Thiên 43 — Hội 1 · Phẩm 10 Hành tướng Bát-nhã · phần 1

 Phần đầu, phẩm thứ mười "Bát-nhã hành tướng" (cách thực hành Bát-nhã và các dấu hiệu của sự thực hành ấy), đoạn một.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Đức Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn, chỉ Bồ-tát đã tu hành sâu) khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ thật tướng của mọi sự vật; ba-la-mật-đa: sự tu tập hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; gộp lại là "sự hoàn thiện của trí tuệ") thì nên quán xét như sau: Cái gì là Bát-nhã ba-la-mật-đa? Vì sao gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa? Bát-nhã ba-la-mật-đa này là của ai? Bát-nhã ba-la-mật-đa này dùng để làm gì?

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát như thế, khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán xét kỹ càng: nếu pháp (mọi sự vật, hiện tượng, ý niệm) là không có thật, không thể nắm bắt, thì đó chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Trong cái không có thật, không thể nắm bắt ấy, còn có gì để truy vấn, bắt bẻ?

 Khi ấy, Xá-lợi Tử (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) hỏi Thiện Hiện (một đại đệ tử của Phật, bậc nhất về hiểu lý "Không") rằng: "Ở đây, pháp nào là không có thật, không thể nắm bắt?" Thiện Hiện đáp: "Đó là: pháp Bát-nhã ba-la-mật-đa không có thật, không thể nắm bắt; pháp tĩnh lự ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về thiền định, giữ tâm lắng yên chuyên chú), tinh tiến ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về siêng năng không lùi bước), an nhẫn ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về nhẫn nhục, chịu đựng), tịnh giới ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về giữ giới trong sạch), bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về cho tặng) đều không có thật, không thể nắm bắt.

 Vì sao vậy? Vì nội không (sáu giác quan bên trong là không, không có thực thể), vì ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài là không), vì nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), vì không không (chính cái "không" cũng là không), vì đại không (không gian mười phương rộng lớn cũng là không), vì thắng nghĩa không (chân lý cao nhất, tức Niết-bàn, cũng là không), vì hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không), vì vô vi không (các pháp không do tạo tác, không sinh diệt, cũng là không), vì tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vì vô tế không (không có điểm đầu, điểm cuối nên là không), vì tán không (các pháp vốn tan rã, không có gì để buông bỏ nên là không), vì vô biến dị không (cái không bị buông bỏ, không biến đổi, cũng là không), vì bản tính không (bản tính của các pháp là không), vì tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), vì cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp như vô thường, khổ… là không), vì nhất thiết pháp không (hết thảy các pháp đều không), vì bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vì vô tính không (không có tính chất cố định nào nên là không), vì tự tính không (cái tự thể riêng của các pháp là không), vì vô tính tự tính không (cả cái "không có tính" lẫn "tự tính" đều là không).

