Thiên 4 — Hội 1 · Phẩm 2 Học quán · phần 2

 Hội thứ nhất, phẩm "Học Quán" (phẩm nói về việc tu học và quán chiếu), thứ hai, phần hai.

 Phật bảo Xá-lợi-tử (tức Xá-lợi-phất, vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật): Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc có tâm nguyện lớn lao) tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ) và đã thành tựu được những công đức (những điều lành, phẩm chất tốt đẹp do tu tập mà có) như thế, thì lúc ấy Tứ Đại Thiên Vương (bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương) trong tam thiên đại thiên thế giới (một hệ vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, mỗi thế giới có mặt trời, mặt trăng, núi Tu-di và bốn châu lục) đều rất vui mừng, cùng nghĩ: "Nay chúng ta nên đem bốn chiếc bình bát (bát đựng thức ăn của người xuất gia) dâng lên vị Bồ-tát này, như xưa kia các vị Thiên vương đã dâng bát lên các đức Phật đời trước."

 Lúc ấy, chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, do ba mươi ba vị trời cai quản), cõi trời Dạ-ma, cõi trời Đổ-sử-đa (cũng gọi là Đâu-suất), cõi trời Lạc Biến Hóa (chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng), cõi trời Tha Hóa Tự Tại (chư thiên tự tại hưởng những cảnh vui do kẻ khác biến hóa ra) trong tam thiên đại thiên thế giới đều rất vui mừng, cùng nghĩ: "Chúng ta đều nên cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen vị Bồ-tát như thế, để phe hung ác A-tố-lạc (tức A-tu-la, loài thần có sức mạnh, tính hay ganh ghét, thường gây chiến với chư thiên) bị suy giảm, khiến chúng chư thiên và quyến thuộc được tăng thêm."

 Lúc ấy, chư thiên ở các cõi trời Phạm Chúng, Phạm Phụ, Phạm Hội, Đại Phạm, Quang, Thiểu Quang, Vô Lượng Quang, Cực Quang Tịnh, Tịnh, Thiểu Tịnh, Vô Lượng Tịnh, Biến Tịnh, Quảng, Thiểu Quảng, Vô Lượng Quảng, Quảng Quả, Vô Phiền, Vô Nhiệt, Thiện Hiện, Thiện Kiến, Sắc Cứu Cánh (đây là các tầng trời thuộc cõi Sắc — cõi của những vị trời đã lìa ham muốn nhục dục nhưng vẫn còn thân hình vi tế, sinh lên đó nhờ tu thiền định) trong tam thiên đại thiên thế giới đều hân hoan vui vẻ, cùng nghĩ: "Chúng ta nên thỉnh cầu vị Bồ-tát như thế mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn khắp cả, tức quả vị Phật), chuyển bánh xe Pháp mầu nhiệm (tức giảng dạy giáo pháp; giáo pháp được ví như bánh xe lăn đi khắp nơi, nghiền nát phiền não) để làm lợi ích cho tất cả."

 Này Xá-lợi-tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, làm tăng trưởng sáu Ba-la-mật-đa (sáu pháp tu hoàn thiện đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, siêng năng, thiền định, trí tuệ), thì các thiện nam, thiện nữ (những người nam, người nữ có lòng lành) trong thế giới ấy, hoặc thấy hoặc nghe, đều rất vui mừng, cùng nghĩ: "Chúng tôi nguyện được làm cha mẹ, anh em, chị em, vợ con, quyến thuộc, người quen, bạn bè của vị Bồ-tát như thế; nhân cơ duyên ấy mà tu các việc lành, rồi cũng sẽ chứng được Vô thượng Bồ-đề."

 Lúc ấy, chư thiên trong thế giới đó, từ trời Tứ Đại Vương Chúng (cõi trời của bốn vị Thiên vương và quyến thuộc) cho đến trời Sắc Cứu Cánh, hoặc thấy hoặc nghe, đều rất vui mừng, cùng nghĩ: "Chúng ta nên dùng đủ mọi cách khéo léo, khiến vị Bồ-tát này lìa bỏ những việc trái với phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt hẳn chuyện dục tình nam nữ), từ lúc mới phát tâm (phát nguyện cầu thành Phật) cho đến khi thành Phật luôn tu phạm hạnh." Vì sao vậy? Nếu còn nhiễm sắc dục thì ngay cả việc sinh lên cõi Phạm thiên (các tầng trời cõi Sắc, nơi chỉ người đã lìa dục mới sinh đến được) còn bị chướng ngại, huống chi là đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì thế, Bồ-tát dứt bỏ dục, xuất gia tu phạm hạnh thì mới đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, còn người không dứt bỏ thì không đạt được.

