Phần đầu — Phẩm thứ mười: Tướng trạng của việc hành Bát-nhã (đoạn thứ hai)
Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính)! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, tức người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh) không có phương tiện thiện xảo (sự khéo léo về cách tu, biết dùng pháp tu mà không bám chấp vào pháp) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa người qua bờ giải thoát, tức trí tuệ thấy suốt bản chất thật của mọi sự vật), thì khi ấy sẽ như sau. Nếu hành (ở đây là đem tâm vận hành trên một đối tượng, lấy nó làm chỗ bám để tu) nơi Khổ thánh đế (chân lý cao quý thứ nhất: mọi sự trong đời đều mang tính khổ), hoặc hành nơi tướng (dấu hiệu, hình thái để nhận biết) của Khổ thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi Tập, Diệt, Đạo thánh đế (ba chân lý cao quý còn lại: Tập là nguyên nhân gây ra khổ; Diệt là sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn, trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sống chết; Đạo là con đường tu dẫn đến chấm dứt khổ), hoặc hành nơi tướng của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự thường hay vô thường (thường là còn mãi, không đổi; vô thường là luôn biến đổi, không bền) của Khổ thánh đế, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Khổ thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Khổ thánh đế, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Khổ thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã (ngã là có một cái "tôi" thật, làm chủ và thường còn; vô ngã là không có cái "tôi" thật như vậy) của Khổ thánh đế, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Khổ thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Khổ thánh đế, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Khổ thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không (rỗng không là không có tự thể riêng, không tự tồn tại độc lập; chẳng rỗng không là có tự thể thật) của Khổ thánh đế, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Khổ thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng (vô tướng là không có hình tướng nào để nắm bắt; hữu tướng là có hình tướng để nắm bắt) của Khổ thánh đế, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Khổ thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện (vô nguyện là không còn mong cầu, không tạo tác; hữu nguyện là còn mong cầu, còn tạo tác) của Khổ thánh đế, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Khổ thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh (tịch tĩnh là lặng lẽ, dứt hết mọi xao động phiền não) của Khổ thánh đế, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Khổ thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly (viễn ly là lìa xa phiền não và mọi ràng buộc) của Khổ thánh đế, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Khổ thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy sẽ như sau. Nếu hành nơi Vô minh (mê mờ, không thấy rõ sự thật; là mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sống chết), hoặc hành nơi tướng của Vô minh, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi Hành (các hoạt động tạo nghiệp do mê mờ thúc đẩy), Thức (sự nhận biết, phân biệt), Danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), Lục xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), Xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng), Thọ (cảm nhận vui, khổ, hoặc không vui không khổ), Ái (lòng tham luyến), Thủ (sự bám giữ, nắm lấy), Hữu (sự hình thành nghiệp dẫn đến đời sau), Sinh (sự ra đời), Lão tử (già và chết), cùng sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn), hoặc hành nơi tướng của Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự thường hay vô thường (thường là còn mãi, không đổi; vô thường là luôn biến đổi, không bền) của Vô minh, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Vô minh, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Hành, Thức, Danh sắc, Lục xứ, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Vô minh, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Vô minh, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Hành, Thức, Danh sắc, Lục xứ, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã (ngã là có một cái "tôi" thật, làm chủ và thường còn; vô ngã là không có cái "tôi" thật như vậy) của Vô minh, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Vô minh, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Hành, Thức, Danh sắc, Lục xứ, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Vô minh, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Vô minh, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Hành, Thức, Danh sắc, Lục xứ, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không (rỗng không là không có tự thể riêng, không tự tồn tại độc lập; chẳng rỗng không là có tự thể thật) của Vô minh, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Vô minh, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Hành, Thức, Danh sắc, Lục xứ, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng (vô tướng là không có hình tướng nào để nắm bắt; hữu tướng là có hình tướng để nắm bắt) của Vô minh, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Vô minh, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Hành, Thức, Danh sắc, Lục xứ, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện (vô nguyện là không còn mong cầu, không tạo tác; hữu nguyện là còn mong cầu, còn tạo tác) của Vô minh, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Vô minh, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Hành, Thức, Danh sắc, Lục xứ, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh (tịch tĩnh là lặng lẽ, dứt hết mọi xao động phiền não) của Vô minh, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Vô minh, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Hành, Thức, Danh sắc, Lục xứ, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly (viễn ly là lìa xa phiền não và mọi ràng buộc) của Vô minh, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Vô minh, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Hành, Thức, Danh sắc, Lục xứ, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy sẽ như sau. Nếu hành nơi Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi có hình sắc, còn gọi là Tứ thiền), hoặc hành nơi tướng của Tứ tĩnh lự, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo niềm vui của người, buông xả không thiên vị) và Tứ vô sắc định (bốn tầng thiền định vượt khỏi mọi hình sắc vật chất), hoặc hành nơi tướng của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Tứ tĩnh lự, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Tứ tĩnh lự, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Tứ tĩnh lự, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Tứ tĩnh lự, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Tứ tĩnh lự, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Tứ tĩnh lự, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Tứ tĩnh lự, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Tứ tĩnh lự, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Tứ tĩnh lự, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Tứ tĩnh lự, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Tứ tĩnh lự, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Tứ tĩnh lự, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Tứ tĩnh lự, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Tứ tĩnh lự, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tứ tĩnh lự, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tứ tĩnh lự, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Tứ tĩnh lự, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Tứ tĩnh lự, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Tứ vô lượng và Tứ vô sắc định, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy sẽ như sau. Nếu hành nơi Tứ niệm trụ (bốn phép giữ tâm tỉnh giác: quán sát thân, cảm thọ, tâm và các pháp), hoặc hành nơi tướng của Tứ niệm trụ, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi Tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn), Tứ thần túc (bốn nền tảng giúp thành tựu thiền định và năng lực siêu phàm: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), Ngũ căn (năm năng lực gốc rễ: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định tâm, trí tuệ), Ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), Thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), Bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định tâm đúng), hoặc hành nơi tướng của Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Tứ niệm trụ, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Tứ niệm trụ, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Tứ niệm trụ, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Tứ niệm trụ, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Tứ niệm trụ, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Tứ niệm trụ, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Tứ niệm trụ, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Tứ niệm trụ, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Tứ niệm trụ, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Tứ niệm trụ, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Tứ niệm trụ, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Tứ niệm trụ, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Tứ niệm trụ, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Tứ niệm trụ, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tứ niệm trụ, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tứ niệm trụ, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Tứ niệm trụ, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Tứ niệm trụ, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy sẽ như sau. Nếu hành nơi Bố thí ba-la-mật-đa (sự cho tặng hoàn hảo, đưa đến bờ giải thoát), hoặc hành nơi tướng của Bố thí ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi Tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới luật trong sạch một cách hoàn hảo), An nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn chịu một cách hoàn hảo), Tinh tiến ba-la-mật-đa (siêng năng một cách hoàn hảo), Tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định một cách hoàn hảo) và Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Bố thí ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Bố thí ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Bố thí ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Bố thí ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Bố thí ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Bố thí ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Bố thí ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Bố thí ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Bố thí ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Bố thí ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Bố thí ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Bố thí ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Bố thí ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Bố thí ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Bố thí ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Bố thí ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Bố thí ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Bố thí ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy sẽ như sau. Nếu hành nơi Ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật), hoặc hành nơi tướng của Ngũ nhãn, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, thấy xa, dứt sạch phiền não), hoặc hành nơi tướng của Lục thần thông, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Ngũ nhãn, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Ngũ nhãn, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Lục thần thông, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Lục thần thông, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Ngũ nhãn, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Ngũ nhãn, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Lục thần thông, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Lục thần thông, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Ngũ nhãn, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Ngũ nhãn, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Lục thần