Hội thứ nhất, Phẩm Biến Học Đạo (phẩm nói về việc học khắp các pháp môn tu hành), thứ sáu mươi bốn, phần ba.
Lại nữa, Thiện Hiện (tên một vị đại đệ tử của Phật, tiếng Phạn là Subhūti, nổi tiếng hiểu sâu về lý "không")! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người phát nguyện tu để thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh, đã tu đến bậc cao) khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo, thấy đúng bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giác ngộ) sâu xa, nên quán xét (dùng trí tuệ quan sát, suy xét kỹ) xem sắc (mọi thứ có hình chất, gồm thân thể và thế giới vật chất) là thường (còn mãi, không thay đổi) hay vô thường (luôn biến đổi, không bền lâu). Vì điều ấy không thể hý luận (dùng khái niệm, lời lẽ để phân biệt và bàn định suông về bản chất sự vật) nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thọ (cảm giác: vui, khổ, hoặc không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung hình ảnh và khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, toan tính), thức (khả năng nhận biết, phân biệt của tâm) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc là lạc (an vui) hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thọ, tưởng, hành, thức là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc là ngã (có một cái "tôi" chân thật, thường còn, tự làm chủ) hay vô ngã (không có cái "tôi" như thế). Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thọ, tưởng, hành, thức là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc là tịnh (trong sạch) hay bất tịnh (nhơ bẩn). Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thọ, tưởng, hành, thức là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc là tịch tĩnh (vắng lặng, dứt hết phiền não xao động) hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thọ, tưởng, hành, thức là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc là viễn ly (lìa xa, thoát khỏi phiền não và mọi sự ràng buộc) hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thọ, tưởng, hành, thức là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc là sở biến tri (đối tượng cần được hiểu biết thấu suốt trọn vẹn) hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thọ, tưởng, hành, thức là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem nhãn xứ (mắt, xét như nơi làm phát sinh sự nhận biết; "xứ" là chỗ giác quan gặp đối tượng) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý, tức tâm suy nghĩ) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xứ là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xứ là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xứ là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xứ là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xứ là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xứ là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem sắc xứ (hình dáng, màu sắc — đối tượng mà mắt thấy) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh xứ (âm thanh, đối tượng của tai), hương xứ (mùi, đối tượng của mũi), vị xứ (vị, đối tượng của lưỡi), xúc xứ (cảm giác chạm, đối tượng của thân), pháp xứ (mọi ý niệm, sự việc mà ý nghĩ tới) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc xứ là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc xứ là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc xứ là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc xứ là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc xứ là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc xứ là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành kinh nghiệm; "giới" là thành phần, loại yếu tố) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới (tai, mũi, lưỡi, thân, ý xét như các yếu tố) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn giới là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn giới là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn giới là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn giới là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn giới là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn giới là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem sắc giới (hình dáng, màu sắc mà mắt thấy, xét như một yếu tố; ở đây không phải cõi Sắc giới) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (âm thanh, mùi, vị, cảm giác chạm, và các đối tượng của ý, xét như các yếu tố) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc giới là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc giới là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc giới là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc giới là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc giới là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem sắc giới là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem nhãn thức giới (sự nhận biết phát sinh qua mắt, tức cái thấy biết, xét như một yếu tố) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới (sự nhận biết phát sinh qua tai, mũi, lưỡi, thân và ý) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn thức giới là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn thức giới là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn thức giới là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn thức giới là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn thức giới là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn thức giới là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem nhãn xúc (sự tiếp xúc khi mắt, cảnh vật và cái thấy biết gặp nhau) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc (sự tiếp xúc tương tự nơi tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xúc là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xúc là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xúc là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xúc là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xúc là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhãn xúc là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ nảy sinh nhờ điều kiện là sự tiếp xúc qua mắt; "duyên" là điều kiện giúp một sự việc phát sinh) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên mà sinh ra là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc của vật chất) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thủy giới (yếu tố nước, tính ướt, kết dính), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết của tâm) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem địa giới là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thủy, hỏa, phong, không, thức giới là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem địa giới là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thủy, hỏa, phong, không, thức giới là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem địa giới là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem địa giới là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem địa giới là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thủy, hỏa, phong, không, thức giới là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem địa giới là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem thủy, hỏa, phong, không, thức giới là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem vô minh (sự mê lầm, không thấy rõ sự thật — khâu đầu tiên trong chuỗi mười hai nhân duyên, tức mười hai khâu nối nhau khiến chúng sinh sống chết luân hồi) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem hành (những hành động tạo nghiệp do vô minh), thức (tâm thức bắt đầu đi vào đời sống mới), danh sắc (tinh thần và thể xác lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc của giác quan với đối