Thiên 440 — Hội 1 · Phẩm 70 Không thể lay động · phần 2

 Phần thứ nhất, phẩm "Không Thể Lay Động", phẩm thứ bảy mươi, đoạn hai.

 Lại nữa, Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không)! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ muôn loài) ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa người sang bờ giác ngộ), dựa vào lý bản tính không (mọi sự vật vốn tự bản chất trống rỗng, không có tự thể cố định) mà dạy bảo, khuyên răn các loài hữu tình (chúng sinh có tình thức), khiến họ siêng năng tinh tấn. Vị ấy nói thế này: "Này thiện nam tử! Các ông hãy siêng năng tinh tấn với các điều lành.

 Khi tu bố thí (cho đi), tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định) và Bát-nhã (trí tuệ) Ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng "hai" hay tướng "không hai" (tức chớ phân biệt là đối đãi hay không đối đãi).

 Khi tu bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỉ, xả), bốn vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi không còn hình thể: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu bốn niệm trụ (bốn cách an trú chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), bốn chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh thêm lớn), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, sự siêng năng, tâm chuyên nhất, sự quán xét), năm căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, chánh niệm, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy phát triển thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỉ, khinh an, định, xả), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa ngõ đưa đến giải thoát: thấy mọi pháp trống rỗng; thấy không có hình tướng nào để bám víu; không còn mong cầu điều gì), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi an trú nơi nội không (các giác quan bên trong là không), ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có khởi đầu và kết thúc), tán không (các pháp khi tan rã là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được), vô tính không (cái không có tính chất cũng là không), tự tính không (tự tính của pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tính lẫn tự tính đều là không), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi an trú nơi chân như (sự thật đúng như nó vốn là), pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), tính không hư dối, tính không đổi khác, tính bình đẳng, tính lìa sinh khởi, pháp định (tính chắc chắn không đổi của pháp), pháp trụ (tính thường an trụ của pháp), thực tế (giới hạn chân thật tột cùng), hư không giới (cõi hư không) và bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn) — tất cả đều là những tên gọi khác nhau của thực tại tối hậu — thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi an trú nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý cao quý: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường dứt khổ), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu tám giải thoát (tám tầng thiền quán giúp thoát khỏi sự ràng buộc với sắc và vô sắc), tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ, chế ngự được đối tượng quán), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập tuần tự: bốn thiền, bốn định vô sắc và định diệt thọ tưởng), mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng — đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức — trùm khắp mọi nơi), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu tất cả các pháp môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì: ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất) và pháp môn tam-ma-địa (các pháp môn định: giữ tâm chuyên chú vào một chỗ), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu các địa (mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát): Cực hỉ địa (bậc vui mừng tột độ vì lần đầu chứng chân lý), Ly cấu địa (bậc lìa nhơ bẩn), Phát quang địa (bậc phát ánh sáng trí tuệ), Diệm tuệ địa (bậc trí tuệ rực cháy như lửa), Cực nan thắng địa (bậc rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (bậc đi xa), Bất động địa (bậc không còn lay động), Thiện tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo), Pháp vân địa (bậc mây pháp, che khắp như mây), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe khắp nơi, biết tâm người khác, biết đời trước, mắt thấy khắp nơi, dứt sạch phiền não), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), bốn vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ), đại hỉ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được an vui), đại xả (sự buông xả lớn, đối xử bình đẳng không thiên vị), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai dấu hiệu đặc biệt trên thân của bậc vĩ nhân, tức Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm các tướng ấy), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu pháp không quên mất (khả năng không bao giờ quên sót điều gì) và tính luôn an trú trong buông xả (tâm luôn bình thản, không dao động), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi tướng trạng chi tiết của tất cả các pháp, tức trí tuệ viên mãn của Phật), thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai.

 Khi tu tất cả các Phật pháp khác, thì đối với các pháp ấy, chớ nghĩ đến tướng hai hay không hai. Vì sao vậy? Này thiện nam tử! Vì các pháp như thế đều có bản tính là không, mà lý bản tính không thì không nên nghĩ là hai hay không hai."

 Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, dùng phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo, linh hoạt tùy theo hoàn cảnh để dẫn dắt người khác) mà thực hành hạnh Bồ-tát, làm cho các hữu tình được thành thục (căn lành chín muồi). Khi các loài hữu tình đã thành thục rồi, thì tùy theo chỗ thích hợp của họ mà lần lượt đặt để: hoặc khiến an trú nơi quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, mới bước vào dòng thánh), hoặc khiến an trú nơi quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), hoặc khiến an trú nơi quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục nữa), hoặc khiến an trú nơi quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), hoặc khiến an trú nơi Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình giác ngộ không cần thầy), hoặc khiến an trú nơi địa vị Bồ-tát Ma-ha-tát, hoặc khiến an trú nơi vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật).

