Hội thứ nhất, phẩm Vô Trụ (phẩm "Không trụ vào đâu", tức không dừng đặt, không bám vào chỗ nào) thứ chín, phần hai.
Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Đức Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Đối với ngũ nhãn (năm thứ mắt: nhục nhãn là mắt thịt; thiên nhãn là mắt của chư thiên, thấy xa thấy suốt; tuệ nhãn là mắt trí tuệ thấy các pháp đều không; pháp nhãn là mắt thấy rõ mọi phương pháp cứu độ chúng sinh; Phật nhãn là mắt của Phật, thấy trọn tất cả) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thần túc thông là biến hoá, đi lại tự tại; thiên nhãn thông là thấy xa không bị ngăn che; thiên nhĩ thông là nghe xa; tha tâm thông là biết ý nghĩ người khác; túc mạng thông là biết các đời trước; lậu tận thông là dứt sạch phiền não), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là ngũ nhãn, đây là lục thần thông"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như ngũ nhãn ấy đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải là không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như ngũ nhãn chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với ngã (cái "tôi" được cho là thường còn), hữu tình (chúng sinh có tình thức), cho đến tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) (đây là những tên khác nhau mà người đời gán cho một cái chủ thể thường còn), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là ngã, là hữu tình, cho đến đây là tri giả, là kiến giả"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như ngã ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như ngã chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với mười tùy niệm (mười phép luôn nhớ nghĩ để giữ tâm): Phật tùy niệm (nhớ nghĩ công đức của Phật), Pháp tùy niệm (nhớ nghĩ giáo pháp), Tăng tùy niệm (nhớ nghĩ đoàn thể người xuất gia tu hành), Giới tùy niệm (nhớ nghĩ giới luật), Xả tùy niệm (nhớ nghĩ việc bố thí, buông bỏ), Thiên tùy niệm (nhớ nghĩ phúc báo cõi trời), Tức tùy niệm (chú tâm vào hơi thở), Yếm tùy niệm (nhớ nghĩ sự nhàm chán, xa lìa ham muốn), Tử tùy niệm (nhớ nghĩ về cái chết), Thân tùy niệm (quán xét thân thể), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là Phật tùy niệm, cho đến đây là Thân tùy niệm"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như Phật tùy niệm ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như Phật tùy niệm chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với mười tưởng (mười phép quán tưởng): vô thường tưởng (quán mọi thứ đều không bền), khổ tưởng (quán mọi thứ đều khổ), vô ngã tưởng (quán không có cái tôi thật), bất tịnh tưởng (quán thân là nhơ nhớp), tử tưởng (quán về cái chết), tưởng tất cả thế gian không có gì đáng vui, yếm thực tưởng (quán để chán bỏ sự tham ăn), đoạn tưởng (quán việc dứt phiền não), ly tưởng (quán việc lìa bỏ tham muốn), diệt tưởng (quán sự diệt hết khổ đau), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là vô thường tưởng, cho đến đây là diệt tưởng"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như vô thường tưởng ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như vô thường tưởng chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có thực thể; không bám vào hình tướng; không còn mong cầu gì), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là không, cho đến đây là vô nguyện"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như không ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như không chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với bố thí (đem cho), tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn chịu), tinh tấn (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng của mọi pháp) ba-la-mật-đa (hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là bố thí ba-la-mật-đa, cho đến đây là bát-nhã ba-la-mật-đa"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như bố thí ba-la-mật-đa ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như bố thí ba-la-mật-đa chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với tứ niệm trụ (bốn phép chú tâm quán xét: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, làm tăng điều thiện đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của thiền định: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự suy xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), ngũ lực (sức mạnh của năm gốc lành ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là tứ niệm trụ, cho đến đây là bát thánh đạo chi"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như tứ niệm trụ ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như tứ niệm trụ chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), tứ vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn trí biện giải không ngăn ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về tài biện thuyết), đại từ (lòng thương lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (vui mừng lớn trước điều tốt của chúng sinh), đại xả (buông bỏ lớn, đối xử bình đẳng với mọi chúng sinh), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng có của Phật, không chung với ai), nhất thiết trí (trí biết một cách tổng quát rằng mọi pháp đều không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng chi tiết của mọi pháp, tức trí tuệ của Phật), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là mười lực của Phật, cho đến đây là nhất thiết tướng trí"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như mười lực của Phật ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như mười lực của Phật chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với ngũ thủ uẩn (năm nhóm yếu tố hợp thành con người là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, khi còn bị bám chấp) và những thứ tương tự, vốn như trò ảo thuật, như giấc mộng, như bóng hình trong gương, như tiếng vang, như ánh sáng loé, như cái bóng, như hoa đốm giữa không trung (do mắt hoa mà thấy), như dương diệm (ảo ảnh hơi nóng trông như nước giữa trời nắng), như thành Tầm Hương (thành của thần Càn-thát-bà, ảo ảnh lâu đài hiện giữa không trung), như những việc do phép biến hoá làm ra, con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là ngũ thủ uẩn vốn như huyễn" v.v.? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như huyễn v.v. và tên gọi ngũ thủ uẩn v.v. ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như huyễn v.v., ngũ thủ uẩn v.v. chỉ đến vốn không có thật, nên những tên gọi như huyễn v.v., những tên gọi ngũ thủ uẩn v.v. đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với tịch tĩnh (vắng lặng), viễn ly (xa lìa), vô sinh vô diệt (không sinh ra, không mất đi), vô nhiễm vô tịnh (không nhơ, không sạch), dứt mọi hý luận (dứt hết những suy luận phân biệt vô ích), chân như (cái như thật vốn có của mọi pháp), pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (tính chân thật của các pháp), thực tế (chỗ tận cùng chân thật), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau của mọi pháp), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là tịch tĩnh, cho đến đây là ly sinh tính"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như tịch tĩnh ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như tịch tĩnh chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với các pháp hoặc thường hoặc vô thường, hoặc vui hoặc khổ, hoặc có ngã hoặc vô ngã, hoặc sạch hoặc không sạch, hoặc không hoặc chẳng không, hoặc vô tướng hoặc hữu tướng, hoặc vô nguyện hoặc hữu nguyện, hoặc tịch tĩnh hoặc không tịch tĩnh, hoặc xa lìa hoặc không xa lìa, hoặc tạp nhiễm (lẫn lộn nhơ bẩn) hoặc thanh tịnh, hoặc sinh hoặc diệt, hoặc hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hoặc vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt), hoặc hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) hoặc vô lậu (đã hết phiền não), hoặc thiện hoặc chẳng thiện, hoặc có tội hoặc không tội, hoặc thuộc thế gian hoặc ra khỏi thế gian, hoặc thuộc về sinh tử hoặc thuộc về Niết-bàn (cảnh giới đã diệt tận phiền não, thoát khỏi sinh tử), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là thường, cho đến đây là pháp thuộc về Niết-bàn"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như thường ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như thường chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với các pháp hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc thiện, hoặc bất thiện, hoặc vô ký (không thiện không ác); hoặc thuộc Dục giới (cõi còn ham muốn), hoặc thuộc Sắc giới (cõi đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi tế), hoặc thuộc Vô sắc giới (cõi không còn hình sắc, chỉ còn tâm thức); hoặc hữu học (bậc thánh còn phải tu học), hoặc vô học (bậc A-la-hán đã xong việc tu học), hoặc phi học phi vô học (chẳng phải hai hạng trên, tức phàm phu); hoặc kiến sở đoạn (phiền não dứt được ngay khi thấy chân lý), hoặc tu sở đoạn (phiền não phải tu tập lâu dài mới dứt), hoặc phi sở đoạn (pháp không cần phải dứt); hoặc ở bên trong, hoặc ở bên ngoài, hoặc ở khoảng giữa hai bên, con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là quá khứ, cho đến đây là pháp ở khoảng giữa hai bên"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như quá khứ ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như quá khứ chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với các thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ) khắp mười phương, cùng tất cả các đức Như Lai, Ứng, Chính Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn khắp) ở đó, cùng các vị Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) và tăng chúng Thanh văn (các đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu, cầu tự giải thoát), con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là thế giới mười phương, cho đến đây là tăng chúng Thanh văn"? Bạch Thế Tôn! Những tên gọi như thế giới mười phương ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà những tên gọi như thế giới mười phương chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Đối với các pháp đã nói ở trên, con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây là Bồ-tát Ma-ha-tát (đại Bồ-tát), đây là bát-nhã ba-la-mật-đa"? Bạch Thế Tôn! Con đối với Bồ-tát Ma-ha-tát và đối với bát-nhã ba-la-mật-đa đã không nắm bắt được, không thấy được, thì làm sao lại bảo con dùng giáo pháp tương ứng với bát-nhã ba-la-mật-đa mà răn bảo, chỉ dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát? Cho nên nếu con dùng pháp ấy mà răn bảo, chỉ dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thì ắt sẽ phải hối hận.
Bạch Thế Tôn! Các pháp đều do nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ) hoà hợp mà có, rồi người ta đặt ra tên giả để gọi. Bồ-tát Ma-ha-tát và bát-nhã ba-la-mật-đa, hai tên giả này, không thể nói là ở trong ngũ uẩn (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc là thân thể và vật chất, thọ là cảm nhận, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự phân biệt nhận thức); không thể nói là ở trong mười hai xứ (sáu giác quan và sáu loại đối tượng của chúng), mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức nhận biết), sáu giới (đất, nước, lửa, gió, khoảng không và thức), tứ thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), mười hai duyên khởi (mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sinh tử); không thể nói là ở trong tham, sân, si (tham lam, giận dữ, mê muội), cùng mọi thứ triền (phiền não đang trói buộc), kết (phiền não buộc chặt), tùy miên (phiền não ngủ ngầm), kiến thú (các thứ kiến chấp sai lầm), gốc bất thiện v.v.; không thể nói là ở trong tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi không còn hình sắc); không thể nói là ở trong ngũ nhãn, lục thần thông; không thể nói là ở trong ngã, hữu tình, cho đến tri giả, kiến giả; không thể nói là ở trong mười tùy niệm, mười tưởng; không thể nói là ở trong không, vô tướng, vô nguyện, sáu ba-la-mật-đa; không thể nói là ở trong tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi; không thể nói là ở trong mười lực của Phật cho đến nhất thiết tướng trí; không thể nói là ở trong ngũ thủ uẩn v.v. vốn như huyễn cho đến như việc biến hoá; không thể nói là ở trong tịch tĩnh, viễn ly, vô sinh vô diệt, vô nhiễm vô tịnh, dứt mọi hý luận, chân như, pháp giới, pháp tính, thực tế, bình đẳng tính, ly sinh tính; không thể nói là ở trong thường, vô thường, cho đến pháp thuộc sinh tử, thuộc Niết-bàn; không thể nói là ở trong quá khứ, vị lai, hiện tại, cho đến pháp ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa hai bên; không thể nói là ở trong Phật, Bồ-tát hay tăng chúng Thanh văn v.v. ở các thế giới nhiều như cát sông Căng-già khắp mười phương. Vì sao? Vì sự tụ hợp hay tan rã của các pháp đã nói ở trên đều không thể nắm bắt, không thể thấy được.