thông, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Lục thần thông, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Ngũ nhãn, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Ngũ nhãn, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Lục thần thông, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Lục thần thông, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Ngũ nhãn, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Ngũ nhãn, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Lục thần thông, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Lục thần thông, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Ngũ nhãn, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Ngũ nhãn, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Lục thần thông, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Lục thần thông, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Ngũ nhãn, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Ngũ nhãn, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Lục thần thông, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Lục thần thông, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Ngũ nhãn, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Ngũ nhãn, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Lục thần thông, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Lục thần thông, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Ngũ nhãn, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Ngũ nhãn, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Lục thần thông, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Lục thần thông, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy sẽ như sau. Nếu hành nơi Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ và điều gì không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo, v.v.), hoặc hành nơi tướng của Phật thập lực, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi Tứ vô sở úy (bốn sự không hề sợ hãi của Phật khi giảng pháp giữa đại chúng), Tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn giảng thông suốt, không bị ngăn trở: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương yêu lớn, ban niềm vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu chúng sinh khỏi khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được an vui), đại xả (sự buông xả lớn, bình đẳng không thiên vị), Thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật mới có, không chung với ai khác), Nhất thiết trí (trí biết một cách tổng quát hết thảy các pháp), Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành), Nhất thiết tướng trí (trí biết rõ hết mọi tướng trạng chi tiết của các pháp, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật), hoặc hành nơi tướng của Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Phật thập lực, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Phật thập lực, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự thường hay vô thường của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, hoặc hành nơi tướng thường hay vô thường của Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Phật thập lực, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Phật thập lực, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vui hay khổ của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, hoặc hành nơi tướng vui hay khổ của Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Phật thập lực, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Phật thập lực, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự ngã hay vô ngã của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, hoặc hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Phật thập lực, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Phật thập lực, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự sạch hay không sạch của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, hoặc hành nơi tướng sạch hay không sạch của Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Phật thập lực, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Phật thập lực, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, hoặc hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Phật thập lực, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Phật thập lực, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, hoặc hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Phật thập lực, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Phật thập lực, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, hoặc hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Phật thập lực, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Phật thập lực, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, hoặc hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Phật thập lực, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Phật thập lực, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí, hoặc hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy sẽ như sau. Nếu khởi ý nghĩ: "Ta đang hành Bát-nhã ba-la-mật-đa", thì đó là cách hành hữu sở đắc (còn thấy có một cái gì đó thật để nắm bắt, để đạt được), không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu khởi ý nghĩ: "Ta là Bồ-tát Ma-ha-tát", thì đó là cách hành hữu sở đắc, không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu khởi ý nghĩ: "Người kia đang hành Bát-nhã ba-la-mật-đa", thì đó là cách hành hữu sở đắc, không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu khởi ý nghĩ: "Người kia là Bồ-tát Ma-ha-tát", thì đó là cách hành hữu sở đắc, không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu khởi ý nghĩ: "Tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này mới là tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa", thì đó là cách hành hữu sở đắc, không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa theo những cách như vậy, thì nên biết đó gọi là vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo.
