Hội thứ nhất — Phẩm "Hỏi nhiều mà không hai" (Đa vấn bất nhị), thứ sáu mươi mốt, phần năm
Này Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ "không")! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy rõ thực tướng của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát) sâu xa, thì không quán xét Bố thí Ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng trọn vẹn: của cải, giáo pháp, sự che chở) là thường (còn mãi, không đổi) hay vô thường (luôn đổi thay, không bền), là vui hay khổ, là ngã (có một cái "tôi" thật, tự làm chủ) hay vô ngã (không có cái "tôi" thật như thế), là tịnh (trong sạch) hay bất tịnh (nhơ uế), là tịch tĩnh (lặng yên, dứt hết phiền não) hay không tịch tĩnh, là viễn ly (xa lìa, tách khỏi mọi ràng buộc) hay không viễn ly. Cũng không quán xét Tịnh giới Ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới trong sạch trọn vẹn), An nhẫn Ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhịn, chịu đựng trọn vẹn), Tinh tiến Ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng không lười trọn vẹn), Tĩnh lự Ba-la-mật-đa (hạnh thiền định, giữ tâm lặng yên trọn vẹn), Bát-nhã Ba-la-mật-đa là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét nội không (cái "không" của phần bên trong: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý vốn không có thực thể riêng) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét ngoại không (cái "không" của các đối tượng bên ngoài: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cái chạm, các ý niệm), nội ngoại không (cái "không" của cả trong lẫn ngoài), không không (ngay chính cái "không" cũng là không, không nên chấp vào), đại không (mười phương, không gian bao la cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao, kể cả Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác ra cũng là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không, không còn sót gì), vô tế không (không có điểm đầu, điểm cuối, nên là không), tán không (các pháp vốn do hợp lại rồi tan rã, nên là không), vô biến dị không (cái không bao giờ đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính vốn có của các pháp là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp, như vô thường, khổ, cũng là không), nhất thiết pháp không (mọi pháp đều là không), bất khả đắc không (không có gì nắm bắt được, nên là không), vô tính không (không có tự tính, nên là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái "không có tự tính" lẫn "tự tính" đều là không) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét chân như (cái thật đúng như vậy, không đổi, của mọi pháp) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét pháp giới (bản thể chung trùm khắp mọi pháp), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính như nhau, không phân biệt cao thấp), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (pháp vốn an định như thế), pháp trụ (pháp vốn an trụ như thế), thực tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của sự thật), hư không giới (cảnh giới như hư không, không ngăn ngại), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét Khổ thánh đế (chân lý cao quý thứ nhất: đời là khổ) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ: tham ái, phiền não), Diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ, tức Niết-bàn), Đạo thánh đế (chân lý về con đường đưa đến dứt khổ) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi Sắc, tâm lắng dần từ thô đến tế) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ – thương ban vui, bi – thương cứu khổ, hỷ – vui theo niềm vui người, xả – buông bỏ, đối xử bình đẳng), bốn vô sắc định (bốn bậc thiền định thuộc cõi Vô sắc, vượt khỏi mọi hình sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét tám giải thoát (tám phép quán định giúp thoát khỏi sự trói buộc của hình sắc và các tầng định) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét tám thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh đối tượng để dứt tham đắm), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt từ thấp lên cao: bốn thiền, bốn định vô sắc và diệt tận định), mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng — đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức — trùm khắp mọi nơi) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét bốn niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh thức: quán thân là bất tịnh, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là vô ngã) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét bốn chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh thêm lớn), bốn thần túc (bốn nền tảng đưa đến định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), năm căn (năm gốc rễ lành: tin, siêng năng, nhớ nghĩ chân chính, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tiến, hỷ, khinh an, định, xả), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp đều là không) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp không có hình tướng nào để bám chấp), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, không tạo tác) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét năm nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, tai nghe xa khắp, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy xa khắp, dứt sạch phiền não) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ riêng của Phật, như biết rõ điều hợp lẽ và trái lẽ, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét bốn vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và giảng nói không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương ban vui, thương cứu khổ, vui theo, buông xả bình đẳng ở mức rộng lớn nhất), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên sót điều gì) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét tính hằng trụ xả (tính luôn an trụ trong sự buông xả, tâm bình thản trước mọi cảnh) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng mọi pháp đều là không, là trí của hàng Thanh văn, Độc giác) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh, là