Bạch Thế Tôn! Như tên gọi ngũ uẩn v.v. nói ở trên không có chỗ nào để nói tới, thì tên gọi Bồ-tát Ma-ha-tát và bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không có chỗ nào để nói tới. Như tên gọi giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (năm phần công đức của bậc thánh: giữ giới, thiền định, trí tuệ, sự giải thoát, và cái biết thấy rõ mình đã giải thoát) không có chỗ nào để nói tới, thì tên gọi Bồ-tát Ma-ha-tát và bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không có chỗ nào để nói tới. Như tên gọi Dự lưu (quả thánh đầu tiên, đã bước vào dòng thánh), Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần nữa), Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), Độc giác (bậc tự giác ngộ mà không cần thầy), Như Lai cùng các pháp của các bậc ấy không có chỗ nào để nói tới, thì tên gọi Bồ-tát Ma-ha-tát và bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không có chỗ nào để nói tới. Bạch Thế Tôn! Như tất cả mọi thứ, dù có tên hay không có tên, đều không có chỗ nào để nói tới, thì tên gọi Bồ-tát Ma-ha-tát và bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không có chỗ nào để nói tới. Vì cớ gì? Vì các tên gọi như vậy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái nghĩa mà các tên gọi ấy chỉ đến vốn không có thật, nên các tên gọi ấy đều không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con dựa vào nghĩa ấy nên đối với các pháp, con không nắm bắt được, không thấy được chúng đang tụ hợp hay đang tan rã, thì làm sao có thể nói: "Đây gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, đây gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa"? Bạch Thế Tôn! Con đối với hai điều này, cả về nghĩa lẫn về tên, đều không nắm bắt được, không thấy được, thì làm sao lại bảo con dùng giáo pháp tương ứng với bát-nhã ba-la-mật-đa mà răn bảo, chỉ dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát? Cho nên nếu con dùng pháp ấy mà răn bảo, chỉ dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thì ắt sẽ phải hối hận.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát nghe giảng bát-nhã ba-la-mật-đa theo cách như thế mà tâm không chìm đắm, cũng không lo buồn, hối tiếc, tâm không kinh hãi, không sợ, không khiếp, thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chắc chắn đã đứng vững ở địa vị bất thoái (địa vị không còn bị lui sụt trên đường tu), lấy sự không trụ vào đâu làm phương tiện mà trụ.
Bấy giờ Cụ thọ (tôn xưng dành cho bậc tỳ-kheo cao đức, nghĩa là người đủ thọ mạng và đức hạnh) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật) lại bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào sắc, không nên trụ vào thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Sắc thì tự tính của sắc là không (trống rỗng, không có thực thể riêng); thọ, tưởng, hành, thức thì tự tính của thọ, tưởng, hành, thức là không. Bạch Thế Tôn! Sắc ấy chẳng phải là cái không của sắc, cái không của sắc chẳng phải là sắc; sắc không lìa không, không không lìa sắc; sắc tức là không, không tức là sắc. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào sắc, không nên trụ vào thọ, tưởng, hành, thức.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào nhãn xứ (mắt, xét như chỗ làm phát sinh sự thấy biết), không nên trụ vào nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý). Vì sao? Bạch Thế Tôn! Nhãn xứ thì tự tính của nhãn xứ là không, cho đến ý xứ thì tự tính của ý xứ là không. Bạch Thế Tôn! Nhãn xứ ấy chẳng phải là cái không của nhãn xứ, cái không của nhãn xứ chẳng phải là nhãn xứ; nhãn xứ không lìa không, không không lìa nhãn xứ; nhãn xứ tức là không, không tức là nhãn xứ. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào nhãn xứ, cho đến không nên trụ vào ý xứ.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), không nên trụ vào thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cái được chạm xúc), pháp xứ (đối tượng của ý). Vì sao? Bạch Thế Tôn! Sắc xứ thì tự tính của sắc xứ là không, cho đến pháp xứ thì tự tính của pháp xứ là không. Bạch Thế Tôn! Sắc xứ ấy chẳng phải là cái không của sắc xứ, cái không của sắc xứ chẳng phải là sắc xứ; sắc xứ không lìa không, không không lìa sắc xứ; sắc xứ tức là không, không tức là sắc xứ. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào sắc xứ, cho đến không nên trụ vào pháp xứ.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố), sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy, không phải cõi Sắc giới), nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt), cùng nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Nhãn giới thì tự tính của nhãn giới là không, cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên thì tự tính của các cảm thọ ấy là không. Bạch Thế Tôn! Nhãn giới ấy chẳng phải là cái không của nhãn giới, cái không của nhãn giới chẳng phải là nhãn giới; nhãn giới không lìa không, không không lìa nhãn giới; nhãn giới tức là không, không tức là nhãn giới. Sắc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào nhãn giới, cho đến không nên trụ vào các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào nhĩ giới (tai), thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (cái biết do tai), cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Nhĩ giới thì tự tính của nhĩ giới là không, cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên thì tự tính của các cảm thọ ấy là không. Bạch Thế Tôn! Nhĩ giới ấy chẳng phải là cái không của nhĩ giới, cái không của nhĩ giới chẳng phải là nhĩ giới; nhĩ giới không lìa không, không không lìa nhĩ giới; nhĩ giới tức là không, không tức là nhĩ giới. Thanh giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào nhĩ giới, cho đến không nên trụ vào các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào tỷ giới (mũi), hương giới (mùi), tỷ thức giới (cái biết do mũi), cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Tỷ giới thì tự tính của tỷ giới là không, cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên thì tự tính của các cảm thọ ấy là không. Bạch Thế Tôn! Tỷ giới ấy chẳng phải là cái không của tỷ giới, cái không của tỷ giới chẳng phải là tỷ giới; tỷ giới không lìa không, không không lìa tỷ giới; tỷ giới tức là không, không tức là tỷ giới. Hương giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào tỷ giới, cho đến không nên trụ vào các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào thiệt giới (lưỡi), vị giới (vị), thiệt thức giới (cái biết do lưỡi), cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Thiệt giới thì tự tính của thiệt giới là không, cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên thì tự tính của các cảm thọ ấy là không. Bạch Thế Tôn! Thiệt giới ấy chẳng phải là cái không của thiệt giới, cái không của thiệt giới chẳng phải là thiệt giới; thiệt giới không lìa không, không không lìa thiệt giới; thiệt giới tức là không, không tức là thiệt giới. Vị giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào thiệt giới, cho đến không nên trụ vào các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào thân giới (thân), xúc giới (cái được chạm xúc), thân thức giới (cái biết do thân), cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Thân giới thì tự tính của thân giới là không, cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên thì tự tính của các cảm thọ ấy là không. Bạch Thế Tôn! Thân giới ấy chẳng phải là cái không của thân giới, cái không của thân giới chẳng phải là thân giới; thân giới không lìa không, không không lìa thân giới; thân giới tức là không, không tức là thân giới. Xúc giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào thân giới, cho đến không nên trụ vào các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào ý giới (ý), pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý), ý thức giới (cái biết do ý), cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Ý giới thì tự tính của ý giới là không, cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên thì tự tính của các cảm thọ ấy là không. Bạch Thế Tôn! Ý giới ấy chẳng phải là cái không của ý giới, cái không của ý giới chẳng phải là ý giới; ý giới không lìa không, không không lìa ý giới; ý giới tức là không, không tức là ý giới. Pháp giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào ý giới, cho đến không nên trụ vào các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào địa giới (yếu tố đất, tức chất cứng), không nên trụ vào thủy giới (yếu tố nước, chất ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, chất nóng), phong giới (yếu tố gió, sự chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố cái biết). Vì sao? Bạch Thế Tôn! Địa giới thì tự tính của địa giới là không; thủy, hỏa, phong, không, thức giới thì tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không. Bạch Thế Tôn! Địa giới ấy chẳng phải là cái không của địa giới, cái không của địa giới chẳng phải là địa giới; địa giới không lìa không, không không lìa địa giới; địa giới tức là không, không tức là địa giới. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào địa giới, không nên trụ vào thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào khổ thánh đế (chân lý về khổ), không nên trụ vào tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự diệt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường diệt khổ). Vì sao? Bạch Thế Tôn! Khổ thánh đế thì tự tính của khổ thánh đế là không; tập, diệt, đạo thánh đế thì tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế là không. Bạch Thế Tôn! Khổ thánh đế ấy chẳng phải là cái không của khổ thánh đế, cái không của khổ thánh đế chẳng phải là khổ thánh đế; khổ thánh đế không lìa không, không không lìa khổ thánh đế; khổ thánh đế tức là không, không tức là khổ thánh đế. Tập, diệt, đạo thánh đế cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào khổ thánh đế, không nên trụ vào tập, diệt, đạo thánh đế.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào vô minh (sự mê muội không thấy chân lý), không nên trụ vào hành (những hành động tạo nghiệp), thức (thức tái sinh), danh sắc (tâm và thân), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, kêu than, đau khổ, lo âu, phiền muộn). Vì sao? Bạch Thế Tôn! Vô minh thì tự tính của vô minh là không, cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não thì tự tính của lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là không. Bạch Thế Tôn! Vô minh ấy chẳng phải là cái không của vô minh, cái không của vô minh chẳng phải là vô minh; vô minh không lìa không, không không lìa vô minh; vô minh tức là không, không tức là vô minh. Hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào vô minh, cho đến không nên trụ vào lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào tứ tĩnh lự, không nên trụ vào tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Tứ tĩnh lự thì tự tính của tứ tĩnh lự là không; tứ vô lượng, tứ vô sắc định thì tự tính của tứ vô lượng, tứ vô sắc định là không. Bạch Thế Tôn! Tứ tĩnh lự ấy chẳng phải là cái không của tứ tĩnh lự, cái không của tứ tĩnh lự chẳng phải là tứ tĩnh lự; tứ tĩnh lự không lìa không, không không lìa tứ tĩnh lự; tứ tĩnh lự tức là không, không tức là tứ tĩnh lự. Tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào tứ tĩnh lự, không nên trụ vào tứ vô lượng, tứ vô sắc định.