 Bấy giờ Xá-lợi-tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật), các Bồ-tát Ma-ha-tát có nhất thiết phải có cha mẹ, vợ con và những người thân, bạn bè hay không?" Phật bảo Cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có đức hạnh, tuổi đạo cao) Xá-lợi-tử: "Có Bồ-tát có đủ cha mẹ, vợ con, quyến thuộc mà vẫn tu hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát. Có Bồ-tát Ma-ha-tát không có vợ con, từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật luôn tu phạm hạnh, giữ thân đồng chân (trong trắng từ thuở nhỏ, chưa từng gần gũi nam nữ) không hề hư hoại. Có Bồ-tát Ma-ha-tát dùng phương tiện thiện xảo (cách khéo léo, linh hoạt tùy cơ để dẫn dắt chúng sinh) mà tỏ ra như đang hưởng năm dục (năm thứ thú vui ham muốn khởi lên từ sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon và sự đụng chạm), rồi chán bỏ, xuất gia tu phạm hạnh, mới đạt được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Này Xá-lợi-tử, ví như nhà ảo thuật hoặc học trò của ông ta, giỏi thuật ảo hóa, biến ra đủ mọi thứ thú vui của năm dục tuyệt diệu, rồi ở trong đó tha hồ cùng nhau vui chơi. Ý ông nghĩ sao? Những thứ do ảo thuật tạo ra ấy có thật không?" Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát), không." Phật nói: "Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy: vì muốn làm cho các hữu tình (chúng sinh có tình cảm, có ý thức) được thành thục (căn lành chín muồi, đủ sức giác ngộ), nên dùng phương tiện thiện xảo hóa hiện như đang hưởng năm dục, nhưng thật ra không có việc ấy. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này đối với năm dục rất mực chán ghét, không bị lỗi lầm của năm dục làm nhiễm ô, dùng vô lượng cách để chê trách các dục: dục là lửa dữ, vì thiêu đốt thân tâm; dục là thứ dơ bẩn, vì làm nhiễm ô mình và người; dục là kẻ đao phủ, vì trong quá khứ, tương lai, hiện tại luôn gây hại; dục là kẻ thù, vì suốt đêm dài (suốt kiếp luân hồi tăm tối) rình rập tìm cách làm cho suy tổn. Dục như bó đuốc cỏ (cầm ngược gió ắt cháy tay), dục như trái đắng, dục như gươm sắc, dục như đống lửa, dục như đồ đựng thuốc độc, dục như trò ảo thuật mê hoặc, dục như giếng tối, dục như kẻ Chiên-đồ-la (người thuộc tầng lớp hạ tiện chuyên nghề giết mổ, bị coi là hung bạo) giả làm người thân. Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát Ma-ha-tát dùng vô lượng cách nêu lỗi như thế để chê trách các dục. Đã khéo biết rõ lỗi lầm của các dục, lẽ nào lại thật sự hưởng các dục? Chỉ vì làm lợi ích cho những hữu tình mình cần giáo hóa, nên dùng phương tiện thiện xảo tỏ ra như đang hưởng các dục."

 Bấy giờ Xá-lợi-tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế nào?" Phật bảo Cụ thọ Xá-lợi-tử: "Này Xá-lợi-tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nên quán sát như sau: tuy thật có Bồ-tát mà không thấy có Bồ-tát, không thấy tên gọi Bồ-tát, không thấy Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không thấy tên gọi Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không thấy thực hành, không thấy không thực hành. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, vì Bồ-tát tự tính (tự thể, bản chất riêng tự có) vốn không, tên gọi Bồ-tát cũng không. Vì sao vậy?

 Vì sắc (hình chất, phần vật chất) tự tính vốn không, không phải do cái "không" làm cho nó thành không. Cái không của sắc chẳng phải là sắc; sắc không lìa không, không chẳng lìa sắc; sắc chính là không, không chính là sắc. Thọ (cảm giác vui, khổ hay không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, đặt tên), hành (ý chí và các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết, phân biệt) tự tính vốn không, không phải do cái "không" làm cho chúng thành không. Cái không của thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức; thọ, tưởng, hành, thức không lìa không, không chẳng lìa thọ, tưởng, hành, thức; thọ, tưởng, hành, thức chính là không, không chính là thọ, tưởng, hành, thức.

 Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, đây chỉ có tên gọi, gọi là "Bồ-đề" (giác ngộ); đây chỉ có tên gọi, gọi là "tát-đỏa" (chúng sinh); đây chỉ có tên gọi, gọi là "Bồ-đề tát-đỏa" (chúng sinh cầu giác ngộ, tức Bồ-tát); đây chỉ có tên gọi, gọi là "không"; đây chỉ có tên gọi, gọi là sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Tự tính như thế không sinh, không diệt, không nhiễm ô, không trong sạch. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế thì không thấy sinh, không thấy diệt, không thấy nhiễm ô, không thấy trong sạch. Vì sao vậy? Vì chỉ tạm đặt ra những tên gọi như khách (tên gọi giả, không phải bản chất thật, như khách ở trọ chứ không phải chủ nhà), rồi đối với từng pháp (từng sự vật, hiện tượng) mà khởi lên phân biệt. Tạm đặt tên gọi như khách, theo đó khởi lên lời nói; lời nói ra sao thì chấp trước (bám chặt cho là thật) sinh khởi ra vậy. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì đối với tất cả những điều như thế đều không thấy; vì không thấy nên không sinh chấp trước.

 Lại nữa, này Xá-lợi-tử, khi các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nên quán sát như sau: Bồ-tát chỉ có tên gọi; Phật chỉ có tên gọi; Bát-nhã Ba-la-mật-đa chỉ có tên gọi; sắc chỉ có tên gọi; thọ, tưởng, hành, thức chỉ có tên gọi.

 Nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa sinh ra nhận thức; "xứ" là nơi giác quan và đối tượng gặp nhau sinh ra nhận biết) chỉ có tên gọi; nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý) chỉ có tên gọi. Sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) chỉ có tên gọi; thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác đụng chạm), pháp xứ (đối tượng của tâm ý) chỉ có tên gọi.

 Nhãn giới (con mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm; "giới" là yếu tố, phạm vi riêng biệt) chỉ có tên gọi; nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới chỉ có tên gọi. Sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt) chỉ có tên gọi; thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (yếu tố đối tượng của tâm ý) chỉ có tên gọi. Nhãn thức giới (yếu tố nhận biết qua mắt) chỉ có tên gọi; nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới chỉ có tên gọi.

 Nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và nhận biết của mắt) chỉ có tên gọi; nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc chỉ có tên gọi. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) chỉ có tên gọi; các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên chỉ có tên gọi.

 Địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) chỉ có tên gọi; thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) chỉ có tên gọi.

 Nhân duyên (điều kiện trực tiếp sinh ra sự vật, như hạt giống sinh ra cây) chỉ có tên gọi; đẳng vô gián duyên (điều kiện do niệm tâm trước vừa diệt liền dẫn sinh niệm tâm sau, nối tiếp không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm nương vào để nhận biết), tăng thượng duyên (điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn cản) chỉ có tên gọi. Các pháp do duyên sinh ra chỉ có tên gọi.

 Vô minh (sự mê muội, không thấy biết chân lý; khâu đầu của chuỗi mười hai nhân duyên — mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử) chỉ có tên gọi; hành (những hành động tạo nghiệp), thức (thần thức đi vào đời sống mới), danh sắc (tinh thần và thể xác ban đầu), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại, nghiệp lực dẫn tới đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu, than khóc, khổ, lo buồn, phiền não chỉ có tên gọi.

 Bố thí Ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của việc cho) chỉ có tên gọi; tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nại chịu đựng), tinh tấn (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), Bát-nhã Ba-la-mật-đa chỉ có tên gọi.

 Nội không (cái không của các yếu tố bên trong, tức sáu giác quan) chỉ có tên gọi; ngoại không (cái không của các đối tượng bên ngoài), nội ngoại không (cái không của cả trong lẫn ngoài), không không (ngay cả cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do nhân duyên tạo thành cũng là không), tất cánh không (rốt ráo, triệt để là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán không (các pháp do tụ hợp mà có, khi phân tán thì không còn), vô biến dị không (cái không hề thay đổi cũng là không), bản tính không (bản tính vốn không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (cái không có tự thể cũng là không), tự tính không (tự thể vốn không), vô tính tự tính không (cả không có tự thể lẫn tự thể đều là không) chỉ có tên gọi.

 Tứ niệm trụ (bốn phép tu giữ tâm tỉnh giác quán sát thân, cảm thọ, tâm và các pháp) chỉ có tên gọi; tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm phát sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần diệu: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, ghi nhớ, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy tăng trưởng mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy biết, suy nghĩ, lời nói, hành động, nghề sống, nỗ lực, ghi nhớ, thiền định đều chân chính) chỉ có tên gọi.

