Thiên 5 — Hội 1 · Phẩm 3 Tương ưng · phần 1

 Hội thứ nhất, phẩm "Tương Ưng" (phẩm nói về sự khế hợp với trí tuệ Bát-nhã), thứ ba, phần một.

 Bấy giờ Xá-lợi-tử (tức Xá-lợi-phất, vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật), Bồ-tát Ma-ha-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc có tâm nguyện lớn lao) tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), vì tương ưng (khế hợp, hòa làm một) với pháp nào mà nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa?"

 Phật bảo Cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có đức hạnh, tuổi đạo cao) Xá-lợi-tử: "Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của sắc (hình chất, phần vật chất) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của thọ (cảm giác vui, khổ hay không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, đặt tên), hành (ý chí và các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết, phân biệt) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa sinh ra nhận thức; "xứ" là nơi giác quan và đối tượng gặp nhau sinh ra nhận biết) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác đụng chạm), pháp xứ (đối tượng của tâm ý) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của nhãn giới (con mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm; "giới" là yếu tố, phạm vi riêng biệt) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (yếu tố đối tượng của tâm ý) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của nhãn thức giới (yếu tố nhận biết qua mắt) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và nhận biết của mắt) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc làm duyên nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của nhân duyên (điều kiện trực tiếp sinh ra sự vật, như hạt giống sinh ra cây) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của đẳng vô gián duyên (điều kiện do niệm tâm trước vừa diệt liền dẫn sinh niệm tâm sau, nối tiếp không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm nương vào để nhận biết), tăng thượng duyên (điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn cản) và các pháp do các duyên sinh ra nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của vô minh (sự mê muội, không thấy biết chân lý; khâu đầu của chuỗi mười hai nhân duyên — mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của hành (những hành động tạo nghiệp), thức (thần thức đi vào đời sống mới), danh sắc (tinh thần và thể xác ban đầu), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại, nghiệp lực dẫn tới đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu, than khóc, khổ, lo buồn, phiền não nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của bố thí Ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của việc cho) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nại chịu đựng), tinh tấn (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), Bát-nhã Ba-la-mật-đa nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với nội không (cái không của các yếu tố bên trong, tức sáu giác quan) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với ngoại không (cái không của các đối tượng bên ngoài), nội ngoại không (cái không của cả trong lẫn ngoài), không không (ngay cả cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do nhân duyên tạo thành cũng là không), tất cánh không (rốt ráo, triệt để là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán không (các pháp do tụ hợp mà có, khi phân tán thì không còn), vô biến dị không (cái không hề thay đổi cũng là không), bản tính không (bản tính vốn không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (cái không có tự thể cũng là không), tự tính không (tự thể vốn không), vô tính tự tính không (cả không có tự thể lẫn tự thể đều là không) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của chân như (cái thật như vậy, bản chất chân thật không thay đổi của mọi pháp) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không thay đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa sự sinh khởi), pháp định (sự an định của pháp), pháp trụ (sự an trụ của pháp), thực tế (bờ mé chân thật), hư không giới (cảnh giới như hư không), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của tứ niệm trụ (bốn phép tu giữ tâm tỉnh giác quán sát thân, cảm thọ, tâm và các pháp) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm phát sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần diệu: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, ghi nhớ, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy tăng trưởng mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy biết, suy nghĩ, lời nói, hành động, nghề sống, nỗ lực, ghi nhớ, thiền định đều chân chính) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của mười nghiệp đạo lành (mười điều thiện: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của năm giới cận sự (năm giới của người cư sĩ tại gia gần gũi phụng sự Tam bảo), tám giới cận trụ (tám giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm, sống gần như người xuất gia) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của việc tạo phúc thuộc về bố thí nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của việc tạo phúc thuộc về giữ giới và việc tạo phúc thuộc về tu thiền định nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định của cõi Sắc — cõi của những vị trời đã lìa ham muốn nhục dục nhưng vẫn còn thân hình vi tế) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và vô sắc) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt thắng các đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định lần lượt nhập vào, không xen tâm nào khác), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu xanh… trùm khắp mọi nơi) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp đều không) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không bám vào hình tướng), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không mong cầu tạo tác) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của tất cả Đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì: nắm giữ, ghi nhớ mọi điều lành không để quên mất) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của tất cả Tam-ma-địa môn (các pháp môn định, tâm chuyên chú vào một chỗ) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của Cực Hỷ địa (bậc thứ nhất trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát: vui mừng tột bậc) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của Ly Cấu địa (lìa sạch dơ bẩn), Phát Quang địa (phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm Tuệ địa (trí tuệ rực cháy như lửa), Cực Nan Thắng địa (rất khó vượt qua), Hiện Tiền địa (trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn Hành địa (đi xa), Bất Động địa (không còn lay động), Thiện Tuệ địa (trí tuệ khéo léo), Pháp Vân địa (trí tuệ như mây che khắp, tuôn mưa giáo pháp) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, tai trời, biết tâm người khác, biết đời trước, mắt trời, dứt sạch phiền não) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của thập lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và diễn đạt thông suốt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện tài), đại từ (lòng thương lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông xả, bình đẳng lớn), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân Phật) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm các tướng tốt) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp một cách tổng quát) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của nhất thiết trí trí (trí tuệ của bậc biết tất cả, tức trí tuệ Phật) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của việc nhổ dứt hẳn tất cả tập khí phiền não (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của người tu giải thoát: bắt đầu bước vào dòng thánh) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của quả Nhất lai (chỉ còn sinh lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác — người tự giác ngộ không cần thầy, ra đời khi không có Phật) nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn khắp cả, tức quả vị Phật) của chư Phật nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với cái không của "ta" nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa; vì tương ưng với cái không của hữu tình (chúng sinh có tình cảm, có ý thức), mệnh giả (kẻ có mạng sống), sinh giả (kẻ được sinh ra), dưỡng giả (kẻ được nuôi dưỡng), sĩ phu (người trượng phu), bổ-đặc-già-la (con người, kẻ được coi là chủ thể trôi lăn qua các đời), ý sinh (kẻ do ý sinh ra), nho đồng (chàng trai trẻ, tức con người), tác giả (kẻ làm), sử tác giả (kẻ khiến người khác làm), khởi giả (kẻ khởi động), sử khởi giả (kẻ khiến người khác khởi động), thọ giả (kẻ nhận chịu quả báo), sử thọ giả (kẻ khiến người khác nhận chịu), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — những cách gọi về một cái "ta" — nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với những cái không như thế nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi-tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa tương ưng với những cái không như thế, thì không thấy sắc là tương ưng hay không tương ưng, không thấy thọ, tưởng, hành, thức là tương ưng hay không tương ưng. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này không thấy sắc là pháp sinh hay là pháp diệt, không thấy thọ, tưởng, hành, thức là pháp sinh hay là pháp diệt; không thấy sắc là pháp nhiễm ô hay là pháp trong sạch, không thấy thọ, tưởng, hành, thức là pháp nhiễm ô hay là pháp trong sạch.