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào ngũ nhãn, không nên trụ vào lục thần thông. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Ngũ nhãn thì tự tính của ngũ nhãn là không; lục thần thông thì tự tính của lục thần thông là không. Bạch Thế Tôn! Ngũ nhãn ấy chẳng phải là cái không của ngũ nhãn, cái không của ngũ nhãn chẳng phải là ngũ nhãn; ngũ nhãn không lìa không, không không lìa ngũ nhãn; ngũ nhãn tức là không, không tức là ngũ nhãn. Lục thần thông cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào ngũ nhãn, không nên trụ vào lục thần thông.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào bố thí ba-la-mật-đa, không nên trụ vào tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa thì tự tính của bố thí ba-la-mật-đa là không, cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa thì tự tính của bát-nhã ba-la-mật-đa là không. Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa ấy chẳng phải là cái không của bố thí ba-la-mật-đa, cái không của bố thí ba-la-mật-đa chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa; bố thí ba-la-mật-đa không lìa không, không không lìa bố thí ba-la-mật-đa; bố thí ba-la-mật-đa tức là không, không tức là bố thí ba-la-mật-đa. Tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào bố thí ba-la-mật-đa, cho đến không nên trụ vào bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào tứ niệm trụ, không nên trụ vào tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Tứ niệm trụ thì tự tính của tứ niệm trụ là không, cho đến bát thánh đạo chi thì tự tính của bát thánh đạo chi là không. Bạch Thế Tôn! Tứ niệm trụ ấy chẳng phải là cái không của tứ niệm trụ, cái không của tứ niệm trụ chẳng phải là tứ niệm trụ; tứ niệm trụ không lìa không, không không lìa tứ niệm trụ; tứ niệm trụ tức là không, không tức là tứ niệm trụ. Tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào tứ niệm trụ, cho đến không nên trụ vào bát thánh đạo chi.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào mười lực của Phật, không nên trụ vào tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Mười lực của Phật thì tự tính của mười lực của Phật là không, cho đến nhất thiết tướng trí thì tự tính của nhất thiết tướng trí là không. Bạch Thế Tôn! Mười lực của Phật ấy chẳng phải là cái không của mười lực của Phật, cái không của mười lực của Phật chẳng phải là mười lực của Phật; mười lực của Phật không lìa không, không không lìa mười lực của Phật; mười lực của Phật tức là không, không tức là mười lực của Phật. Tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào mười lực của Phật, cho đến không nên trụ vào nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào các chữ, không nên trụ vào những gì do các chữ dẫn ra, dù là do một lời dẫn ra, do hai lời dẫn ra, hay do nhiều lời dẫn ra. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Các chữ thì tự tính của các chữ là không; những gì do các chữ dẫn ra thì tự tính của chúng là không. Bạch Thế Tôn! Các chữ ấy chẳng phải là cái không của các chữ, cái không của các chữ chẳng phải là các chữ; các chữ không lìa không, không không lìa các chữ; các chữ tức là không, không tức là các chữ. Những gì do các chữ dẫn ra cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào các chữ, không nên trụ vào những gì do các chữ dẫn ra.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào chỗ cho rằng các pháp là thường hay vô thường; không nên trụ vào chỗ cho rằng các pháp là vui hay khổ, là có ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Cái thường hay vô thường của các pháp thì tự tính của nó là không, cho đến cái xa lìa hay không xa lìa của các pháp thì tự tính của nó là không. Bạch Thế Tôn! Cái thường hay vô thường của các pháp ấy chẳng phải là cái không của nó, cái không của nó chẳng phải là cái thường hay vô thường của các pháp; cái thường hay vô thường của các pháp không lìa không, không không lìa cái thường hay vô thường của các pháp; cái thường hay vô thường của các pháp tức là không, không tức là cái thường hay vô thường của các pháp. Cái khổ hay vui của các pháp cho đến cái xa lìa hay không xa lìa của các pháp cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào cái thường hay vô thường của các pháp, cho đến không nên trụ vào cái xa lìa hay không xa lìa của các pháp.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào chân như, không nên trụ vào pháp giới, pháp tính, thực tế, bình đẳng tính, ly sinh tính. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Chân như thì tự tính của chân như là không, cho đến ly sinh tính thì tự tính của ly sinh tính là không. Bạch Thế Tôn! Chân như ấy chẳng phải là cái không của chân như, cái không của chân như chẳng phải là chân như; chân như không lìa không, không không lìa chân như; chân như tức là không, không tức là chân như. Pháp giới cho đến ly sinh tính cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào chân như, cho đến không nên trụ vào ly sinh tính.