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, từ lúc mới phát tâm đã thành tựu phương tiện thiện xảo như thế. Nhờ sức phương tiện thiện xảo ấy, khi thấy các hữu tình tâm phần nhiều tán loạn, xao động theo các cảnh dục lạc, không thể lặng yên, vị ấy liền dùng phương tiện dẫn họ vào tam-ma-địa (trạng thái định, tâm chuyên chú một chỗ) thù thắng.

 Vị ấy nói thế này: "Hãy lại đây, thiện nam tử! Các ông nên tu tập tam-ma-địa thù thắng, nhưng chớ khởi ý tưởng về "tán loạn" hay ý tưởng về "đẳng trì" (tâm giữ được sự quân bình, tức là định). Vì sao vậy? Này thiện nam tử! Tất cả các pháp ấy đều có bản tính là không; trong bản tính không thì không có pháp nào có thể nắm bắt được để gọi là tán loạn hay gọi là nhất tâm. Nếu các ông có thể an trú trong định thù thắng này, thì mọi việc lành đã làm đều mau chóng thành tựu viên mãn, và cũng tùy theo ý muốn mà an trú nơi bản tính không."

 Thế nào gọi là việc lành đã làm? Đó là khởi lên các hành động của thân, lời nói và ý nghĩ thù thắng, trong sạch; hoặc tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa; hoặc tu bốn niệm trụ, bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; hoặc tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; hoặc an trú nơi nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không;

 hoặc an trú nơi chân như, pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không đổi khác, tính bình đẳng, tính lìa sinh khởi, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới; hoặc an trú nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo; hoặc tu bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; hoặc tu tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; hoặc tu tất cả các pháp môn đà-la-ni, pháp môn tam-ma-địa; hoặc tiến vào chính tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn của bậc thánh Bồ-tát, đã lìa khỏi thân phận phàm phu); hoặc tu các địa của Bồ-tát Ma-ha-tát;

 hoặc tu năm nhãn, sáu thần thông; hoặc tu mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật; hoặc tu đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả; hoặc tu ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ; hoặc tu pháp không quên mất, tính luôn an trú trong buông xả; hoặc tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; hoặc tu con đường Thanh văn (hàng đệ tử nghe Phật dạy mà giác ngộ), con đường Độc giác, con đường Bồ-tát, con đường Như Lai (tức Phật); hoặc tu quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán, Độc giác bồ-đề và vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật; hoặc làm cho hữu tình được thành thục; hoặc làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh. Tất cả các pháp lành thù thắng, trong sạch như thế, nhờ sức định thù thắng mà đều mau chóng thành tựu, và tùy theo ý nguyện mà an trú nơi bản tính không.

 Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, dùng phương tiện thiện xảo, vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, nên từ lúc mới phát tâm cho đến rốt ráo, luôn tìm làm những điều lợi ích tốt đẹp, không hề gián đoạn. Vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, các vị đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các đức Phật Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính); ở chỗ các đức Phật lắng nghe và tiếp nhận chính pháp; bỏ thân này nhận thân khác trải qua vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), cho đến khi đạt vô thượng chính đẳng bồ-đề, trong suốt khoảng thời gian ấy không bao giờ quên mất.

 Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát ấy đã được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ không quên), nên các căn thân, lời nói, ý nghĩ luôn không thoái giảm. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy luôn đầy đủ và khéo tu nhất thiết trí trí (trí tuệ thấu suốt tất cả, tức trí tuệ của Phật), nên mọi việc làm đều khéo suy xét. Do đầy đủ và khéo tu nhất thiết trí trí, mọi việc làm đều khéo suy xét, nên đối với tất cả các con đường đều có thể tu tập: đó là con đường Thanh văn, con đường Độc giác, con đường Bồ-tát, con đường Như Lai, con đường của cõi trời thù thắng, con đường của cõi người thù thắng, con đường thần thông thù thắng của các Bồ-tát.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ con đường thần thông đặc biệt thù thắng ấy, luôn làm việc lợi ích, chưa từng thoái lui hay mất đi. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trú nơi thần thông dị thục đặc biệt thù thắng này (thần thông tự nhiên có được như quả báo chín muồi của sự tu tập đời trước), luôn làm những việc lợi lạc thù thắng cho hữu tình. Dù trải qua sinh tử luân hồi trong các cõi, nhưng thần thông thù thắng ấy vẫn luôn không thoái giảm. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, an trú nơi phương tiện thiện xảo của bản tính không, có thể khéo làm lợi lạc cho các loài hữu tình.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, từ lúc mới phát tâm đã thành tựu phương tiện thiện xảo như thế. Nhờ sức phương tiện thiện xảo ấy mà an trú nơi bản tính không; thấy các loài hữu tình trí tuệ ít ỏi, ngu si, điên đảo, tạo các nghiệp ác, liền dùng phương tiện dẫn họ vào cửa trí tuệ thù thắng.