 Không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp đều không) chỉ có tên gọi; vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không bám vào hình tướng), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không mong cầu tạo tác) chỉ có tên gọi.

 Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ) chỉ có tên gọi; tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) chỉ có tên gọi.

 Tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định của cõi Sắc) chỉ có tên gọi; tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc) chỉ có tên gọi. Bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và vô sắc) chỉ có tên gọi; bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt thắng các đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định lần lượt nhập vào, không xen tâm nào khác), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu xanh… trùm khắp mọi nơi) chỉ có tên gọi.

 Đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì: nắm giữ, ghi nhớ mọi điều lành không để quên mất) chỉ có tên gọi; Tam-ma-địa môn (các pháp môn định, tâm chuyên chú vào một chỗ) chỉ có tên gọi.

 Cực Hỷ địa (bậc thứ nhất trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát: vui mừng tột bậc) chỉ có tên gọi; Ly Cấu địa (lìa sạch dơ bẩn), Phát Quang địa (phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm Tuệ địa (trí tuệ rực cháy như lửa), Cực Nan Thắng địa (rất khó vượt qua), Hiện Tiền địa (trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn Hành địa (đi xa), Bất Động địa (không còn lay động), Thiện Tuệ địa (trí tuệ khéo léo), Pháp Vân địa (trí tuệ như mây che khắp, tuôn mưa giáo pháp) chỉ có tên gọi.

 Chánh Quán địa (giai đoạn bắt đầu quán sát đúng đắn) chỉ có tên gọi; Chủng Tính địa (giai đoạn đã có hạt giống của bậc thánh), Đệ Bát địa (giai đoạn thứ tám tính ngược từ A-la-hán, tức bậc đang hướng tới quả Dự lưu), Kiến địa (giai đoạn thấy được chân lý), Bạc địa (giai đoạn phiền não đã mỏng), Ly Dục địa (giai đoạn đã lìa ham muốn cõi Dục), Dĩ Biện địa (giai đoạn việc tu đã xong), Độc Giác địa (bậc của các vị Độc giác — người tự giác ngộ không cần thầy, ra đời khi không có Phật), Bồ-tát địa, Như Lai địa (bậc của Phật) chỉ có tên gọi.

 Ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) chỉ có tên gọi. Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, tai trời, biết tâm người khác, biết đời trước, mắt trời, dứt sạch phiền não) chỉ có tên gọi. Như Lai thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) chỉ có tên gọi; tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và diễn đạt thông suốt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện tài), đại từ (lòng thương lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông xả, bình đẳng lớn), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) chỉ có tên gọi. Ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân Phật) chỉ có tên gọi; tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm các tướng tốt) chỉ có tên gọi. Vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót) chỉ có tên gọi; hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản) chỉ có tên gọi.

 Nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp một cách tổng quát) chỉ có tên gọi; đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp) chỉ có tên gọi. Nhất thiết trí trí (trí tuệ của bậc biết tất cả, tức trí tuệ Phật) chỉ có tên gọi. Việc nhổ dứt hẳn sự nối tiếp của tập khí phiền não (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não) chỉ có tên gọi.

 Quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của người tu giải thoát: bắt đầu bước vào dòng thánh) chỉ có tên gọi; quả Nhất lai (chỉ còn sinh lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) chỉ có tên gọi. Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác) chỉ có tên gọi. Tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ có tên gọi. Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật chỉ có tên gọi.

 Pháp thế gian chỉ có tên gọi; pháp xuất thế gian (pháp vượt ra khỏi thế gian sinh tử) chỉ có tên gọi. Pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dính vào sinh tử) chỉ có tên gọi; pháp vô lậu (pháp không còn phiền não) chỉ có tên gọi. Pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) chỉ có tên gọi; pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt) chỉ có tên gọi.

 Này Xá-lợi-tử, như cái "ta" chỉ có tên gọi; cái gọi là "ta" thật ra không thể nắm bắt được. Cũng vậy, hữu tình, mệnh giả (kẻ có mạng sống), sinh giả (kẻ được sinh ra), dưỡng giả (kẻ được nuôi dưỡng), sĩ phu (người trượng phu), bổ-đặc-già-la (con người, kẻ được coi là chủ thể trôi lăn qua các đời), ý sinh (kẻ do ý sinh ra), nho đồng (chàng trai trẻ, tức con người), tác giả (kẻ làm), sử tác giả (kẻ khiến người khác làm), khởi giả (kẻ khởi động), sử khởi giả (kẻ khiến người khác khởi động), thọ giả (kẻ nhận chịu quả báo), sử thọ giả (kẻ khiến người khác nhận chịu), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — tất cả những cách gọi về một cái "ta" ấy — cũng chỉ có tên gọi. Gọi là hữu tình cho đến kiến giả, nhưng vì cái không không thể nắm bắt, nên chỉ theo quy ước thế gian mà tạm đặt tên gọi như khách. Các pháp cũng như vậy, không nên chấp trước. Vì thế, khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, không thấy có "ta" cho đến kiến giả, cũng không thấy có tính chất của bất cứ pháp nào.

 Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa như thế, thì trừ trí tuệ của chư Phật ra, trí tuệ của tất cả Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình), Độc giác đều không theo kịp, vì đó là cái không không thể nắm bắt. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này đối với tên gọi và cái được gọi tên đều không có gì để nắm giữ, vì không quán thấy nên không chấp trước. Này Xá-lợi-tử, nếu các Bồ-tát Ma-ha-tát có thể tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế, thì gọi là khéo tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa.

 Này Xá-lợi-tử, giả sử những người như ông và Đại Mục-kiền-liên (vị đệ tử có thần thông bậc nhất của Phật) đầy khắp châu Thiệm-bộ (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người sinh sống), nhiều như rừng lúa, rừng mè, rừng tre, rừng lau, rừng mía, đem toàn bộ trí tuệ ấy so với trí tuệ của một vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì trăm phần không bằng một, nghìn phần không bằng một, trăm nghìn phần không bằng một, câu-chi (mười triệu) phần không bằng một, trăm câu-chi phần không bằng một, nghìn câu-chi phần không bằng một, trăm nghìn câu-chi phần không bằng một; dù tính theo phần số, phần toán, phần đếm, phần ví dụ, cho đến phần ổ-ba-ni-sát-đàm (phần nhỏ đến cực điểm, không thể chia nhỏ hơn nữa) cũng không bằng một. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, vì trí tuệ của vị Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể khiến tất cả hữu tình đi đến Bát Niết-bàn (sự giải thoát hoàn toàn, dập tắt hết mọi khổ đau), còn trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác thì không như thế. Lại nữa, này Xá-lợi-tử, trí tuệ mà một vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa tu tập trong một ngày, trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác không thể theo kịp.

 Này Xá-lợi-tử, hãy gác châu Thiệm-bộ lại. Giả sử những người như ông và Đại Mục-kiền-liên đầy khắp bốn đại châu (bốn châu lục lớn ở bốn phía núi Tu-di), nhiều như rừng lúa, rừng mè, rừng tre, rừng lau, rừng mía, đem toàn bộ trí tuệ ấy so với trí tuệ của một vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì trăm phần không bằng một, nghìn phần không bằng một, trăm nghìn phần không bằng một, câu-chi phần không bằng một, trăm câu-chi phần không bằng một, nghìn câu-chi phần không bằng một, trăm nghìn câu-chi phần không bằng một; dù tính theo phần số, phần toán, phần đếm, phần ví dụ, cho đến phần ổ-ba-ni-sát-đàm cũng không bằng một. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, vì trí tuệ của vị Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể khiến tất cả hữu tình đi đến Bát Niết-bàn, còn trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác thì không như thế. Lại nữa, này Xá-lợi-tử, trí tuệ mà một vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa tu tập trong một ngày, trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác không thể theo kịp.

 Này Xá-lợi-tử, hãy gác bốn đại châu lại. Giả sử những người như ông và Đại Mục-kiền-liên đầy khắp một tam thiên đại thiên thế giới, nhiều như rừng lúa, rừng mè, rừng tre, rừng lau, rừng mía, đem toàn bộ trí tuệ ấy so với trí tuệ của một vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì trăm phần không bằng một, nghìn phần không bằng một, trăm nghìn phần không bằng một, câu-chi phần không bằng một, trăm câu-chi phần không bằng một, nghìn câu-chi phần không bằng một, trăm nghìn câu-chi phần không bằng một; dù tính theo phần số, phần toán, phần đếm, phần ví dụ, cho đến phần ổ-ba-ni-sát-đàm cũng không bằng một. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, vì trí tuệ của vị Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể khiến tất cả hữu tình đi đến Bát Niết-bàn, còn trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác thì không như thế. Lại nữa, này Xá-lợi-tử, trí tuệ mà một vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa tu tập trong một ngày, trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác không thể theo kịp.

