Thiên 40 — Hội 1 · Phẩm 8 Khuyên học

 Phần đầu, phẩm Khuyên Học, thứ tám.

 Bấy giờ cụ thọ (danh xưng tôn kính dành cho vị tỳ-kheo lớn tuổi, có đức) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả đời tôn kính, tức Đức Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc bồ-tát lớn, người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) muốn làm trọn bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; bố thí: đem của cải, giáo pháp, sự che chở mà cho người) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa (hạnh trí tuệ hoàn hảo, thấy rõ thực tướng của mọi sự vật là không có tự thể cố định). Bồ-tát Ma-ha-tát muốn làm trọn tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn chịu điều trái ý mà lòng vẫn yên), tinh tấn ba-la-mật-đa (siêng năng không lười mỏi), tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định, giữ tâm lắng yên chuyên chú) và bát-nhã ba-la-mật-đa thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt sắc (mọi thứ có hình chất, thuộc về vật chất) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, toan tính) và thức (cái tâm hay phân biệt, nhận biết) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt nhãn xứ (xứ: chỗ làm nơi phát sinh nhận biết; nhãn xứ là con mắt với chức năng thấy) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân thể với chức năng cảm xúc chạm), ý xứ (ý, cái tâm suy nghĩ) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt sắc xứ (hình dáng, màu sắc mà mắt thấy) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (những gì thân chạm biết), pháp xứ (những gì ý nghĩ đến) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt nhãn giới (giới: phạm vi, yếu tố cấu thành nhận biết; nhãn giới là yếu tố mắt), sắc giới (yếu tố hình sắc), nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt mà có), cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt ý giới, pháp giới (yếu tố các đối tượng của ý), ý thức giới cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố cái biết) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt khổ thánh đế (thánh đế: chân lý mà bậc thánh thấy biết; khổ thánh đế là chân lý về sự khổ của đời sống) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến hết khổ) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật — khâu đầu tiên trong mười hai khâu nhân duyên nối nhau làm nên vòng sinh tử) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết thấu suốt hành (các hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức đi vào đời sống mới), danh sắc (thân và tâm lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng tham luyến), thủ (sự níu giữ), hữu (sự tồn tại tạo thành đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết) cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt hẳn tham, sân (giận dữ), si (mê muội) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt hẳn tát-ca-da kiến (thân kiến: cái thấy sai lầm cho rằng nơi thân tâm này có một cái "ta" có thật), giới cấm thủ (chấp chặt vào những giới luật, lễ nghi sai lầm, cho đó là con đường giải thoát), nghi (hoài nghi chân lý), dục tham (tham đắm dục lạc), sân khuể (giận ghét) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt hẳn sắc tham (tham đắm cảnh giới thiền có hình sắc), vô sắc tham (tham đắm cảnh giới thiền không hình sắc), vô minh, mạn (kiêu ngạo), trạo cử (tâm xao động, không yên) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt hẳn mọi triền (phiền não đang hiện ra trói buộc tâm), kết (phiền não buộc chặt chúng sinh vào sinh tử), tùy miên (phiền não ngủ ngầm, chực chờ nổi lên) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt hẳn tứ thực (bốn thứ "thức ăn" nuôi dưỡng sự sống trong sinh tử: thức ăn thường ngày, sự tiếp xúc, ý muốn, và tâm thức) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt hẳn bốn bộc lưu (bốn dòng nước lũ cuốn trôi chúng sinh: dục, sự tồn tại, tà kiến, vô minh), bốn ách (bốn cái ách trói buộc, cùng bốn thứ ấy) và bốn thủ (bốn sự níu giữ: níu giữ dục lạc, níu giữ tà kiến, níu giữ giới lễ sai lầm, níu giữ ý niệm có "ta") thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt hẳn bốn thân hệ (bốn mối trói buộc thân tâm: tham, sân, chấp giới lễ sai lầm, chấp cho kiến giải của mình là thật) và bốn điên đảo (bốn cái thấy lộn ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ta, bất tịnh là sạch) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt hẳn ba lậu (ba thứ phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm: dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu) và ba bất thiện căn (ba gốc rễ của điều ác: tham, sân, si) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn xa lìa mười bất thiện nghiệp đạo (mười đường làm điều ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói ác, nói thêu dệt, tham, sân, tà kiến) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn tập làm mười thiện nghiệp đạo (mười đường lành, ngược với mười điều ác ấy) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn tu bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi có hình sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo niềm vui người khác, xả — buông bỏ, bình đẳng), bốn vô sắc định (bốn bậc thiền định vượt khỏi mọi hình sắc) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn tu bốn niệm trụ (bốn cách an trú chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn tu bốn chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh thêm lớn), bốn thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc rễ của sự tu: tin, siêng năng, chánh