 Vị ấy nói thế này: "Này thiện nam tử! Các ông nên tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quán xét bản tính của tất cả các pháp là trống rỗng, vắng lặng. Nếu các ông có thể tu Bát-nhã này, quán xét bản tính tất cả các pháp đều là không, thì mọi hành động của thân, lời nói, ý nghĩ đã tu hành đều hướng về cam lộ (thứ nước bất tử, ví cho Niết-bàn), được quả cam lộ, và chắc chắn lấy cam lộ làm chặng cuối cùng.

 Này các thiện nam tử! Tất cả các pháp ấy đều có bản tính là không. Trong bản tính không, tuy hữu tình và các pháp đều không thể nắm bắt được, nhưng những điều đã tu hành cũng không hề thoái lui hay mất đi. Vì sao vậy? Này thiện nam tử! Trong bản tính không, không có pháp nào thêm bớt, cũng không có ai thêm bớt. Vì sao như thế? Vì lý bản tính không chẳng phải có tự tính, cũng chẳng phải không có tự tính, lìa mọi sự phân biệt, dứt mọi hí luận (những lời bàn luận suông, những phân biệt vô ích), nên trong đó không thêm, không bớt. Do vậy, những việc đã làm rốt cuộc không hề thoái lui hay mất đi. Vì thế, các ông nên tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quán xét bản tính không, làm những việc nên làm."

 Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, dùng phương tiện thiện xảo dạy bảo, khuyên răn các loài hữu tình, khiến họ tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quán xét bản tính không mà tu các nghiệp lành.

 Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dạy bảo, khuyên răn hữu tình như thế, tu các nghiệp lành luôn không lười bỏ. Đó là: tự mình luôn thực hành mười thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến), cũng khuyên người khác luôn thực hành mười thiện nghiệp đạo. Tự mình luôn thọ trì năm giới (năm điều răn của người cư sĩ: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), cũng khuyên người khác luôn thọ trì năm giới. Tự mình luôn thọ trì tám giới (tám điều răn mà người cư sĩ giữ trong một ngày một đêm), cũng khuyên người khác luôn thọ trì tám giới. Tự mình luôn thọ trì giới xuất gia (giới luật của người đi tu), cũng khuyên người khác luôn thọ trì giới xuất gia.

 Tự mình luôn tu bốn tĩnh lự, cũng khuyên người khác luôn tu bốn tĩnh lự. Tự mình luôn tu bốn vô lượng, cũng khuyên người khác luôn tu bốn vô lượng. Tự mình luôn tu bốn vô sắc định, cũng khuyên người khác luôn tu bốn vô sắc định. Tự mình luôn tu bốn niệm trụ, bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, cũng khuyên người khác luôn tu bốn niệm trụ, bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi. Tự mình luôn tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, cũng khuyên người khác luôn tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện.

 Tự mình luôn tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện (những lời nguyện lớn tốt đẹp), lực (sức mạnh tu tập) và trí (trí tuệ biết rõ các pháp) Ba-la-mật-đa, cũng khuyên người khác luôn tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện, lực và trí Ba-la-mật-đa.

 Tự mình luôn an trú nơi nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, cũng khuyên người khác luôn an trú nơi nội không cho đến vô tính tự tính không. Tự mình luôn an trú nơi chân như, pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không đổi khác, tính bình đẳng, tính lìa sinh khởi, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới, cũng khuyên người khác luôn an trú nơi chân như cho đến bất tư nghị giới. Tự mình luôn an trú nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, cũng khuyên người khác luôn an trú nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo.

 Tự mình luôn tu tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, cũng khuyên người khác luôn tu tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Tự mình luôn tu tất cả các pháp môn đà-la-ni, pháp môn tam-ma-địa, cũng khuyên người khác luôn tu tất cả các pháp môn đà-la-ni, pháp môn tam-ma-địa. Tự mình luôn tu các địa của Bồ-tát, cũng khuyên người khác luôn tu các địa của Bồ-tát. Tự mình luôn học năm nhãn, sáu thần thông, cũng khuyên người khác luôn học năm nhãn, sáu thần thông.