tượng), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn, khao khát), thủ (sự bám giữ, chiếm lấy), hữu (sự hình thành nghiệp dẫn tới đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), cùng sầu (buồn rầu), thán (than thở), khổ (đau đớn thân thể), ưu (lo âu), não (phiền muộn) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô minh là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô minh là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô minh là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô minh là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô minh là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô minh là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem Bố thí Ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng, giúp đỡ người khác một cách hoàn hảo; "Ba-la-mật-đa" là hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Tịnh giới Ba-la-mật-đa (giữ giới luật trong sạch), An nhẫn Ba-la-mật-đa (nhẫn nhịn, chịu đựng mà tâm vẫn yên), Tinh tiến Ba-la-mật-đa (siêng năng, bền bỉ tu tập), Tĩnh lự Ba-la-mật-đa (thiền định, giữ tâm lắng yên chuyên chú), Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Bố thí Ba-la-mật-đa là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Bố thí Ba-la-mật-đa là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Bố thí Ba-la-mật-đa là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Bố thí Ba-la-mật-đa là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Bố thí Ba-la-mật-đa là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Bố thí Ba-la-mật-đa là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn trống rỗng, không có tự thể; "không" ở đây là không có bản chất riêng cố định) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem ngoại không (các đối tượng bên ngoài như sắc, tiếng… vốn không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương không gian cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, kể cả Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có khởi đầu và kết thúc, cũng là không), tán không (các pháp vốn chỉ là sự tụ hợp rồi tan rã, là không), vô biến dị không (cái không hề đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính của các pháp vốn là không), tự tướng không (đặc điểm riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả mọi pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được gì, cũng là không), vô tính không (cái "không có tự tính" cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả không có tự tính lẫn tự tính đều là không) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nội không là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ ngoại không cho đến vô tính tự tính không là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nội không là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ ngoại không cho đến vô tính tự tính không là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nội không là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ ngoại không cho đến vô tính tự tính không là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nội không là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ ngoại không cho đến vô tính tự tính không là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nội không là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ ngoại không cho đến vô tính tự tính không là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem nội không là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ ngoại không cho đến vô tính tự tính không là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem chân như (cái thật đúng như vậy, bản chất chân thật không đổi của mọi sự vật) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem pháp giới (cõi thật tính của mọi pháp, bao trùm tất cả), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính chân thật, không giả dối), bất biến dị tính (tính không thay đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau của mọi pháp), ly sinh tính (tính vượt lìa sinh diệt), pháp định (sự nhất định, chắc chắn của thật tính các pháp), pháp trụ (sự an trụ thường hằng của thật tính các pháp), thật tế (giới hạn tột cùng của sự thật), hư không giới (cõi rỗng không rộng khắp, không chướng ngại), bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn bằng suy luận thông thường) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem chân như là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ pháp giới cho đến bất tư nghị giới là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem chân như là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ pháp giới cho đến bất tư nghị giới là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem chân như là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ pháp giới cho đến bất tư nghị giới là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem chân như là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ pháp giới cho đến bất tư nghị giới là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem chân như là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ pháp giới cho đến bất tư nghị giới là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem chân như là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ pháp giới cho đến bất tư nghị giới là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem tứ niệm trụ (bốn phép giữ chánh niệm: quán thân là nhơ, cảm giác là khổ, tâm là vô thường, các pháp là vô ngã) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của định lực và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm khả năng gốc rễ: tin, siêng năng, chánh niệm, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm căn ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: chánh niệm, chọn lọc pháp, tinh tấn, hoan hỷ, khinh an, định, xả), bát thánh đạo chi (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ niệm trụ là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ niệm trụ là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ niệm trụ là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ niệm trụ là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ niệm trụ là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ niệm trụ là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong luân hồi vốn là khổ) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ, tức phiền não và ái dục), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường tu tập dẫn đến chấm dứt khổ) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem khổ thánh đế là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tập, diệt, đạo thánh đế là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem khổ thánh đế là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tập, diệt, đạo thánh đế là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem khổ thánh đế là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tập, diệt, đạo thánh đế là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem khổ thánh đế là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tập, diệt, đạo thánh đế là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem khổ thánh đế là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tập, diệt, đạo thánh đế là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem khổ thánh đế là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tập, diệt, đạo thánh đế là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định, từ thấp đến cao, tâm ngày càng lắng yên và trong sáng) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn đối với chúng sinh: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo niềm vui của người, xả — buông bỏ, không thiên vị) và tứ vô sắc định (bốn bậc thiền định cao vượt khỏi mọi hình sắc vật