 Này Xá-lợi Tử! Pháp sắc (hình chất vật lý, thân xác và mọi vật có hình tướng) không có thật, không thể nắm bắt; pháp thọ (cảm giác vui, khổ, trung tính), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các tác ý, hoạt động tâm lý thúc đẩy hành động), thức (sự hay biết phân biệt) đều không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp nhãn xứ (mắt, xét như chỗ dựa cho nhận thức; "xứ" là chỗ phát sinh nhận thức, gồm sáu giác quan và sáu đối tượng) không có thật, không thể nắm bắt; pháp nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý) không có thật, không thể nắm bắt. Pháp sắc xứ (hình sắc mà mắt thấy) không có thật, không thể nắm bắt; pháp thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (vật chạm vào thân), pháp xứ (đối tượng của ý, tức các ý niệm) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp nhãn giới (mắt, xét như một trong mười tám "giới" — mười tám yếu tố cấu thành kinh nghiệm: sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức) không có thật, không thể nắm bắt; pháp sắc giới (cảnh hình sắc đối với mắt), nhãn thức giới (cái biết do mắt), cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết) và các thọ do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) mà sinh ra, đều không có thật, không thể nắm bắt. Pháp nhĩ giới không có thật, không thể nắm bắt; pháp thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, không có thật, không thể nắm bắt. Pháp tỷ giới không có thật, không thể nắm bắt; pháp hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, không có thật, không thể nắm bắt. Pháp thiệt giới không có thật, không thể nắm bắt; pháp vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, không có thật, không thể nắm bắt. Pháp thân giới không có thật, không thể nắm bắt; pháp xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, không có thật, không thể nắm bắt. Pháp ý giới không có thật, không thể nắm bắt; pháp pháp giới (các đối tượng của ý), ý thức giới, cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) không có thật, không thể nắm bắt; pháp thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố hay biết) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống chìm trong khổ đau) không có thật, không thể nắm bắt; pháp tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp vô minh (sự mê muội không thấy rõ sự thật, khâu đầu của chuỗi mười hai nhân duyên) không có thật, không thể nắm bắt; pháp hành (các tạo tác do mê muội), thức (cái biết khởi đầu đời sống mới), danh sắc (tinh thần và thể xác), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn đến đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau đớn, lo lắng, phiền muộn) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp nội không không có thật, không thể nắm bắt; pháp ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không đều không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc) không có thật, không thể nắm bắt; pháp tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định cao vượt khỏi hình sắc) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) không có thật, không thể nắm bắt; pháp lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại tự tại, dứt sạch phiền não) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp tứ niệm trụ (bốn phép an trú chánh niệm: quán thân, thọ, tâm, pháp) không có thật, không thể nắm bắt; pháp tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, tấn, niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm gốc ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng đúng, nhớ đúng, định đúng) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) không có thật, không thể nắm bắt; pháp tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt thông suốt không trở ngại), đại từ (lòng thương lớn ban vui), đại bi (lòng thương lớn cứu khổ), đại hỷ (niềm vui lớn trước hạnh phúc của người), đại xả (tâm buông xả bình đẳng lớn), mười tám Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai), nhất thiết trí (trí biết tổng quát mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi khía cạnh của mọi pháp, tức trí tuệ của Phật) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp chân như (thực tính như thế của mọi pháp, không hư dối, không đổi khác) không có thật, không thể nắm bắt; pháp pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính thật của các pháp), pháp trụ (trạng thái thường trụ của pháp), pháp định (tính quyết định không đổi của pháp), thật tế (biên tế chân thật, tột cùng của thực tại), bình đẳng tính (tính bình đẳng của mọi pháp), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh khởi) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp Dự lưu (quả thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh) không có thật, không thể nắm bắt; pháp Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không trở lại cõi Dục nữa), A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não), Độc giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần thầy) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Pháp Bồ-tát không có thật, không thể nắm bắt; pháp Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) không có thật, không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Nói gọn lại: hoặc thường hoặc vô thường (còn mãi hay đổi thay), hoặc vui hoặc khổ, hoặc ngã hoặc vô ngã (có cái tôi thật hay không có), hoặc tịnh hoặc bất tịnh (trong sạch hay nhơ bẩn), hoặc không hoặc bất không, hoặc vô tướng hoặc hữu tướng (không có hay có hình tướng để bám), hoặc vô nguyện hoặc hữu nguyện (không có hay có mong cầu), hoặc tịch tĩnh hoặc không tịch tĩnh (vắng lặng hay không), hoặc viễn ly hoặc không viễn ly (xa lìa hay không), hoặc tạp nhiễm hoặc thanh tịnh (nhiễm ô hay trong sạch), hoặc sinh hoặc diệt, hoặc hữu vi hoặc vô vi, hoặc hữu lậu hoặc vô lậu (còn phiền não rỉ chảy hay không còn), hoặc thiện hoặc phi thiện, hoặc có tội hoặc không tội, hoặc thế gian hoặc xuất thế gian (vượt khỏi thế gian), hoặc thuộc sinh tử hoặc thuộc Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử), hoặc quá khứ, vị lai, hiện tại, hoặc thiện, bất thiện, vô ký (không thiện không ác), hoặc thuộc Dục giới (cõi còn ham muốn dục lạc), thuộc Sắc giới (cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), thuộc Vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm, không còn thân hình), hoặc hữu học (bậc thánh còn phải tu học), hoặc vô học (bậc đã hoàn tất, không còn phải học), hoặc phi học phi vô học (chẳng phải hữu học, chẳng phải vô học, tức phàm phu), hoặc kiến sở đoạn (phiền não dứt được khi thấy chân lý), hoặc tu sở đoạn (phiền não dứt được qua tu tập lâu dài), hoặc phi sở đoạn (không phải thứ cần dứt), hoặc ở trong, hoặc ở ngoài, hoặc ở khoảng giữa — các pháp như vậy đều không có thật, không thể nắm bắt.