Bạch Thế Tôn! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào tất cả các môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì: năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không quên), không nên trụ vào tất cả các môn tam-ma-địa (pháp môn định: giữ tâm chuyên chú vào một chỗ). Vì sao? Bạch Thế Tôn! Tất cả các môn đà-la-ni thì tự tính của chúng là không; tất cả các môn tam-ma-địa thì tự tính của chúng là không. Bạch Thế Tôn! Tất cả các môn đà-la-ni ấy chẳng phải là cái không của tất cả các môn đà-la-ni, cái không của tất cả các môn đà-la-ni chẳng phải là tất cả các môn đà-la-ni; tất cả các môn đà-la-ni không lìa không, không không lìa tất cả các môn đà-la-ni; tất cả các môn đà-la-ni tức là không, không tức là tất cả các môn đà-la-ni. Tất cả các môn tam-ma-địa cũng lại như vậy. Cho nên, bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa không nên trụ vào tất cả các môn đà-la-ni, không nên trụ vào tất cả các môn tam-ma-địa.
Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo (sự khéo léo vận dụng phương pháp thích hợp), thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở (bám chấp có cái "tôi" và "cái của tôi") quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào sắc, trụ vào thọ, tưởng, hành, thức. Do trụ như thế nên khởi gia hành (dụng công, ra sức tu tập nhắm vào một đối tượng) đối với sắc, khởi gia hành đối với thọ, tưởng, hành, thức. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ (thu nhận, nắm giữ) bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào nhãn xứ, trụ vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với nhãn xứ, cho đến khởi gia hành đối với ý xứ. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào sắc xứ, trụ vào thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với sắc xứ, cho đến khởi gia hành đối với pháp xứ. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào nhãn giới, trụ vào sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với nhãn giới, cho đến khởi gia hành đối với các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào nhĩ giới, trụ vào thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với nhĩ giới, cho đến khởi gia hành đối với các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào tỷ giới, trụ vào hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với tỷ giới, cho đến khởi gia hành đối với các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào thiệt giới, trụ vào vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với thiệt giới, cho đến khởi gia hành đối với các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào thân giới, trụ vào xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với thân giới, cho đến khởi gia hành đối với các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào ý giới, trụ vào pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với ý giới, cho đến khởi gia hành đối với các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào địa giới, trụ vào thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với địa giới, cho đến khởi gia hành đối với thức giới. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào khổ thánh đế, trụ vào tập, diệt, đạo thánh đế. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với khổ thánh đế, khởi gia hành đối với tập, diệt, đạo thánh đế. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào vô minh, trụ vào hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với vô minh, cho đến khởi gia hành đối với lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào tứ tĩnh lự, trụ vào tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với tứ tĩnh lự, khởi gia hành đối với tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào ngũ nhãn, trụ vào lục thần thông. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với ngũ nhãn, khởi gia hành đối với lục thần thông. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào bố thí ba-la-mật-đa, trụ vào tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với bố thí ba-la-mật-đa, cho đến khởi gia hành đối với bát-nhã ba-la-mật-đa. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào tứ niệm trụ, trụ vào tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với tứ niệm trụ, cho đến khởi gia hành đối với bát thánh đạo chi. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào mười lực của Phật, trụ vào tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với mười lực của Phật, cho đến khởi gia hành đối với nhất thiết tướng trí. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào các chữ, trụ vào những gì do các chữ dẫn ra, dù là do một lời dẫn ra, do hai lời dẫn ra, hay do nhiều lời dẫn ra. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với các chữ, khởi gia hành đối với những gì do các chữ dẫn ra. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào chỗ cho rằng các pháp là thường hay vô thường, trụ vào chỗ cho rằng các pháp là vui hay khổ, là có ngã hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa hay không xa lìa. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với cái thường hay vô thường của các pháp, cho đến khởi gia hành đối với cái xa lìa hay không xa lìa của các pháp. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Bạch Thế Tôn! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo, thì vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấn trói quấy nhiễu, tâm liền trụ vào tất cả các môn đà-la-ni, trụ vào tất cả các môn tam-ma-địa. Do trụ như thế nên khởi gia hành đối với tất cả các môn đà-la-ni, khởi gia hành đối với tất cả các môn tam-ma-địa. Do khởi gia hành nên không thể nhiếp thọ bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể làm cho bát-nhã ba-la-mật-đa được trọn vẹn, không thể thành tựu nhất thiết tướng trí.
