Hội thứ nhất — Phẩm Hành Tướng của Bát-nhã (cách thức và dáng vẻ của việc thực hành trí tuệ Bát-nhã), thứ mười, phần bốn.
Xá-lợi Tử (Śāriputra, vị đệ tử được tôn là trí tuệ bậc nhất của Phật)! Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại sĩ phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) có phương tiện thiện xảo (sự khéo léo biết dùng cách thức thích hợp mà không bám chấp) khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt, thấu suốt bản chất thật của mọi sự, đưa người qua bờ giác ngộ), mà không hành (không bám lấy để thực hành) bố thí ba-la-mật-đa (sự cho tặng hoàn hảo đưa đến giác ngộ), không hành theo tướng (hình tướng, dấu hiệu để nắm bắt) của bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét) và Bát-nhã ba-la-mật-đa; không hành theo tướng của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành bố thí ba-la-mật-đa là thường hay vô thường (thường còn mãi hay không thường còn); không hành theo tướng thường hay vô thường của bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là thường hay vô thường; không hành theo tướng thường hay vô thường của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành bố thí ba-la-mật-đa là vui hay khổ; không hành theo tướng vui hay khổ của bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là vui hay khổ; không hành theo tướng vui hay khổ của chúng, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành bố thí ba-la-mật-đa là ngã hay vô ngã (có cái "tôi" thật sự hay không có); không hành theo tướng ngã hay vô ngã của bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là ngã hay vô ngã; không hành theo tướng ngã hay vô ngã của chúng, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành bố thí ba-la-mật-đa là sạch hay không sạch; không hành theo tướng sạch hay không sạch của bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là sạch hay không sạch; không hành theo tướng sạch hay không sạch của chúng, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành bố thí ba-la-mật-đa là không hay chẳng không (trống rỗng, không có thực thể riêng, hay không trống rỗng); không hành theo tướng không hay chẳng không của bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là không hay chẳng không; không hành theo tướng không hay chẳng không của chúng, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành bố thí ba-la-mật-đa là vô tướng hay hữu tướng (không có hình tướng để nắm bắt hay có hình tướng); không hành theo tướng của vô tướng hay hữu tướng nơi bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là vô tướng hay hữu tướng; không hành theo tướng của vô tướng hay hữu tướng nơi chúng, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành bố thí ba-la-mật-đa là vô nguyện hay hữu nguyện (không còn mong cầu gì hay còn mong cầu); không hành theo tướng vô nguyện hay hữu nguyện của bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là vô nguyện hay hữu nguyện; không hành theo tướng vô nguyện hay hữu nguyện của chúng, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành bố thí ba-la-mật-đa là lặng yên hay không lặng yên; không hành theo tướng lặng yên hay không lặng yên của bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là lặng yên hay không lặng yên; không hành theo tướng lặng yên hay không lặng yên của chúng, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành bố thí ba-la-mật-đa là xa lìa hay không xa lìa; không hành theo tướng xa lìa hay không xa lìa của bố thí ba-la-mật-đa, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là xa lìa hay không xa lìa; không hành theo tướng xa lìa hay không xa lìa của chúng, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Xá-lợi Tử! Nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa thì tính của bố thí ba-la-mật-đa là không (tự thân vốn trống rỗng, không có thực thể riêng); tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa thì tính của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là không. Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa ấy chẳng phải là cái không của bố thí ba-la-mật-đa; cái không ấy của bố thí ba-la-mật-đa chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa. Bố thí ba-la-mật-đa không lìa cái không, cái không không lìa bố thí ba-la-mật-đa. Bố thí ba-la-mật-đa chính là không, không chính là bố thí ba-la-mật-đa. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng lại như vậy.
Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, mà không hành ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), không hành theo tướng của ngũ nhãn, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, tai nghe khắp, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy khắp, dứt sạch phiền não), không hành theo tướng của lục thần thông, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành ngũ nhãn là thường hay vô thường; không hành theo tướng thường hay vô thường của ngũ nhãn, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành lục thần thông là thường hay vô thường; không hành theo tướng thường hay vô thường của lục thần thông, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành ngũ nhãn là vui hay khổ; không hành theo tướng vui hay khổ của ngũ nhãn, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành lục thần thông là vui hay khổ; không hành theo tướng vui hay khổ của lục thần thông, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành ngũ nhãn là ngã hay vô ngã; không hành theo tướng ngã hay vô ngã của ngũ nhãn, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành lục thần thông là ngã hay vô ngã; không hành theo tướng ngã hay vô ngã của lục thần thông, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành ngũ nhãn là sạch hay không sạch; không hành theo tướng sạch hay không sạch của ngũ nhãn, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành lục thần thông là sạch hay không sạch; không hành theo tướng sạch hay không sạch của lục thần thông, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành ngũ nhãn là không hay chẳng không; không hành theo tướng không hay chẳng không của ngũ nhãn, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành lục thần thông là không hay chẳng không; không hành theo tướng không hay chẳng không của lục thần thông, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành ngũ nhãn là vô tướng hay hữu tướng; không hành theo tướng của vô tướng hay hữu tướng nơi ngũ nhãn, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành lục thần thông là vô tướng hay hữu tướng; không hành theo tướng của vô tướng hay hữu tướng nơi lục thần thông, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành ngũ nhãn là vô nguyện hay hữu nguyện; không hành theo tướng vô nguyện hay hữu nguyện của ngũ nhãn, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành lục thần thông là vô nguyện hay hữu nguyện; không hành theo tướng vô nguyện hay hữu nguyện của lục thần thông, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành ngũ nhãn là lặng yên hay không lặng yên; không hành theo tướng lặng yên hay không lặng yên của ngũ nhãn, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành lục thần thông là lặng yên hay không lặng yên; không hành theo tướng lặng yên hay không lặng yên của lục thần thông, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành ngũ nhãn là xa lìa hay không xa lìa; không hành theo tướng xa lìa hay không xa lìa của ngũ nhãn, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành lục thần thông là xa lìa hay không xa lìa; không hành theo tướng xa lìa hay không xa lìa của lục thần thông, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Xá-lợi Tử! Nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn thì tính của ngũ nhãn là không; lục thần thông thì tính của lục thần thông là không. Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn ấy chẳng phải là cái không của ngũ nhãn; cái không ấy của ngũ nhãn chẳng phải là ngũ nhãn. Ngũ nhãn không lìa cái không, cái không không lìa ngũ nhãn. Ngũ nhãn chính là không, không chính là ngũ nhãn. Lục thần thông cũng lại như vậy.
Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, mà không hành Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ, điều gì không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo ba đời…), không hành theo tướng của Phật thập lực, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn loại hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về tài biện thuyết), đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được vui), đại xả (tâm buông bỏ lớn, bình đẳng không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác), nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật); không hành theo tướng của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành Phật thập lực là thường hay vô thường; không hành theo tướng thường hay vô thường của Phật thập lực, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là thường hay vô thường; không hành theo tướng thường hay vô thường của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành Phật thập lực là vui hay khổ; không hành theo tướng vui hay khổ của Phật thập lực, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là vui hay khổ; không hành theo tướng vui hay khổ của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành Phật thập lực là ngã hay vô ngã; không hành theo tướng ngã hay vô ngã của Phật thập lực, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là ngã hay vô ngã; không hành theo tướng ngã hay vô ngã của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành Phật thập lực là sạch hay không sạch; không hành theo tướng sạch hay không sạch của Phật thập lực, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là sạch hay không sạch; không hành theo tướng sạch hay không sạch của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành Phật thập lực là không hay chẳng không; không hành theo tướng không hay chẳng không của Phật thập lực, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không hay chẳng không; không hành theo tướng không hay chẳng không của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành Phật thập lực là vô tướng hay hữu tướng; không hành theo tướng của vô tướng hay hữu tướng nơi Phật thập lực, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là vô tướng hay hữu tướng; không hành theo tướng của vô tướng hay hữu tướng nơi tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành Phật thập lực là vô nguyện hay hữu nguyện; không hành theo tướng vô nguyện hay hữu nguyện của Phật thập lực, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là vô nguyện hay hữu nguyện; không hành theo tướng vô nguyện hay hữu nguyện của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành Phật thập lực là lặng yên hay không lặng yên; không hành theo tướng lặng yên hay không lặng yên của Phật thập lực, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là lặng yên hay không lặng yên; không hành theo tướng lặng yên hay không lặng yên của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Không hành Phật thập lực là xa lìa hay không xa lìa; không hành theo tướng xa lìa hay không xa lìa của Phật thập lực, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không hành tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là xa lìa hay không xa lìa; không hành theo tướng xa lìa hay không xa lìa của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Xá-lợi Tử! Nên biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Phật thập lực thì tính của Phật thập lực là không; tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì tính của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí là không. Xá-lợi Tử! Phật thập lực ấy chẳng phải là cái không của Phật thập lực; cái không ấy của Phật thập lực chẳng phải là Phật thập lực. Phật thập lực không lìa cái không, cái không không lìa Phật thập lực. Phật thập lực chính là không, không chính là Phật thập lực. Tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí cũng lại như vậy.
Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy, có phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì có thể đạt được vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn khắp cả — tức quả vị Phật). Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần), không chấp lấy là có, không chấp lấy là không có, không chấp lấy là vừa có vừa không có, không chấp lấy là chẳng phải có cũng chẳng phải không có; ngay cả đối với việc không chấp lấy ấy cũng không chấp lấy.
Bấy giờ Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, vị đệ tử của Phật nổi tiếng thấu hiểu lý "không"): "Vì nhân duyên gì mà Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa lại đối với tất cả các pháp đều không chấp lấy gì cả?" Thiện Hiện đáp: "Vì tự tính (bản chất tự có, tự đứng riêng) của tất cả các pháp là không thể tìm thấy. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp lấy vô tính (không có bản chất tự có) làm tự tính. Do nhân duyên ấy, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà đối với tất cả các pháp, hoặc chấp lấy là có, hoặc chấp lấy là không có, hoặc chấp lấy là vừa có vừa không có, hoặc chấp lấy là chẳng phải có chẳng phải không có, hoặc chấp lấy việc không chấp lấy, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao thế? Vì tất cả các pháp đều không có tự tính, không thể chấp lấy được."
"Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa, không chấp lấy là hành, không chấp lấy là không hành, không chấp lấy là vừa hành vừa không hành, không chấp lấy là chẳng phải hành chẳng phải không hành; ngay cả đối với việc không chấp lấy ấy cũng không chấp lấy."
Bấy giờ Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Vì nhân duyên gì mà Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa lại đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa đều không chấp lấy gì cả?" Thiện Hiện đáp: "Vì tự tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa là không thể tìm thấy. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa lấy vô tính làm tự tính. Do nhân duyên ấy, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoặc chấp lấy là hành, hoặc chấp lấy là không hành, hoặc chấp lấy là vừa hành vừa không hành, hoặc chấp lấy là chẳng phải hành chẳng phải không hành, hoặc chấp lấy việc không chấp lấy, thì không phải là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao thế? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa hoàn toàn không có tự tính, không thể chấp lấy được."
"Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với tất cả các pháp và Bát-nhã ba-la-mật-đa đều không chấp lấy gì, không bám giữ gì; đó gọi là tam-ma-địa (định — trạng thái tâm chuyên nhất, lắng yên vào một chỗ) 'Đối với tất cả các pháp không chấp lấy, không bám giữ' của Bồ-tát Ma-ha-tát. Tam-ma-địa này vi diệu, thù thắng, rộng lớn, không thể đo lường, có thể gom tụ vô biên công dụng không bị ngăn ngại, không chung với tất cả hàng Thanh văn (người tu theo lời Phật dạy để tự giải thoát cho mình) và Độc giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy). Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thường an trú trong tam-ma-địa này không rời bỏ, thì mau chứng được vô thượng chính đẳng bồ-đề."
Bấy giờ Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ nhờ thường an trú không rời bỏ một tam-ma-địa này mà mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, hay còn có những tam-ma-địa khác, thường an trú không rời bỏ cũng khiến Bồ-tát Ma-ha-tát mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề?" Thiện Hiện đáp: "Không chỉ một tam-ma-địa này, còn có những tam-ma-địa khác mà các Bồ-tát Ma-ha-tát thường an trú không rời bỏ thì mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề." Xá-lợi Tử hỏi: "Đó là những tam-ma-địa nào?"
Thiện Hiện đáp: "Đó là các tam-ma-địa: Kiện Hành (bước đi mạnh mẽ), Bảo Ấn (dấu ấn quý báu), Sư Tử Du Hí (sư tử dạo chơi tự tại), Diệu Nguyệt (vầng trăng đẹp), Nguyệt Tràng Tướng (hình cờ phướn mặt trăng), Nhất Thiết Pháp Hải (biển của mọi pháp), Quán Đỉnh (quán sát từ trên đỉnh), Pháp Giới Quyết Định (thấy chắc chắn về cõi của các pháp), Quyết Định Tràng Tướng (hình cờ phướn vững chắc), Kim Cương Dụ (ví như kim cương, phá được mọi thứ), Nhập Pháp Ấn (đi vào dấu ấn của pháp), Tam-ma-địa Vương (vua của các định), Thiện An Trụ (khéo ở yên), Thiện Lập Định Vương (khéo dựng lập vua của các định), Phóng Quang (phát ra ánh sáng), Vô Vong Thất (không quên mất), Phóng Quang Vô Vong Thất (phát ánh sáng, không quên mất), Tinh Tiến Lực (sức siêng năng), Trang Nghiêm Lực (sức tô điểm đẹp đẽ), Đẳng Dũng (tuôn trào đều khắp), Nhập Nhất Thiết Ngôn Từ Quyết Định (thấu suốt chắc chắn mọi lời lẽ), Nhập Nhất Thiết Danh Tự Quyết Định (thấu suốt chắc chắn mọi tên gọi), Quán Phương (quán sát các phương), Tổng Trì Ấn (dấu ấn của sự ghi nhớ trọn vẹn), Chư Pháp Đẳng Thú Hải Ấn (dấu ấn biển cả, nơi mọi pháp đều cùng quy về), Vương Ấn (ấn của vua), Biến Phú Hư Không (che phủ khắp bầu trời), Kim Cương Luân (bánh xe kim cương), Tam Luân Thanh Tịnh (ba vòng đều trong sạch: người cho, người nhận và vật cho đều không chấp), Vô Lượng Quang (ánh sáng không lường), Vô Trước Vô Chướng (không bám giữ, không ngăn ngại), Đoạn Chư Pháp Chuyển (dứt sự xoay vần của các pháp), Khí Xả Trân Bảo (vứt bỏ châu báu), Biến Chiếu (chiếu sáng khắp nơi), Bất Huyễn (mắt không chớp), Vô Tướng Trụ (an trú nơi không tướng), Bất Tư Duy (không suy nghĩ), Hàng Phục Tứ Ma (khuất phục bốn loại ma: ma phiền não, ma thân tâm, ma chết và ma trời), Vô Cấu Đăng (ngọn đèn không nhơ), Vô Biên Quang (ánh sáng không bờ bến), Phát Quang (tỏa sáng), Phổ Chiếu (soi chiếu khắp), Tịnh Kiên Định (định trong sạch vững chắc), Sư Tử Phấn Tấn (sư tử vùng dậy mạnh mẽ), Sư Tử Tần Thân (sư tử vươn mình), Sư Tử Khiếm Khư (sư tử há miệng ngáp), Vô Cấu Quang (ánh sáng không nhơ), Diệu Lạc (niềm vui vi diệu), Điện Đăng (đèn chớp sáng), Vô Tận (không cùng tận), Tối Thắng Tràng Tướng (hình cờ phướn tối thắng), Đế Tướng (dáng vẻ của vua trời), Thuận Minh Chính Lưu (thuận theo ánh sáng, dòng chảy chân chính), Cụ Uy Quang (đầy đủ ánh sáng uy nghi), Ly Tận (lìa sự cạn hết), Bất Khả Động Chuyển (không thể lay chuyển), Tịch Tĩnh (lặng yên), Vô Hà Khích (không tì vết, không kẽ hở), Nhật Đăng (đèn mặt trời), Nguyệt Tịnh (trăng trong), Tịnh Nhãn (mắt trong sạch), Tịnh Quang (ánh sáng trong sạch), Nguyệt Đăng (đèn mặt trăng), Phát Minh (phát ra ánh sáng tỏ), Ưng Tác Bất Ưng Tác (biết điều nên làm và không nên làm), Trí Tướng (dáng vẻ của trí tuệ), Kim Cương Man (tràng hoa kim cương), Trụ Tâm (giữ tâm an trú), Phổ Minh (sáng khắp), Diệu An Lập (khéo đặt để vững vàng), Bảo Tích (kho châu báu chất chứa), Diệu Pháp Ấn (dấu ấn của pháp vi diệu), Nhất Thiết Pháp Tính Bình Đẳng (tính của mọi pháp đều bình đẳng), Khí Xả Trần Ái (bỏ lòng ham muốn trần tục), Pháp Dũng Viên Mãn (pháp tuôn trào trọn vẹn), Nhập Pháp Đỉnh (vào đỉnh cao của pháp), Bảo Tính (tính chất quý báu), Xả Huyên Tránh (bỏ sự ồn ào tranh cãi), Phiêu Tán (thổi tan tác), Phân Biệt Pháp Cú (phân tích các câu pháp), Quyết Định (chắc chắn), Vô Cấu Hạnh (hạnh không nhơ), Tự Bình Đẳng Tướng (tướng bình đẳng của chữ), Ly Văn Tự Tướng (lìa tướng của chữ nghĩa), Đoạn Sở Duyên (dứt đối tượng mà tâm bám vào), Vô Biến Dị (không đổi khác), Vô Chủng Loại (không phân chủng loại), Nhập Danh Tướng (thấu tên gọi và hình tướng), Vô Sở Tác (không có gì tạo tác), Nhập Quyết Định Danh (vào tên gọi chắc chắn), Hành Vô Tướng (thực hành nơi không tướng), Ly Ế Ám (lìa màn che tối tăm), Cụ Hạnh (đầy đủ các hạnh), Bất Biến Động (không biến đổi lay động), Độ Cảnh Giới (vượt qua các cảnh giới), Tập Nhất Thiết Công Đức (gom tụ mọi công đức), Vô Tâm Trụ (an trú mà không khởi tâm), Quyết Định Trụ (an trú chắc chắn), Tịnh Diệu Hoa (đóa hoa trong sạch vi diệu), Cụ Giác Chi (đầy đủ các yếu tố giác ngộ), Vô Biên Biện (tài biện thuyết không bờ bến), Vô Biên Đăng (ngọn đèn không bờ bến), Vô Đẳng Đẳng (ngang với cái không gì sánh bằng), Siêu Nhất Thiết Pháp (vượt trên mọi pháp), Quyết Phán Chư Pháp (phán định rõ các pháp), Tán Nghi (làm tan nghi ngờ), Vô Sở Trụ (không dừng bám nơi nào), Nhất Tướng Trang Nghiêm (một tướng mà trang nghiêm), Dẫn Phát Hành Tướng (khơi dậy tướng của hạnh), Nhất Hành Tướng (tướng của một hạnh), Ly Chư Hành Tướng (lìa tướng của các hạnh), Diệu Hạnh (hạnh vi diệu), Đạt Chư Hữu Để Viễn Ly (thấu đến tận đáy các cõi tồn tại mà xa lìa), Nhập Nhất Thiết Thi Thiết Ngữ Ngôn (thấu suốt mọi lời lẽ do người đặt ra), Kiên Cố Bảo (báu vững chắc), Ư Nhất Thiết Pháp Vô Sở Thủ Trước (đối với mọi pháp không chấp lấy, không bám giữ), Điện Diễm Trang Nghiêm (tô điểm bằng ánh chớp rực rỡ), Trừ Khiển (trừ bỏ), Vô Thắng (không gì hơn được), Pháp Cự (ngọn đuốc pháp), Tuệ Đăng (ngọn đèn trí tuệ), Thú Hướng Bất Thoái Chuyển Thần Thông (hướng đến thần thông không thoái lui), Giải Thoát Âm Thanh Văn Tự (thoát khỏi âm thanh và chữ nghĩa), Cự Sí Nhiên (đuốc cháy rực), Nghiêm Tịnh Tướng (tướng trang nghiêm trong sạch), Vô Tướng (không tướng), Vô Trọc Nhẫn Tướng (tướng nhẫn chịu không vẩn đục), Cụ Nhất Thiết Diệu Tướng (đủ mọi tướng vi diệu), Cụ Tổng Trì (đủ sức ghi nhớ trọn vẹn), Bất Hỷ Nhất Thiết Khổ Lạc (không ưa thích mọi khổ vui), Vô Tận Hành Tướng (tướng của hạnh không cùng tận), Nhiếp Phục Nhất Thiết Chính Tà Tính (thâu phục mọi tính chính và tà), Đoạn Tăng Ái (dứt ghét và yêu), Ly Vi Thuận (lìa trái và thuận), Vô Cấu Minh (ánh sáng không nhơ), Cực Kiên Cố (vô cùng vững chắc), Mãn Nguyệt Tịnh Quang (ánh sáng trong của trăng tròn), Đại Trang Nghiêm (trang nghiêm lớn lao), Vô Chấp Điện Quang (ánh chớp không chấp giữ) (?), Năng Chiếu Nhất Thiết Thế Gian (soi sáng được tất cả thế gian), Năng Cứu Nhất Thiết Thế Gian (cứu được tất cả thế gian), Định Bình Đẳng Tính (tính bình đẳng của định), Vô Trần Hữu Trần Bình Đẳng Lý Thú (lẽ bình đẳng giữa không bụi nhơ và có bụi nhơ), Vô Tránh Hữu Tránh Bình Đẳng Lý Thú (lẽ bình đẳng giữa không tranh cãi và có tranh cãi), Vô Sào Huyệt Vô Tiêu Xí Vô Ái Lạc (không hang ổ, không dấu mốc, không ưa thích), Quyết Định An Trụ Chân Như (an trú vững chắc nơi chân như — bản thể như thật, không đổi của mọi pháp), Khí Trung Dũng Xuất (từ trong đồ chứa tuôn ra), Thiêu Chư Phiền Não (đốt sạch các phiền não — những thứ làm tâm rối loạn, khổ não), Đại Trí Tuệ Cự (ngọn đuốc trí tuệ lớn), Xuất Sinh Thập Lực (sinh ra mười năng lực của Phật), Khai Xiển (mở bày sáng tỏ), Hoại Thân Ác Hạnh (phá hành vi xấu của thân), Hoại Ngữ Ác Hạnh (phá hành vi xấu của lời nói), Hoại Ý Ác Hạnh (phá hành vi xấu của ý nghĩ), Thiện Quán Sát (khéo quán sát), Như Hư Không (như bầu trời trống không), Vô Nhiễm Trước Như Hư Không (không nhiễm bám, như bầu trời trống không)."
"Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thường an trú không rời bỏ những tam-ma-địa như thế, thì mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề. Lại còn có vô lượng vô số những pháp môn tam-ma-địa và pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không để quên mất) khác; nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khéo tu học được, thì cũng khiến mau chứng A-nậu-đa-la tam-miểu tam-bồ-đề (tiếng Phạn, nghĩa là vô thượng chính đẳng bồ-đề, sự giác ngộ cao tột của Phật)."
Bấy giờ cụ thọ (bậc tu hành lâu năm đáng kính) Thiện Hiện nương sức thần thông của Phật, nói với Xá-lợi Tử: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trú những tam-ma-địa như thế, nên biết vị ấy đã được các Đức Phật quá khứ thụ ký (báo trước rằng về sau sẽ thành Phật), cũng được các Đức Phật hiện tại ở mười phương thụ ký. Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy an trú các tam-ma-địa như thế, nhưng không thấy các tam-ma-địa ấy, cũng không bám vào các tam-ma-địa ấy, cũng không nghĩ rằng: 'Ta đã vào các tam-ma-địa này, ta nay đang vào các tam-ma-địa này, ta sẽ vào các tam-ma-địa này; chỉ ta vào được, người khác không vào được.' Những sự suy tìm, phân biệt như thế, nhờ sức định ấy, đều không hiện khởi."
Bấy giờ Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Có phải thật có riêng một vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trú những tam-ma-địa như thế, đã được các Đức Phật quá khứ và hiện tại thụ ký chăng?" Thiện Hiện đáp: "Không phải vậy, Xá-lợi Tử! Vì sao? Xá-lợi Tử! Bát-nhã ba-la-mật-đa không khác các tam-ma-địa, các tam-ma-địa không khác Bát-nhã ba-la-mật-đa; Bồ-tát Ma-ha-tát không khác Bát-nhã ba-la-mật-đa và tam-ma-địa, Bát-nhã ba-la-mật-đa và tam-ma-địa không khác Bồ-tát Ma-ha-tát. Bát-nhã ba-la-mật-đa chính là các tam-ma-địa, các tam-ma-địa chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa; Bồ-tát Ma-ha-tát chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa và tam-ma-địa, Bát-nhã ba-la-mật-đa và tam-ma-địa chính là Bồ-tát Ma-ha-tát. Vì sao thế? Vì tính của tất cả các pháp đều bình đẳng."
Xá-lợi Tử hỏi: "Nếu tính của tất cả các pháp đều bình đẳng, thì tam-ma-địa này có thể chỉ bày ra được không?" Thiện Hiện đáp: "Không thể chỉ bày ra được." Xá-lợi Tử hỏi: "Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tam-ma-địa này có tưởng giải (ý niệm, sự hình dung và hiểu biết qua khái niệm) không?" Thiện Hiện đáp: "Vị ấy không có tưởng giải." Xá-lợi Tử hỏi: "Vì sao vị ấy không có tưởng giải?" Thiện Hiện đáp: "Vì vị ấy không phân biệt." Xá-lợi Tử hỏi: "Vì sao vị ấy không phân biệt?" Thiện Hiện đáp: "Vì tính của tất cả các pháp đều không có gì cả, nên vị ấy đối với định không khởi phân biệt. Do nhân duyên ấy, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với tất cả các pháp và tam-ma-địa đều không có tưởng giải. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp và tam-ma-địa đều không có gì cả; trong cái không có gì, những phân biệt và tưởng giải không do đâu mà khởi lên được."
Bấy giờ Đức Bạc-già-phạm (Bhagavat, danh hiệu của Phật, nghĩa là Đấng Thế Tôn được đời tôn kính) khen Thiện Hiện rằng: "Hay thay, hay thay! Đúng như lời ông nói. Vì thế Ta nói ông là bậc nhất trong chúng Thanh văn an trú vô tránh định (định không tranh cãi, tâm hòa hợp không xung đột với ai). Do đó lời Ta nói là phù hợp với nghĩa thật. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì nên học như thế; muốn học tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa thì nên học như thế. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi có hình sắc vi tế) thì nên học như thế; muốn học tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không lường: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi không còn hình sắc) thì nên học như thế. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học tứ niệm trụ (bốn phép an trú tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) thì nên học như thế; muốn học tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, nhớ đúng, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy lớn mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính của bậc thánh) thì nên học như thế. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học ngũ nhãn thì nên học như thế; muốn học lục thần thông thì nên học như thế. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học Phật thập lực thì nên học như thế; muốn học tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì nên học như thế."