trí của Bồ-tát), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp, là trí của Phật) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét tất cả các môn Đà-la-ni (các pháp môn "tổng trì", giúp ghi nhớ, nắm giữ mọi điều lành không quên mất) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét tất cả các môn Tam-ma-địa (các pháp môn chánh định, giữ tâm chuyên chú vào một chỗ) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của người tu theo lối Thanh văn, mới bước vào dòng của bậc thánh) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly. Cũng không quán xét quả Nhất lai (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi Dục nữa), quả A-la-hán (quả vị cao nhất của Thanh văn, dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác — người tự mình ngộ đạo nhờ quán nhân duyên, không cần thầy dạy, không giáo hóa rộng rãi) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì không quán xét Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp của các đức Phật) là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể làm phát khởi Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cũng có thể làm phát khởi Tĩnh lự, Tinh tiến, An nhẫn, Tịnh giới, Bố thí Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể an trụ nơi nội không, cũng có thể an trụ nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể an trụ nơi chân như, cũng có thể an trụ nơi pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể an trụ nơi Khổ thánh đế, cũng có thể an trụ nơi Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể làm phát khởi bốn tĩnh lự, cũng có thể làm phát khởi bốn vô lượng, bốn vô sắc định.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể làm phát khởi tám giải thoát, cũng có thể làm phát khởi tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể làm phát khởi bốn niệm trụ, cũng có thể làm phát khởi bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể làm phát khởi không giải thoát môn, cũng có thể làm phát khởi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể làm phát khởi năm nhãn, cũng có thể làm phát khởi sáu thần thông.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể làm phát khởi mười lực của Phật, cũng có thể làm phát khởi bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể làm phát khởi pháp vô vong thất, cũng có thể làm phát khởi tính hằng trụ xả.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể làm phát khởi tất cả các môn Đà-la-ni, cũng có thể làm phát khởi tất cả các môn Tam-ma-địa.
Này Thiện Hiện! Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không quán xét tất cả các pháp như thế, nên mới có thể làm phát khởi nhất thiết trí, cũng có thể làm phát khởi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.
Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa mà đối với các pháp còn có chỗ quán xét là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã hay vô ngã, là tịnh hay bất tịnh, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là viễn ly hay không viễn ly, thì không thể tùy ý làm phát khởi và an trụ nơi các công đức thù thắng (công đức cao vượt, đặc biệt).
Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành Tĩnh lự Ba-la-mật-đa, cũng là thực hành Tinh tiến, An nhẫn, Tịnh giới, Bố thí Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành nội không, cũng là thực hành ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành chân như, cũng là thực hành pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành Khổ thánh đế, cũng là thực hành Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành bốn tĩnh lự, cũng là thực hành bốn vô lượng, bốn vô sắc định.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành tám giải thoát, cũng là thực hành tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành bốn niệm trụ, cũng là thực hành bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành không giải thoát môn, cũng là thực hành vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành năm nhãn, cũng là thực hành sáu thần thông.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành mười lực của Phật, cũng là thực hành bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành pháp vô vong thất, cũng là thực hành tính hằng trụ xả.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành tất cả các môn Đà-la-ni, cũng là thực hành tất cả các môn Tam-ma-địa.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cũng chính là thực hành nhất thiết trí, cũng là thực hành đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.
Lại nữa, này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu đi đến đâu thì tất cả các Ba-la-mật-đa cùng mọi pháp bồ-đề phần (các pháp tu giúp đạt đến giác ngộ) khác đều đi theo đến đó. Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tới chỗ nào thì tất cả các Ba-la-mật-đa cùng mọi pháp bồ-đề phần khác đều theo tới chỗ ấy.
Này Thiện Hiện! Ví như vị Chuyển luân Thánh vương (vị vua lý tưởng thống trị thiên hạ bằng chánh pháp, có bánh xe báu mở đường) có bốn đạo quân dũng mãnh (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ). Vị Luân vương ấy đi đến đâu thì bốn đạo quân dũng mãnh ấy đều đi theo đến đó; vị Luân vương ấy tới chỗ nào thì bốn đạo quân ấy đều theo tới chỗ ấy. Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu cũng lại như vậy: hễ đi đâu và tới đâu thì tất cả các Ba-la-mật-đa cùng mọi pháp bồ-đề phần khác đều theo sát, rốt cuộc cùng đến được nhất thiết trí trí (trí tuệ của Phật, biết hết thảy mọi điều).
Này Thiện Hiện! Ví như người đánh xe giỏi điều khiển cỗ xe bốn ngựa, khiến xe tránh đường hiểm mà đi trên đường chính, đến được nơi mình định đến. Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu cũng lại như vậy: khéo điều khiển tất cả các Ba-la-mật-đa cùng mọi pháp bồ-đề phần khác, khiến tránh được hai con đường hiểm là sinh tử (vòng luân hồi chết đi sống lại) và Niết-bàn (ở đây chỉ sự tự diệt độ riêng mình, bỏ rơi chúng sinh), mà đi trên con đường chính vừa lợi mình vừa lợi người, đến được nhất thiết trí trí mà mình vốn mong cầu.
