoài mười na-dữu-đa thế giới, hoặc ngoài trăm na-dữu-đa thế giới, hoặc ngoài nghìn na-dữu-đa thế giới, hoặc ngoài trăm nghìn na-dữu-đa thế giới, hoặc ngoài trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa thế giới, mà có thể độ được, thì ta nhất định sẽ đến đó, dùng phương tiện dạy dỗ, khiến họ thọ trì một học xứ (một điều giới để học và giữ), hoặc hai, hoặc ba, cho đến giữ trọn cụ túc giới (giới đầy đủ của người xuất gia);

 huống chi là dạy cho họ đạt được quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên của hàng Thanh văn, mới bước vào dòng thánh), hoặc quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần), hoặc quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi dục), hoặc quả A-la-hán (dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), hoặc quả bồ-đề của Độc giác, hoặc khiến họ an trụ nơi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, mà ta còn không biết mỏi mệt; huống chi là dạy vô lượng vô biên hữu tình, khiến tất cả đều được lợi ích an vui thế gian và xuất thế gian.' Lại đem thiện căn tinh tấn như thế cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tinh tấn ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tĩnh lự ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa, thu nhiếp tâm không tán loạn, lìa các dục và các pháp ác, bất thiện, có tầm (tâm thô tìm xét đối tượng) có tứ (tâm vi tế dò xét kỹ đối tượng), có niềm vui mừng và an lạc sinh ra do lìa dục, nhập sơ tĩnh lự và trụ trọn vẹn trong đó. Như vậy, hoặc nhập tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư và trụ trọn vẹn; hoặc nhập định Không vô biên xứ và trụ trọn vẹn; hoặc nhập định Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ và trụ trọn vẹn; hoặc nhập diệt định và trụ trọn vẹn. Trong các định ấy, tất cả tâm và tâm sở pháp (tâm chính và các trạng thái tâm đi kèm) tùy theo đó mà sinh khởi, cùng những điều lành do đó dẫn đến, đều gom góp lại, cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Đối với các tầng tĩnh lự và các thiền chi (những yếu tố cấu thành mỗi tầng thiền) đều không thấy có gì để nắm bắt. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tĩnh lự ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bát-nhã ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, thì lúc ấy Bồ-tát tuy dùng hành tướng (cách thức tâm quán xét) xa lìa, hoặc hành tướng vắng lặng, hoặc hành tướng không cùng tận, hoặc hành tướng diệt hẳn để quán tất cả các pháp, nhưng đối với pháp tánh (bản tánh chân thật của các pháp) vẫn có thể không chứng nhập (không nhập Niết-bàn mà dừng lại), cho đến có thể ngồi trên tòa bồ-đề mầu nhiệm, chứng được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, rồi từ tòa ấy đứng dậy chuyển bánh xe Chánh pháp (giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình. Lại đem thiện căn trí tuệ mầu nhiệm như thế cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi an nhẫn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bát-nhã ba-la-mật-đa. Sự dẫn nhiếp như vậy chẳng phải nắm lấy cũng chẳng phải buông bỏ."

 Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bố thí ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thân tâm tinh tấn, thường không lười nghỉ, cầu các pháp lành chưa từng chán mỏi, luôn nghĩ thế này: 'Ta nhất định phải đạt được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà ta mong cầu, không thể không đạt.' Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thường mong làm lợi ích an vui cho tất cả hữu tình, luôn nghĩ thế này: 'Nếu có một hữu tình ở ngoài một du-thiện-na, hoặc ngoài mười du-thiện-na, hoặc ngoài trăm du-thiện-na, hoặc ngoài nghìn du-thiện-na, hoặc ngoài trăm nghìn du-thiện-na, hoặc ngoài một câu-chi du-thiện-na, hoặc ngoài mười câu-chi du-thiện-na, hoặc ngoài trăm câu-chi du-thiện-na, hoặc ngoài nghìn câu-chi du-thiện-na, hoặc ngoài trăm nghìn câu-chi du-thiện-na, hoặc ngoài một na-dữu-đa du-thiện-na, hoặc ngoài mười na-dữu-đa du-thiện-na, hoặc ngoài trăm na-dữu-đa du-thiện-na, hoặc ngoài nghìn na-dữu-đa du-thiện-na, hoặc ngoài trăm nghìn na-dữu-đa du-thiện-na, hoặc ngoài trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa du-thiện-na;

 hoặc ngoài một thế giới, hoặc ngoài mười thế giới, hoặc ngoài trăm thế giới, hoặc ngoài nghìn thế giới, hoặc ngoài trăm nghìn thế giới, hoặc ngoài một câu-chi thế giới, hoặc ngoài mười câu-chi thế giới, hoặc ngoài trăm câu-chi thế giới, hoặc ngoài nghìn câu-chi thế giới, hoặc ngoài trăm nghìn câu-chi thế giới, hoặc ngoài một na-dữu-đa thế giới, hoặc ngoài mười na-dữu-đa thế giới, hoặc ngoài trăm na-dữu-đa thế giới, hoặc ngoài nghìn na-dữu-đa thế giới, hoặc ngoài trăm nghìn na-dữu-đa thế giới, hoặc ngoài trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa thế giới, mà có thể độ được, thì ta nhất định sẽ đến đó dùng phương tiện dạy dỗ:

 nếu là bổ-đặc-già-la (con người, cá thể) theo Bồ-tát thừa (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu; Bồ-tát thừa là con đường tu để thành Phật) thì khiến họ an trụ nơi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề; nếu là bổ-đặc-già-la theo Thanh văn thừa thì khiến họ an trụ nơi quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; nếu là bổ-đặc-già-la theo Độc giác thừa thì khiến họ an trụ nơi quả bồ-đề của Độc giác; nếu là các hữu tình khác thì khiến họ an trụ nơi mười đường nghiệp lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời thô ác, không nói lời chia rẽ, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến).' Như vậy, Bồ-tát đều dùng pháp thí (ban tặng giáo pháp) và tài thí (ban tặng của cải) để làm cho họ được đầy đủ, dùng phương tiện mà dẫn dắt thu nhận họ. Lại đem thiện căn bố thí như thế, không cầu địa vị của Thanh văn, Độc giác, chỉ cùng chung bình đẳng với tất cả hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bố thí ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tịnh giới ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa bồ-đề mầu nhiệm, tự mình lìa bỏ việc giết hại sinh mạng, cũng khuyên người khác lìa bỏ việc giết hại sinh mạng, khen ngợi đúng đắn không sai lệch pháp lìa bỏ giết hại sinh mạng, vui mừng tán thán người lìa bỏ giết hại sinh mạng. Tự mình lìa bỏ việc lấy của không được cho, cũng khuyên người khác lìa bỏ, khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ việc lấy của không được cho, vui mừng tán thán người lìa bỏ việc ấy. Tự mình lìa bỏ tà dâm, cũng khuyên người khác lìa bỏ tà dâm, khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ tà dâm, vui mừng tán thán người lìa bỏ tà dâm. Tự mình lìa bỏ lời dối trá, cũng khuyên người khác lìa bỏ lời dối trá, khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ lời dối trá, vui mừng tán thán người lìa bỏ lời dối trá.

 Tự mình lìa bỏ lời thô ác, cũng khuyên người khác lìa bỏ lời thô ác, khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ lời thô ác, vui mừng tán thán người lìa bỏ lời thô ác. Tự mình lìa bỏ lời chia rẽ, cũng khuyên người khác lìa bỏ lời chia rẽ, khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ lời chia rẽ, vui mừng tán thán người lìa bỏ lời chia rẽ. Tự mình lìa bỏ lời thêu dệt vô nghĩa, cũng khuyên người khác lìa bỏ, khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ lời thêu dệt, vui mừng tán thán người lìa bỏ lời thêu dệt. Tự mình lìa bỏ tham lam, cũng khuyên người khác lìa bỏ tham lam, khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ tham lam, vui mừng tán thán người lìa bỏ tham lam. Tự mình lìa bỏ giận dữ, cũng khuyên người khác lìa bỏ giận dữ, khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ giận dữ, vui mừng tán thán người lìa bỏ giận dữ. Tự mình lìa bỏ tà kiến, cũng khuyên người khác lìa bỏ tà kiến, khen ngợi đúng đắn pháp lìa bỏ tà kiến, vui mừng tán thán người lìa bỏ tà kiến.