chất: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ tĩnh lự là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô lượng, tứ vô sắc định là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ tĩnh lự là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô lượng, tứ vô sắc định là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ tĩnh lự là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô lượng, tứ vô sắc định là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ tĩnh lự là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô lượng, tứ vô sắc định là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ tĩnh lự là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô lượng, tứ vô sắc định là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ tĩnh lự là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô lượng, tứ vô sắc định là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp tâm thoát khỏi sự ràng buộc vào sắc tướng và tham muốn) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt thắng được các cảnh sắc), cửu thứ đệ định (chín bậc thiền định nhập lần lượt từ thấp lên cao không gián đoạn), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát giải thoát là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát giải thoát là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát giải thoát là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát giải thoát là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát giải thoát là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát giải thoát là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định; "tam-ma-địa" là trạng thái tâm chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: khả năng ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất, cũng chỉ các câu chú) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tam-ma-địa môn là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem đà-la-ni môn là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tam-ma-địa môn là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem đà-la-ni môn là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tam-ma-địa môn là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem đà-la-ni môn là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tam-ma-địa môn là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem đà-la-ni môn là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tam-ma-địa môn là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem đà-la-ni môn là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tam-ma-địa môn là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem đà-la-ni môn là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem không giải thoát môn (cửa ngõ giải thoát bằng cách thấy mọi pháp đều không có tự thể) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách thấy mọi pháp không có hình tướng cố định để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không còn mong cầu, tạo tác gì nữa) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem không giải thoát môn là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem không giải thoát môn là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem không giải thoát môn là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem không giải thoát môn là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem không giải thoát môn là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem không giải thoát môn là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem Cực hỷ địa (bậc thứ nhất trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát, "địa" là bậc; ở bậc này Bồ-tát vui mừng tột độ vì lần đầu chứng được chân lý) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Ly cấu địa (bậc thứ hai, lìa sạch nhơ bẩn của sự phạm giới), Phát quang địa (bậc thứ ba, trí tuệ phát ra ánh sáng), Diệm tuệ địa (bậc thứ tư, trí tuệ rực cháy như lửa đốt phiền não), Cực nan thắng địa (bậc thứ năm, vượt được điều cực khó vượt), Hiện tiền địa (bậc thứ sáu, trí tuệ chân thật hiện rõ trước mặt), Viễn hành địa (bậc thứ bảy, đi xa vượt khỏi các bậc thấp), Bất động địa (bậc thứ tám, tâm không còn bị lay động), Thiện tuệ địa (bậc thứ chín, trí tuệ khéo léo thuyết pháp không trở ngại), Pháp vân địa (bậc thứ mười, giáo pháp tuôn khắp như mây che, mưa thấm muôn loài) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Cực hỷ địa là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Cực hỷ địa là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Cực hỷ địa là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Cực hỷ địa là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Cực hỷ địa là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Cực hỷ địa là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem từ Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem ngũ nhãn (năm loại mắt, tức năm cách thấy: mắt thịt, mắt trời thấy xa và xuyên suốt, mắt tuệ thấy lý không, mắt pháp thấy rõ các pháp môn để độ người, mắt Phật thấy biết tất cả) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, nghe xa mọi âm thanh, biết tâm người khác, nhớ biết các đời trước, thấy được nơi sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem ngũ nhãn là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem lục thần thông là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem ngũ nhãn là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem lục thần thông là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem ngũ nhãn là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem lục thần thông là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem ngũ nhãn là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem lục thần thông là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem ngũ nhãn là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem lục thần thông là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem ngũ nhãn là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem lục thần thông là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét xem Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lý và không hợp lý, biết rõ nghiệp báo, căn cơ của chúng sinh…) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn tự tin, không sợ hãi khi thuyết pháp trước đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn giải không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về biện tài thuyết giảng), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác) là thường hay vô thường. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Phật thập lực là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là lạc hay khổ. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Phật thập lực là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là ngã hay vô ngã. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Phật thập lực là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là tịnh hay bất tịnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Phật thập lực là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Phật thập lực là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là viễn ly hay không viễn ly. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem Phật thập lực là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận. Nên quán xét xem tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thập bát Phật bất cộng pháp là sở biến tri hay không phải sở biến tri. Vì không thể hý luận nên không nên hý luận.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm sáu mươi tám.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười chín (?).
Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc, người sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video