Thiên 45 — Hội 1 · Phẩm 10 Hành tướng Bát-nhã · phần 3

 Hội thứ nhất, Phẩm Bát-nhã hành tướng (Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật; hành tướng: cách thức, dáng vẻ của việc thực hành trí tuệ ấy), phẩm thứ mười, phần ba.

 Này Xá-lợi Tử (một trong các đệ tử lớn của Đức Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất)! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn, chỉ vị Bồ-tát đã tu hành cao sâu) có phương tiện thiện xảo (sự khéo léo, linh hoạt trong cách tu và cách giúp người, không bám cứng vào điều gì) tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấu rõ bản chất thật của mọi sự, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), thì vị ấy không hành (ở đây: không dựa vào, không bám lấy làm chỗ nương cho tâm khi tu) nơi nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. (Giới: yếu tố, phạm vi. Nhãn giới là con mắt, tức giác quan để thấy. Sắc giới ở đây là các hình dáng, màu sắc mà mắt thấy, không phải cõi Sắc. Nhãn thức giới là sự nhận biết phát sinh nhờ mắt. Nhãn xúc là sự gặp gỡ giữa mắt, cảnh vật và sự nhận biết. Thọ là cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ. Duyên là điều kiện giúp một sự việc sinh ra.) Vị ấy cũng không hành nơi tướng (dấu hiệu, đặc điểm để nhận ra và nắm bắt) của nhãn giới cho đến tướng của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường (còn mãi, không đổi) hay vô thường (luôn biến đổi, không bền) của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng thường hay vô thường của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc (vui) hay khổ của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng lạc hay khổ của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã (có một cái "ta" thật, làm chủ và còn mãi) hay vô ngã (không có cái "ta" thật như thế) của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh (trong sạch) hay bất tịnh (dơ uế) của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không (trống rỗng, không có bản chất riêng cố định) hay bất không (không trống rỗng) của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng không hay bất không của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng (không có dấu hiệu, hình tướng nào để nắm bắt) hay hữu tướng (có dấu hiệu, hình tướng để nắm bắt) của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện (không mong cầu, không vì mong cầu mà tạo tác) hay hữu nguyện (có mong cầu) của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh (lặng yên, dứt hết phiền não) hay không tịch tĩnh của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly (xa lìa phiền não và mọi ràng buộc) hay không viễn ly của nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Nhãn giới có tánh không (bản chất vốn trống rỗng, không có tự thể riêng cố định) của chính nhãn giới. Sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cũng có tánh không của chính sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Này Xá-lợi Tử! Nhãn giới ấy chẳng phải là nhãn giới (?); cái không là nhãn giới, mà cái không chẳng phải là nhãn giới. Nhãn giới không lìa cái không, cái không không lìa nhãn giới. Nhãn giới chính là cái không, cái không chính là nhãn giới. Sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cũng đều như thế.

 Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không hành nơi nhĩ giới (tai, giác quan để nghe), thanh giới (âm thanh mà tai nghe), nhĩ thức giới (sự nhận biết phát sinh nhờ tai), nhĩ xúc (sự gặp gỡ giữa tai, âm thanh và sự nhận biết) và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường hay vô thường của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng thường hay vô thường của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc hay khổ của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng lạc hay khổ của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không hay bất không của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng không hay bất không của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Nhĩ giới có tánh không của chính nhĩ giới. Thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra cũng có tánh không của chính thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Này Xá-lợi Tử! Nhĩ giới ấy chẳng phải là nhĩ giới; cái không là nhĩ giới, mà cái không chẳng phải là nhĩ giới. Nhĩ giới không lìa cái không, cái không không lìa nhĩ giới. Nhĩ giới chính là cái không, cái không chính là nhĩ giới. Thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra cũng đều như thế.

 Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không hành nơi tỷ giới (mũi, giác quan để ngửi), hương giới (mùi mà mũi ngửi), tỷ thức giới (sự nhận biết phát sinh nhờ mũi), tỷ xúc (sự gặp gỡ giữa mũi, mùi và sự nhận biết) và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường hay vô thường của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng thường hay vô thường của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc hay khổ của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng lạc hay khổ của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không hay bất không của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng không hay bất không của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Tỷ giới có tánh không của chính tỷ giới. Hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra cũng có tánh không của chính hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Này Xá-lợi Tử! Tỷ giới ấy chẳng phải là tỷ giới; cái không là tỷ giới, mà cái không chẳng phải là tỷ giới. Tỷ giới không lìa cái không, cái không không lìa tỷ giới. Tỷ giới chính là cái không, cái không chính là tỷ giới. Hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra cũng đều như thế.

 Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không hành nơi thiệt giới (lưỡi, giác quan để nếm), vị giới (các vị mà lưỡi nếm), thiệt thức giới (sự nhận biết phát sinh nhờ lưỡi), thiệt xúc (sự gặp gỡ giữa lưỡi, vị và sự nhận biết) và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường hay vô thường của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng thường hay vô thường của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc hay khổ của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng lạc hay khổ của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không hay bất không của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng không hay bất không của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Thiệt giới có tánh không của chính thiệt giới. Vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra cũng có tánh không của chính vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Này Xá-lợi Tử! Thiệt giới ấy chẳng phải là thiệt giới; cái không là thiệt giới, mà cái không chẳng phải là thiệt giới. Thiệt giới không lìa cái không, cái không không lìa thiệt giới. Thiệt giới chính là cái không, cái không chính là thiệt giới. Vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra cũng đều như thế.

 Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không hành nơi thân giới (thân thể, giác quan để cảm nhận khi đụng chạm), xúc giới (ở đây: những gì thân cảm nhận khi chạm vào, như cứng, mềm, nóng, lạnh), thân thức giới (sự nhận biết phát sinh nhờ thân), thân xúc (sự gặp gỡ giữa thân, vật được chạm và sự nhận biết) và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường hay vô thường của thân giới, xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng thường hay vô thường của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc hay khổ của thân giới, xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng lạc hay khổ của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của thân giới, xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của thân giới, xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không hay bất không của thân giới, xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng không hay bất không của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của thân giới, xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của thân giới, xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thân giới, xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của thân giới, xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Thân giới có tánh không của chính thân giới. Xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra cũng có tánh không của chính xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Này Xá-lợi Tử! Thân giới ấy chẳng phải là thân giới; cái không là thân giới, mà cái không chẳng phải là thân giới. Thân giới không lìa cái không, cái không không lìa thân giới. Thân giới chính là cái không, cái không chính là thân giới. Xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra cũng đều như thế.

 Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không hành nơi ý giới (tâm ý, giác quan để nghĩ biết), pháp giới (ở đây: những đối tượng mà ý nhận biết, như ý nghĩ, khái niệm, hình ảnh trong tâm), ý thức giới (sự nhận biết phát sinh nhờ ý), ý xúc (sự gặp gỡ giữa ý, đối tượng của ý và sự nhận biết) và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường hay vô thường của ý giới, pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng thường hay vô thường của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc hay khổ của ý giới, pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng lạc hay khổ của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của ý giới, pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của ý giới, pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không hay bất không của ý giới, pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng không hay bất không của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của ý giới, pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của ý giới, pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của ý giới, pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của ý giới, pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Ý giới có tánh không của chính ý giới. Pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra cũng có tánh không của chính pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Này Xá-lợi Tử! Ý giới ấy chẳng phải là ý giới; cái không là ý giới, mà cái không chẳng phải là ý giới. Ý giới không lìa cái không, cái không không lìa ý giới. Ý giới chính là cái không, cái không chính là ý giới. Pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra cũng đều như thế.

 Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không hành nơi địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc trong vật chất), không hành nơi tướng của địa giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt, kết dính), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống) và thức giới (yếu tố nhận biết của tâm); không hành nơi tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường hay vô thường của địa giới, không hành nơi tướng thường hay vô thường của địa giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự thường hay vô thường của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, không hành nơi tướng thường hay vô thường của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc hay khổ của địa giới, không hành nơi tướng lạc hay khổ của địa giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự lạc hay khổ của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, không hành nơi tướng lạc hay khổ của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của địa giới, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của địa giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của địa giới, không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của địa giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không hay bất không của địa giới, không hành nơi tướng không hay bất không của địa giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự không hay bất không của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, không hành nơi tướng không hay bất không của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của địa giới, không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của địa giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của địa giới, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của địa giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của địa giới, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của địa giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của địa giới, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của địa giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Địa giới có tánh không của chính địa giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới có tánh không của chính thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Này Xá-lợi Tử! Địa giới ấy chẳng phải là địa giới; cái không là địa giới, mà cái không chẳng phải là địa giới. Địa giới không lìa cái không, cái không không lìa địa giới. Địa giới chính là cái không, cái không chính là địa giới. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng đều như thế.

 Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không hành nơi Khổ thánh đế (thánh đế: chân lý mà bậc thánh chứng biết; Khổ thánh đế: sự thật rằng đời sống trong vòng sinh tử là khổ), không hành nơi tướng của Khổ thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi Tập thánh đế (sự thật về nguyên nhân gây ra khổ, tức tham ái và phiền não), Diệt thánh đế (sự thật về sự dứt hết khổ, tức Niết-bàn) và Đạo thánh đế (sự thật về con đường tu đưa đến dứt khổ); không hành nơi tướng của Tập, Diệt, Đạo thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường hay vô thường của Khổ thánh đế, không hành nơi tướng thường hay vô thường của Khổ thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự thường hay vô thường của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, không hành nơi tướng thường hay vô thường của Tập, Diệt, Đạo thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc hay khổ của Khổ thánh đế, không hành nơi tướng lạc hay khổ của Khổ thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự lạc hay khổ của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, không hành nơi tướng lạc hay khổ của Tập, Diệt, Đạo thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của Khổ thánh đế, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Khổ thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của Tập, Diệt, Đạo thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của Khổ thánh đế, không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của Khổ thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của Tập, Diệt, Đạo thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không hay bất không của Khổ thánh đế, không hành nơi tướng không hay bất không của Khổ thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự không hay bất không của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, không hành nơi tướng không hay bất không của Tập, Diệt, Đạo thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Khổ thánh đế, không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của Khổ thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của Tập, Diệt, Đạo thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Khổ thánh đế, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Khổ thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Tập, Diệt, Đạo thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Khổ thánh đế, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Khổ thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của Tập, Diệt, Đạo thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Khổ thánh đế, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Khổ thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của Tập, Diệt, Đạo thánh đế, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của Tập, Diệt, Đạo thánh đế; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Khổ thánh đế có tánh không của chính Khổ thánh đế; Tập, Diệt, Đạo thánh đế có tánh không của chính Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Này Xá-lợi Tử! Khổ thánh đế ấy chẳng phải là Khổ thánh đế; cái không là Khổ thánh đế, mà cái không chẳng phải là Khổ thánh đế. Khổ thánh đế không lìa cái không, cái không không lìa Khổ thánh đế. Khổ thánh đế chính là cái không, cái không chính là Khổ thánh đế. Tập, Diệt, Đạo thánh đế cũng đều như thế.

 Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không hành nơi vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật, là khâu đầu tiên trong mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai khâu nối nhau làm con người trôi lăn trong sinh tử), không hành nơi tướng của vô minh; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi hành (những hành động, tạo tác do mê muội thúc đẩy), thức (sự nhận biết đầu tiên khi bắt đầu một đời sống), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành: "danh" là phần tâm, "sắc" là phần thân), lục xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và cảnh), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn, khát khao), thủ (sự bám giữ, chấp lấy), hữu (sự hình thành nghiệp dẫn đến đời sống mới), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết) cùng sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than thở, đau khổ, lo âu, phiền muộn); không hành nơi tướng của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường hay vô thường của vô minh, không hành nơi tướng thường hay vô thường của vô minh; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự thường hay vô thường của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không hành nơi tướng thường hay vô thường của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc hay khổ của vô minh, không hành nơi tướng lạc hay khổ của vô minh; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự lạc hay khổ của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không hành nơi tướng lạc hay khổ của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của vô minh, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của vô minh; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của vô minh, không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của vô minh; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không hay bất không của vô minh, không hành nơi tướng không hay bất không của vô minh; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự không hay bất không của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không hành nơi tướng không hay bất không của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của vô minh, không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của vô minh; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của vô minh, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của vô minh; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của vô minh, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của vô minh; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của vô minh, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của vô minh; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Vô minh có tánh không của chính vô minh. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não có tánh không của chính hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Này Xá-lợi Tử! Vô minh ấy chẳng phải là vô minh; cái không là vô minh, mà cái không chẳng phải là vô minh. Vô minh không lìa cái không, cái không không lìa vô minh. Vô minh chính là cái không, cái không chính là vô minh. Hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não cũng đều như thế.

 Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không hành nơi tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định, trong đó tâm lặng yên, chuyên chú và sáng suốt dần lên từng bậc), không hành nơi tướng của tứ tĩnh lự; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không ngằn mé đối với chúng sinh: từ — thương và ban vui, bi — xót và cứu khổ, hỷ — vui theo niềm vui của người, xả — buông bỏ, bình đẳng không thiên vị) và tứ vô sắc định (bốn bậc định vượt khỏi mọi hình sắc vật chất: định quán hư không vô tận, định quán thức vô tận, định quán không có gì cả, và định chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng); không hành nơi tướng của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường hay vô thường của tứ tĩnh lự, không hành nơi tướng thường hay vô thường của tứ tĩnh lự; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự thường hay vô thường của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không hành nơi tướng thường hay vô thường của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc hay khổ của tứ tĩnh lự, không hành nơi tướng lạc hay khổ của tứ tĩnh lự; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự lạc hay khổ của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không hành nơi tướng lạc hay khổ của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của tứ tĩnh lự, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của tứ tĩnh lự; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của tứ tĩnh lự, không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của tứ tĩnh lự; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không hay bất không của tứ tĩnh lự, không hành nơi tướng không hay bất không của tứ tĩnh lự; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự không hay bất không của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không hành nơi tướng không hay bất không của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của tứ tĩnh lự, không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của tứ tĩnh lự; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của tứ tĩnh lự, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của tứ tĩnh lự; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tứ tĩnh lự, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tứ tĩnh lự; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của tứ tĩnh lự, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của tứ tĩnh lự; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự có tánh không của chính tứ tĩnh lự; tứ vô lượng, tứ vô sắc định có tánh không của chính tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Này Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự ấy chẳng phải là tứ tĩnh lự; cái không là tứ tĩnh lự, mà cái không chẳng phải là tứ tĩnh lự. Tứ tĩnh lự không lìa cái không, cái không không lìa tứ tĩnh lự. Tứ tĩnh lự chính là cái không, cái không chính là tứ tĩnh lự. Tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng đều như thế.

 Này Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì không hành nơi tứ niệm trụ (bốn phép giữ tâm tỉnh giác, quán sát thân, cảm thọ, tâm và các pháp đúng như thật), không hành nơi tướng của tứ niệm trụ; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh thêm lớn), tứ thần túc (bốn nền tảng giúp thành tựu thiền định và năng lực siêu thường: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa đúng pháp, siêng năng, vui mừng, nhẹ nhàng an ổn, thiền định, buông xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, lời nói đúng, việc làm đúng, nghề sống đúng, siêng năng đúng, chánh niệm đúng, thiền định đúng); không hành nơi tướng của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự thường hay vô thường của tứ niệm trụ, không hành nơi tướng thường hay vô thường của tứ niệm trụ; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự thường hay vô thường của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không hành nơi tướng thường hay vô thường của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự lạc hay khổ của tứ niệm trụ, không hành nơi tướng lạc hay khổ của tứ niệm trụ; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự lạc hay khổ của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không hành nơi tướng lạc hay khổ của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của tứ niệm trụ, không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của tứ niệm trụ; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự ngã hay vô ngã của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không hành nơi tướng ngã hay vô ngã của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của tứ niệm trụ, không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của tứ niệm trụ; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự tịnh hay bất tịnh của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không hành nơi tướng tịnh hay bất tịnh của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự không hay bất không của tứ niệm trụ, không hành nơi tướng không hay bất không của tứ niệm trụ; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự không hay bất không của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không hành nơi tướng không hay bất không của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của tứ niệm trụ, không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của tứ niệm trụ; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự vô tướng hay hữu tướng của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không hành nơi tướng của vô tướng hay hữu tướng của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của tứ niệm trụ, không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của tứ niệm trụ; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự vô nguyện hay hữu nguyện của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không hành nơi tướng vô nguyện hay hữu nguyện của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tứ niệm trụ, không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tứ niệm trụ; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không hành nơi tướng tịch tĩnh hay không tịch tĩnh của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của tứ niệm trụ, không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của tứ niệm trụ; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành nơi sự viễn ly hay không viễn ly của tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không hành nơi tướng viễn ly hay không viễn ly của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Này Xá-lợi Tử! Nên biết, như thế gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ có tánh không của chính tứ niệm trụ. Tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi có tánh không của chính tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi. Này Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ ấy chẳng phải là tứ niệm trụ; cái không là tứ niệm trụ, mà cái không chẳng phải là tứ niệm trụ. Tứ niệm trụ không lìa cái không, cái không không lìa tứ niệm trụ. Tứ niệm trụ chính là cái không, cái không chính là tứ niệm trụ. Tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi cũng đều như thế.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn mươi.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn mươi mốt.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh — lời Phật dạy, Luật — giới luật, Luận — các bài giảng giải) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video