@@THIEN 1@@
Hội thứ nhất – Phẩm "Đa vấn bất nhị" (phẩm hỏi nhiều điều mà vẫn quy về chỗ không hai), thứ sáu mươi mốt, phần bốn.
Lại nữa, Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không)! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn: người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) nghĩ như thế này: "Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa người sang bờ giải thoát, tức trí tuệ thấu suốt rằng mọi sự vật đều không có thực thể cố định) rất sâu xa thâu gồm khắp cả bố thí ba-la-mật-đa (sự cho đi hoàn hảo), tịnh giới ba-la-mật-đa (sự giữ giới trong sạch hoàn hảo), an nhẫn ba-la-mật-đa (sự nhẫn nhịn hoàn hảo), tinh tiến ba-la-mật-đa (sự siêng năng hoàn hảo), tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định hoàn hảo) và bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nó cũng thâu gồm khắp nội không (sự trống không, không có thực thể, của các giác quan bên trong như mắt, tai…), ngoại không (sự trống không của các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh…), nội ngoại không (sự trống không của cả trong lẫn ngoài), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (cả mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (ngay cả chân lý tối thượng như niết-bàn cũng là không), hữu vi không (những gì do nhân duyên tạo thành đều là không), vô vi không (những gì không do nhân duyên tạo thành cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán không (các pháp vốn rời rã, tan tác nên là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính của các pháp vốn là không), tự tướng không (đặc điểm riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (mọi pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (không có tự tính nên là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không-tự-tính lẫn tự tính đều là không).
Nó cũng thâu gồm khắp chân như (bản chất chân thật, như vậy, không đổi của mọi sự vật), pháp giới (cảnh giới chân thật của các pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không biến đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (tính chắc chắn cố định của pháp), pháp trụ (sự thường trụ của pháp), thực tế (cõi chân thật, chỗ cùng tột của sự thật), hư không giới (cảnh giới rỗng lặng như hư không), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn).
Nó cũng thâu gồm khắp khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ), tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ).
Nó cũng thâu gồm khắp tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỉ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc).
Nó cũng thâu gồm khắp bát giải thoát (tám phép thiền giúp thoát khỏi sự trói buộc), bát thắng xứ (tám phép quán để làm chủ, vượt thắng các cảnh), cửu thứ đệ định (chín tầng định lần lượt nối tiếp nhau), thập biến xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, màu xanh… trùm khắp tất cả).
Nó cũng thâu gồm khắp tứ niệm trụ (bốn phép giữ chánh niệm: quán thân, quán cảm giác, quán tâm, quán các pháp), tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa có được sinh, làm cho điều thiện đã có tăng thêm), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ước muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, niệm đúng, định đúng).
Nó cũng thâu gồm khắp không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán tính không), vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán không có tướng trạng nào để bám) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác).
Nó cũng thâu gồm khắp ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, thấy xa và biết chúng sinh chết đây sinh kia, dứt sạch phiền não).
Nó cũng thâu gồm khắp Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi giảng dạy), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương yêu ban vui rộng lớn), đại bi (lòng xót thương cứu khổ rộng lớn), đại hỉ (niềm vui theo niềm vui của người khác rộng lớn), đại xả (sự buông bỏ, bình đẳng không thiên vị rộng lớn), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác).
Nó cũng thâu gồm khắp vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót) và hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản).
Nó cũng thâu gồm khắp nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi đặc tính chung và riêng của mọi pháp, chỉ Phật mới có).
Nó cũng thâu gồm khắp tất cả các đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi điều đã nghe không để quên mất) và tất cả các tam-ma-địa môn (các pháp môn tam-ma-địa, tức các loại thiền định khiến tâm chuyên chú một chỗ).
Nó cũng thâu gồm khắp tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nó cũng thâu gồm khắp vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao nhất, tức quả vị Phật) của chư Phật."
Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nghĩ như vậy, thì sẽ đánh mất bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu đánh mất bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không thể thâu gồm bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng không thể thâu gồm nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; cũng không thể thâu gồm chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới; cũng không thể thâu gồm khổ thánh đế, tập, diệt, đạo thánh đế; cũng không thể thâu gồm tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; cũng không thể thâu gồm bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; cũng không thể thâu gồm tứ niệm trụ, tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; cũng không thể thâu gồm không giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; cũng không thể thâu gồm ngũ nhãn, lục thần thông; cũng không thể thâu gồm Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp; cũng không thể thâu gồm vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; cũng không thể thâu gồm nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cũng không thể thâu gồm tất cả các đà-la-ni môn, tất cả các tam-ma-địa môn; cũng không thể thâu gồm tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; cũng không thể thâu gồm vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật.
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì không thể lìa bát-nhã ba-la-mật-đa mà thâu gồm khắp được những pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng, phẩm chất) lành cao trổi và chứng được vô thượng chính đẳng bồ-đề.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ như thế này: "Ta an trụ trong bát-nhã ba-la-mật-đa thì chắc chắn sẽ được thụ ký (được Phật báo trước rằng mình sẽ thành Phật) về vô thượng chính đẳng bồ-đề." Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nghĩ như vậy, thì là đã đánh mất bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nếu đánh mất bát-nhã ba-la-mật-đa thì sẽ không được thụ ký về vô thượng chính đẳng bồ-đề. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì không thể lìa bát-nhã ba-la-mật-đa mà được thụ ký về vô thượng chính đẳng bồ-đề.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ như thế này: "Ta an trụ trong bát-nhã ba-la-mật-đa thì sẽ khơi phát khắp cả bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng an trụ khắp trong nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; cũng an trụ khắp trong chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới; cũng an trụ khắp trong khổ thánh đế, tập, diệt, đạo thánh đế; cũng khơi phát khắp tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; cũng khơi phát khắp bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; cũng khơi phát khắp tứ niệm trụ, tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; cũng khơi phát khắp không giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; cũng khơi phát khắp ngũ nhãn, lục thần thông; cũng khơi phát khắp Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp; cũng khơi phát khắp vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; cũng khơi phát khắp tất cả các đà-la-ni môn, tất cả các tam-ma-địa môn; cũng khơi phát khắp nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cũng khơi phát khắp đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả."
Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nghĩ như vậy, thì sẽ đánh mất bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu đánh mất bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không thể khơi phát bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng không thể an trụ trong nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; cũng không thể an trụ trong chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới; cũng không thể an trụ trong khổ thánh đế, tập, diệt, đạo thánh đế; cũng không thể khơi phát tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; cũng không thể khơi phát bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; cũng không thể khơi phát tứ niệm trụ, tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; cũng không thể khơi phát không giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; cũng không thể khơi phát ngũ nhãn, lục thần thông; cũng không thể khơi phát Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp; cũng không thể khơi phát vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; cũng không thể khơi phát tất cả các đà-la-ni môn, tất cả các tam-ma-địa môn; cũng không thể khơi phát nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cũng không thể khơi phát đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì không thể lìa bát-nhã ba-la-mật-đa mà khơi phát và an trụ được các pháp lành.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ như thế này: "Phật biết các pháp không có tướng để thâu giữ, tự mình chứng được vô thượng chính đẳng bồ-đề; sau khi chứng bồ-đề, vì các chúng sinh mà giảng nói, chỉ bày tướng chân thật của các pháp." Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nghĩ như vậy, thì là đã đánh mất bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) đối với các pháp thì không biết, không giác, không nói, không chỉ bày. Tại sao như thế? Vì tính chân thật của các pháp không thể biết, không thể giác, không thể đặt bày gán tên. Làm sao lại có ai biết, giác, nói và chỉ bày tất cả các pháp? Nếu nói rằng thật có người biết, giác, nói và chỉ bày tất cả các pháp, thì điều ấy không thể có.
Bấy giờ, cụ thọ (bậc đáng kính, đầy đủ tuổi đạo và đức hạnh) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa thế nào để xa lìa những lỗi lầm như vậy?"
Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà nghĩ như thế này: 'Các pháp đều không có gì cả, không thể nắm lấy. Nếu pháp không có gì cả, không thể nắm lấy, thì không có ai giác ngộ trọn vẹn được nó, cũng không có ai giảng nói, chỉ bày được nó.' Nếu tu hành như vậy, đó là tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà lìa được mọi lỗi lầm. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát bám chấp vào cái pháp 'không có gì cả, không thể nắm lấy' ấy, thì lại lìa xa bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không bám chấp, không thâu giữ bất cứ pháp nào. Nếu đối với các pháp mà có bám chấp, có thâu giữ, thì là lìa xa bát-nhã ba-la-mật-đa."
Lúc ấy, cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa đối với bát-nhã ba-la-mật-đa là xa lìa hay không xa lìa? Tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa đối với tĩnh lự cho đến bố thí ba-la-mật-đa là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Nội không đối với nội không là xa lìa hay không xa lìa? Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không đối với ngoại không cho đến vô tính tự tính không là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Chân như đối với chân như là xa lìa hay không xa lìa? Pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới đối với pháp giới cho đến bất tư nghì giới là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Khổ thánh đế đối với khổ thánh đế là xa lìa hay không xa lìa? Tập, diệt, đạo thánh đế đối với tập, diệt, đạo thánh đế là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Tứ tĩnh lự đối với tứ tĩnh lự là xa lìa hay không xa lìa? Tứ vô lượng, tứ vô sắc định đối với tứ vô lượng, tứ vô sắc định là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Bát giải thoát đối với bát giải thoát là xa lìa hay không xa lìa? Bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ đối với bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Tứ niệm trụ đối với tứ niệm trụ là xa lìa hay không xa lìa? Tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi đối với tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Không giải thoát môn đối với không giải thoát môn là xa lìa hay không xa lìa? Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn đối với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Ngũ nhãn đối với ngũ nhãn là xa lìa hay không xa lìa? Lục thần thông đối với lục thần thông là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Phật thập lực đối với Phật thập lực là xa lìa hay không xa lìa? Tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp đối với tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Vô vong thất pháp đối với vô vong thất pháp là xa lìa hay không xa lìa? Hằng trụ xả tính đối với hằng trụ xả tính là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Tất cả các đà-la-ni môn đối với tất cả các đà-la-ni môn là xa lìa hay không xa lìa? Tất cả các tam-ma-địa môn đối với tất cả các tam-ma-địa môn là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Nhất thiết trí đối với nhất thiết trí là xa lìa hay không xa lìa? Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là xa lìa hay không xa lìa?
Bạch Thế Tôn! Nếu bát-nhã ba-la-mật-đa đối với bát-nhã ba-la-mật-đa, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát bát-nhã ba-la-mật-đa? Bạch Thế Tôn! Nếu tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa đối với tĩnh lự cho đến bố thí ba-la-mật-đa, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tĩnh lự cho đến bố thí ba-la-mật-đa?
Bạch Thế Tôn! Nếu nội không đối với nội không, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong nội không? Bạch Thế Tôn! Nếu ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không đối với ngoại không cho đến vô tính tự tính không, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong ngoại không cho đến vô tính tự tính không?
Bạch Thế Tôn! Nếu chân như đối với chân như, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong chân như? Bạch Thế Tôn! Nếu pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới đối với pháp giới cho đến bất tư nghì giới, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong pháp giới cho đến bất tư nghì giới?
Bạch Thế Tôn! Nếu khổ thánh đế đối với khổ thánh đế, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong khổ thánh đế? Bạch Thế Tôn! Nếu tập, diệt, đạo thánh đế đối với tập, diệt, đạo thánh đế, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong tập, diệt, đạo thánh đế?
Bạch Thế Tôn! Nếu tứ tĩnh lự đối với tứ tĩnh lự, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tứ tĩnh lự? Bạch Thế Tôn! Nếu tứ vô lượng, tứ vô sắc định đối với tứ vô lượng, tứ vô sắc định, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tứ vô lượng, tứ vô sắc định?
Bạch Thế Tôn! Nếu bát giải thoát đối với bát giải thoát, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát bát giải thoát? Bạch Thế Tôn! Nếu bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ đối với bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ?
Bạch Thế Tôn! Nếu tứ niệm trụ đối với tứ niệm trụ, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tứ niệm trụ? Bạch Thế Tôn! Nếu tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi đối với tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi?
