Thiên 414 — Hội 1 · Phẩm 64 Học khắp các đạo · phần 2

 Phần đầu, phẩm “Biến học đạo” (học khắp các con đường tu tập) thứ sáu mươi bốn, phần hai.

 Bấy giờ Cụ thọ (bậc đủ tuổi đạo, cách gọi tôn kính một vị tăng lớn) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử của Phật nổi tiếng hiểu sâu về tánh Không) thưa với Phật rằng: “Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Pháp có tự tính (sự vật được cho là có thật, có bản chất riêng) có thể hiện chứng (tự mình trực tiếp chứng biết) pháp không có tự tính chăng?” “Không thể, Thiện Hiện.” “Bạch Thế Tôn! Pháp không có tự tính có thể hiện chứng pháp có tự tính chăng?” “Không thể, Thiện Hiện.” “Bạch Thế Tôn! Pháp có tự tính có thể hiện chứng pháp có tự tính chăng?” “Không thể, Thiện Hiện.” “Bạch Thế Tôn! Pháp không có tự tính có thể hiện chứng pháp không có tự tính chăng?” “Không thể, Thiện Hiện.”

 “Bạch Thế Tôn! Nếu vậy thì lẽ ra cái có tự tính không thể hiện quán (trực tiếp thấy rõ chân lý) cái không có tự tính; cái không có tự tính không thể hiện quán cái có tự tính; cái có tự tính không thể hiện quán cái có tự tính; cái không có tự tính không thể hiện quán cái không có tự tính. Há chẳng phải là, bạch Thế Tôn, không ai đạt được hiện quán sao?” Phật dạy: “Thiện Hiện! Có đạt được hiện quán, nhưng là lìa khỏi bốn câu ấy (bốn trường hợp vừa nêu).” “Bạch Thế Tôn! Thế nào là có đạt được hiện quán nhưng lìa khỏi bốn câu?” “Thiện Hiện! Chẳng phải có, chẳng phải không, dứt hết mọi hý luận (những bàn luận, phân biệt hư vọng do tâm chấp trước tạo ra), mới gọi là hiện quán. Sự đạt được cũng như thế. Vì vậy Ta nói có đạt được hiện quán nhưng lìa khỏi bốn câu.”

 Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện thưa với Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Đối với Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người tu theo hạnh nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài), cái gì là hý luận?” Phật dạy: “Thiện Hiện!

 Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét sắc (phần vật chất, thân thể) là thường (còn mãi không đổi) hay là vô thường (đổi thay, không còn mãi), đó là hý luận. Quán xét thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết hình tướng, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét sắc là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét thọ, tưởng, hành, thức là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét sắc là ngã (có một cái tôi thật) hay là vô ngã (không có cái tôi thật), đó là hý luận. Quán xét thọ, tưởng, hành, thức là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét sắc là tịnh (trong sạch) hay là bất tịnh (dơ uế), đó là hý luận. Quán xét thọ, tưởng, hành, thức là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét sắc là tịch tĩnh (vắng lặng, dứt mọi phiền não) hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét thọ, tưởng, hành, thức là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét sắc là viễn ly (xa lìa, tách khỏi mọi ràng buộc) hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét thọ, tưởng, hành, thức là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét sắc là điều cần được biết thấu suốt trọn vẹn hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt trọn vẹn, đó là hý luận. Quán xét thọ, tưởng, hành, thức là điều cần được biết thấu suốt trọn vẹn hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt trọn vẹn, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét nhãn xứ (con mắt, nơi phát sinh sự thấy) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét nhãn xứ là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét nhãn xứ là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét nhãn xứ là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét nhãn xứ là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét nhãn xứ là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét nhãn xứ là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác chạm), pháp xứ (đối tượng của tâm ý) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét sắc xứ là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét sắc xứ là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét sắc xứ là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét sắc xứ là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét sắc xứ là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét sắc xứ là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét nhãn giới là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét nhãn giới là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét nhãn giới là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét nhãn giới là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét nhãn giới là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét nhãn giới là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét sắc giới (hình sắc, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm; không phải cõi Sắc) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét sắc giới là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét sắc giới là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét sắc giới là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét sắc giới là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét sắc giới là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét sắc giới là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét nhãn thức giới (cái biết do mắt thấy) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới (cái biết do tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét nhãn thức giới là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét nhãn thức giới là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét nhãn thức giới là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét nhãn thức giới là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét nhãn thức giới là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét nhãn thức giới là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét nhãn xúc là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét nhãn xúc là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét nhãn xúc là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét nhãn xúc là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét nhãn xúc là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét nhãn xúc là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét thủy giới (yếu tố nước), hỏa giới (yếu tố lửa), phong giới (yếu tố gió), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố tâm thức) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét địa giới là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét thủy, hỏa, phong, không, thức giới là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét địa giới là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét thủy, hỏa, phong, không, thức giới là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét địa giới là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét địa giới là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét địa giới là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét thủy, hỏa, phong, không, thức giới là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét địa giới là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét thủy, hỏa, phong, không, thức giới là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét vô minh (sự mê lầm, không thấy rõ chân lý — mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên, chuỗi nguyên nhân làm chúng sinh trôi lăn sinh tử) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét hành (những tạo tác do mê lầm), thức (tâm thức đầu thai), danh sắc (thân và tâm mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (ham muốn), thủ (bám giữ), hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn đến đời sau), sinh (sinh ra), lão tử (già chết), sầu, than, khổ, lo, phiền não là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét vô minh là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét vô minh là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét vô minh là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét vô minh là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét vô minh là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét vô minh là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng được tu đến mức hoàn hảo, đưa sang bờ giác ngộ; “ba-la-mật-đa” nghĩa là sự hoàn thiện, đến bờ bên kia) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nại chịu đựng), tinh tấn (siêng năng không lùi), tĩnh lự (thiền định, tâm lắng yên), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng) ba-la-mật-đa là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét bố thí ba-la-mật-đa là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét bố thí ba-la-mật-đa là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét bố thí ba-la-mật-đa là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét bố thí ba-la-mật-đa là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét bố thí ba-la-mật-đa là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét bố thí ba-la-mật-đa là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét nội không (các giác quan bên trong là không, không có thực thể) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái “không” cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có khởi đầu và kết thúc nên là không), tán không (các pháp vốn ly tán nên là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính vốn là không), tự tướng không (tướng riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (không có tự tính nên là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả “không có tự tính” và “tự tính” đều là không) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét nội không là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét ngoại không cho đến vô tính tự tính không là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét nội không là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét ngoại không cho đến vô tính tự tính không là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét nội không là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét ngoại không cho đến vô tính tự tính không là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét nội không là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét ngoại không cho đến vô tính tự tính không là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét nội không là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét ngoại không cho đến vô tính tự tính không là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét nội không là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét ngoại không cho đến vô tính tự tính không