niệm, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, chánh niệm đúng, định đúng) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt được mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt được bốn vô sở úy (bốn điều Phật tự tin hoàn toàn, không chút sợ hãi khi thuyết pháp), bốn vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và diễn đạt thông suốt không vướng mắc: về pháp, về nghĩa, về ngôn ngữ, về biện luận), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng của Phật, không chung với hàng khác), nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp một cách tổng quát), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng chi tiết của mọi pháp, tức trí tuệ viên mãn của Phật) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt được sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự do, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não) một cách tự tại thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt được sự tự tại trong bốn tĩnh lự, bốn vô sắc định và diệt tận định (bậc định làm dừng hẳn mọi cảm thọ và tưởng niệm), có thể vào các định ấy theo thứ tự, vượt bậc, xuôi chiều hay ngược chiều đều tự do, thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đối với mọi pháp môn đà-la-ni (phép "tổng trì", nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, nghe một lần nhớ mãi không quên) và mọi pháp môn tam-ma-địa (định, trạng thái tâm chuyên nhất vững chắc) đều được tự tại thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt được: tam-ma-địa Cụ Giác Chi (định đầy đủ các yếu tố giác ngộ), tam-ma-địa Sư Tử Du Hí (định "sư tử dạo chơi", tự tại không gì ngăn trở), tam-ma-địa Sư Tử Phấn Tấn (định "sư tử vùng dậy", oai mãnh), tam-ma-địa Sư Tử Tần Thân (định "sư tử vươn mình"), tam-ma-địa Sư Tử Khiếm Khư (định "sư tử ngáp", ung dung không sợ), tam-ma-địa Kiện Hành (định đi mạnh mẽ), tam-ma-địa Bảo Ấn (định "dấu ấn báu"), tam-ma-địa Diệu Nguyệt (định "vầng trăng mầu nhiệm"), tam-ma-địa Nguyệt Tràng Tướng (định "tướng cờ phướn mặt trăng"), tam-ma-địa Nhất Thiết Pháp Ấn (định "ấn của mọi pháp"), tam-ma-địa Quán Đỉnh Ấn (định "ấn rưới nước lên đầu", tức được trao ngôi vị), tam-ma-địa Pháp Giới Quyết Định (định thấy chắc chắn thực tánh mọi pháp), tam-ma-địa Quyết Định Tràng Tướng (định "tướng cờ phướn quyết định"), tam-ma-địa Kim Cương Dụ (định vững chắc như kim cương, phá được mọi phiền não), tam-ma-địa Nhập Nhất Thiết Pháp Ấn (định đi vào ấn của mọi pháp), tam-ma-địa An Trụ Định Vương (định an trú nơi vua của các định), tam-ma-địa Vương Ấn (định "ấn của vua"), tam-ma-địa Tinh Tấn Lực (định có sức siêng năng), tam-ma-địa Đẳng Dũng (định tuôn trào đồng đều), tam-ma-địa Nhập Nhất Thiết Ngôn Từ Quyết Định (định thông suốt chắc chắn mọi lời nói), tam-ma-địa Nhập Nhất Thiết Danh Tự Quyết Định (định thông suốt chắc chắn mọi tên gọi), tam-ma-địa Quán Phương (định quán sát khắp các phương), tam-ma-địa Đà-la-ni Ấn (định "ấn tổng trì"), tam-ma-địa Vô Vong Thất (định không quên mất), tam-ma-địa Chư Pháp Đẳng Thú Hải Ấn (định thấy mọi pháp đều quy về một như trăm sông về biển), tam-ma-địa Biến Phúc Hư Không (định che trùm khắp hư không), tam-ma-địa Tam Luân Thanh Tịnh (định thấy ba phía — người làm, người nhận, việc làm — đều trong sạch, không chấp), tam-ma-địa Thú Hướng Bất Thoái Chuyển Thần Thông (định hướng đến thần thông không bao giờ thối lui), tam-ma-địa Khí Trung Dũng Xuất (định "từ trong đồ đựng tuôn ra"), tam-ma-địa Tối Thắng Tràng Tướng (định "tướng cờ phướn tối thắng"), tam-ma-địa Thiêu Chư Phiền Não (định đốt sạch phiền não), tam-ma-địa Hàng Phục Tứ Ma (định hàng phục bốn ma: ma phiền não, ma thân tâm năm uẩn, ma chết, ma trời), tam-ma-địa Đại Trí Tuệ Cự (định "ngọn đuốc trí tuệ lớn"), tam-ma-địa Xuất Sinh Thập Lực (định làm phát sinh mười lực của Phật). Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt được vô lượng trăm nghìn pháp môn tam-ma-địa như thế thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn làm trọn mọi điều mong cầu trong lòng của tất cả hữu tình (chúng sinh có tình thức) thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn làm trọn những thiện căn (gốc rễ lành, công đức) thù thắng như thế, nhờ thiện căn ấy mà vĩnh viễn không rơi vào ác thú (các nẻo khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), không sinh vào nhà nghèo hèn, không rơi xuống bậc Thanh văn (hàng đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và bậc Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy, không giáo hóa rộng), và đối với Bồ-tát đỉnh (địa vị "đỉnh" của bồ-tát, chỗ cao vượt khỏi hai hàng ấy) trọn không thối lui rơi rớt, thì nên học bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Khi ấy Xá-lợi Tử (đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) hỏi Thiện Hiện: "Thế nào gọi là bồ-tát đỉnh đọa (rơi khỏi địa vị đỉnh của bồ-tát)?" Thiện Hiện đáp: "Nếu các bồ-tát không có phương tiện thiện xảo (sự khéo léo trong cách tu và cách giúp người, không chấp vào điều mình làm) mà thực hành sáu ba-la-mật-đa, không có phương tiện thiện xảo mà an trú ba giải thoát môn (ba cửa giải thoát: không — thấy mọi pháp không có tự thể; vô tướng — không chấp hình tướng; vô nguyện — không mong cầu, tạo tác), thì rơi vào bậc Thanh văn hoặc bậc Độc giác, không vào được chính tính ly sinh của bồ-tát (địa vị chắc chắn chân chính của bồ-tát, đã rời bỏ cái "sống sượng" của phiền não, như thức ăn chưa tiêu). Như thế gọi là bồ-tát đỉnh đọa. Chính sự đỉnh đọa này cũng gọi là 'sinh' (tình trạng còn sống sượng, chưa chín)."