 Vì sao vậy? Vì nội không, vì ngoại không, vì nội ngoại không, vì không không, vì đại không, vì thắng nghĩa không, vì hữu vi không, vì vô vi không, vì tất cánh không, vì vô tế không, vì tán không, vì vô biến dị không, vì bản tính không, vì tự tướng không, vì cộng tướng không, vì nhất thiết pháp không, vì bất khả đắc không, vì vô tính không, vì tự tính không, vì vô tính tự tính không.

 Này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, khi quán xét kỹ càng như vậy rằng hết thảy pháp đều không có thật, không thể nắm bắt, mà tâm không chùn nản, cũng không lo buồn hối tiếc, tâm không kinh, không sợ, không hãi, thì nên biết vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy luôn luôn không rời bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Khi ấy, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Do đâu mà biết các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa ấy luôn luôn không rời bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa?"

 Thiện Hiện đáp: "Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì biết đúng như thật rằng Bát-nhã ba-la-mật-đa lìa tự tính (cái bản chất riêng, tự có, tự tồn tại) của Bát-nhã ba-la-mật-đa; biết đúng như thật rằng tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa lìa tự tính của tĩnh lự cho đến bố thí ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi Tử! Do đó mà biết các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa ấy luôn luôn không rời bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì biết đúng như thật rằng sắc lìa tự tính của sắc; biết đúng như thật rằng thọ, tưởng, hành, thức lìa tự tính của thọ, tưởng, hành, thức. Biết đúng như thật rằng nhãn xứ lìa tự tính của nhãn xứ; biết đúng như thật rằng nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ lìa tự tính của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Biết đúng như thật rằng sắc xứ lìa tự tính của sắc xứ; biết đúng như thật rằng thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ lìa tự tính của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Biết đúng như thật rằng nhãn giới lìa tự tính của nhãn giới; biết đúng như thật rằng sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra lìa tự tính của sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra. Biết đúng như thật rằng nhĩ giới lìa tự tính của nhĩ giới; biết đúng như thật rằng thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra lìa tự tính của thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra. Biết đúng như thật rằng tỷ giới lìa tự tính của tỷ giới; biết đúng như thật rằng hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra lìa tự tính của hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra. Biết đúng như thật rằng thiệt giới lìa tự tính của thiệt giới; biết đúng như thật rằng vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra lìa tự tính của vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra. Biết đúng như thật rằng thân giới lìa tự tính của thân giới; biết đúng như thật rằng xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra lìa tự tính của xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra. Biết đúng như thật rằng ý giới lìa tự tính của ý giới; biết đúng như thật rằng pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra lìa tự tính của pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra.

 Biết đúng như thật rằng địa giới lìa tự tính của địa giới; biết đúng như thật rằng thủy, hỏa, phong, không, thức giới lìa tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Biết đúng như thật rằng khổ thánh đế lìa tự tính của khổ thánh đế; biết đúng như thật rằng tập, diệt, đạo thánh đế lìa tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế. Biết đúng như thật rằng vô minh lìa tự tính của vô minh; biết đúng như thật rằng hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não lìa tự tính của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.

 Biết đúng như thật rằng nội không lìa tự tính của nội không; biết đúng như thật rằng ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không lìa tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không.

 Biết đúng như thật rằng tứ tĩnh lự lìa tự tính của tứ tĩnh lự; biết đúng như thật rằng tứ vô lượng, tứ vô sắc định lìa tự tính của tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Biết đúng như thật rằng ngũ nhãn lìa tự tính của ngũ nhãn; biết đúng như thật rằng lục thần thông lìa tự tính của lục thần thông. Biết đúng như thật rằng tứ niệm trụ lìa tự tính của tứ niệm trụ; biết đúng như thật rằng tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi lìa tự tính của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi. Biết đúng như thật rằng Phật thập lực lìa tự tính của Phật thập lực; biết đúng như thật rằng tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí lìa tự tính của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí.

 Biết đúng như thật rằng chân như lìa tự tính của chân như; biết đúng như thật rằng pháp giới, pháp tính, pháp trụ, pháp định, thật tế, bình đẳng tính, ly sinh tính lìa tự tính của pháp giới cho đến ly sinh tính. Biết đúng như thật rằng Dự lưu lìa tự tính của Dự lưu; biết đúng như thật rằng Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác lìa tự tính của Nhất lai cho đến Độc giác. Biết đúng như thật rằng Bồ-tát lìa tự tính của Bồ-tát; biết đúng như thật rằng Như Lai lìa tự tính của Như Lai.