 Này Xá-lợi-tử, hãy gác một tam thiên đại thiên thế giới lại. Giả sử những người như ông và Đại Mục-kiền-liên đầy khắp các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Hằng (nhiều vô số kể), nhiều như rừng lúa, rừng mè, rừng tre, rừng lau, rừng mía, đem toàn bộ trí tuệ ấy so với trí tuệ của một vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì trăm phần không bằng một, nghìn phần không bằng một, trăm nghìn phần không bằng một, câu-chi phần không bằng một, trăm câu-chi phần không bằng một, nghìn câu-chi phần không bằng một, trăm nghìn câu-chi phần không bằng một; dù tính theo phần số, phần toán, phần đếm, phần ví dụ, cho đến phần ổ-ba-ni-sát-đàm cũng không bằng một. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, vì trí tuệ của vị Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể khiến tất cả hữu tình đi đến Bát Niết-bàn, còn trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác thì không như thế. Lại nữa, này Xá-lợi-tử, trí tuệ mà một vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa tu tập trong một ngày, trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác không thể theo kịp.

 Bấy giờ Xá-lợi-tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, trí tuệ của các bậc Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán thuộc Thanh văn thừa (cỗ xe Thanh văn, tức con đường tu của Thanh văn), trí tuệ của Độc giác thừa, trí tuệ của Bồ-tát Ma-ha-tát, trí tuệ của chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc xứng đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) — những trí tuệ ấy đều không có sai khác, không trái nghịch nhau, không sinh không diệt, tự tính đều không. Nếu pháp không có sai khác, không trái nghịch, không sinh diệt, tự tính là không, thì sự sai khác của pháp ấy đã không thể nắm bắt được. Vậy tại sao Thế Tôn lại nói trí tuệ mà một vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa tu tập trong một ngày, trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác không theo kịp?"

 Phật bảo Cụ thọ Xá-lợi-tử: "Này Xá-lợi-tử, ý ông nghĩ sao? Những việc thù thắng mà trí tuệ do một vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa tu tập trong một ngày làm nên được, trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác có làm được việc ấy không?" Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ, không."

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, ý ông nghĩ sao? Với trí tuệ tu tập trong một ngày, một vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa nghĩ rằng: 'Ta sẽ tu hành trí vi diệu về tất cả các tướng, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, để làm lợi ích và an vui cho tất cả hữu tình.' Vị ấy sau khi giác ngộ hết thảy các tướng của tất cả các pháp, liền dùng phương tiện đặt để tất cả hữu tình vào cõi Vô dư y Bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân thể nương tựa, tức giải thoát hoàn toàn). Trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác có việc ấy không?" Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ, không."

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, ý ông nghĩ sao? Tất cả Thanh văn, Độc giác có thể nghĩ như thế này không: 'Ta sẽ chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, rồi dùng phương tiện đặt để tất cả hữu tình vào cõi Vô dư y Niết-bàn'?" Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ, không."

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, ý ông nghĩ sao? Tất cả Thanh văn, Độc giác có thể nghĩ như thế này không: 'Ta sẽ tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Ta sẽ tu hành tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi một cách thù thắng. Ta sẽ tu hành tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định một cách thù thắng. Ta sẽ tu hành bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ một cách thù thắng. Ta sẽ tu hành các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện một cách thù thắng. Ta sẽ an trú trong nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không.

 Ta sẽ an trú trong chân như (cái thật như vậy, bản chất chân thật không thay đổi của mọi pháp), pháp giới (cảnh giới của các pháp, bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không thay đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa sự sinh khởi), pháp định (sự an định của pháp), pháp trụ (sự an trụ của pháp), thực tế (bờ mé chân thật), hư không giới (cảnh giới như hư không), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn). Ta sẽ an trú trong khổ, tập, diệt, đạo thánh đế một cách thù thắng. Ta sẽ tu hành tất cả Đà-la-ni môn, Tam-ma-địa môn. Ta sẽ tu hành Cực Hỷ địa, Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa. Ta sẽ viên mãn thần thông của Bồ-tát, làm cho hữu tình được thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật (gây dựng cõi nước nơi Phật sẽ giáo hóa cho đẹp đẽ, trong sạch).

 Ta sẽ viên mãn ngũ nhãn, lục thần thông. Ta sẽ viên mãn thập lực của Phật, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Ta sẽ viên mãn ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ. Ta sẽ viên mãn vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính. Ta sẽ viên mãn nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, nhổ dứt hẳn tất cả tập khí phiền não, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, rồi dùng phương tiện đặt để vô lượng, vô số, vô biên hữu tình vào cõi Vô dư y Niết-bàn'?" Xá-lợi-tử thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Bạch Thiện Thệ, không."