Vì sao? Bạch Thế Tôn! Sắc không nên nhiếp thọ, thọ, tưởng, hành, thức không nên nhiếp thọ. Sắc đã không nên nhiếp thọ thì chẳng còn là sắc; thọ, tưởng, hành, thức đã không nên nhiếp thọ thì chẳng còn là thọ, tưởng, hành, thức. Vì cớ gì? Vì bản tính vốn là không. Cho đến tất cả các môn đà-la-ni không nên nhiếp thọ, tất cả các môn tam-ma-địa không nên nhiếp thọ. Môn đà-la-ni đã không nên nhiếp thọ thì chẳng còn là môn đà-la-ni; môn tam-ma-địa đã không nên nhiếp thọ thì chẳng còn là môn tam-ma-địa. Vì cớ gì? Vì bản tính vốn là không. Ngay cả bát-nhã ba-la-mật-đa mà vị ấy nhiếp thọ, tu hành, làm cho trọn vẹn cũng không nên nhiếp thọ. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế đã không nên nhiếp thọ thì chẳng còn là bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì cớ gì? Vì bản tính vốn là không.
Như vậy, khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, nên dùng cái thấy "bản tính vốn không" mà quán xét tất cả các pháp. Khi quán xét như thế, tâm đối với tất cả các pháp không có chỗ nào để vận hành tới. Đó gọi là tam-ma-địa "Vô sở nhiếp thọ" (phép định không nắm giữ một thứ gì) của Bồ-tát Ma-ha-tát. Tam-ma-địa này vi diệu, thù thắng, rộng lớn, không thể đo lường, có thể gom được vô biên năng lực tác dụng không ngăn ngại, không chung với tất cả hàng Thanh văn và Độc giác.
Ngay cả nhất thiết tướng trí mà vị ấy thành tựu cũng không nên nhiếp thọ. Nhất thiết tướng trí như thế đã không nên nhiếp thọ thì chẳng còn là nhất thiết tướng trí. Vì cớ gì? Vì nội không (các giác quan bên trong là không), vì ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), vì nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), vì không không (chính cái "không" cũng là không), vì đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), vì thắng nghĩa không (chân lý tối thượng cũng là không), vì hữu vi không (các pháp do tạo tác là không), vì vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), vì tất cánh không (rốt ráo là không), vì vô tế không (không có đầu, không có cuối, đều không), vì tán không (các pháp phân tán rời rạc là không), vì vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), vì bản tính không (bản tính của các pháp là không), vì tự tướng không (tướng riêng của từng pháp là không), vì cộng tướng không (tướng chung của các pháp là không), vì nhất thiết pháp không (tất cả các pháp là không), vì bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, đều không), vì vô tính không (cái không có tự tính là không), vì tự tính không (tự tính là không), vì vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều không).
Vì sao? Bạch Thế Tôn! Nhất thiết tướng trí này không phải do nắm bắt hình tướng mà tu được. Vì cớ gì? Vì mọi sự nắm bắt hình tướng đều là phiền não. Thế nào là tướng? Tức là tướng của sắc, tướng của thọ, tưởng, hành, thức, cho đến tướng của tất cả các môn đà-la-ni, tướng của tất cả các môn tam-ma-địa. Đối với các tướng ấy mà nắm bắt, bám chấp thì gọi là phiền não. Nếu do nắm bắt hình tướng mà tu được nhất thiết tướng trí, thì Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) Thắng Quân đã không thể tin hiểu đối với nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy, tức trí tuệ của Phật).
Thế nào gọi là tướng tin hiểu của vị ấy? Là đối với bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh lòng tin trong sạch sâu xa, rồi nhờ sức thắng giải (sự hiểu biết quả quyết, không lay chuyển) mà suy nghĩ, quán xét nhất thiết trí trí; không dùng phương tiện có tướng, cũng không dùng phương tiện không có tướng, vì cả tướng lẫn không tướng đều không thể nắm bắt. Phạm chí Thắng Quân này, tuy nhờ sức tin hiểu mà quy hướng Phật pháp, được gọi là người tùy tín hành (hạng người tu hành nhờ đi theo lòng tin), nhưng lại có thể dùng cái thấy bản tính vốn không mà ngộ nhập (hiểu thấu và bước vào) nhất thiết trí trí. Đã ngộ nhập rồi, ông không nắm lấy tướng của sắc, không nắm lấy tướng của thọ, tưởng, hành, thức, cho đến không nắm lấy tướng của tất cả các môn đà-la-ni, không nắm lấy tướng của tất cả các môn tam-ma-địa. Vì sao? Vì tự tướng của tất cả các pháp đều không, cái nắm bắt và cái bị nắm bắt đều không thể có được.
Vị Phạm chí như thế không dùng hiện quán (sự quán thấy trực tiếp chân lý) có được ở bên trong mà quán nhất thiết trí trí, không dùng hiện quán có được ở bên ngoài mà quán nhất thiết trí trí, không dùng hiện quán có được cả ở trong lẫn ngoài mà quán nhất thiết trí trí, không dùng hiện quán có được nhờ vô trí (?) mà quán nhất thiết trí trí, không dùng hiện quán có được bằng cách nào khác mà quán nhất thiết trí trí, cũng không dùng hiện quán không có được mà quán nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Vì Phạm chí Thắng Quân này không thấy nhất thiết trí trí là cái được quán, không thấy bát-nhã là cái có thể quán, không thấy người quán và chỗ nương của sự quán.