 Biết đúng như thật rằng pháp thường và vô thường lìa tự tính của pháp thường và vô thường. Biết đúng như thật rằng các pháp vui và khổ, ngã và vô ngã, tịnh và bất tịnh, không và bất không, vô tướng và hữu tướng, vô nguyện và hữu nguyện, tịch tĩnh và không tịch tĩnh, viễn ly và không viễn ly, tạp nhiễm và thanh tịnh, sinh và diệt, hữu vi và vô vi, hữu lậu và vô lậu, thiện và phi thiện, có tội và không tội, thế gian và xuất thế gian, thuộc sinh tử và thuộc Niết-bàn lìa tự tính của các pháp vui và khổ cho đến thuộc sinh tử và thuộc Niết-bàn. Biết đúng như thật rằng các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại lìa tự tính của các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại. Biết đúng như thật rằng các pháp thiện, bất thiện, vô ký; thuộc Dục giới, thuộc Sắc giới, thuộc Vô sắc giới; hữu học, vô học, phi học phi vô học; kiến sở đoạn, tu sở đoạn, phi sở đoạn; ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa lìa tự tính của các pháp thiện, bất thiện, vô ký cho đến ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa.

 Này Xá-lợi Tử! Do đó mà biết các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa ấy luôn luôn không rời bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Khi ấy, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Cái gì là tự tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa? Cái gì là tự tính của tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa? Cho đến cái gì là tự tính của các pháp ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa?"

 Thiện Hiện đáp: "Vô tính (không có tính chất tự tồn nào) là tự tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa; vô tính là tự tính của tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa; cho đến vô tính là tự tính của các pháp ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa. Này Xá-lợi Tử! Do đó mà biết Bát-nhã ba-la-mật-đa lìa tự tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa; tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa lìa tự tính của tĩnh lự cho đến bố thí ba-la-mật-đa; cho đến các pháp ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa lìa tự tính của các pháp ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa.

 Này Xá-lợi Tử! Bát-nhã ba-la-mật-đa lìa tướng (dấu hiệu, hình tướng để nhận biết) của Bát-nhã ba-la-mật-đa; tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa lìa tướng của tĩnh lự cho đến bố thí ba-la-mật-đa; cho đến các pháp ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa lìa tướng của các pháp ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa. Này Xá-lợi Tử! Tự tính cũng lìa tự tính; tướng cũng lìa tướng; tự tính cũng lìa tướng; tướng cũng lìa tự tính; tự tính và tướng cũng lìa tướng và tự tính; tướng và tự tính cũng lìa tự tính và tướng."

 Khi ấy, Xá-lợi Tử nói với Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học theo điều này thì có thể thành tựu nhất thiết tướng trí." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thật như lời ngài nói. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học theo điều này thì có thể thành tựu nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết hết thảy pháp không sinh, không có sự thành tựu."

 Xá-lợi Tử hỏi: "Do nhân duyên gì mà hết thảy pháp không sinh, không có sự thành tựu?"

 Thiện Hiện đáp: "Vì sắc là không, nên sự sinh ra và thành tựu của sắc không thể nắm bắt; vì thọ, tưởng, hành, thức là không, nên sự sinh ra và thành tựu của thọ, tưởng, hành, thức không thể nắm bắt. Vì nhãn xứ là không, nên sự sinh ra và thành tựu của nhãn xứ không thể nắm bắt; vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không, nên sự sinh ra và thành tựu của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không thể nắm bắt. Vì sắc xứ là không, nên sự sinh ra và thành tựu của sắc xứ không thể nắm bắt; vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không, nên sự sinh ra và thành tựu của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không thể nắm bắt.

 Vì nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là không, nên sự sinh ra và thành tựu của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra không thể nắm bắt. Vì nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra là không, nên sự sinh ra và thành tựu của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra không thể nắm bắt. Vì tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra là không, nên sự sinh ra và thành tựu của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra không thể nắm bắt. Vì thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra là không, nên sự sinh ra và thành tựu của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra không thể nắm bắt. Vì thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra là không, nên sự sinh ra và thành tựu của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra không thể nắm bắt. Vì ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra là không, nên sự sinh ra và thành tựu của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra không thể nắm bắt.