 Tự mình luôn học mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật, cũng khuyên người khác luôn học mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật. Tự mình luôn học đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, cũng khuyên người khác luôn học đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả. Tự mình luôn học ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ, cũng khuyên người khác luôn học ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ. Tự mình luôn học pháp không quên mất, tính luôn an trú trong buông xả, cũng khuyên người khác luôn học pháp không quên mất, tính luôn an trú trong buông xả. Tự mình luôn học nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, cũng khuyên người khác luôn học nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Tự mình luôn khởi trí của quả Dự lưu nhưng không dừng lại ở đó, cũng luôn khuyên người khác khởi trí của quả Dự lưu, hoặc khiến họ an trú ở đó. Tự mình luôn khởi trí của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán nhưng không dừng lại ở đó, cũng luôn khuyên người khác khởi trí của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, hoặc khiến họ an trú ở đó. Tự mình luôn khởi trí Độc giác bồ-đề nhưng không dừng lại ở đó, cũng luôn khuyên người khác khởi trí Độc giác bồ-đề, hoặc khiến họ an trú ở đó. Tự mình luôn khởi lên việc thực hành con đường đến vô thượng chính đẳng bồ-đề, cũng khuyên người khác luôn khởi lên việc thực hành con đường đến vô thượng chính đẳng bồ-đề.

 Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, dùng phương tiện thiện xảo, tự mình tu nghiệp lành luôn không lười bỏ, lại dạy bảo, khuyên răn các loài hữu tình khiến họ tu nghiệp lành luôn không lười bỏ. Thiện Hiện! Đó gọi là phương tiện thiện xảo của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ sức phương tiện thiện xảo này, đặt để hữu tình vào trong thực tế (giới hạn chân thật tột cùng), mà vẫn không phá hoại tướng của thực tế.

 Bấy giờ, cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp đều có bản tính là không, trong bản tính không thì hữu tình và các pháp đều không thể nắm bắt được, do đó trong ấy cũng không có cái gì là phi pháp (cái không phải là pháp). Vậy thì vì sao các vị Bồ-tát Ma-ha-tát lại vì các hữu tình mà cầu chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, luôn làm việc lợi ích?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy! Như lời ông nói, tất cả các pháp đều có bản tính là không; trong bản tính không thì hữu tình và các pháp đều không thể nắm bắt được, do đó trong ấy cũng không có cái gì là phi pháp. Thiện Hiện! Nếu bản tính của tất cả các pháp không phải là không, thì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa đã không thể an trú nơi lý bản tính không mà tu chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, và vì lợi ích hữu tình mà nói pháp bản tính không. Thiện Hiện! Chính vì tất cả các pháp đều có bản tính là không, nên các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa an trú nơi lý bản tính không của tất cả các pháp, tu chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, và vì lợi ích hữu tình mà nói pháp bản tính không.

 Thiện Hiện! Những pháp nào có bản tính đều là không, mà Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của chúng, an trú nơi bản tính không mà nói pháp cho người khác?