Bấy giờ Xá-lợi Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế là học đúng Bát-nhã ba-la-mật-đa, cho đến là học đúng nhất thiết tướng trí chăng?" Phật bảo Xá-lợi Tử: "Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế là học đúng Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì lấy vô sở đắc (không thấy có gì để nắm bắt, để đạt được) làm phương tiện; cho đến là học đúng nhất thiết tướng trí, vì lấy vô sở đắc làm phương tiện." Bấy giờ Xá-lợi Tử lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế là lấy vô sở đắc làm phương tiện để học Bát-nhã ba-la-mật-đa, cho đến lấy vô sở đắc làm phương tiện để học nhất thiết tướng trí chăng?" Phật bảo Xá-lợi Tử: "Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế là lấy vô sở đắc làm phương tiện để học Bát-nhã ba-la-mật-đa, cho đến lấy vô sở đắc làm phương tiện để học nhất thiết tướng trí."
Xá-lợi Tử hỏi: "Nói vô sở đắc, là những pháp gì không thể nắm bắt được?" Phật dạy: "Ngã (cái 'tôi') không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch (hoàn toàn thanh tịnh, không có gì để bám vào). Hữu tình (chúng sinh có tình thức), mệnh giả (kẻ có sinh mạng), sinh giả (kẻ được sinh ra), dưỡng giả (kẻ được nuôi lớn), sĩ phu (con người trưởng thành), bổ-đặc-già-la (kẻ nhiều lần đi vào các cõi luân hồi), ý sinh (kẻ do ý sinh ra), nho đồng (người trẻ), tác giả (kẻ làm), sử tác giả (kẻ khiến người khác làm), khởi giả (kẻ khởi lên hành động), sử khởi giả (kẻ khiến người khác khởi lên), thọ giả (kẻ nhận chịu quả báo), sử thọ giả (kẻ khiến người khác nhận chịu), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — những tên gọi về một cái 'tôi' tưởng là có thật ấy — đều không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch."
"Sắc (hình chất, thân xác vật chất) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tâm lý, ý chí), thức (sự nhận thức phân biệt) — cùng với sắc gọi là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người — không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Nhãn xứ (mắt, giác quan làm chỗ dựa cho cái thấy) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, cái chạm và các đối tượng của ý) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch."
"Nhãn giới (yếu tố mắt), sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố cái biết qua mắt), cùng với nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng với nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên (tức yếu tố tai, âm thanh, cái biết qua tai, sự tiếp xúc qua tai và các cảm giác do đó sinh ra), không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng với tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên (về mũi và mùi hương), không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng với thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên (về lưỡi và vị), không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng với thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên (về thân và cái chạm), không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng với ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên (về ý và các đối tượng của ý), không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch."
"Địa giới (yếu tố đất, tính cứng) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và cái biết) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; sắc giới (ở đây là cõi của chúng sinh đã lìa ham muốn thô, chỉ còn thân hình vi tế) và vô sắc giới (cõi không còn hình sắc, chỉ còn tâm thức) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Khổ thánh đế (chân lý của bậc thánh về sự khổ) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch."
"Vô minh (sự si mê, không thấy rõ sự thật) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; hành (những tạo tác của thân, lời, ý), thức, danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh, lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn) — chuỗi mười hai mắt xích nhân duyên khiến chúng sinh xoay vần trong sinh tử — không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch."
"Tứ tĩnh lự không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; tứ vô lượng, tứ vô sắc định không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Tứ niệm trụ không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Bố thí ba-la-mật-đa không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Ngũ nhãn không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; lục thần thông không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Phật thập lực không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch."
"Dự lưu (bậc thánh quả đầu tiên, đã vào dòng thánh) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch; Nhất lai (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (bậc không còn trở lại cõi dục nữa), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, giải thoát hoàn toàn) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Độc giác không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Bồ-tát không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch. Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân như) không thể nắm bắt, vì rốt ráo trong sạch."
Xá-lợi Tử hỏi: "Bạch Thế Tôn! Điều Ngài gọi là rốt ráo trong sạch, có nghĩa là gì?" Phật dạy: "Các pháp không xuất hiện, không sinh ra, không mất đi, không cạn hết, không nhiễm ô, không trong sạch, không có gì đạt được, không có gì tạo tác. Như thế gọi là nghĩa rốt ráo trong sạch."
Bấy giờ Xá-lợi Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như thế là học pháp gì?" Phật bảo Xá-lợi Tử: "Bồ-tát Ma-ha-tát khi học như thế, đối với tất cả các pháp đều không có gì để học. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp không phải có theo cách như hạng ngu phu dị sinh (phàm phu ngu muội, người thường chưa thấy chân lý) chấp giữ, để có thể học trong đó." Xá-lợi Tử hỏi: "Nếu vậy, các pháp có như thế nào?" Phật dạy: "Các pháp có theo cách như là không có gì cả. Nếu đối với các pháp vốn không có gì như thế mà không thông suốt được, thì gọi là vô minh."