 Vì địa giới là không, nên sự sinh ra và thành tựu của địa giới không thể nắm bắt; vì thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không, nên sự sinh ra và thành tựu của thủy, hỏa, phong, không, thức giới không thể nắm bắt. Vì khổ thánh đế là không, nên sự sinh ra và thành tựu của khổ thánh đế không thể nắm bắt; vì tập, diệt, đạo thánh đế là không, nên sự sinh ra và thành tựu của tập, diệt, đạo thánh đế không thể nắm bắt. Vì vô minh là không, nên sự sinh ra và thành tựu của vô minh không thể nắm bắt; vì hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là không, nên sự sinh ra và thành tựu của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não không thể nắm bắt.

 Vì nội không là không, nên sự sinh ra và thành tựu của nội không không thể nắm bắt; vì ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không là không, nên sự sinh ra và thành tựu của ngoại không cho đến vô tính tự tính không không thể nắm bắt.

 Vì tứ tĩnh lự là không, nên sự sinh ra và thành tựu của tứ tĩnh lự không thể nắm bắt; vì tứ vô lượng, tứ vô sắc định là không, nên sự sinh ra và thành tựu của tứ vô lượng, tứ vô sắc định không thể nắm bắt. Vì ngũ nhãn là không, nên sự sinh ra và thành tựu của ngũ nhãn không thể nắm bắt; vì lục thần thông là không, nên sự sinh ra và thành tựu của lục thần thông không thể nắm bắt. Vì bố thí ba-la-mật-đa là không, nên sự sinh ra và thành tựu của bố thí ba-la-mật-đa không thể nắm bắt; vì tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là không, nên sự sinh ra và thành tựu của tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa không thể nắm bắt.

 Vì tứ niệm trụ là không, nên sự sinh ra và thành tựu của tứ niệm trụ không thể nắm bắt; vì tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi là không, nên sự sinh ra và thành tựu của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi không thể nắm bắt. Vì Phật thập lực là không, nên sự sinh ra và thành tựu của Phật thập lực không thể nắm bắt; vì tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không, nên sự sinh ra và thành tựu của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí không thể nắm bắt.

 Vì chân như là không, nên sự sinh ra và thành tựu của chân như không thể nắm bắt; vì pháp giới, pháp tính, pháp trụ, pháp định, thật tế, bình đẳng tính, ly sinh tính là không, nên sự sinh ra và thành tựu của pháp giới cho đến ly sinh tính không thể nắm bắt. Vì Dự lưu là không, nên sự sinh ra và thành tựu của Dự lưu không thể nắm bắt; vì Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác là không, nên sự sinh ra và thành tựu của Nhất lai cho đến Độc giác không thể nắm bắt. Vì Bồ-tát là không, nên sự sinh ra và thành tựu của Bồ-tát không thể nắm bắt; vì Như Lai là không, nên sự sinh ra và thành tựu của Như Lai không thể nắm bắt.

 Vì pháp thường và vô thường là không, nên sự sinh ra và thành tựu của pháp thường và vô thường không thể nắm bắt. Vì các pháp vui và khổ, ngã và vô ngã, tịnh và bất tịnh, không và bất không, vô tướng và hữu tướng, vô nguyện và hữu nguyện, tịch tĩnh và không tịch tĩnh, viễn ly và không viễn ly, tạp nhiễm và thanh tịnh, sinh và diệt, hữu vi và vô vi, hữu lậu và vô lậu, thiện và phi thiện, có tội và không tội, thế gian và xuất thế gian, thuộc sinh tử và thuộc Niết-bàn là không, nên sự sinh ra và thành tựu của các pháp vui và khổ cho đến thuộc sinh tử và thuộc Niết-bàn không thể nắm bắt. Vì các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại là không, nên sự sinh ra và thành tựu của các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại không thể nắm bắt. Vì các pháp thiện, bất thiện, vô ký; thuộc Dục giới, thuộc Sắc giới, thuộc Vô sắc giới; hữu học, vô học, phi học phi vô học; kiến sở đoạn, tu sở đoạn, phi sở đoạn; ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa là không, nên sự sinh ra và thành tựu của các pháp thiện, bất thiện, vô ký cho đến ở trong, ở ngoài, ở khoảng giữa không thể nắm bắt.