 Này Xá-lợi-tử, vị Bồ-tát Ma-ha-tát này không thấy sắc hợp với thọ, không thấy thọ hợp với tưởng, không thấy tưởng hợp với hành, không thấy hành hợp với thức. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, vì không có một chút pháp nào hợp với một chút pháp nào, bởi bản tính vốn không. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, các sắc là không, cái không ấy chẳng phải là sắc; các thọ, tưởng, hành, thức là không, cái không ấy chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, các sắc là không, cái không ấy chẳng có tướng biến đổi và ngăn ngại (đặc tính của vật chất: luôn đổi thay và chiếm chỗ, cản trở nhau); các thọ là không, cái không ấy chẳng có tướng lãnh nhận (đặc tính của cảm giác: tiếp nhận vui khổ); các tưởng là không, cái không ấy chẳng có tướng nắm bắt hình ảnh; các hành là không, cái không ấy chẳng có tướng tạo tác; các thức là không, cái không ấy chẳng có tướng phân biệt rõ.

 Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc; sắc chính là không, không chính là sắc. Thọ, tưởng, hành, thức chẳng khác không, không chẳng khác thọ, tưởng, hành, thức; thọ, tưởng, hành, thức chính là không, không chính là thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-tử, tướng không của các pháp này không sinh, không diệt, không nhiễm ô, không trong sạch, không thêm, không bớt, chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại.

 Này Xá-lợi-tử, trong cái không như thế: không có sắc, không có thọ, tưởng, hành, thức; không có địa giới, không có thủy, hỏa, phong, không, thức giới; không có nhãn xứ, không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; không có sắc xứ, không có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; không có nhãn giới, không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; không có sắc giới, không có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; không có nhãn thức giới, không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; không có nhãn xúc, không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; không có các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, không có các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên; không có vô minh sinh, không có vô minh diệt; không có hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than khóc, khổ, lo buồn, phiền não sinh; không có hành cho đến lão tử, sầu, than khóc, khổ, lo buồn, phiền não diệt; không có khổ thánh đế, không có tập, diệt, đạo thánh đế; không có chứng đắc, không có hiện quán (trực tiếp thấy biết chân lý); không có bậc Dự lưu, không có quả Dự lưu; không có bậc Nhất lai, không có quả Nhất lai; không có bậc Bất hoàn, không có quả Bất hoàn; không có bậc A-la-hán, không có quả A-la-hán; không có Độc giác, không có Độc giác Bồ-đề; không có Bồ-tát, không có hạnh Bồ-tát; không có Phật, không có Bồ-đề (giác ngộ) của Phật. Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, vì tương ưng với những pháp như thế nên nói là tương ưng với Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ tư.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm.

 Tam tạng Pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho tàng kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video