Xá-lợi Tử hỏi: "Những pháp nào là không có gì, mà nếu không thông suốt thì gọi là vô minh?" Phật dạy: "Sắc là không có gì; thọ, tưởng, hành, thức là không có gì; vì nội không (các giác quan bên trong là không), vì ngoại không (các cảnh bên ngoài là không), vì nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), vì không không (chính cái không cũng là không), vì đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), vì thắng nghĩa không (chân lý tối thượng như niết-bàn cũng là không), vì hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vì vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), vì tất cánh không (rốt ráo là không), vì vô tế không (không có điểm khởi đầu và kết thúc, là không), vì tán không (các pháp vốn rời rạc, không có sự kết hợp thật, là không), vì vô biến dị không (cái tưởng là không biến đổi cũng là không), vì bản tính không (bản tính của các pháp là không), vì tự tướng không (đặc điểm riêng của mỗi pháp là không), vì cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp là không), vì nhất thiết pháp không (tất cả các pháp là không), vì bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, là không), vì vô tính không (sự không có bản chất cũng là không), vì tự tính không (bản chất tự có là không), vì vô tính tự tính không (cả sự không có bản chất lẫn bản chất tự có đều là không)."
"Xá-lợi Tử! Nhãn xứ là không có gì; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Sắc xứ là không có gì; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Xá-lợi Tử! Nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng với nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là không có gì, vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng với nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là không có gì, vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng với tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là không có gì, vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng với thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là không có gì, vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng với thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là không có gì, vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng với ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là không có gì, vì nội không cho đến vô tính tự tính không."
"Xá-lợi Tử! Địa giới là không có gì; thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Xá-lợi Tử! Dục giới là không có gì; sắc giới, vô sắc giới là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Xá-lợi Tử! Khổ thánh đế là không có gì; tập, diệt, đạo thánh đế là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Xá-lợi Tử! Vô minh là không có gì; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Xá-lợi Tử! Tham, sân, si (tham lam, giận dữ, si mê) là không có gì; các kiến thú (các loại kiến chấp, quan điểm sai lầm) là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không."
"Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự là không có gì; tứ vô lượng, tứ vô sắc định là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ là không có gì; tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa là không có gì; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn là không có gì; lục thần thông là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không. Xá-lợi Tử! Phật thập lực là không có gì; tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không có gì; vì nội không cho đến vô tính tự tính không."
"Xá-lợi Tử! Hạng ngu phu dị sinh, nếu đối với các pháp vốn không có gì như thế mà không thông suốt được, thì gọi là vô minh. Họ do sức mạnh của vô minh và ái (lòng ham muốn), phân biệt và bám chấp vào hai cực đoan đoạn và thường (chấp đoạn: cho rằng chết là mất hẳn; chấp thường: cho rằng có cái tồn tại mãi không đổi). Do đó họ không biết, không thấy tính không có gì của các pháp, mà phân biệt các pháp. Do phân biệt nên bám chấp sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến bám chấp nhất thiết tướng trí. Do bám chấp nên phân biệt tính không có gì của các pháp; do đó đối với các pháp không biết, không thấy."
Xá-lợi Tử hỏi: "Đối với những pháp nào mà không biết, không thấy?" Phật dạy: "Đối với sắc không biết, không thấy; đối với thọ, tưởng, hành, thức không biết, không thấy; cho đến đối với nhất thiết tướng trí không biết, không thấy. Do đối với các pháp không biết, không thấy, nên rơi vào hàng ngu phu dị sinh, không thể thoát ra được." Xá-lợi Tử hỏi: "Họ không thể thoát ra khỏi đâu?" Phật dạy: "Họ không thể thoát ra khỏi dục giới, không thể thoát ra khỏi sắc giới, không thể thoát ra khỏi vô sắc giới. Do không thoát ra được, nên đối với pháp của Thanh văn không thể thành tựu, đối với pháp của Độc giác không thể thành tựu, đối với pháp của Bồ-tát không thể thành tựu, đối với pháp của Như Lai không thể thành tựu. Do không thành tựu nên không thể tin nhận."
Xá-lợi Tử hỏi: "Họ không thể tin nhận pháp gì?" Phật dạy: "Họ không thể tin nhận sắc là không; không thể tin nhận thọ, tưởng, hành, thức là không; cho đến không thể tin nhận nhất thiết tướng trí là không. Do không tin nhận nên không thể an trú." Xá-lợi Tử hỏi: "Họ không thể an trú nơi những pháp nào?" Phật dạy: "Tức là không thể an trú nơi tứ niệm trụ; không thể an trú nơi tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không thể an trú nơi bố thí ba-la-mật-đa; không thể an trú nơi tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; không thể an trú nơi bất thoái chuyển địa (giai vị tu hành không còn thoái lui); không thể an trú nơi ngũ nhãn; không thể an trú nơi lục thần thông; không thể an trú nơi Phật thập lực; không thể an trú nơi tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì thế gọi là ngu phu dị sinh, bởi họ đối với các pháp bám chấp là có thật tính."
Xá-lợi Tử hỏi: "Họ đối với những pháp nào mà bám chấp là có thật tính?" Phật dạy: "Xá-lợi Tử! Họ đối với sắc bám chấp là có thật tính; đối với thọ, tưởng, hành, thức bám chấp là có thật tính. Xá-lợi Tử! Họ đối với nhãn xứ bám chấp là có thật tính; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ bám chấp là có thật tính; đối với sắc xứ bám chấp là có thật tính; đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ bám chấp là có thật tính. Xá-lợi Tử! Họ đối với nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng với nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên bám chấp là có thật tính; đối với nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng với nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên bám chấp là có thật tính; đối với tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng với tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên bám chấp là có thật tính; đối với thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng với thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên bám chấp là có thật tính; đối với thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng với thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên bám chấp là có thật tính; đối với ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng với ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên bám chấp là có thật tính."
