Phần đầu, phẩm "Thắng nghĩa du-già" (thắng nghĩa: chân lý tối hậu, sự thật rốt ráo; du-già: sự tu tập hợp nhất, tương ứng với chân lý), thứ bảy mươi lăm, tiểu phần một.
Bấy giờ Cụ thọ (bậc có đủ tuổi thọ của đời tu, tiếng tôn xưng dành cho vị tỳ-kheo) Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tánh không) thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật), những người thấy sự thật thì không có nhiễm (bị phiền não làm ô nhiễm), cũng không có tịnh (được thanh tịnh). Những người không thấy sự thật cũng không nhiễm không tịnh. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) đều lấy vô tánh (không có thể tánh riêng, tự nó không tồn tại độc lập) làm tự tánh (bản chất vốn có của chính nó).
Bạch Thế Tôn, các pháp vô tánh không nhiễm không tịnh; các pháp hữu tánh (có thể tánh) cũng không nhiễm không tịnh; các pháp vô tánh lẫn hữu tánh cũng không nhiễm không tịnh. Bạch Thế Tôn, pháp không có tự tánh không nhiễm không tịnh; pháp có tự tánh cũng không nhiễm không tịnh; pháp không có tự tánh lẫn có tự tánh cũng không nhiễm không tịnh. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều lấy vô tánh làm tự tánh. Bạch Thế Tôn, nếu vậy thì vì sao có lúc Phật nói có pháp thanh tịnh?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ta nói tánh bình đẳng của tất cả các pháp là pháp thanh tịnh."
"Bạch Thế Tôn, thế nào là tánh bình đẳng của tất cả các pháp?"
"Này Thiện Hiện, đó là chân như (cái "như vậy" chân thật, bản tánh thật không đổi của mọi pháp), pháp giới (cõi chung, nền tảng bản thể của mọi pháp), pháp tánh (bản tánh của các pháp), tánh không hư vọng (không giả dối), tánh không biến đổi, tánh bình đẳng (như nhau, không sai khác), tánh lìa sinh (vượt ngoài sự sinh khởi), pháp định (các pháp vốn an định như thế), pháp trụ (các pháp vốn an trụ như thế), thật tế (bờ mé chân thật, chỗ tận cùng của sự thật), hư không giới (cõi như hư không, không ngăn ngại), bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn) của các pháp. Dù Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) có ra đời hay không ra đời, thì tánh và tướng ấy vẫn thường còn. Đó gọi là tánh bình đẳng của tất cả các pháp. Tánh bình đẳng này gọi là pháp thanh tịnh.
Đây là dựa vào thế tục (cách nói theo quy ước thông thường của thế gian) mà nói là thanh tịnh, chứ không dựa vào thắng nghĩa. Vì sao vậy? Vì trong thắng nghĩa đế (chân lý tối hậu), không có phân biệt, không có hý luận (lời bàn luận suông, những ý niệm và lời lẽ do tâm vọng tưởng bày ra); mọi con đường của âm thanh, tên gọi, chữ nghĩa đều dứt bặt."
Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu tất cả các pháp như điều thấy trong mộng, như ảnh trong gương, như tiếng vang, như ảo ảnh nắng (ánh nắng bốc lên giữa đồng trông như mặt nước), như bóng sáng, như trò ảo thuật, như thân biến hóa, như thành Tầm Hương (thành của thần nhạc Càn-thát-bà, tức ảo thành hiện ra giữa không trung như ảo ảnh lâu đài trên biển), tuy hiện ra như có nhưng không có thật, thì làm sao bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc đại sĩ, người có tâm nguyện lớn) lại nương vào những pháp không chân thật như thế mà phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (giác ngộ tối thượng, chân chánh, trọn vẹn, tức quả vị Phật), và phát nguyện rằng:
'Ta sẽ làm viên mãn bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu đưa sang bờ bên kia, tức sự hoàn thiện; bố thí: cho người khác của cải, giáo pháp, sự không sợ hãi). Ta sẽ làm viên mãn các ba-la-mật-đa: tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng), tinh tấn (siêng năng không lùi), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thật tướng các pháp), phương tiện thiện xảo (khéo dùng các cách thích hợp để giáo hóa), diệu nguyện (những lời nguyện cao đẹp), lực (sức mạnh tu tập) và trí (trí biết rõ mọi sự).
Ta sẽ làm viên mãn bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi sắc giới). Ta sẽ làm viên mãn bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không lường: từ, bi, hỷ, xả) và bốn định vô sắc (bốn tầng định cao vượt ngoài thân sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ).
Ta sẽ làm viên mãn bốn niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác: quán thân, cảm thọ, tâm, các pháp). Ta sẽ làm viên mãn bốn chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng trưởng điều thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn nền tảng để đạt thần thông và định lực: dục, cần, tâm, quán), năm căn (năm gốc rễ của đức tu: tín, tấn, niệm, định, tuệ), năm lực (năm căn ấy khi đã thành sức mạnh), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả), tám thánh đạo chi (tám con đường chánh: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định).