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy giữ tịnh giới ba-la-mật-đa này mà không cầu cõi Dục (cõi còn ham muốn), không cầu cõi Sắc (cõi còn thân hình vi tế), không cầu cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm), không cầu địa vị Thanh văn, không cầu địa vị Độc giác, chỉ đem thiện căn tịnh giới như thế cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tịnh giới ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp an nhẫn ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa bồ-đề mầu nhiệm, trong khoảng thời gian ấy, người và loài phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) tranh nhau đến quấy nhiễu, xúc phạm, hoặc chém đâm, chặt cắt tay chân rồi tùy ý mang đi, lúc ấy Bồ-tát không nghĩ: 'Ai chém đâm ta, ai chặt cắt ta, ai mang đi?', mà chỉ nghĩ: 'Nay ta được lợi ích lành to lớn; các hữu tình kia vì làm lợi cho ta nên đến chặt cắt thân thể, tay chân ta. Vả lại, ta vốn vì các hữu tình mà nhận lấy thân này; họ đến tự lấy phần vốn là của họ, như thế là giúp ta thành tựu việc của ta.' Bồ-tát suy xét kỹ càng thật tướng của các pháp như vậy mà tu an nhẫn. Giữ thiện căn an nhẫn thù thắng này, không cầu địa vị Thanh văn, Độc giác, chỉ đem thiện căn an nhẫn như thế cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp an nhẫn ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tĩnh lự ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà tu tập các định, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lìa các dục và các pháp ác, bất thiện, có tầm có tứ, có niềm vui mừng và an lạc sinh ra do lìa dục, nhập sơ tĩnh lự và trụ trọn vẹn. Tầm và tứ lắng yên, bên trong tâm thanh tịnh đồng đều, tâm chuyên nhất vào một chỗ, không tầm không tứ, có niềm vui mừng và an lạc sinh ra từ định, nhập tĩnh lự thứ hai và trụ trọn vẹn. Lìa niềm vui mừng, an trụ nơi xả (tâm buông xả, quân bình), đầy đủ chánh niệm (nhớ rõ, tỉnh thức) và chánh tri (biết rõ đúng đắn), thân cảm nhận an lạc — điều mà các bậc thánh nói là 'có xả, có niệm, an trụ trong lạc' — nhập tĩnh lự thứ ba và trụ trọn vẹn. Dứt lạc, dứt khổ, mừng và lo trước đó đều đã mất, không khổ không lạc, xả và niệm thanh tịnh, nhập tĩnh lự thứ tư và trụ trọn vẹn.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với các hữu tình khởi ý muốn ban vui, tác ý (khởi tâm chú ý hướng đến) nhập từ vô lượng (lòng thương ban vui trải khắp vô lượng chúng sinh) và trụ trọn vẹn; đối với các hữu tình khởi ý muốn cứu khổ, tác ý nhập bi vô lượng (lòng xót thương cứu khổ trải khắp vô lượng chúng sinh) và trụ trọn vẹn; đối với các hữu tình khởi ý vui mừng, tác ý nhập hỷ vô lượng (niềm vui mừng trước hạnh phúc của vô lượng chúng sinh) và trụ trọn vẹn; đối với các hữu tình khởi ý bình đẳng, lìa khổ lìa vui, tác ý nhập xả vô lượng (tâm buông xả, đối xử bình đẳng với vô lượng chúng sinh) và trụ trọn vẹn.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với các sắc (hình chất vật thể) khởi ý chán sự thô nặng, tác ý nhập định Không vô biên xứ và trụ trọn vẹn; đối với các thức khởi ý vắng lặng, tác ý nhập định Thức vô biên xứ và trụ trọn vẹn; đối với chỗ không có gì cả khởi ý vắng lặng, tác ý nhập định Vô sở hữu xứ và trụ trọn vẹn; đối với chỗ chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng khởi ý vắng lặng, tác ý nhập định Phi tưởng phi phi tưởng xứ và trụ trọn vẹn; đối với định diệt tưởng thọ (tức diệt định) khởi ý dừng nghỉ, tác ý nhập định diệt tưởng thọ và trụ trọn vẹn.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy tu các tĩnh lự, các vô lượng, các định vô sắc và diệt định như vậy, nhưng không nhận lấy quả dị thục (quả báo chín muồi về sau do nhân đã tạo; ở đây là quả được sinh lên các cõi trời tương ứng với các tầng định) của chúng, mà chỉ tùy theo chỗ có hữu tình có thể giáo hóa, có thể làm lợi ích an vui, thì sinh vào nơi ấy. Sinh ở đó rồi, dùng bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc chung) mà thu nhận họ, dùng phương tiện xây dựng cho họ, khiến họ siêng năng tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nương các tĩnh lự mà khởi thần thông (năng lực siêu phàm như bay đi tự tại, thấy nghe xa) thù thắng, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, thưa hỏi về tánh và tướng rất sâu xa của các pháp, siêng năng phát khởi thiện căn thù thắng. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy gom góp các thứ thiện căn như vậy, cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tĩnh lự ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bát-nhã ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với bố thí ba-la-mật-đa có thể không thấy danh (tên gọi), không thấy sự (thực thể sự việc), không thấy tánh (bản chất), không thấy tướng (hình tướng); đối với tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với bốn niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm chuyên chú: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với bốn chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), bốn thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: mong muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc lành: tin, tấn, niệm, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn tăng trưởng), bảy giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nẻo đường chân chánh của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, tinh tấn đúng, niệm đúng, định đúng) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với nội không (các giác quan bên trong là không có tự tánh) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với ngoại không (các cảnh bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao cũng là không), hữu vi không (các pháp do tạo tác là không), vô vi không (các pháp không tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có đầu cuối nên là không), tán không (các pháp tan rã là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tánh không (bản tánh vốn là không), tự tướng không (tướng riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tánh không (không có tánh nên là không), tự tánh không (tự tánh là không), vô tánh tự tánh không (cả không có tánh lẫn tự tánh đều là không) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với chân như có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh (tánh không hư dối), bất biến dị tánh (tánh không biến đổi), bình đẳng tánh (tánh bình đẳng), ly sinh tánh (tánh lìa sinh diệt), pháp định (pháp vốn cố định như vậy), pháp trụ (pháp vốn an trụ như vậy), thật tế, hư không giới (cảnh giới như hư không), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) — tất cả đều là những tên khác chỉ thật tánh của các pháp — cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với bốn tĩnh lự có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với bốn vô lượng (từ, bi, hỷ, xả vô lượng), bốn định vô sắc (bốn tầng định từ Không vô biên xứ đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tám giải thoát (tám phép định giúp thoát khỏi sự trói buộc đối với sắc và vô sắc) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ hoàn toàn đối tượng quán), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập liền nhau theo thứ tự, không xen tâm khác), mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp tất cả) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với không giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi pháp là không) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi pháp không có tướng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu điều gì) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), bốn vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và biện tài không bị ngăn ngại), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên mất, sai sót) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với tánh hằng trụ xả (tánh luôn an trụ trong tâm buông xả, quân bình) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp theo tướng chung) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết mọi pháp đến từng chi tiết) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tất cả các môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp không quên mất) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với tất cả các môn tam-ma-địa (các loại định, tâm chuyên chú một cảnh) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với quả Dự lưu có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán và quả bồ-đề của Độc giác cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với sắc (phần vật chất, thân thể — uẩn thứ nhất trong năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với nhãn xứ (giác quan mắt) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác chạm), pháp xứ (đối tượng của ý) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với nhãn giới (yếu tố mắt, một trong mười tám giới — mười tám yếu tố cấu thành mọi kinh nghiệm: sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt trong mười tám giới, không phải cõi Sắc) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với nhãn thức giới (yếu tố cái biết qua mắt) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, cảnh và cái biết của mắt) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố cái biết) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với vô minh (sự si mê, không thấy đúng sự thật — khâu đầu trong mười hai nhân duyên, chuỗi nguyên nhân xoay vần sinh tử) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với hành (các hành động tạo nghiệp), thức (cái biết đầu thai), danh sắc (tâm và thân lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh (sự ra đời), lão tử (già chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn) cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với pháp có sắc và pháp không sắc (có hình chất hay không) có thể không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng; đối với pháp có thể thấy và pháp không thể thấy (bằng mắt), pháp có đối và pháp không đối (có chiếm chỗ, ngăn ngại nhau hay không), pháp hữu lậu và pháp vô lậu, pháp hữu vi và pháp vô vi cũng không thấy danh, không thấy sự, không thấy tánh, không thấy tướng.

 Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy đối với tất cả các pháp, hoặc danh, hoặc sự, hoặc tánh, hoặc tướng, đều không thấy gì cả; đối với các pháp không khởi tưởng niệm, không có chỗ chấp trước, nói sao làm được như vậy. Lại đem thiện căn trí tuệ mầu nhiệm như thế cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tinh tấn ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tĩnh lự ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bố thí ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tĩnh lự ba-la-mật-đa, đối với các hữu tình làm tài thí và pháp thí. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lìa các dục và các pháp ác, bất thiện, có tầm có tứ, có niềm vui mừng và an lạc sinh ra do lìa dục, nhập sơ tĩnh lự và trụ trọn vẹn. Tầm và tứ lắng yên, bên trong tâm thanh tịnh đồng đều, tâm chuyên nhất vào một chỗ, không tầm không tứ, có niềm vui mừng và an lạc sinh ra từ định, nhập tĩnh lự thứ hai và trụ trọn vẹn. Lìa niềm vui mừng, an trụ nơi xả, đầy đủ chánh niệm và chánh tri, thân cảm nhận an lạc — điều mà các bậc thánh nói là 'có xả, có niệm, an trụ trong lạc' — nhập tĩnh lự thứ ba và trụ trọn vẹn. Dứt lạc, dứt khổ, mừng và lo trước đó đều đã mất, không khổ không lạc, xả và niệm thanh tịnh, nhập tĩnh lự thứ tư và trụ trọn vẹn.

 Đối với các hữu tình khởi ý muốn ban vui, tác ý nhập từ vô lượng và trụ trọn vẹn; đối với các hữu tình khởi ý muốn cứu khổ, tác ý nhập bi vô lượng và trụ trọn vẹn; đối với các hữu tình khởi ý vui mừng, tác ý nhập hỷ vô lượng và trụ trọn vẹn; đối với các hữu tình khởi ý bình đẳng, lìa khổ lìa vui, tác ý nhập xả vô lượng và trụ trọn vẹn. Đối với các sắc khởi ý chán sự thô nặng, tác ý nhập định Không vô biên xứ và trụ trọn vẹn; đối với các thức khởi ý vắng lặng, tác ý nhập định Thức vô biên xứ và trụ trọn vẹn; đối với chỗ không có gì cả khởi ý vắng lặng, tác ý nhập định Vô sở hữu xứ và trụ trọn vẹn; đối với chỗ chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng khởi ý vắng lặng, tác ý nhập định Phi tưởng phi phi tưởng xứ và trụ trọn vẹn; đối với định diệt tưởng thọ khởi ý dừng nghỉ, tác ý nhập định diệt tưởng thọ và trụ trọn vẹn.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ nơi tĩnh lự ba-la-mật-đa như đã nói, dùng tâm không tán loạn mà làm tài thí và pháp thí cho các hữu tình: thường tự mình làm tài thí và pháp thí, cũng thường khuyên người khác làm tài thí và pháp thí, thường khen ngợi đúng đắn không sai lệch pháp làm tài thí và pháp thí, thường vui mừng tán thán người làm tài thí và pháp thí. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy giữ thiện căn này, không cầu địa vị Thanh văn, Độc giác, chỉ đem thiện căn bố thí như thế cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tĩnh lự ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp bố thí ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tĩnh lự ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tịnh giới ba-la-mật-đa?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tĩnh lự ba-la-mật-đa, thọ trì tịnh giới, thường không khởi tâm đi kèm tham lam, tâm đi kèm giận dữ, tâm đi kèm si mê; thường không khởi tâm đi kèm ý muốn làm hại, tâm đi kèm keo kiệt, tâm đi kèm ganh ghét; thường không khởi tâm đi kèm ý thích phá hủy tịnh giới; mà chỉ thường khởi tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật, biết hết thảy mọi sự). Lại đem thiện căn công đức như thế, không cầu địa vị Thanh văn, Độc giác, cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng về Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, lấy vô sở đắc làm phương tiện. Khi hồi hướng về đại bồ-đề như vậy thì xa lìa ba tâm, tức là: ai hồi hướng, dùng gì hồi hướng, hồi hướng về đâu; ba tâm như thế vĩnh viễn không khởi lên. Này Thiện Hiện, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ nơi tĩnh lự ba-la-mật-đa mà dẫn nhiếp tịnh giới ba-la-mật-đa."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm bốn mươi chín.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười (?) (theo thứ tự thì có lẽ là quyển thứ ba trăm năm mươi).

 Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video