 Thiện Hiện! Sắc (hình thể vật chất) có bản tính là không; thọ (cảm giác), tưởng (tri giác, nhận biết hình ảnh), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các uẩn (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Nhãn xứ (con mắt, chỗ phát sinh nhận biết thấy) có bản tính là không; nhĩ xứ (tai), tị xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) có bản tính là không. Sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) có bản tính là không; thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm xúc chạm), pháp xứ (đối tượng của ý) có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các xứ (mười hai cơ sở nhận biết: sáu giác quan và sáu đối tượng) ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Nhãn giới (yếu tố mắt) có bản tính là không; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới có bản tính là không. Sắc giới (yếu tố hình sắc — ở đây là đối tượng của mắt, không phải cõi Sắc) có bản tính là không; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có bản tính là không. Nhãn thức giới (yếu tố nhận biết của mắt) có bản tính là không; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới có bản tính là không. Nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, đối tượng và nhận biết) có bản tính là không; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc có bản tính là không. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) có bản tính là không; các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên có bản tính là không. Địa giới (yếu tố đất, tính cứng) có bản tính là không; thủy giới (nước, tính ướt), hỏa giới (lửa, tính nóng), phong giới (gió, tính động), không giới (khoảng trống), thức giới (sự nhận biết) có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các giới (các yếu tố cấu thành) ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Nhân duyên (nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật) có bản tính là không; đẳng vô gián duyên (điều kiện là niệm tâm trước vừa diệt, liền mở đường cho niệm sau sinh, không gián đoạn), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng được tâm nhận biết), tăng thượng duyên (điều kiện hỗ trợ hoặc không ngăn cản) có bản tính là không. Các pháp sinh ra từ duyên có bản tính là không. Vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) có bản tính là không; hành (các hoạt động tạo nghiệp), thức, danh sắc (tâm và thân), sáu xứ (sáu giác quan), xúc, thọ, ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám chấp), hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn tới đời sau), sinh, lão tử (già chết), sầu, than, khổ, lo, phiền não có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của duyên khởi (sự nương nhau mà sinh khởi của các pháp) ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Bố thí Ba-la-mật-đa có bản tính là không; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện, lực, trí Ba-la-mật-đa có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các hạnh đến bờ bên kia ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Bốn tĩnh lự có bản tính là không; bốn vô lượng, bốn vô sắc định có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của tĩnh lự, vô lượng, vô sắc ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Bốn niệm trụ có bản tính là không; bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các pháp trợ giúp giác ngộ như bốn niệm trụ v.v., an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Cửa giải thoát không có bản tính là không; cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các cửa giải thoát ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Nội không có bản tính là không; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các tính không ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Thánh đế khổ có bản tính là không; thánh đế tập, diệt, đạo có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các thánh đế ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Tám giải thoát có bản tính là không; tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của giải thoát, thắng xứ, các định và biến xứ ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Tất cả các pháp môn đà-la-ni có bản tính là không; tất cả các pháp môn tam-ma-địa có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của pháp môn đà-la-ni, pháp môn tam-ma-địa ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Cực hỉ địa của Bồ-tát có bản tính là không; Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa của Bồ-tát có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các địa Bồ-tát ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Năm nhãn có bản tính là không; sáu thần thông có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các nhãn và thần thông ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Mười lực của Phật có bản tính là không; bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các lực, vô sở úy, vô ngại giải, pháp bất cộng ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Đại từ có bản tính là không; đại bi, đại hỉ, đại xả có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các tâm vô lượng lớn ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Ba mươi hai tướng đại sĩ có bản tính là không; tám mươi vẻ đẹp phụ có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các tướng tốt và vẻ đẹp phụ ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Pháp không quên mất có bản tính là không; tính luôn an trú trong buông xả có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của pháp không quên mất và tính luôn an trú trong buông xả, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Nhất thiết trí có bản tính là không; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các trí ấy, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Quả Dự lưu có bản tính là không; quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán và Độc giác bồ-đề có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các quả thuộc Thanh văn thừa (cỗ xe, tức con đường tu của hàng Thanh văn) và Độc giác bồ-đề, an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Thiện Hiện! Tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát có bản tính là không; vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật có bản tính là không; sự dứt hẳn mọi phiền não cùng tập khí (những thói quen, dấu vết vi tế còn sót lại của phiền não) nối tiếp nhau có bản tính là không. Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi biết đúng như thật bản tính không của các hạnh Bồ-tát, bồ-đề và Niết-bàn (trạng thái tịch diệt, dứt sạch mọi khổ đau phiền não), an trú nơi bản tính không mà giảng nói cho các hữu tình pháp bản tính không như thế.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu tính nội không vốn không phải là không, nếu tính của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không cũng vốn không phải là không, thì các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa đã không nên nói với các hữu tình rằng tất cả các pháp đều có bản tính là không; nếu nói như vậy thì là phá hoại bản tính không.

 Thế nhưng lý bản tính không thì không thể bị phá hoại, chẳng phải thường còn, cũng chẳng phải đoạn diệt. Vì sao như thế? Vì lý bản tính không không có phương hướng, không có nơi chốn, không từ đâu đến, cũng không đi về đâu. Lý không như thế cũng gọi là pháp trụ (trạng thái thường an trụ của các pháp). Trong đó không có pháp nào, không tụ họp, không tan rã, không giảm, không tăng, không sinh, không diệt, không nhiễm ô, không thanh tịnh. Đó là tính vốn an trụ của tất cả các pháp.

 Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong đó mà cầu hướng đến vô thượng chính đẳng bồ-đề, không thấy các pháp có chỗ phát khởi hướng tới hay không có chỗ phát khởi hướng tới. Vì tất cả các pháp đều không có chỗ trụ, nên gọi là pháp trụ. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong đó tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, sau khi thấy bản tính của tất cả các pháp là không, thì chắc chắn được bất thoái chuyển (không còn thoái lui) đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề. Vì sao như thế? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy có pháp nào có thể gây chướng ngại; do thấy tất cả các pháp đều không có chướng ngại, nên đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề không sinh nghi ngờ, vì thế mà không thoái lui.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Trong bản tính không, ngã (cái "tôi") không thể nắm bắt được; hữu tình không thể nắm bắt được; sự đặt tên gọi hữu tình không thể nắm bắt được; mạng giả (kẻ có mạng sống), sinh giả (kẻ được sinh ra), dưỡng giả (kẻ được nuôi dưỡng), sĩ phu (con người, kẻ trượng phu), bổ-đặc-già-la (kẻ luân hồi qua lại trong các cõi), ý sinh (kẻ do ý sinh ra), nho đồng (người thanh niên), tác giả (kẻ làm), sử tác giả (kẻ sai khiến người khác làm), khởi giả (kẻ khởi lên), sử khởi giả (kẻ khiến người khác khởi lên), thọ giả (kẻ nhận lãnh), sử thọ giả (kẻ khiến người khác nhận lãnh), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — tức các cách gọi khác nhau về một cái "tôi" có thật — cũng không thể nắm bắt được.