là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét chân như (thực tướng như nhiên, chân thật không đổi của mọi sự vật) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (sự an định của pháp), pháp trụ (sự an trụ của pháp), thực tế (giới hạn của sự chân thật, chỗ tột cùng của chân lý), hư không giới (cõi hư không, rộng khắp không ngăn ngại), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét chân như là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét pháp giới cho đến bất tư nghị giới là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét chân như là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét pháp giới cho đến bất tư nghị giới là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét chân như là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét pháp giới cho đến bất tư nghị giới là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét chân như là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét pháp giới cho đến bất tư nghị giới là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét chân như là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét pháp giới cho đến bất tư nghị giới là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét chân như là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét pháp giới cho đến bất tư nghị giới là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ chánh niệm: quán thân, cảm thọ, tâm, các pháp) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), ngũ căn (năm căn lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm căn ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính dẫn đến giải thoát) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét tứ niệm trụ là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét tứ niệm trụ là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét tứ niệm trụ là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét tứ niệm trụ là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét tứ niệm trụ là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét tứ niệm trụ là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời là khổ) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường đưa đến chấm dứt khổ) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét khổ thánh đế là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét tập, diệt, đạo thánh đế là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét khổ thánh đế là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét tập, diệt, đạo thánh đế là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét khổ thánh đế là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét tập, diệt, đạo thánh đế là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét khổ thánh đế là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét tập, diệt, đạo thánh đế là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét khổ thánh đế là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét tập, diệt, đạo thánh đế là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét khổ thánh đế là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét tập, diệt, đạo thánh đế là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, tâm lắng yên dần dần sâu hơn) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng thiền định vượt khỏi mọi hình sắc) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét tứ tĩnh lự là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét tứ vô lượng, tứ vô sắc định là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét tứ tĩnh lự là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét tứ vô lượng, tứ vô sắc định là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét tứ tĩnh lự là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét tứ vô lượng, tứ vô sắc định là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét tứ tĩnh lự là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét tứ vô lượng, tứ vô sắc định là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét tứ tĩnh lự là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét tứ vô lượng, tứ vô sắc định là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét tứ tĩnh lự là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét tứ vô lượng, tứ vô sắc định là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc vào sắc và vô sắc) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt thắng các cảnh đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau theo thứ tự, không xen tâm tạp), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu sắc… lan khắp mọi nơi) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét bát giải thoát là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét bát giải thoát là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét bát giải thoát là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét bát giải thoát là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét bát giải thoát là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét bát giải thoát là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét các pháp môn tam-ma-địa (các phép định, tâm chuyên chú vào một đối tượng) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và gìn giữ trọn vẹn giáo pháp, không quên mất) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét pháp môn tam-ma-địa là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét pháp môn đà-la-ni là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét pháp môn tam-ma-địa là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét pháp môn đà-la-ni là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét pháp môn tam-ma-địa là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét pháp môn đà-la-ni là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét pháp môn tam-ma-địa là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét pháp môn đà-la-ni là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét pháp môn tam-ma-địa là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét pháp môn đà-la-ni là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét pháp môn tam-ma-địa là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét pháp môn đà-la-ni là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy mọi pháp đều không) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không chấp vào hình tướng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét không giải thoát môn là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét không giải thoát môn là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét không giải thoát môn là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét không giải thoát môn là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét không giải thoát môn là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét không giải thoát môn là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét Cực Hỷ địa (địa vui mừng tột bậc — bậc thứ nhất trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét Ly Cấu địa (bậc lìa nhơ bẩn), Phát Quang địa (bậc phát ánh sáng trí tuệ), Diệm Tuệ địa (bậc trí tuệ rực cháy), Cực Nan Thắng địa (bậc rất khó vượt qua), Hiện Tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn Hành địa (bậc đi xa), Bất Động địa (bậc không lay động), Thiện Tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo), Pháp Vân địa (bậc mây pháp, giáo pháp che phủ khắp như mây) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét Cực Hỷ địa là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét Ly Cấu địa cho đến Pháp Vân địa là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét Cực Hỷ địa là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét Ly Cấu địa cho đến Pháp Vân địa là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét Cực Hỷ địa là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét Ly Cấu địa cho đến Pháp Vân địa là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét Cực Hỷ địa là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét Ly Cấu địa cho đến Pháp Vân địa là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét Cực Hỷ địa là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét Ly Cấu địa cho đến Pháp Vân địa là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét Cực Hỷ địa là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét Ly Cấu địa cho đến Pháp Vân địa là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét lục thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét ngũ nhãn là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét lục thần thông là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét ngũ nhãn là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét lục thần thông là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét ngũ nhãn là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét lục thần thông là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét ngũ nhãn là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét lục thần thông là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét ngũ nhãn là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét lục thần thông là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét ngũ nhãn là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét lục thần thông là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn tự tin, không sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn nói thông suốt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét Phật thập lực là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét Phật thập lực là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét Phật thập lực là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét Phật thập lực là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét Phật thập lực là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét Phật thập lực là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét đại từ (lòng thương lớn, mong mọi loài được vui) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét đại bi (lòng xót thương lớn, mong mọi loài thoát khổ), đại hỷ (niềm vui lớn trước hạnh phúc của mọi loài), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng với mọi loài) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét đại từ là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét đại bi, đại hỷ, đại xả là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét đại từ là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét đại bi, đại hỷ, đại xả là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét đại từ là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét đại bi, đại hỷ, đại xả là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét đại từ là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét đại bi, đại hỷ, đại xả là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét đại từ là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét đại bi, đại hỷ, đại xả là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét đại từ là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét đại bi, đại hỷ, đại xả là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét pháp không quên mất (khả năng ghi nhớ rõ ràng, không bao giờ quên sót) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét tính hằng trụ xả (tâm luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét pháp không quên mất là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét tính hằng trụ xả là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét pháp không quên mất là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét tính hằng trụ xả là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét pháp không quên mất là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét tính hằng trụ xả là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét pháp không quên mất là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét tính hằng trụ xả là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét pháp không quên mất là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét tính hằng trụ xả là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét pháp không quên mất là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét tính hằng trụ xả là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập khác nhau để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng chi tiết của tất cả các pháp, tức trí tuệ của Phật) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét nhất thiết trí là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét nhất thiết trí là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét nhất thiết trí là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét nhất thiết trí là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét nhất thiết trí là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét nhất thiết trí là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét quả Dự lưu (quả chứng đầu tiên của bậc Thánh, vừa nhập vào dòng Thánh) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét quả Nhất lai (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (bậc không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo nhờ quán nhân duyên, không cần thầy dạy) là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét quả Dự lưu là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét quả Dự lưu là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét quả Dự lưu là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét quả Dự lưu là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét quả Dự lưu là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét quả Dự lưu là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của chư Phật) của chư Phật là thường hay là vô thường, đó là hý luận. Quán xét tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là vui hay là khổ, đó là hý luận. Quán xét tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là ngã hay là vô ngã, đó là hý luận. Quán xét tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là tịnh hay là bất tịnh, đó là hý luận. Quán xét tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là tịch tĩnh hay là không tịch tĩnh, đó là hý luận. Quán xét tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là viễn ly hay là không viễn ly, đó là hý luận. Quán xét tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận. Quán xét vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là điều cần được biết thấu suốt hay chẳng phải điều cần được biết thấu suốt, đó là hý luận.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Khổ thánh đế cần phải biết thấu suốt”, đó là hý luận; “Tập thánh đế cần phải dứt hẳn”, đó là hý luận; “Diệt thánh đế cần phải chứng đắc”, đó là hý luận; “Đạo thánh đế cần phải tu tập”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải tu tứ tĩnh lự”, đó là hý luận; “Cần phải tu tứ vô lượng, tứ vô sắc định”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải tu tứ niệm trụ”, đó là hý luận; “Cần phải tu tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải tu không giải thoát môn”, đó là hý luận; “Cần phải tu vô tướng, vô nguyện giải thoát môn”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải tu bát giải thoát”, đó là hý luận; “Cần phải tu bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải tu ngũ nhãn”, đó là hý luận; “Cần phải tu lục thần thông”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải vượt qua quả Dự lưu”, đó là hý luận; “Cần phải vượt qua quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề”, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải thực hành bố thí ba-la-mật-đa”, đó là hý luận; “Cần phải thực hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải an trụ nội không”, đó là hý luận; “Cần phải an trụ ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải an trụ chân như”, đó là hý luận; “Cần phải an trụ pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải bước vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn trên đường thành Phật, vĩnh viễn lìa khỏi thân phận phàm phu)”, đó là hý luận; “Cần phải làm tròn đầy chánh hạnh của mười địa Bồ-tát”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải thành thục hữu tình (giáo hóa chúng sinh cho căn lành chín muồi)”, đó là hý luận; “Cần phải nghiêm tịnh cõi Phật (làm cho cõi nước của Phật được trang nghiêm, thanh tịnh)”, đó là hý luận.

 Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải phát khởi Phật thập lực”, đó là hý luận; “Cần phải phát khởi tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải phát khởi đại từ”, đó là hý luận; “Cần phải phát khởi đại bi, đại hỷ, đại xả”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải phát khởi pháp không quên mất”, đó là hý luận; “Cần phải phát khởi tính hằng trụ xả”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải phát khởi nhất thiết trí”, đó là hý luận; “Cần phải phát khởi đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải phát khởi tất cả pháp môn tam-ma-địa”, đó là hý luận; “Cần phải phát khởi tất cả pháp môn đà-la-ni”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khởi ý nghĩ như vầy: “Cần phải dứt sự nối tiếp của tất cả phiền não và tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não)”, đó là hý luận; “Cần phải chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật”, đó là hý luận. Thiện Hiện! Tất cả các loại hý luận như thế, chính là những hý luận của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (kinh lớn về trí tuệ đưa sang bờ giác ngộ), quyển thứ ba trăm sáu mươi bảy.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười tám (?).

 Pháp sư Tam Tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video