Bạch Thế Tôn! Nếu không giải thoát môn đối với không giải thoát môn, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát không giải thoát môn? Bạch Thế Tôn! Nếu vô tướng, vô nguyện giải thoát môn đối với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát vô tướng, vô nguyện giải thoát môn?
Bạch Thế Tôn! Nếu ngũ nhãn đối với ngũ nhãn, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát ngũ nhãn? Bạch Thế Tôn! Nếu lục thần thông đối với lục thần thông, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát lục thần thông?
Bạch Thế Tôn! Nếu Phật thập lực đối với Phật thập lực, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát Phật thập lực? Bạch Thế Tôn! Nếu tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp đối với tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp?
Bạch Thế Tôn! Nếu vô vong thất pháp đối với vô vong thất pháp, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát vô vong thất pháp? Bạch Thế Tôn! Nếu hằng trụ xả tính đối với hằng trụ xả tính, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát hằng trụ xả tính?
Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các đà-la-ni môn đối với tất cả các đà-la-ni môn, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tất cả các đà-la-ni môn? Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các tam-ma-địa môn đối với tất cả các tam-ma-địa môn, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tất cả các tam-ma-địa môn?
Bạch Thế Tôn! Nếu nhất thiết trí đối với nhất thiết trí, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát nhất thiết trí? Bạch Thế Tôn! Nếu đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, giả sử là xa lìa hay giả sử là không xa lìa, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí?"
Phật dạy: "Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa đối với bát-nhã ba-la-mật-đa không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa đối với tĩnh lự cho đến bố thí ba-la-mật-đa không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tĩnh lự cho đến bố thí ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện! Nội không đối với nội không không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong nội không. Thiện Hiện! Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không đối với ngoại không cho đến vô tính tự tính không không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong ngoại không cho đến vô tính tự tính không.
Thiện Hiện! Chân như đối với chân như không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong chân như. Thiện Hiện! Pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới đối với pháp giới cho đến bất tư nghì giới không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong pháp giới cho đến bất tư nghì giới.
Thiện Hiện! Khổ thánh đế đối với khổ thánh đế không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong khổ thánh đế. Thiện Hiện! Tập, diệt, đạo thánh đế đối với tập, diệt, đạo thánh đế không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà an trụ trong tập, diệt, đạo thánh đế.
Thiện Hiện! Tứ tĩnh lự đối với tứ tĩnh lự không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tứ tĩnh lự. Thiện Hiện! Tứ vô lượng, tứ vô sắc định đối với tứ vô lượng, tứ vô sắc định không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tứ vô lượng, tứ vô sắc định.
Thiện Hiện! Bát giải thoát đối với bát giải thoát không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát bát giải thoát. Thiện Hiện! Bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ đối với bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.
Thiện Hiện! Tứ niệm trụ đối với tứ niệm trụ không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tứ niệm trụ. Thiện Hiện! Tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi đối với tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi.
Thiện Hiện! Không giải thoát môn đối với không giải thoát môn không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát không giải thoát môn. Thiện Hiện! Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn đối với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.
Thiện Hiện! Ngũ nhãn đối với ngũ nhãn không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát ngũ nhãn. Thiện Hiện! Lục thần thông đối với lục thần thông không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát lục thần thông.
Thiện Hiện! Phật thập lực đối với Phật thập lực không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát Phật thập lực. Thiện Hiện! Tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp đối với tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp.
Thiện Hiện! Vô vong thất pháp đối với vô vong thất pháp không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát vô vong thất pháp. Thiện Hiện! Hằng trụ xả tính đối với hằng trụ xả tính không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát hằng trụ xả tính.
Thiện Hiện! Tất cả các đà-la-ni môn đối với tất cả các đà-la-ni môn không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tất cả các đà-la-ni môn. Thiện Hiện! Tất cả các tam-ma-địa môn đối với tất cả các tam-ma-địa môn không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát tất cả các tam-ma-địa môn.
Thiện Hiện! Nhất thiết trí đối với nhất thiết trí không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát nhất thiết trí. Thiện Hiện! Đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không phải xa lìa, cũng không phải không xa lìa; vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát có thể không bám chấp mà khơi phát đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì không phải ngay nơi tự tính (bản chất riêng của mỗi pháp), cũng không phải lìa tự tính, mà có thể an trụ và khơi phát tự tính."