 Phật nói: "Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa đều nghĩ như thế này: 'Ta sẽ tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa', cho đến 'Ta sẽ nhổ dứt hẳn tất cả tập khí phiền não, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, rồi dùng phương tiện đặt để vô lượng, vô số, vô biên hữu tình vào cõi Vô dư y Bát Niết-bàn.'

 Này Xá-lợi-tử, ví như con đom đóm không có ý nghĩ: 'Ánh sáng của ta có thể chiếu khắp châu Thiệm-bộ, làm cho nơi nơi đều sáng rực.' Cũng vậy, tất cả Thanh văn, Độc giác không có ý nghĩ: 'Ta sẽ tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa', cho đến 'Ta sẽ nhổ dứt hẳn tất cả tập khí phiền não, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, rồi dùng phương tiện đặt để vô lượng, vô số, vô biên hữu tình vào cõi Vô dư y Bát Niết-bàn.' Này Xá-lợi-tử, ví như vầng mặt trời ánh sáng rực rỡ, chiếu khắp châu Thiệm-bộ, không chỗ nào không tới. Cũng vậy, các Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa thường nghĩ: 'Ta sẽ tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa', cho đến 'Ta sẽ nhổ dứt hẳn tất cả tập khí phiền não, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, rồi dùng phương tiện đặt để vô lượng, vô số, vô biên hữu tình vào cõi Vô dư y Bát Niết-bàn.' Vì thế, này Xá-lợi-tử, nên biết toàn bộ trí tuệ của tất cả Thanh văn, Độc giác, so với trí tuệ mà một vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa tu tập trong một ngày, thì trăm phần không bằng một, nghìn phần không bằng một, trăm nghìn phần không bằng một, câu-chi phần không bằng một, trăm câu-chi phần không bằng một, nghìn câu-chi phần không bằng một, trăm nghìn câu-chi phần không bằng một; dù tính theo phần số, phần toán, phần đếm, phần ví dụ, cho đến phần ổ-ba-ni-sát-đàm cũng không bằng một."

 Bấy giờ Xá-lợi-tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát có thể vượt qua các địa vị của Thanh văn, Độc giác, có thể đạt được địa vị Bất thoái chuyển của Bồ-tát (địa vị không còn lùi lại trên đường tu), có thể làm thanh tịnh con đường đi đến Bồ-đề vô thượng của Phật?" Phật bảo Cụ thọ Xá-lợi-tử: "Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện (những lời nguyện tốt đẹp), lực (sức mạnh tu tập), trí (trí biết rõ mọi việc) Ba-la-mật-đa, an trú trong các pháp không, vô tướng, vô nguyện, thì liền có thể vượt qua tất cả các địa vị của Thanh văn, Độc giác, có thể đạt được địa vị Bất thoái chuyển của Bồ-tát, có thể làm thanh tịnh con đường đi đến Bồ-đề vô thượng của Phật."

 Xá-lợi-tử lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát Ma-ha-tát an trú ở địa vị nào thì có thể làm ruộng phúc chân thật (ví người đáng được cúng dường như thửa ruộng: gieo vào đó điều lành thì gặt được phúc báo) cho tất cả Thanh văn, Độc giác?" Phật bảo Cụ thọ Xá-lợi-tử: "Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện, lực, trí Ba-la-mật-đa, an trú trong các pháp không, vô tướng, vô nguyện, cho đến khi ngồi yên trên tòa Bồ-đề mầu nhiệm (tòa ngồi nơi chứng giác ngộ thành Phật), luôn làm ruộng phúc chân thật cho tất cả Thanh văn, Độc giác. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, vì nương nơi Bồ-tát Ma-ha-tát mà tất cả pháp lành xuất hiện ở thế gian.

 Nghĩa là nương nơi Bồ-tát Ma-ha-tát mà có mười nghiệp đạo lành (mười điều thiện: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến), năm giới của cận sự (năm giới của người cư sĩ tại gia gần gũi phụng sự Tam bảo), tám giới cận trụ (tám giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm, sống gần như người xuất gia), tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, việc tạo phúc thuộc về bố thí, việc tạo phúc thuộc về giữ giới, việc tạo phúc thuộc về tu thiền định… xuất hiện ở thế gian. Lại nương nơi Bồ-tát Ma-ha-tát mà có tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, khổ, tập, diệt, đạo thánh đế… xuất hiện ở thế gian.