 Xá-lợi Tử liền hỏi tiếp: "Vì sao sự đỉnh đọa của bồ-tát gọi là 'sinh'?" Thiện Hiện đáp: "'Sinh' tức là pháp ái (lòng ưa thích, chấp dính vào chính giáo pháp). Nếu các bồ-tát có pháp ái thuận theo đạo thì gọi là 'sinh'." Xá-lợi Tử hỏi: "Thế nào là pháp ái thuận theo đạo của bồ-tát?"

 Thiện Hiện đáp: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với sắc mà trụ nơi 'không' rồi khởi lên tưởng niệm chấp trước; đối với thọ, tưởng, hành, thức mà trụ nơi 'không' rồi khởi lên tưởng niệm chấp trước; đối với sắc mà trụ nơi vô tướng rồi khởi tưởng chấp trước; đối với thọ, tưởng, hành, thức mà trụ nơi vô tướng rồi khởi tưởng chấp trước; đối với sắc mà trụ nơi vô nguyện rồi khởi tưởng chấp trước; đối với thọ, tưởng, hành, thức mà trụ nơi vô nguyện rồi khởi tưởng chấp trước; đối với sắc mà trụ nơi vô thường (không bền mãi, luôn đổi thay) rồi khởi tưởng chấp trước; đối với thọ, tưởng, hành, thức mà trụ nơi vô thường rồi khởi tưởng chấp trước; đối với sắc mà trụ nơi khổ rồi khởi tưởng chấp trước; đối với thọ, tưởng, hành, thức mà trụ nơi khổ rồi khởi tưởng chấp trước; đối với sắc mà trụ nơi vô ngã (không có cái 'ta' thật) rồi khởi tưởng chấp trước; đối với thọ, tưởng, hành, thức mà trụ nơi vô ngã rồi khởi tưởng chấp trước; đối với sắc mà trụ nơi bất tịnh (không trong sạch) rồi khởi tưởng chấp trước; đối với thọ, tưởng, hành, thức mà trụ nơi bất tịnh rồi khởi tưởng chấp trước; đối với sắc mà trụ nơi tịch tĩnh (vắng lặng) rồi khởi tưởng chấp trước; đối với thọ, tưởng, hành, thức mà trụ nơi tịch tĩnh rồi khởi tưởng chấp trước; đối với sắc mà trụ nơi viễn ly (xa lìa) rồi khởi tưởng chấp trước; đối với thọ, tưởng, hành, thức mà trụ nơi viễn ly rồi khởi tưởng chấp trước — đó là pháp ái thuận theo đạo của bồ-tát.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi nghĩ thế này: 'Sắc này nên dứt bỏ; thọ, tưởng, hành, thức này nên dứt bỏ. Vì lý do này mà sắc nên dứt bỏ; vì lý do này mà thọ, tưởng, hành, thức nên dứt bỏ. Khổ này nên biết thấu suốt; vì lý do này mà khổ nên biết thấu suốt. Tập này nên dứt hẳn; vì lý do này mà tập nên dứt hẳn. Diệt này nên tự chứng; vì lý do này mà diệt nên tự chứng. Đạo này nên tu tập; vì lý do này mà đạo nên tu tập. Đây là tạp nhiễm (ô nhiễm, lẫn phiền não), đây là thanh tịnh. Đây là điều nên gần gũi, đây là điều không nên gần gũi. Đây là điều nên làm, đây là điều không nên làm. Đây là đạo, đây chẳng phải đạo. Đây là điều nên học, đây là điều không nên học. Đây là bố thí ba-la-mật-đa, đây chẳng phải bố thí ba-la-mật-đa. Đây là tịnh giới ba-la-mật-đa, đây chẳng phải tịnh giới ba-la-mật-đa. Đây là an nhẫn ba-la-mật-đa, đây chẳng phải an nhẫn ba-la-mật-đa. Đây là tinh tấn ba-la-mật-đa, đây chẳng phải tinh tấn ba-la-mật-đa. Đây là tĩnh lự ba-la-mật-đa, đây chẳng phải tĩnh lự ba-la-mật-đa. Đây là bát-nhã ba-la-mật-đa, đây chẳng phải bát-nhã ba-la-mật-đa. Đây là phương tiện thiện xảo, đây chẳng phải phương tiện thiện xảo. Đây là cái "sinh" của bồ-tát, đây là sự lìa "sinh" của bồ-tát.'

 Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà trụ vào những pháp như thế rồi sinh tưởng chấp trước, thì đó là pháp ái thuận theo đạo của bồ-tát. Pháp ái như thế gọi là 'sinh', giống như thức ăn cũ để qua đêm còn sống chưa tiêu, có thể gây thành bệnh hại."

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vào chính tính ly sinh?" Thiện Hiện đáp: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa: không thấy nội không (cái không của các pháp bên trong, tức sáu giác quan, không có tự thể), không nương vào nội không mà quán ngoại không (cái không của các pháp bên ngoài, tức sáu cảnh); không thấy ngoại không, không nương vào ngoại không mà quán nội không. Không nương vào ngoại không mà quán nội ngoại không (cái không của cả trong lẫn ngoài); không thấy nội ngoại không, không nương vào nội ngoại không mà quán ngoại không. Không nương vào nội ngoại không mà quán không không (ngay