Phần đầu, phẩm Không Chỗ Trụ, thứ chín, đoạn một.
Bấy giờ cụ thọ (danh xưng tôn kính dành cho vị tỳ-kheo lớn tuổi, có đức) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật) thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đức Phật)! Con đối với Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc bồ-tát lớn, người phát nguyện tu hành thành Phật để cứu độ chúng sinh) và đối với bát-nhã ba-la-mật-đa (hạnh trí tuệ hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ, thấy rõ mọi sự vật không có tự thể cố định) đều không nắm bắt được, không thấy được. Vậy làm sao bảo con dùng pháp tương ứng với bát-nhã ba-la-mật-đa mà khuyên răn, chỉ dạy các Bồ-tát Ma-ha-tát?
Bạch Thế Tôn! Con đối với các pháp không nắm bắt được, không thấy được, hoặc là tụ hợp hoặc là tan rã. Nếu con dùng pháp ấy mà khuyên răn, chỉ dạy các Bồ-tát Ma-ha-tát, e rằng sẽ có điều hối tiếc. Bạch Thế Tôn! Con đối với các pháp không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là Bồ-tát Ma-ha-tát, đây là bát-nhã ba-la-mật-đa'? Bạch Thế Tôn! Tên gọi Bồ-tát Ma-ha-tát và tên gọi bát-nhã ba-la-mật-đa đều không có chỗ trụ (không có chỗ dừng đặt cố định), mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà hai tên gọi ấy chỉ đến vốn không có thật, nên hai tên gọi ấy đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với sắc (mọi thứ có hình chất), thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (cái tâm phân biệt, nhận biết) không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là sắc,' cho đến 'Đây là thức'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi sắc v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi sắc v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi sắc v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (xứ: chỗ làm nơi phát sinh nhận biết; đây là sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là nhãn xứ,' cho đến 'Đây là ý xứ'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi nhãn xứ v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi nhãn xứ v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi nhãn xứ v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với sắc xứ, thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (sáu cảnh đối diện với sáu giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, những gì thân chạm biết, những gì ý nghĩ đến) không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là sắc xứ,' cho đến 'Đây là pháp xứ'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi sắc xứ v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi sắc xứ v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi sắc xứ v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với nhãn giới (giới: yếu tố cấu thành sự nhận biết; nhãn giới là yếu tố mắt), sắc giới (yếu tố hình sắc), nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt mà có), cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là nhãn giới,' cho đến 'Đây là các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi nhãn giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi nhãn giới v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi nhãn giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là nhĩ giới,' cho đến 'Đây là các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi nhĩ giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi nhĩ giới v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi nhĩ giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là tỷ giới,' cho đến 'Đây là các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi tỷ giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi tỷ giới v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi tỷ giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là thiệt giới,' cho đến 'Đây là các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi thiệt giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi thiệt giới v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi thiệt giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là thân giới,' cho đến 'Đây là các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi thân giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi thân giới v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi thân giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với ý giới, pháp giới (yếu tố các đối tượng của ý), ý thức giới cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là ý giới,' cho đến 'các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi ý giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi ý giới v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ý giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới (sáu yếu tố: đất — tính cứng, nước — tính ướt, lửa — tính nóng, gió — tính chuyển động, khoảng trống, và cái biết) không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là địa giới,' cho đến 'Đây là thức giới'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi địa giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi địa giới v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi địa giới v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với khổ, tập, diệt, đạo thánh đế (bốn chân lý mà bậc thánh thấy biết: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường dẫn đến hết khổ) không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là khổ thánh đế,' cho đến 'Đây là đạo thánh đế'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi khổ thánh đế v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi khổ thánh đế v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi khổ thánh đế v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật), hành (hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức đi vào đời sống mới), danh sắc (thân và tâm lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng tham luyến), thủ (sự níu giữ), hữu (sự tồn tại tạo thành đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết) cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não (mười hai khâu nhân duyên nối nhau làm nên vòng sinh tử) không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là vô minh,' cho đến 'Đây là lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi vô minh v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi vô minh v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi vô minh v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với sự diệt của vô minh cho đến sự diệt của lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là vô minh diệt,' cho đến 'Đây là lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não diệt'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi vô minh diệt v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi vô minh diệt v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi vô minh diệt v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với tham, sân (giận dữ), si (mê muội), mọi triền (phiền não đang hiện ra trói buộc tâm), kết (phiền não buộc chặt chúng sinh vào sinh tử), tùy miên (phiền não ngủ ngầm, chực chờ nổi lên), kiến thú (các loại tà kiến), bất thiện căn (các gốc rễ của điều ác) v.v... không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là tham,' cho đến 'Đây là bất thiện căn' v.v...? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi tham v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi tham v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi tham v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi có hình sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo niềm vui người khác, xả — buông bỏ, bình đẳng), bốn vô sắc định (bốn bậc thiền định vượt khỏi mọi hình sắc) không nắm bắt được, không thấy được, hoặc tụ hợp hoặc tan rã, thì sao có thể nói: 'Đây là bốn tĩnh lự,' cho đến 'Đây là bốn vô sắc định'? Bạch Thế Tôn! Các tên gọi bốn tĩnh lự v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì cái nghĩa mà các tên gọi bốn tĩnh lự v.v... chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi bốn tĩnh lự v.v... đều không có chỗ trụ mà cũng chẳng phải không trụ."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba mươi sáu.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba mươi bảy.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của nhà vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video