Khi ấy, Cụ thọ (bậc đáng kính, tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Đối với Bồ-tát Ma-ha-tát, thế nào là đường, thế nào chẳng phải là đường?"
Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Con đường của các dị sinh (kẻ phàm phu, chưa thấy được chân lý) chẳng phải là đường của các Bồ-tát Ma-ha-tát. Con đường của các Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát cho riêng mình) chẳng phải là đường của các Bồ-tát Ma-ha-tát. Con đường của các Độc giác chẳng phải là đường của các Bồ-tát Ma-ha-tát. Con đường lợi mình lợi người mới là đường của các Bồ-tát Ma-ha-tát. Con đường hướng đến nhất thiết trí trí mới là đường của các Bồ-tát Ma-ha-tát. Con đường không trụ lại nơi sinh tử, cũng không trụ lại nơi Niết-bàn, mới là đường của các Bồ-tát Ma-ha-tát. Này Thiện Hiện! Đó là đường và chẳng phải đường của Bồ-tát Ma-ha-tát."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xuất hiện ở đời có thể làm được việc lớn, tức là chỉ bày cho các Bồ-tát Ma-ha-tát thấy rõ tướng của đường và chẳng phải đường, khiến các Bồ-tát Ma-ha-tát biết đây là đường, đây chẳng phải đường, mà mau chứng được nhất thiết trí trí."
Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xuất hiện ở đời có thể làm được việc lớn, tức là chỉ bày cho các Bồ-tát Ma-ha-tát thấy rõ tướng của đường và chẳng phải đường, khiến các Bồ-tát Ma-ha-tát biết đây là đường, đây chẳng phải đường, mà mau chứng được nhất thiết trí trí. Lại nữa, này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu xuất hiện ở đời có thể làm được việc lớn, tức là cứu độ vô lượng, vô số, vô biên hữu tình (chúng sinh có tình thức), khiến tất cả đều được lợi ích, an vui.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy làm vô biên việc lợi ích, an vui cho người khác, nhưng đối với những việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của sắc (thân thể và mọi thứ vật chất có hình tướng), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của thọ (cảm nhận vui, khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tác ý của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của nhãn xứ (con mắt, xét như một trong mười hai "xứ" — nơi phát sinh nhận thức), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cái chạm), pháp xứ (các đối tượng của ý), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của nhãn giới (con mắt, xét như một trong mười tám "giới" — các yếu tố cấu thành sự nhận thức), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt, xét như một trong mười tám giới; không phải "cõi Sắc"), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của nhãn thức giới (yếu tố sự nhận biết bằng mắt), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và nhận biết của mắt), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (các cảm nhận vui, khổ, hoặc không vui không khổ phát sinh từ sự tiếp xúc của mắt), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của các thọ do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên mà sinh ra, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố tâm thức), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật — khâu đầu của mười hai nhân duyên dẫn đến luân hồi), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của hành (các nghiệp tạo tác), thức (thức tâm đi vào đời sống mới), danh sắc (tâm và thân lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (lòng tham ái), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp, dẫn đến đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), cùng sầu, thán, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn), nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của Bố thí Ba-la-mật-đa, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của nội không, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của chân như, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của pháp giới (ở đây là bản thể chung của mọi pháp), pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của Khổ thánh đế, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của bốn tĩnh lự, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của bốn vô lượng, bốn vô sắc định, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của tám giải thoát, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của bốn niệm trụ, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của không giải thoát môn, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của năm nhãn, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của sáu thần thông, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của mười lực của Phật, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của pháp vô vong thất, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của tính hằng trụ xả, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của nhất thiết trí, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của tất cả các môn Đà-la-ni, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của tất cả các môn Tam-ma-địa, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của quả Dự lưu, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ; tuy có thể chỉ bày việc làm của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của Độc giác Bồ-đề, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy có thể chỉ bày việc làm của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật, nhưng đối với việc ấy không hề chấp giữ.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu dẫn dắt Bồ-tát Ma-ha-tát hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, ở khoảng giữa chừng quyết không thoái lui.
Này Thiện Hiện! Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu tuy khiến Bồ-tát Ma-ha-tát xa lìa các địa vị (bậc tu chứng) của Thanh văn, Độc giác…, gần gũi Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, nhưng đối với các pháp thì không có sinh khởi, không có diệt mất, vì lấy pháp trụ tính (tính an trụ vốn có, xưa nay vẫn vậy, của các pháp) làm chuẩn mực quyết định.
Khi ấy, Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu đối với tất cả các pháp không có sinh khởi, không có diệt mất, thì Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên tu Bố thí Ba-la-mật-đa thế nào? Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên tu Tịnh giới Ba-la-mật-đa thế nào? Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên tu An nhẫn Ba-la-mật-đa thế nào? Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên tu Tinh tiến Ba-la-mật-đa thế nào? Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên tu Tĩnh lự Ba-la-mật-đa thế nào? Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa thế nào?"
Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên hướng tâm về nhất thiết trí trí, vì các hữu tình mà tu Bố thí Ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên hướng tâm về nhất thiết trí trí, vì các hữu tình mà tu Tịnh giới Ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên hướng tâm về nhất thiết trí trí, vì các hữu tình mà tu An nhẫn Ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên hướng tâm về nhất thiết trí trí, vì các hữu tình mà tu Tinh tiến Ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên hướng tâm về nhất thiết trí trí, vì các hữu tình mà tu Tĩnh lự Ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên hướng tâm về nhất thiết trí trí, vì các hữu tình mà tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đem thiện căn (gốc lành, tức công đức đã làm) này cùng chung bình đẳng với các hữu tình mà hồi hướng (đem công đức hướng về một mục đích) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Khi hồi hướng thì xa lìa ba tâm (ba ý niệm chấp trước), tức là: ai hồi hướng, dùng gì để hồi hướng, và hồi hướng về đâu.
Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đem thiện căn này hồi hướng như vậy về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, thì việc tu sáu Ba-la-mật-đa mau được viên mãn (trọn vẹn), việc tu từ, bi, hỷ, xả của Bồ-tát cũng mau được viên mãn. Nhờ đó mà sớm đạt được nhất thiết trí trí, cho đến khi an tọa nơi tòa Bồ-đề mầu nhiệm (tòa ngồi nơi chứng thành Phật), vẫn luôn không xa lìa sáu Ba-la-mật-đa ấy.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không lìa sáu Ba-la-mật-đa, thì không xa lìa nhất thiết trí trí. Vì thế, này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, thì phải siêng năng tinh tiến tu học sáu Ba-la-mật-đa, phải siêng năng tinh tiến tu hành sáu Ba-la-mật-đa.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát luôn siêng năng tinh tiến tu học, tu hành sáu Ba-la-mật-đa như thế, thì tất cả thiện căn mau được viên mãn, sớm chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì thế, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát nên luôn tương ưng (gắn liền, hòa hợp) với sáu Ba-la-mật-đa, chớ rời bỏ nhau."
Khi ấy, Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào thì Bồ-tát Ma-ha-tát có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau?"
Phật dạy: "Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng sắc chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng nhãn xứ chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng sắc xứ chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng nhãn giới chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng sắc giới chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng thanh, hương, vị, xúc, pháp giới chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng nhãn thức giới chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng nhãn xúc chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng địa giới chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng thủy, hỏa, phong, không, thức giới chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng vô minh chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng Bố thí Ba-la-mật-đa chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng nội không chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng chân như chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng Khổ thánh đế chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng Tập, Diệt, Đạo thánh đế chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng bốn tĩnh lự chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng bốn vô lượng, bốn vô sắc định chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng tám giải thoát chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng bốn niệm trụ chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng không giải thoát môn chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng vô tướng, vô nguyện giải thoát môn chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng năm nhãn chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng sáu thần thông chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng mười lực của Phật chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng pháp vô vong thất chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng tính hằng trụ xả chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng nhất thiết trí chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng tất cả các môn Đà-la-ni chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng tất cả các môn Tam-ma-địa chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng quả Dự lưu chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; quán đúng như thật rằng quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng Độc giác Bồ-đề chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng tất cả hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát quán đúng như thật rằng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Lại nữa, này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thường nghĩ thế này: "Ta không nên trụ (bám vào, dừng chấp) nơi sắc, cũng không nên trụ nơi thọ, tưởng, hành, thức." Vì sao vậy? Vì sắc chẳng phải là cái có thể trụ, cũng chẳng phải là chỗ được trụ; thọ, tưởng, hành, thức cũng chẳng phải là cái có thể trụ, cũng chẳng phải là chỗ được trụ. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thường nghĩ thế này: "Ta không nên trụ nơi nhãn xứ, cũng không nên trụ nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ." Vì sao vậy? Vì nhãn xứ chẳng phải là cái có thể trụ, cũng chẳng phải là chỗ được trụ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng chẳng phải là cái có thể trụ, cũng chẳng phải là chỗ được trụ. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thường nghĩ thế này: "Ta không nên trụ nơi sắc xứ, cũng không nên trụ nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ." Vì sao vậy? Vì sắc xứ chẳng phải là cái có thể trụ, cũng chẳng phải là chỗ được trụ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng chẳng phải là cái có thể trụ, cũng chẳng phải là chỗ được trụ. Này Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể luôn tương ưng với sáu Ba-la-mật-đa, không rời bỏ nhau.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm năm mươi lăm (hết)
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười sáu (?)
Tam tạng Pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba tạng kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ nhà vua dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video