Bấy giờ, Cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính, tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo lớn tuổi đạo) Thiện Hiện (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý rỗng không) nói với Xá-lợi Tử (một đại đệ tử của Phật, được xem là trí tuệ bậc nhất) rằng: Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với sắc (hình chất vật chất, gồm cả thân thể) mà trụ tưởng thắng giải (dừng tâm nơi khái niệm về nó và tin chắc như thế là đúng), liền đối với sắc mà khởi gia hạnh (dụng công tu tập, ở đây là dụng công bám vào đối tượng ấy); nếu đối với thọ (cảm nhận vui, khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung khái niệm), hành (các hoạt động, tạo tác của tâm ý), thức (sự nhận thức, phân biệt) mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với thọ, tưởng, hành, thức mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ làm phát sinh sự thấy) mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với nhãn xứ mà khởi gia hạnh; nếu đối với nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý, xét như chỗ làm phát sinh sự nhận biết) mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai. Nếu đối với sắc xứ (hình dáng, màu sắc — đối tượng của mắt) mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với sắc xứ mà khởi gia hạnh; nếu đối với thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, cảm giác chạm, và các đối tượng của ý) mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với nhãn giới (yếu tố mắt), sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố sự thấy biết của mắt), cùng nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và sự thấy biết) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (làm điều kiện) mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với nhãn giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai. Nếu đối với nhĩ giới (yếu tố tai), thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới (yếu tố sự nghe biết), cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với nhĩ giới cho đến các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu đối với tỷ giới (yếu tố mũi), hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới (yếu tố sự ngửi biết), cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với tỷ giới cho đến các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai. Nếu đối với thiệt giới (yếu tố lưỡi), vị giới (yếu tố vị), thiệt thức giới (yếu tố sự nếm biết), cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với thiệt giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu đối với thân giới (yếu tố thân), xúc giới (yếu tố cảm giác chạm), thân thức giới (yếu tố sự biết qua xúc chạm), cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với thân giới cho đến các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai. Nếu đối với ý giới (yếu tố ý), pháp giới (yếu tố các đối tượng của ý), ý thức giới (yếu tố sự nhận biết của ý), cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với ý giới cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với địa giới mà khởi gia hạnh; nếu đối với thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới (các yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và sự nhận biết) mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ) mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Khổ thánh đế mà khởi gia hạnh; nếu đối với Tập, Diệt, Đạo thánh đế (chân lý về nguyên nhân khổ, về sự dứt khổ và về con đường dứt khổ) mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Tập, Diệt, Đạo thánh đế mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với Vô minh mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Vô minh mà khởi gia hạnh; nếu đối với Hành, Thức, Danh sắc, Lục xứ, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Hành cho đến Lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với Tứ tĩnh lự mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Tứ tĩnh lự mà khởi gia hạnh; nếu đối với Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Tứ vô lượng, Tứ vô sắc định mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với Tứ niệm trụ mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Tứ niệm trụ mà khởi gia hạnh; nếu đối với Tứ chánh đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất đẳng giác chi, Bát thánh đạo chi mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Tứ chánh đoạn cho đến Bát thánh đạo chi mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với Bố thí ba-la-mật-đa mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Bố thí ba-la-mật-đa mà khởi gia hạnh; nếu đối với Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Tịnh giới cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với Ngũ nhãn mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Ngũ nhãn mà khởi gia hạnh; nếu đối với Lục thần thông mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Lục thần thông mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với Phật thập lực mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Phật thập lực mà khởi gia hạnh; nếu đối với Tứ vô sở úy, Tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Thập bát Phật bất cộng pháp, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Tứ vô sở úy cho đến Nhất thiết tướng trí mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy, nếu đối với bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, nhắm đến tự giải thoát cho mình) và pháp của bậc ấy mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Thanh văn và pháp của bậc ấy mà khởi gia hạnh; nếu đối với bậc Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy), Bồ-tát, Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) và pháp của các bậc ấy mà trụ tưởng thắng giải, liền đối với Độc giác, Bồ-tát, Như Lai và pháp của các bậc ấy mà khởi gia hạnh. Vì khởi gia hạnh như thế, nên không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết và những khổ đau trong tương lai.
Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy còn không thể chứng được địa vị Bát-niết-bàn (sự diệt độ hoàn toàn, dứt hẳn sinh tử) của Thanh văn hay Độc giác, huống chi mong đạt được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) — điều ấy không thể có. Này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa theo những cách như vậy, thì nên biết đó gọi là vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có phương tiện thiện xảo.