Lại nữa, Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào sắc (hình chất, vật chất, thân xác), cho rằng: "Đây là sắc, sắc này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào thụ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình tướng, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) – năm thứ này gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người – cho rằng: "Đây là thụ, tưởng, hành, thức; thụ, tưởng, hành, thức này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ nương sinh ra sự thấy), cho rằng: "Đây là nhãn xứ, nhãn xứ này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào nhĩ xứ, tị xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý, xét như chỗ nương sinh ra sự nghe, ngửi, nếm, xúc chạm, suy nghĩ), cho rằng: "Đây là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào sắc xứ (hình sắc, xét như đối tượng của mắt), cho rằng: "Đây là sắc xứ, sắc xứ này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, và các đối tượng của ý), cho rằng: "Đây là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào nhãn giới (yếu tố mắt, một trong mười tám yếu tố cấu thành sự nhận biết), cho rằng: "Đây là nhãn giới, nhãn giới này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới (yếu tố tai, mũi, lưỡi, thân, ý), cho rằng: "Đây là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc mà mắt thấy, không phải cõi Sắc), cho rằng: "Đây là sắc giới, sắc giới này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào thanh, hương, vị, xúc, pháp giới (yếu tố âm thanh, mùi, vị, vật xúc chạm, đối tượng của ý), cho rằng: "Đây là thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào nhãn thức giới (yếu tố cái biết sinh ra nhờ mắt, tức sự thấy biết), cho rằng: "Đây là nhãn thức giới, nhãn thức giới này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới (yếu tố cái biết nhờ tai, mũi, lưỡi, thân, ý), cho rằng: "Đây là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh vật và cái biết), cho rằng: "Đây là nhãn xúc, nhãn xúc này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc (sự tiếp xúc nơi tai, mũi, lưỡi, thân, ý), cho rằng: "Đây là nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào các cảm giác sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện), cho rằng: "Đây là các cảm giác do nhãn xúc làm duyên sinh ra; các cảm giác do nhãn xúc làm duyên sinh ra này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào các cảm giác do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra, cho rằng: "Đây là các cảm giác do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; các cảm giác do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc), cho rằng: "Đây là địa giới, địa giới này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố sự nhận biết), cho rằng: "Đây là thủy, hỏa, phong, không, thức giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý – mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai khâu nhân quả dẫn đến sống chết luân hồi), cho rằng: "Đây là vô minh, vô minh này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào hành (hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức tái sinh), danh sắc (tâm và thân), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thụ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại, tức nghiệp lực dẫn tới đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than thở, đau khổ, lo âu, phiền muộn), cho rằng: "Đây là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào bố thí ba-la-mật-đa, cho rằng: "Đây là bố thí ba-la-mật-đa, bố thí ba-la-mật-đa này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, cho rằng: "Đây là tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào nội không, cho rằng: "Đây là nội không, nội không này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, cho rằng: "Đây là ngoại không cho đến vô tính tự tính không; ngoại không cho đến vô tính tự tính không này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào chân như, cho rằng: "Đây là chân như, chân như này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới, cho rằng: "Đây là pháp giới cho đến bất tư nghì giới; pháp giới cho đến bất tư nghì giới này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào khổ thánh đế, cho rằng: "Đây là khổ thánh đế, khổ thánh đế này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào tập, diệt, đạo thánh đế, cho rằng: "Đây là tập, diệt, đạo thánh đế; tập, diệt, đạo thánh đế này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào tứ tĩnh lự, cho rằng: "Đây là tứ tĩnh lự, tứ tĩnh lự này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào tứ vô lượng, tứ vô sắc định, cho rằng: "Đây là tứ vô lượng, tứ vô sắc định; tứ vô lượng, tứ vô sắc định này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào bát giải thoát, cho rằng: "Đây là bát giải thoát, bát giải thoát này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, cho rằng: "Đây là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào tứ niệm trụ, cho rằng: "Đây là tứ niệm trụ, tứ niệm trụ này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, cho rằng: "Đây là tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi; tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào không giải thoát môn, cho rằng: "Đây là không giải thoát môn, không giải thoát môn này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, cho rằng: "Đây là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào ngũ nhãn, cho rằng: "Đây là ngũ nhãn, ngũ nhãn này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào lục thần thông, cho rằng: "Đây là lục thần thông, lục thần thông này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào Phật thập lực, cho rằng: "Đây là Phật thập lực, Phật thập lực này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, cho rằng: "Đây là tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp; tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào vô vong thất pháp, cho rằng: "Đây