 Thiện Hiện! Trong bản tính không, sắc không thể nắm bắt được; thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, nhãn xứ không thể nắm bắt được; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, sắc xứ không thể nắm bắt được; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, nhãn giới không thể nắm bắt được; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, sắc giới không thể nắm bắt được; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, nhãn thức giới không thể nắm bắt được; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới cũng không thể nắm bắt được.

 Thiện Hiện! Trong bản tính không, nhãn xúc không thể nắm bắt được; nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không thể nắm bắt được; các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, địa giới không thể nắm bắt được; thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, nhân duyên không thể nắm bắt được; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, các pháp sinh ra từ duyên đều không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, vô minh không thể nắm bắt được; hành, thức, danh sắc, sáu xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, phiền não cũng không thể nắm bắt được.

 Thiện Hiện! Trong bản tính không, bố thí Ba-la-mật-đa không thể nắm bắt được; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, nội không không thể nắm bắt được; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không cũng không thể nắm bắt được.

 Thiện Hiện! Trong bản tính không, bốn niệm trụ không thể nắm bắt được; bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, thánh đế khổ không thể nắm bắt được; thánh đế tập, diệt, đạo cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, bốn tĩnh lự không thể nắm bắt được; bốn vô lượng, bốn vô sắc định cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, tám giải thoát không thể nắm bắt được; tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ cũng không thể nắm bắt được.

 Thiện Hiện! Trong bản tính không, tất cả các pháp môn đà-la-ni không thể nắm bắt được; tất cả các pháp môn tam-ma-địa cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, cửa giải thoát không không thể nắm bắt được; cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, Cực hỉ địa của Bồ-tát không thể nắm bắt được; Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa cũng không thể nắm bắt được.

 Thiện Hiện! Trong bản tính không, năm nhãn không thể nắm bắt được; sáu thần thông cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, mười lực của Phật không thể nắm bắt được; bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, pháp không quên mất không thể nắm bắt được; tính luôn an trú trong buông xả cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, nhất thiết trí không thể nắm bắt được; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, quả Dự lưu không thể nắm bắt được; quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nắm bắt được; vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật cũng không thể nắm bắt được.

 Thiện Hiện! Trong bản tính không, các pháp có sắc và không có sắc (có hình thể vật chất và không có hình thể vật chất) không thể nắm bắt được; các pháp hữu kiến và vô kiến (thấy được và không thấy được), hữu đối và vô đối (có ngăn ngại chiếm chỗ và không có ngăn ngại), hữu lậu và vô lậu (còn phiền não rỉ chảy và không còn phiền não), hữu vi và vô vi (do nhân duyên tạo tác và không do tạo tác) cũng không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Trong bản tính không, ba mươi hai tướng đại sĩ không thể nắm bắt được; tám mươi vẻ đẹp phụ cũng không thể nắm bắt được.

 Thiện Hiện! Ví như Phật dùng thần lực hóa hiện ra bốn chúng (bốn nhóm đệ tử), đó là bí-sô (vị tăng nam xuất gia, tức tỳ-kheo), bí-sô-ni (vị ni nữ xuất gia, tức tỳ-kheo-ni), ô-ba-sách-ca (nam cư sĩ tại gia) và ô-ba-tư-ca (nữ cư sĩ tại gia). Giả sử vị Phật hóa hiện ấy, trong trăm nghìn câu-chi (một câu-chi là mười triệu) na-dữu-đa (một con số cực lớn) kiếp, vì bốn chúng ấy mà giảng nói những điều cốt yếu của giáo pháp. Ý ông nghĩ sao? Những chúng được hóa hiện như thế có ai đạt được quả Dự lưu, hoặc được quả Nhất lai, hoặc được quả Bất hoàn, hoặc được quả A-la-hán, hoặc được Độc giác bồ-đề, hoặc được vô thượng chính đẳng bồ-đề chăng?"

 Thiện Hiện đáp: "Bạch Thế Tôn, không! Bạch Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), không! Vì sao vậy? Vì các chúng được hóa hiện ấy hoàn toàn không có thật; không thể có chuyện một thứ không có thật lại đạt được quả."

 Phật nói: "Thiện Hiện! Các pháp cũng như vậy, đều có bản tính là không, hoàn toàn không có thật. Trong đó, có vị Bồ-tát Ma-ha-tát nào, vì hữu tình nào, mà nói pháp gì, để có thể khiến họ đạt được quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A-la-hán, hoặc Độc giác bồ-đề, hoặc vô thượng chính đẳng bồ-đề?

 Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tuy vì hữu tình mà giảng nói các loại pháp bản tính không, nhưng các hữu tình thật ra không thể nắm bắt được. Chỉ vì thương xót họ rơi vào các pháp điên đảo (những cách thấy sai lầm, ngược với sự thật), nên cứu vớt, khiến họ an trú nơi pháp không điên đảo. Không điên đảo nghĩa là không phân biệt; vì không phân biệt thì không điên đảo. Nếu có phân biệt thì có điên đảo, vì điên đảo là đẳng lưu (kết quả cùng loại, tuôn ra từ chính nguyên nhân ấy) của phân biệt.

 Thiện Hiện! Trong sự không phân biệt, không điên đảo ấy, không có ngã, không có hữu tình, mạng giả, sinh giả, dưỡng giả, sĩ phu, bổ-đặc-già-la, ý sinh, nho đồng, tác giả, sử tác giả, khởi giả, sử khởi giả, thọ giả, sử thọ giả, tri giả, kiến giả; cũng không có sắc, không có thọ, tưởng, hành, thức; cũng không có nhãn xứ, không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ; cũng không có sắc xứ, không có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; cũng không có nhãn giới, không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới; cũng không có sắc giới, không có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; cũng không có nhãn thức giới, không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới; cũng không có nhãn xúc, không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc; cũng không có các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, không có các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên;

 cũng không có địa giới, không có thủy, hỏa, phong, không, thức giới; cũng không có nhân duyên, không có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; cũng không có các pháp sinh ra từ duyên; cũng không có vô minh, không có hành, thức, danh sắc, sáu xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, phiền não; cũng không có bố thí Ba-la-mật-đa, không có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa;

 cũng không có nội không, không có ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; cũng không có bốn niệm trụ, không có bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; cũng không có thánh đế khổ, không có thánh đế tập, diệt, đạo; cũng không có bốn tĩnh lự, không có bốn vô lượng, bốn vô sắc định; cũng không có tám giải thoát, không có tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ;

 cũng không có tất cả các pháp môn đà-la-ni, không có tất cả các pháp môn tam-ma-địa; cũng không có cửa giải thoát không, không có cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện; cũng không có Cực hỉ địa, không có Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa; cũng không có năm nhãn, không có sáu thần thông; cũng không có mười lực của Phật, không có bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; cũng không có pháp không quên mất, không có tính luôn an trú trong buông xả; cũng không có nhất thiết trí, không có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí;

 cũng không có quả Dự lưu, không có quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề; cũng không có tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, không có vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật; cũng không có các pháp có sắc và không có sắc, không có các pháp hữu kiến và vô kiến, hữu đối và vô đối, hữu lậu và vô lậu, hữu vi và vô vi; cũng không có ba mươi hai tướng đại sĩ, không có tám mươi vẻ đẹp phụ.

 Thiện Hiện! Cái "không có gì cả" này chính là bản tính không. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, an trú trong đó, thấy các hữu tình rơi vào những ý tưởng điên đảo, liền dùng phương tiện thiện xảo khiến họ được giải thoát. Nghĩa là khiến họ thoát khỏi ý tưởng về "ngã" nơi chỗ vốn không có ngã; thoát khỏi ý tưởng về hữu tình cho đến kiến giả nơi chỗ vốn không có hữu tình, mạng giả, sinh giả, dưỡng giả, sĩ phu, bổ-đặc-già-la, ý sinh, nho đồng, tác giả, sử tác giả, khởi giả, sử khởi giả, thọ giả, sử thọ giả, tri giả, kiến giả.

 Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về sắc nơi chỗ vốn không có sắc; thoát khỏi ý tưởng về thọ, tưởng, hành, thức nơi chỗ vốn không có thọ, tưởng, hành, thức. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về nhãn xứ nơi chỗ vốn không có nhãn xứ; thoát khỏi ý tưởng về nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ nơi chỗ vốn không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xứ. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về sắc xứ nơi chỗ vốn không có sắc xứ; thoát khỏi ý tưởng về thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ nơi chỗ vốn không có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về nhãn giới nơi chỗ vốn không có nhãn giới; thoát khỏi ý tưởng về nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới nơi chỗ vốn không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý giới. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về sắc giới nơi chỗ vốn không có sắc giới; thoát khỏi ý tưởng về thanh, hương, vị, xúc, pháp giới nơi chỗ vốn không có thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về nhãn thức giới nơi chỗ vốn không có nhãn thức giới; thoát khỏi ý tưởng về nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới nơi chỗ vốn không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý thức giới.

 Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về nhãn xúc nơi chỗ vốn không có nhãn xúc; thoát khỏi ý tưởng về nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc nơi chỗ vốn không có nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên nơi chỗ vốn không có các cảm thọ ấy; thoát khỏi ý tưởng về các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tị, thiệt, thân, ý xúc làm duyên nơi chỗ vốn không có các cảm thọ ấy. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về địa giới nơi chỗ vốn không có địa giới; thoát khỏi ý tưởng về thủy, hỏa, phong, không, thức giới nơi chỗ vốn không có thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

 Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về nhân duyên nơi chỗ vốn không có nhân duyên; thoát khỏi ý tưởng về đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên nơi chỗ vốn không có đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về các pháp sinh ra từ duyên nơi chỗ vốn không có các pháp sinh ra từ duyên. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về vô minh nơi chỗ vốn không có vô minh; thoát khỏi ý tưởng về hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, lo, phiền não nơi chỗ vốn không có hành, thức, danh sắc, sáu xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, phiền não.

 Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về bố thí Ba-la-mật-đa nơi chỗ vốn không có bố thí Ba-la-mật-đa; thoát khỏi ý tưởng về tịnh giới cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa nơi chỗ vốn không có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về nội không nơi chỗ vốn không có nội không; thoát khỏi ý tưởng về ngoại không cho đến vô tính tự tính không nơi chỗ vốn không có ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không.

 Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về bốn niệm trụ nơi chỗ vốn không có bốn niệm trụ; thoát khỏi ý tưởng về bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi nơi chỗ vốn không có bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về thánh đế khổ nơi chỗ vốn không có thánh đế khổ; thoát khỏi ý tưởng về thánh đế tập, diệt, đạo nơi chỗ vốn không có thánh đế tập, diệt, đạo. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về bốn tĩnh lự nơi chỗ vốn không có bốn tĩnh lự; thoát khỏi ý tưởng về bốn vô lượng, bốn vô sắc định nơi chỗ vốn không có bốn vô lượng, bốn vô sắc định.

 Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về tám giải thoát nơi chỗ vốn không có tám giải thoát; thoát khỏi ý tưởng về tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ nơi chỗ vốn không có tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về pháp môn đà-la-ni nơi chỗ vốn không có pháp môn đà-la-ni; thoát khỏi ý tưởng về pháp môn tam-ma-địa nơi chỗ vốn không có pháp môn tam-ma-địa. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về cửa giải thoát không nơi chỗ vốn không có cửa giải thoát không; thoát khỏi ý tưởng về cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện nơi chỗ vốn không có cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về Cực hỉ địa nơi chỗ vốn không có Cực hỉ địa; thoát khỏi ý tưởng về Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa nơi chỗ vốn không có Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa.

 Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về năm nhãn nơi chỗ vốn không có năm nhãn; thoát khỏi ý tưởng về sáu thần thông nơi chỗ vốn không có sáu thần thông. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về mười lực của Phật nơi chỗ vốn không có mười lực của Phật; thoát khỏi ý tưởng về bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật nơi chỗ vốn không có bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về pháp không quên mất nơi chỗ vốn không có pháp không quên mất; thoát khỏi ý tưởng về tính luôn an trú trong buông xả nơi chỗ vốn không có tính luôn an trú trong buông xả. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về nhất thiết trí nơi chỗ vốn không có nhất thiết trí; thoát khỏi ý tưởng về đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí nơi chỗ vốn không có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về quả Dự lưu nơi chỗ vốn không có quả Dự lưu; thoát khỏi ý tưởng về quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề nơi chỗ vốn không có quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề.

 Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát nơi chỗ vốn không có tất cả các hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; thoát khỏi ý tưởng về vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật nơi chỗ vốn không có vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về các pháp có sắc và không có sắc nơi chỗ vốn không có các pháp có sắc và không có sắc; thoát khỏi ý tưởng về các pháp hữu kiến, vô kiến cho đến hữu vi, vô vi nơi chỗ vốn không có các pháp hữu kiến và vô kiến, hữu đối và vô đối, hữu lậu và vô lậu, hữu vi và vô vi. Cũng khiến họ thoát khỏi ý tưởng về ba mươi hai tướng đại sĩ nơi chỗ vốn không có ba mươi hai tướng đại sĩ; thoát khỏi ý tưởng về tám mươi vẻ đẹp phụ nơi chỗ vốn không có tám mươi vẻ đẹp phụ.

 Cũng khiến họ thoát khỏi các pháp hữu lậu như năm thủ uẩn (năm nhóm yếu tố thân tâm bị bám chấp là "tôi", "của tôi") v.v.; cũng khiến họ thoát khỏi các pháp vô lậu như bốn niệm trụ v.v. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì các pháp vô lậu như bốn niệm trụ v.v. cũng không giống như thắng nghĩa đế (chân lý tối hậu, tuyệt đối) là không sinh, không diệt, không tướng, vô vi, không hí luận, không phân biệt, nên cũng phải thoát khỏi chúng. Thắng nghĩa đế chính là bản tính không; bản tính không này chính là vô thượng chính đẳng bồ-đề mà chư Phật đã chứng đắc."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm tám mươi bảy.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười tám (?) (có lẽ là quyển ba trăm tám mươi tám).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video