cái 'không' cũng là không); không thấy không không, không nương vào không không mà quán nội ngoại không. Không nương vào không không mà quán đại không (mười phương rộng lớn cũng là không); không thấy đại không, không nương vào đại không mà quán không không. Không nương vào đại không mà quán thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng là không); không thấy thắng nghĩa không, không nương vào thắng nghĩa không mà quán đại không. Không nương vào thắng nghĩa không mà quán hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác mà có đều là không); không thấy hữu vi không, không nương vào hữu vi không mà quán thắng nghĩa không. Không nương vào hữu vi không mà quán vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không); không thấy vô vi không, không nương vào vô vi không mà quán hữu vi không. Không nương vào vô vi không mà quán tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không); không thấy tất cánh không, không nương vào tất cánh không mà quán vô vi không. Không nương vào tất cánh không mà quán vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối, cũng là không); không thấy vô tế không, không nương vào vô tế không mà quán tất cánh không. Không nương vào vô tế không mà quán tán không (mọi thứ vốn rời rã, không có gì để buông bỏ, là không); không thấy tán không, không nương vào tán không mà quán vô tế không. Không nương vào tán không mà quán vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không); không thấy vô biến dị không, không nương vào vô biến dị không mà quán tán không. Không nương vào vô biến dị không mà quán bản tính không (bản tính của mọi pháp là không); không thấy bản tính không, không nương vào bản tính không mà quán vô biến dị không. Không nương vào bản tính không mà quán tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không); không thấy tự tướng không, không nương vào tự tướng không mà quán bản tính không. Không nương vào tự tướng không mà quán cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không); không thấy cộng tướng không, không nương vào cộng tướng không mà quán tự tướng không. Không nương vào cộng tướng không mà quán nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không); không thấy nhất thiết pháp không, không nương vào nhất thiết pháp không mà quán cộng tướng không. Không nương vào nhất thiết pháp không mà quán bất khả đắc không (mọi pháp không thể nắm bắt được, là không); không thấy bất khả đắc không, không nương vào bất khả đắc không mà quán nhất thiết pháp không. Không nương vào bất khả đắc không mà quán vô tính không (không có tự thể, là không); không thấy vô tính không, không nương vào vô tính không mà quán bất khả đắc không. Không nương vào vô tính không mà quán tự tính không (tự tính của các pháp là không); không thấy tự tính không, không nương vào tự tính không mà quán vô tính không. Không nương vào tự tính không mà quán vô tính tự tính không (cả cái không có tự thể lẫn tự tính đều là không); không thấy vô tính tự tính không, không nương vào vô tính tự tính không mà quán tự tính không. Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, nếu quán như thế thì gọi là vào chính tính ly sinh của bồ-tát.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa nên học như thế này: Sắc nên biết rõ mà không nên chấp dính; thọ, tưởng, hành, thức nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi của sắc nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi của thọ, tưởng, hành, thức nên biết rõ mà không nên chấp dính. Nhãn xứ nên biết rõ mà không nên chấp dính; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi nhãn xứ nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ nên biết rõ mà không nên chấp dính. Sắc xứ nên biết rõ mà không nên chấp dính; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi sắc xứ nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ nên biết rõ mà không nên chấp dính.

 Nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính. Nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính. Thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính. Thân giới, xúc giới, thân thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi thân giới, xúc giới, thân thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính. Ý giới, pháp giới, ý thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi ý giới, pháp giới, ý thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính.

 Địa giới nên biết rõ mà không nên chấp dính; thủy, hỏa, phong, không, thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi địa giới nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi thủy, hỏa, phong, không, thức giới nên biết rõ mà không nên chấp dính. Khổ thánh đế nên biết rõ mà không nên chấp dính; tập, diệt, đạo thánh đế nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi khổ thánh đế nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi tập, diệt, đạo thánh đế nên biết rõ mà không nên chấp dính. Vô minh nên biết rõ mà không nên chấp dính; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi vô minh nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi từ hành cho đến lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não nên biết rõ mà không nên chấp dính.

 Bốn tĩnh lự nên biết rõ mà không nên chấp dính; bốn vô lượng, bốn vô sắc định nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi bốn tĩnh lự nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi bốn vô lượng, bốn vô sắc định nên biết rõ mà không nên chấp dính. Năm nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) nên biết rõ mà không nên chấp dính; sáu thần thông nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi năm nhãn nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi sáu thần thông nên biết rõ mà không nên chấp dính. Bố thí ba-la-mật-đa nên biết rõ mà không nên chấp dính; tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi bố thí ba-la-mật-đa nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa nên biết rõ mà không nên chấp dính.

 Bốn niệm trụ nên biết rõ mà không nên chấp dính; bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi bốn niệm trụ nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi từ bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi nên biết rõ mà không nên chấp dính. Mười lực của Phật nên biết rõ mà không nên chấp dính; bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tên gọi mười lực của Phật nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi từ bốn vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí nên biết rõ mà không nên chấp dính.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa nên học như thế này: Tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi tâm bồ-đề nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tâm vô đẳng đẳng (tâm ngang với cái không gì sánh bằng, tức ngang với tâm Phật) nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi tâm vô đẳng đẳng nên biết rõ mà không nên chấp dính. Tâm quảng đại (tâm rộng lớn) nên biết rõ mà không nên chấp dính; tên gọi tâm quảng đại nên biết rõ mà không nên chấp dính. Vì sao vậy? Vì tâm này chẳng phải tâm, bản tính vốn trong sạch."