Phạm chí Thắng Quân này không quán nhất thiết trí trí ở nơi sắc bên trong, không quán nhất thiết trí trí ở nơi thọ, tưởng, hành, thức bên trong; không quán nhất thiết trí trí ở nơi sắc bên ngoài, không quán nhất thiết trí trí ở nơi thọ, tưởng, hành, thức bên ngoài; không quán nhất thiết trí trí ở nơi sắc cả trong lẫn ngoài, không quán nhất thiết trí trí ở nơi thọ, tưởng, hành, thức cả trong lẫn ngoài; cũng không quán nhất thiết trí trí ở chỗ lìa sắc, cũng không quán nhất thiết trí trí ở chỗ lìa thọ, tưởng, hành, thức; cho đến không quán nhất thiết trí trí ở nơi tất cả các môn đà-la-ni bên trong, không quán nhất thiết trí trí ở nơi tất cả các môn tam-ma-địa bên trong; không quán nhất thiết trí trí ở nơi tất cả các môn đà-la-ni bên ngoài, không quán nhất thiết trí trí ở nơi tất cả các môn tam-ma-địa bên ngoài; không quán nhất thiết trí trí ở nơi tất cả các môn đà-la-ni cả trong lẫn ngoài, không quán nhất thiết trí trí ở nơi tất cả các môn tam-ma-địa cả trong lẫn ngoài; cũng không quán nhất thiết trí trí ở chỗ lìa tất cả các môn đà-la-ni, cũng không quán nhất thiết trí trí ở chỗ lìa tất cả các môn tam-ma-địa. Vì sao? Vì dù là trong, là ngoài, là cả trong lẫn ngoài, hay là lìa cả trong lẫn ngoài, đều không thể có được.
Phạm chí Thắng Quân này, bằng những cửa lìa tướng như thế, mà sinh lòng tin hiểu sâu xa đối với nhất thiết trí trí. Nhờ lòng tin hiểu ấy mà đối với tất cả các pháp đều không nắm giữ, bám chấp, vì thực tướng của các pháp không thể nắm bắt. Vị Phạm chí như thế, nhờ cửa lìa tướng mà đã có được lòng tin hiểu đối với nhất thiết trí trí rồi, thì đối với tất cả các pháp đều không nắm lấy tướng, cũng không suy nghĩ về cái không có tướng, vì các pháp dù có tướng hay không có tướng đều không thể nắm bắt. Vị Phạm chí như thế, nhờ sức thắng giải, đối với tất cả các pháp không nắm lấy cũng không buông bỏ, vì trong pháp thực tướng không có chuyện nắm lấy hay buông bỏ. Lúc ấy vị Phạm chí kia, đối với chính lòng tin hiểu của mình, cho đến đối với Niết-bàn, cũng không nắm giữ, bám chấp. Vì cớ gì? Vì bản tính của tất cả các pháp đều là không, không thể nắm lấy.
Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa của Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như vậy: đối với tất cả các pháp không nắm giữ, bám chấp gì, nên có thể từ bờ bên này (bờ sinh tử mê lầm) sang đến bờ bên kia (bờ giác ngộ, giải thoát). Nếu đối với các pháp còn chút ít nắm giữ, bám chấp thì không thể đến được bờ bên kia. Cho nên khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không nắm lấy tất cả sắc, không nắm lấy tất cả thọ, tưởng, hành, thức, vì tất cả các pháp đều không có gì để nắm lấy; cho đến không nắm lấy tất cả các môn đà-la-ni, không nắm lấy tất cả các môn tam-ma-địa, cũng vì tất cả các pháp đều không có gì để nắm lấy.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, tuy đối với tất cả sắc, tất cả thọ, tưởng, hành, thức, cho đến tất cả các môn đà-la-ni, tất cả các môn tam-ma-địa, dù xét chung hay xét riêng, đều không nắm lấy gì; nhưng vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi mà mình đã theo bản nguyện (lời nguyện ban đầu) để tu hành còn chưa trọn vẹn, và vì mười lực của Phật cho đến nhất thiết tướng trí mà mình đã theo bản nguyện để chứng đắc còn chưa thành tựu, nên trong khoảng giữa ấy, quyết không vì không nắm lấy mọi tướng mà vội nhập Niết-bàn.
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, tuy có thể làm trọn vẹn tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, và có thể thành tựu mười lực của Phật cho đến nhất thiết tướng trí, nhưng không thấy có tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, và không thấy có mười lực của Phật cho đến nhất thiết tướng trí. Vì sao? Vì tứ niệm trụ ấy tức chẳng phải là tứ niệm trụ, cho đến bát thánh đạo chi tức chẳng phải là bát thánh đạo chi; mười lực của Phật tức chẳng phải là mười lực của Phật, cho đến nhất thiết tướng trí tức chẳng phải là nhất thiết tướng trí; vì tất cả các pháp chẳng phải là pháp, cũng chẳng phải là chẳng phải pháp. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, tuy đối với tất cả các pháp không nắm lấy gì, mà vẫn có thể thành tựu mọi sự nghiệp.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba mươi bảy (hết).
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba mươi tám.
Pháp sư Tam Tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của nhà vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video