Khi ấy, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Làm sao biết được các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có phương tiện thiện xảo?" Thiện Hiện đáp: Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy: không hành nơi sắc, không hành nơi tướng của sắc, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi thọ, tưởng, hành, thức, không hành nơi tướng của thọ, tưởng, hành, thức, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự thường hay vô thường của sắc, không hành nơi tướng thường hay vô thường của sắc, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự thường hay vô thường của thọ, tưởng, hành, thức, không hành nơi tướng thường hay vô thường của thọ, tưởng, hành, thức, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự vui hay khổ của sắc, không hành nơi tướng vui hay khổ của sắc, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự vui hay khổ của thọ, tưởng, hành, thức, không hành nơi tướng vui hay khổ của thọ, tưởng, hành, thức, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của sắc, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của sắc, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự ngã hay vô ngã của thọ, tưởng, hành, thức, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của thọ, tưởng, hành, thức, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự sạch hay không sạch của sắc, không hành nơi tướng sạch hay không sạch của sắc, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự sạch hay không sạch của thọ, tưởng, hành, thức, không hành nơi tướng sạch hay không sạch của thọ, tưởng, hành, thức, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của sắc, không hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của sắc, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của thọ, tưởng, hành, thức, không hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của thọ, tưởng, hành, thức, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của sắc, không hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của sắc, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của thọ, tưởng, hành, thức, không hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của thọ, tưởng, hành, thức, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của sắc, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của sắc, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của thọ, tưởng, hành, thức, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của thọ, tưởng, hành, thức, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của sắc, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của sắc, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thọ, tưởng, hành, thức, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thọ, tưởng, hành, thức, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của sắc, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của sắc, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của thọ, tưởng, hành, thức, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của thọ, tưởng, hành, thức, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Này Xá-lợi Tử! Nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Sắc thì tánh của sắc là không (bản chất của nó trống rỗng, không có tự thể riêng); thọ, tưởng, hành, thức thì tánh của thọ, tưởng, hành, thức là không. Này Xá-lợi Tử! Sắc ấy chẳng phải là sắc (?); cái không là sắc (?); cái không chẳng phải là sắc (?). Sắc không lìa cái không, cái không không lìa sắc; sắc chính là không, không chính là sắc. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy: không hành nơi nhãn xứ, không hành nơi tướng của nhãn xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không hành nơi tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự thường hay vô thường của nhãn xứ, không hành nơi tướng thường hay vô thường của nhãn xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự thường hay vô thường của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không hành nơi tướng thường hay vô thường của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự vui hay khổ của nhãn xứ, không hành nơi tướng vui hay khổ của nhãn xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự vui hay khổ của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không hành nơi tướng vui hay khổ của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của nhãn xứ, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của nhãn xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự ngã hay vô ngã của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự sạch hay không sạch của nhãn xứ, không hành nơi tướng sạch hay không sạch của nhãn xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự sạch hay không sạch của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không hành nơi tướng sạch hay không sạch của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của nhãn xứ, không hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của nhãn xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của nhãn xứ, không hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của nhãn xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của nhãn xứ, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của nhãn xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhãn xứ, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhãn xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của nhãn xứ, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của nhãn xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Này Xá-lợi Tử! Nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Nhãn xứ thì tánh của nhãn xứ là không; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thì tánh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không. Này Xá-lợi Tử! Nhãn xứ ấy chẳng phải là nhãn xứ (?); cái không là nhãn xứ (?); cái không chẳng phải là nhãn xứ (?). Nhãn xứ không lìa cái không, cái không không lìa nhãn xứ; nhãn xứ chính là không, không chính là nhãn xứ. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ cũng lại như vậy.
Này Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì khi ấy: không hành nơi sắc xứ, không hành nơi tướng của sắc xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không hành nơi tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự thường hay vô thường của sắc xứ, không hành nơi tướng thường hay vô thường của sắc xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự thường hay vô thường của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không hành nơi tướng thường hay vô thường của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự vui hay khổ của sắc xứ, không hành nơi tướng vui hay khổ của sắc xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự vui hay khổ của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không hành nơi tướng vui hay khổ của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của sắc xứ, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của sắc xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự ngã hay vô ngã của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự sạch hay không sạch của sắc xứ, không hành nơi tướng sạch hay không sạch của sắc xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự sạch hay không sạch của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không hành nơi tướng sạch hay không sạch của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của sắc xứ, không hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của sắc xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự rỗng không hay chẳng rỗng không của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không hành nơi tướng rỗng không hay chẳng rỗng không của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của sắc xứ, không hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của sắc xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không hành nơi tướng vô tướng hay hữu tướng của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của sắc xứ, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của sắc xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của sắc xứ, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của sắc xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của sắc xứ, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của sắc xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Này Xá-lợi Tử! Nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Sắc xứ thì tánh của sắc xứ là không; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thì tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không. Này Xá-lợi Tử! Sắc xứ ấy chẳng phải là sắc xứ (?); cái không là sắc xứ (?); cái không chẳng phải là sắc xứ (?). Sắc xứ không lìa cái không, cái không không lìa sắc xứ; sắc xứ chính là không, không chính là sắc xứ. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng lại như vậy.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba mươi chín (hết).
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn mươi.
Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video