là vô vong thất pháp, vô vong thất pháp này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào hằng trụ xả tính, cho rằng: "Đây là hằng trụ xả tính, hằng trụ xả tính này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào nhất thiết trí, cho rằng: "Đây là nhất thiết trí, nhất thiết trí này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, cho rằng: "Đây là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào tất cả các đà-la-ni môn, cho rằng: "Đây là tất cả các đà-la-ni môn, tất cả các đà-la-ni môn này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào tất cả các tam-ma-địa môn, cho rằng: "Đây là tất cả các tam-ma-địa môn, tất cả các tam-ma-địa môn này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên: người đã bước vào dòng thánh), cho rằng: "Đây là quả Dự lưu, quả Dự lưu này thuộc về kia"; cũng không bám chấp vào quả Nhất lai (quả vị thánh thứ hai: chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (quả vị thánh thứ ba: không còn trở lại cõi Dục, tức cõi còn ham muốn giác quan), quả A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn: dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), cho rằng: "Đây là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác: người tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy chỉ dạy), cho rằng: "Đây là Độc giác bồ-đề, Độc giác bồ-đề này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, cho rằng: "Đây là tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không bám chấp vào vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, cho rằng: "Đây là vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật này thuộc về kia".
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể khơi phát bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng có thể khơi phát tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể an trụ trong nội không, cũng có thể an trụ trong ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể an trụ trong chân như, cũng có thể an trụ trong pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể an trụ trong khổ thánh đế, cũng có thể an trụ trong tập, diệt, đạo thánh đế.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể khơi phát tứ tĩnh lự, cũng có thể khơi phát tứ vô lượng, tứ vô sắc định.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể khơi phát bát giải thoát, cũng có thể khơi phát bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể khơi phát tứ niệm trụ, cũng có thể khơi phát tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể khơi phát không giải thoát môn, cũng có thể khơi phát vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể khơi phát ngũ nhãn, cũng có thể khơi phát lục thần thông.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể khơi phát Phật thập lực, cũng có thể khơi phát tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể khơi phát vô vong thất pháp, cũng có thể khơi phát hằng trụ xả tính.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể khơi phát tất cả các đà-la-ni môn, cũng có thể khơi phát tất cả các tam-ma-địa môn.
Thiện Hiện! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tất cả các pháp như vậy, nên có thể khơi phát nhất thiết trí, cũng có thể khơi phát đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.
Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà đối với các pháp có chỗ bám chấp, cho rằng: "Đây là pháp, pháp này thuộc về kia", thì không thể tùy ý khơi phát và an trụ trong những công đức cao trổi.
Lại nữa, Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét sắc là thường (còn mãi) hay vô thường (đổi thay, không bền), là lạc (vui) hay khổ, là ngã (có cái tôi chủ thể thật sự) hay vô ngã (không có cái tôi thật sự), là tịnh (trong sạch) hay bất tịnh (nhơ bẩn), là tịch tĩnh (vắng lặng, dứt mọi xao động) hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không quán xét thụ, tưởng, hành, thức là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa.
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét nhãn xứ là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không quán xét nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa.
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét sắc xứ là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa.
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét nhãn giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không quán xét nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa.
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét sắc giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa.
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét nhãn thức giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không quán xét nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa.
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét nhãn xúc là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không quán xét nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa.
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét các cảm giác do nhãn xúc làm duyên sinh ra là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không quán xét các cảm giác do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa.
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét địa giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không quán xét thủy, hỏa, phong, không, thức giới là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa.
Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét vô minh là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa; cũng không quán xét hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thụ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là thường hay vô thường, là lạc hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm năm mươi bốn.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười lăm (?).
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Hoa) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video