"Xá-lợi Tử! Họ đối với địa giới bám chấp là có thật tính; đối với thủy, hỏa, phong, không, thức giới bám chấp là có thật tính. Xá-lợi Tử! Họ đối với dục giới bám chấp là có thật tính; đối với sắc giới, vô sắc giới bám chấp là có thật tính. Xá-lợi Tử! Họ đối với khổ thánh đế bám chấp là có thật tính; đối với tập, diệt, đạo thánh đế bám chấp là có thật tính. Xá-lợi Tử! Họ đối với vô minh bám chấp là có thật tính; đối với hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não bám chấp là có thật tính. Xá-lợi Tử! Họ đối với tham, sân, si bám chấp là có thật tính; đối với các kiến thú bám chấp là có thật tính."
"Xá-lợi Tử! Họ đối với tứ tĩnh lự bám chấp là có thật tính; đối với tứ vô lượng, tứ vô sắc định bám chấp là có thật tính. Xá-lợi Tử! Họ đối với tứ niệm trụ bám chấp là có thật tính; đối với tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi bám chấp là có thật tính. Xá-lợi Tử! Họ đối với bố thí ba-la-mật-đa bám chấp là có thật tính; đối với tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa bám chấp là có thật tính. Xá-lợi Tử! Họ đối với ngũ nhãn bám chấp là có thật tính; đối với lục thần thông bám chấp là có thật tính. Xá-lợi Tử! Họ đối với Phật thập lực bám chấp là có thật tính; đối với tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí bám chấp là có thật tính."
"Xá-lợi Tử! Hạng ngu phu dị sinh, vì đối với các pháp bám chấp là có thật tính, nên đối với sự không của các pháp không thể tin nhận. Do không tin nhận, nên không thể thành tựu mọi thánh pháp (pháp của bậc thánh) của Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Như Lai; vì thế đối với thánh pháp không thể an trú. Cho nên, Xá-lợi Tử, các Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học Bát-nhã ba-la-mật-đa, muốn thành tựu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, thì nên lấy vô sở đắc làm phương tiện mà học cho đúng như lẽ."
Bấy giờ Xá-lợi Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Có Bồ-tát Ma-ha-tát nào học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ toàn giác của Phật) chăng?" Phật bảo Xá-lợi Tử: "Có Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí." Xá-lợi Tử hỏi: "Bạch Thế Tôn! Vì duyên cớ gì mà có Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí?"
Phật dạy: "Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa thì phân biệt bám chấp, đối với tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với sắc thì phân biệt bám chấp, đối với thọ, tưởng, hành, thức thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với nhãn xứ thì phân biệt bám chấp, đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với sắc xứ thì phân biệt bám chấp, đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí."
"Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới cùng với nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới cùng với nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới cùng với tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới cùng với thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với thân giới, xúc giới, thân thức giới cùng với thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với ý giới, pháp giới, ý thức giới cùng với ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí."
"Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với địa giới thì phân biệt bám chấp, đối với thủy, hỏa, phong, không, thức giới thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với khổ thánh đế thì phân biệt bám chấp, đối với tập, diệt, đạo thánh đế thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với vô minh thì phân biệt bám chấp, đối với hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí."
"Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với tứ tĩnh lự thì phân biệt bám chấp, đối với tứ vô lượng, tứ vô sắc định thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với tứ niệm trụ thì phân biệt bám chấp, đối với tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với ngũ nhãn thì phân biệt bám chấp, đối với lục thần thông thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Xá-lợi Tử! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo, đối với Phật thập lực thì phân biệt bám chấp, đối với tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì phân biệt bám chấp, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí."
"Xá-lợi Tử! Vì nhân duyên ấy mà có Bồ-tát Ma-ha-tát học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí." Xá-lợi Tử hỏi: "Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí sao?" Phật dạy: "Bồ-tát Ma-ha-tát như thế học như thế mà không phải là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí."
Bấy giờ Xá-lợi Tử lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì đúng là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, và có thể thành tựu nhất thiết trí trí?" Phật bảo Xá-lợi Tử: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy Bát-nhã ba-la-mật-đa, cho đến không thấy nhất thiết tướng trí, thì đó là học Bát-nhã ba-la-mật-đa và có thể thành tựu nhất thiết trí trí. Vì sao vậy? Vì lấy vô sở đắc làm phương tiện."
Xá-lợi Tử hỏi: "Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với pháp gì mà lấy vô sở đắc làm phương tiện?" Phật dạy: "Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với bố thí ba-la-mật-đa lấy vô sở đắc làm phương tiện; đối với tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa lấy vô sở đắc làm phương tiện; cho đến đối với Phật thập lực lấy vô sở đắc làm phương tiện; đối với tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí lấy vô sở đắc làm phương tiện."
Xá-lợi Tử hỏi: "Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì sao lấy vô sở đắc làm phương tiện?" Phật dạy: "Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì nội không nên lấy vô sở đắc làm phương tiện, cho đến vì vô tính tự tính không nên lấy vô sở đắc làm phương tiện. Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát như thế khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, đó là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, và có thể thành tựu nhất thiết trí trí."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn mươi mốt.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn mươi hai.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video