 Lại nương nơi Bồ-tát Ma-ha-tát mà có bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa xuất hiện ở thế gian; có nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không xuất hiện ở thế gian; có chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới của tất cả các pháp xuất hiện ở thế gian; có bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ xuất hiện ở thế gian; có tất cả Đà-la-ni môn, Tam-ma-địa môn, mười địa của Bồ-tát xuất hiện ở thế gian; có ngũ nhãn, lục thần thông xuất hiện ở thế gian; có thập lực của Phật, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật xuất hiện ở thế gian; có vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính xuất hiện ở thế gian; có nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí xuất hiện ở thế gian; có việc làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật… cùng vô lượng, vô số, vô biên pháp lành xuất hiện ở thế gian.

 Do có những pháp lành như thế, nên thế gian mới có dòng họ lớn Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quan võ), dòng họ lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc cúng tế), dòng họ lớn Trưởng giả (nhà giàu có, đức độ), dòng họ lớn Cư sĩ (người tại gia có của cải, địa vị). Do có những pháp lành như thế, nên thế gian mới có trời Tứ Đại Vương Chúng, trời Ba Mươi Ba, trời Dạ-ma, trời Đổ-sử-đa, trời Lạc Biến Hóa, trời Tha Hóa Tự Tại. Do có những pháp lành như thế, nên thế gian mới có trời Phạm Chúng, trời Phạm Phụ, trời Phạm Hội, trời Đại Phạm, trời Quang, trời Thiểu Quang, trời Vô Lượng Quang, trời Cực Quang Tịnh, trời Tịnh, trời Thiểu Tịnh, trời Vô Lượng Tịnh, trời Biến Tịnh, trời Quảng, trời Thiểu Quảng, trời Vô Lượng Quảng, trời Quảng Quả, trời Vô Tưởng Hữu Tình (cõi trời của những chúng sinh nhập định không còn tư tưởng), trời Vô Phiền, trời Vô Nhiệt, trời Thiện Hiện, trời Thiện Kiến, trời Sắc Cứu Cánh. Do có những pháp lành như thế, nên thế gian mới có trời Không Vô Biên Xứ, trời Thức Vô Biên Xứ, trời Vô Sở Hữu Xứ, trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ (bốn tầng trời cõi Vô Sắc — cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình — ứng với bốn tầng định: hư không vô biên, thức vô biên, không có gì cả, chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng). Do có những pháp lành như thế, nên thế gian mới có các bậc Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác. Do có những pháp lành như thế, nên thế gian mới có các Bồ-tát Ma-ha-tát và chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác."

 Bấy giờ Xá-lợi-tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát Ma-ha-tát có còn phải đền đáp ơn của thí chủ (người bố thí, cúng dường) nữa không?" Phật bảo Cụ thọ Xá-lợi-tử: "Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát Ma-ha-tát không còn phải đền đáp ơn của các thí chủ nữa. Vì sao vậy? Vì đã đền đáp nhiều rồi. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát Ma-ha-tát là thí chủ lớn, ban cho các hữu tình vô lượng pháp lành.

 Nghĩa là ban cho hữu tình mười nghiệp đạo lành, năm giới cận sự, tám giới cận trụ, tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định, ba việc tạo phúc thuộc về bố thí, giữ giới và tu thiền định. Lại ban cho hữu tình tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, khổ, tập, diệt, đạo thánh đế. Lại ban cho hữu tình bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện, lực, trí Ba-la-mật-đa. Lại ban cho hữu tình nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Lại ban cho hữu tình chân như, pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới của tất cả các pháp.

 Lại ban cho hữu tình bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Lại ban cho hữu tình Đà-la-ni môn, Tam-ma-địa môn, mười địa của Bồ-tát. Lại ban cho hữu tình ngũ nhãn, lục thần thông. Lại ban cho hữu tình thập lực của Như Lai, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Lại ban cho hữu tình vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính. Lại ban cho hữu tình nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Lại ban cho hữu tình bố thí, ái ngữ (nói lời dịu dàng thương yêu), lợi hành (làm việc có lợi cho người), đồng sự (cùng làm việc, cùng chung sống với người để dẫn dắt) — tức bốn cách thu phục lòng người —, cùng phương tiện thiện xảo làm cho hữu tình thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật. Lại ban cho hữu tình quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác Bồ-đề. Lại ban cho hữu tình tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật. Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát Ma-ha-tát ban cho các hữu tình vô lượng, vô số, vô biên pháp lành như thế, nên nói Bồ-tát là thí chủ lớn. Nhờ vậy đã đền đáp ơn của các thí chủ, là ruộng phúc chân thật làm sinh trưởng phúc báo thù thắng."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video