 Này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì liền đến gần nhất thiết tướng trí. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy càng đến gần nhất thiết tướng trí bao nhiêu thì càng được thân thanh tịnh, được lời nói thanh tịnh, được ý thanh tịnh, được tướng mạo thanh tịnh bấy nhiêu. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy càng được thân thanh tịnh, lời nói thanh tịnh, ý thanh tịnh, tướng mạo thanh tịnh bao nhiêu thì càng không sinh tâm đi kèm tham lam, không sinh tâm đi kèm giận dữ, không sinh tâm đi kèm si mê, không sinh tâm đi kèm kiêu mạn, không sinh tâm đi kèm dua nịnh dối trá, không sinh tâm đi kèm keo kiệt tham lam, không sinh tâm đi kèm mọi tà kiến (các quan điểm sai lầm) bấy nhiêu.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì không sinh tâm đi kèm tham lam cho đến không sinh tâm đi kèm mọi tà kiến, nên rốt cuộc không bao giờ vào thai người nữ, mà luôn hóa sinh (sinh ra tự nhiên, không qua thai bào, như hiện ra từ hoa sen); cũng mãi mãi không sinh vào các ác thú (các cõi xấu ác hiểm nạn như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), trừ khi vì nhân duyên làm lợi ích, đem an vui cho hữu tình (chúng sinh, các loài có tình thức). Vị ấy đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn, giáo hóa cho chúng sinh được thuần thục, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, cho đến khi chứng đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chánh, trọn vẹn của Phật), luôn luôn không rời Phật.

 Này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được những công đức và lợi ích thù thắng như trên, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên rời bỏ."

 Khi ấy, cụ thọ (bậc đáng kính có tuổi đạo, lời tôn xưng các vị tỳ-kheo) Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo (sự khéo léo, biết cách đúng đắn để thực hành mà không bám chấp) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, khi ấy nếu thực hành nơi sắc, hoặc thực hành nơi tướng của sắc, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi thọ, tưởng, hành, thức, hoặc thực hành nơi tướng của thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của sắc, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của sắc, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của thọ, tưởng, hành, thức, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của sắc, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của sắc, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của thọ, tưởng, hành, thức, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của sắc, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của sắc, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của thọ, tưởng, hành, thức, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của sắc, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của sắc, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của thọ, tưởng, hành, thức, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của sắc, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của sắc, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của thọ, tưởng, hành, thức, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của sắc, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của sắc, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của thọ, tưởng, hành, thức, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của sắc, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của sắc, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của thọ, tưởng, hành, thức, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của sắc, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của sắc, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thọ, tưởng, hành, thức, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của sắc, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của sắc, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của thọ, tưởng, hành, thức, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của thọ, tưởng, hành, thức, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, khi ấy nếu thực hành nơi nhãn xứ, hoặc thực hành nơi tướng của nhãn xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc thực hành nơi tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của nhãn xứ, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của nhãn xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của nhãn xứ, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của nhãn xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của nhãn xứ, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của nhãn xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của nhãn xứ, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của nhãn xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của nhãn xứ, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của nhãn xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của nhãn xứ, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của nhãn xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của nhãn xứ, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của nhãn xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhãn xứ, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhãn xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của nhãn xứ, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của nhãn xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sắc xứ, hoặc thực hành nơi tướng của sắc xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hoặc thực hành nơi tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của sắc xứ, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của sắc xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của sắc xứ, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của sắc xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của sắc xứ, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của sắc xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của sắc xứ, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của sắc xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của sắc xứ, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của sắc xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của sắc xứ, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của sắc xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của sắc xứ, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của sắc xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của sắc xứ, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của sắc xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, khi ấy nếu thực hành nơi nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, khi ấy nếu thực hành nơi địa giới, hoặc thực hành nơi tướng của địa giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc thực hành nơi tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của địa giới, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của địa giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự thường hay vô thường của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc thực hành nơi tướng thường hay vô thường của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của địa giới, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của địa giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vui hay khổ của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc thực hành nơi tướng vui hay khổ của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của địa giới, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của địa giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự ngã hay vô ngã của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc thực hành nơi tướng ngã hay vô ngã của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của địa giới, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của địa giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc thực hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của địa giới, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của địa giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự không hay bất không của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc thực hành nơi tướng không hay bất không của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của địa giới, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của địa giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc thực hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của địa giới, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của địa giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc thực hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của địa giới, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của địa giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc thực hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của địa giới, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của địa giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu thực hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, hoặc thực hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thì chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba mươi tám (hết).

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba mươi chín.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video