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Tâm này bản tính trong sạch là thế nào?" Thiện Hiện đáp: "Bản tính của tâm này không phải đi đôi với tham mà cũng không phải không đi đôi; không phải đi đôi với sân mà cũng không phải không đi đôi; không phải đi đôi với si mà cũng không phải không đi đôi; không phải đi đôi với các triền, kết, tùy miên mà cũng không phải không đi đôi; không phải đi đôi với các kiến thú (các loại tà kiến), lậu, bộc lưu, ách, thủ v.v... mà cũng không phải không đi đôi; không phải đi đôi với tâm của hàng Thanh văn, Độc giác v.v... mà cũng không phải không đi đôi. Xá-lợi Tử! Tâm này bản tính trong sạch là như thế."

 Xá-lợi Tử hỏi: "Tâm này có cái tính 'chẳng phải tâm' hay không?" Thiện Hiện hỏi vặn lại: "Trong tính 'chẳng phải tâm', cái 'có' hay cái 'không có' có thể nắm bắt được chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không thể, thưa Thiện Hiện." Thiện Hiện nói: "Trong tính 'chẳng phải tâm', cái 'có' và cái 'không có' đã không thể nắm bắt, thì sao lại có thể hỏi tâm này có tính 'chẳng phải tâm' hay không?" Xá-lợi Tử hỏi: "Thế nào gọi là tính 'chẳng phải tâm' của tâm?" Thiện Hiện đáp: "Đối với mọi pháp đều không đổi khác, không phân biệt, đó gọi là tính 'chẳng phải tâm' của tâm."

 Xá-lợi Tử hỏi: "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì sắc cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì thọ, tưởng, hành, thức cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì nhãn xứ cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì sắc xứ cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy."

 — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì thân giới, xúc giới, thân thức giới cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì ý giới, pháp giới, ý thức giới cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy."

 — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì địa giới cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì khổ thánh đế cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì tập, diệt, đạo thánh đế cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì vô minh cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy."

 — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì bốn tĩnh lự cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì bốn vô lượng, bốn vô sắc định cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì năm nhãn cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì sáu thần thông cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì bố thí ba-la-mật-đa cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy."

 — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì bốn niệm trụ cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì mười lực của Phật cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy." — "Như tâm không đổi khác, không phân biệt, thì bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, cho đến vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp của Phật) cũng không đổi khác, không phân biệt chăng?" Đáp: "Đúng vậy."

 Khi ấy Xá-lợi Tử khen Thiện Hiện rằng: "Hay thay, hay thay! Thật đúng như lời ngài nói. Ngài thật là con của Phật: sinh ra từ tâm Phật, sinh ra từ miệng Phật, sinh ra từ pháp Phật, do pháp hóa sinh; nhận phần gia tài là giáo pháp của Phật chứ không nhận phần của cải; đối với các pháp đã tự thân chứng nghiệm, dùng mắt trí tuệ thấy rõ ngay trước mắt mà có thể nói ra. Đức Thế Tôn nói rằng trong hàng Thanh văn, ngài là bậc nhất về an trú vô tránh định (bậc định không tranh cãi, không gây phiền não cho ai). Đúng như lời Phật nói, chân thật không sai.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát đối với bát-nhã ba-la-mật-đa nên học như thế. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với bát-nhã ba-la-mật-đa mà học được như thế, thì nên biết vị ấy đã trụ ở bậc bất thoái chuyển (bậc không còn thối lui trên đường thành Phật), không rời bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Người muốn học bậc Thanh văn thì đối với bát-nhã ba-la-mật-đa nên siêng năng lắng nghe, học tập, đọc tụng, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), suy nghĩ đúng lẽ cho đến tận cùng. Người muốn học bậc Độc giác thì đối với bát-nhã ba-la-mật-đa nên siêng năng lắng nghe, học tập, đọc tụng, thọ trì, suy nghĩ đúng lẽ cho đến tận cùng. Người muốn học bậc Bồ-tát thì đối với bát-nhã ba-la-mật-đa nên siêng năng lắng nghe, học tập, đọc tụng, thọ trì, suy nghĩ đúng lẽ cho đến tận cùng. Người muốn học bậc Như Lai (bậc Phật) thì đối với bát-nhã ba-la-mật-đa nên siêng năng lắng nghe, học tập, đọc tụng, thọ trì, suy nghĩ đúng lẽ cho đến tận cùng. Vì sao vậy? Vì trong bát-nhã ba-la-mật-đa như thế có giảng rộng và chỉ bày giáo pháp của ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát). Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học bát-nhã ba-la-mật-đa thì là học khắp cả ba thừa, và đối với giáo pháp ba thừa đều được thông thạo khéo léo."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video