Ta sẽ làm viên mãn không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán tánh không). Ta sẽ làm viên mãn vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán không có tướng trạng) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không mong cầu, không tạo tác).
Ta sẽ làm viên mãn tám giải thoát (tám phép thiền quán để thoát khỏi sự trói buộc vào sắc và vô sắc). Ta sẽ làm viên mãn tám thắng xứ (tám phép quán để làm chủ, vượt thắng các cảnh sắc), chín thứ đệ định (chín tầng định tu tuần tự từ thấp lên cao không xen gián đoạn), mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, không, thức cho trùm khắp mọi nơi).
Ta sẽ làm viên mãn nội không (các giác quan bên trong là không). Ta sẽ làm viên mãn ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (ngay cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (ngay chân lý tối hậu, niết-bàn cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có đầu mối, chỗ bắt đầu và kết thúc, nên là không), tán không (các pháp chỉ là sự gom hợp, rồi phân tán, nên là không), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng là không), bản tánh không (bản tánh vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp như vô thường, khổ cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tánh không (cái không có thể tánh cũng là không), tự tánh không (tự tánh là không), vô tánh tự tánh không (cả cái không có thể tánh lẫn tự tánh đều là không).
Ta sẽ làm viên mãn chân như. Ta sẽ làm viên mãn pháp giới, pháp tánh, tánh không hư vọng, tánh không biến đổi, tánh bình đẳng, tánh lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghị giới.
Ta sẽ làm viên mãn khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ). Ta sẽ làm viên mãn tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ).
Ta sẽ làm viên mãn tất cả các môn đà-la-ni (tổng trì: năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất). Ta sẽ làm viên mãn tất cả các môn tam-ma-địa (chánh định: trạng thái tâm chuyên nhất, an định).
Ta sẽ làm viên mãn Cực hỷ địa (địa: giai vị, nấc thang tu hành của bồ-tát; Cực hỷ: bậc vui mừng tột cùng vì lần đầu chứng chân lý). Ta sẽ làm viên mãn Ly cấu địa (bậc lìa mọi vết nhơ), Phát quang địa (bậc phát ánh sáng trí tuệ), Diễm tuệ địa (bậc trí tuệ rực cháy như lửa), Cực nan thắng địa (bậc rất khó vượt qua), Hiện tiền địa (bậc trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (bậc đi xa), Bất động địa (bậc không còn lay động), Thiện tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo), Pháp vân địa (bậc giáo pháp như mây trùm khắp).
Ta sẽ làm viên mãn năm mắt (nhục nhãn: mắt thịt; thiên nhãn: mắt trời thấy xa; tuệ nhãn: mắt trí tuệ thấy tánh không; pháp nhãn: mắt pháp thấy rõ phương pháp cứu độ; Phật nhãn: mắt của Phật thấy suốt tất cả). Ta sẽ làm viên mãn sáu thần thông (thần túc: đi lại, biến hóa tự tại; thiên nhĩ: nghe xa; tha tâm: biết tâm người khác; túc mạng: biết đời trước; thiên nhãn: thấy xa và thấy sự sống chết; lậu tận: dứt sạch phiền não).
Ta sẽ làm viên mãn mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều hợp lý và không hợp lý, biết nghiệp báo ba đời, biết căn tánh chúng sinh…). Ta sẽ làm viên mãn bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện tài), đại từ (thương yêu, ban niềm vui), đại bi (xót thương, cứu khổ), đại hỷ (vui theo điều lành của người), đại xả (buông xả, bình đẳng không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với các bậc khác).
Ta sẽ làm viên mãn biện đà-la-ni (năng lực tổng trì về biện tài, nói pháp lưu loát?) (?). Ta sẽ làm viên mãn pháp không quên mất (luôn nhớ rõ, không sai sót). Ta sẽ làm viên mãn tánh hằng trụ xả (tâm luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản).
Ta sẽ làm viên mãn nhất thiết trí (trí biết tổng quát tánh không của mọi pháp). Ta sẽ làm viên mãn đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết trọn vẹn mọi tướng trạng chung và riêng của tất cả các pháp).
Ta sẽ làm viên mãn ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật). Ta sẽ làm viên mãn tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm theo các tướng chính).
Ta sẽ phát ra vô lượng ánh sáng chiếu khắp vô biên thế giới mười phương. Ta sẽ phát ra một âm thanh vi diệu, vang khắp vô biên thế giới mười phương, tùy theo sự khác biệt về ý muốn trong tâm và tâm sở pháp (các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm, như vui, buồn, tham, sân…) của các hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức), mà giảng cho họ đủ loại pháp môn vi diệu, khiến họ siêng tu học, chứng được lợi ích và an vui thù thắng.'"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Những pháp ông vừa nói chẳng phải cũng như điều thấy trong mộng, như ảnh trong gương, như tiếng vang, như ảo ảnh nắng, như bóng sáng, như trò ảo thuật, như thân biến hóa, như thành Tầm Hương đó sao?"
Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, bạch Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát)! Bạch Thế Tôn, nếu tất cả các pháp như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương, đều không có thật, thì làm sao bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa lại phát lời chân thật rằng: 'Ta sẽ làm viên mãn tất cả công đức, làm lợi ích an vui cho vô lượng hữu tình'?
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện, lực, trí ba-la-mật-đa, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành chân như, pháp giới, pháp tánh, tánh không hư vọng, tánh không biến đổi, tánh bình đẳng, tánh lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghị giới, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành tất cả các môn đà-la-ni, tất cả các môn tam-ma-địa, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diễm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành năm mắt, sáu thần thông, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành biện đà-la-ni, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành pháp không quên mất, tánh hằng trụ xả, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thực hành ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ, huống chi là làm viên mãn được. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật.
Bạch Thế Tôn, những vật hiện ra trong mộng, nói rộng cho đến trong thành Tầm Hương, không thể thành tựu tất cả những sự nghiệp đã nguyện. Các pháp khác cũng nên như vậy, vì đều không có thật."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Pháp không có thật còn không thể thực hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện, lực, trí ba-la-mật-đa, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được.
Pháp không có thật còn không thể thực hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được.
Pháp không có thật còn không thể thực hành nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành chân như, pháp giới, pháp tánh, tánh không hư vọng, tánh không biến đổi, tánh bình đẳng, tánh lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghị giới, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được.
Pháp không có thật còn không thể thực hành các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành tất cả các môn đà-la-ni, tất cả các môn tam-ma-địa, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diễm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành năm mắt, sáu thần thông, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được.
Pháp không có thật còn không thể thực hành mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành biện đà-la-ni, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành pháp không quên mất, tánh hằng trụ xả, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật còn không thể thực hành ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ, huống chi pháp không có thật lại có thể làm viên mãn được. Pháp không có thật không thể thành tựu sự nghiệp đã nguyện; pháp không có thật không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề (giác ngộ cao nhất, chân chánh, trọn vẹn, tức quả Phật) mà mình mong cầu.
Lại nữa, này Thiện Hiện, bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã, phương tiện thiện xảo, diệu nguyện, lực, trí ba-la-mật-đa vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu.
Nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu.
Tất cả các môn đà-la-ni, tất cả các môn tam-ma-địa vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diễm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Năm mắt, sáu thần thông vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu.
Mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Pháp không quên mất, tánh hằng trụ xả vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí vì không có thật nên không thể chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu.
Này Thiện Hiện, tất cả những pháp như thế đều do suy nghĩ tạo tác mà thành. Mọi pháp do suy nghĩ tạo tác đều không thể đạt được nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, trí tuệ tối thượng của Phật).
Lại nữa, này Thiện Hiện, những pháp như thế tuy có thể dẫn khởi con đường bồ-đề (con đường giác ngộ), nhưng đối với quả thì không có khả năng trợ giúp, vì các pháp này không sinh, không khởi, không có tướng thật.
Các bồ-tát ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm, tuy làm nhiều điều thiện bằng thân, lời nói và ý nghĩ — như tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; như tu hành bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi; như an trụ nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không; như an trụ các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo;
như tu hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; như tu hành tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; như tu hành tất cả các môn đà-la-ni, tất cả các môn tam-ma-địa; như tu hành các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; như tu hành Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diễm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa; như tu hành năm mắt, sáu thần thông; như tu hành mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật; như tu hành pháp không quên mất, tánh hằng trụ xả; như tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí — nhưng vẫn biết rằng tất cả đều như điều thấy trong mộng, như ảnh trong gương, như tiếng vang, như ảo ảnh nắng, như bóng sáng, như trò ảo thuật, như thân biến hóa, như thành Tầm Hương, đều không có thật.
Lại nữa, này Thiện Hiện, những pháp như thế tuy không có thật, nhưng nếu không làm cho viên mãn thì quyết định không thể thành thục hữu tình (giáo hóa chúng sinh cho căn lành chín muồi, đủ sức giải thoát), trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật (làm cho cõi nước nơi mình sẽ thành Phật trở nên đẹp đẽ, trong sạch), và chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Các bồ-tát ma-ha-tát nếu không làm viên mãn bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu không làm viên mãn bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Nếu không làm viên mãn nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu không làm viên mãn các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Nếu không làm viên mãn bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu không làm viên mãn tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu không làm viên mãn tất cả các môn đà-la-ni, tất cả các môn tam-ma-địa thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu không làm viên mãn các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Nếu không làm viên mãn Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diễm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu không làm viên mãn năm mắt, sáu thần thông thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu không làm viên mãn mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Nếu không làm viên mãn ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu không làm viên mãn pháp không quên mất, tánh hằng trụ xả thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu không làm viên mãn nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì quyết định không thể thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, chứng được quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Lại nữa, này Thiện Hiện, các bồ-tát ma-ha-tát này khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, tùy theo mọi pháp lành mình tu hành, đều biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, như ảnh trong gương, như tiếng vang, như ảo ảnh nắng, như bóng sáng, như trò ảo thuật, như thân biến hóa, như thành Tầm Hương.
Nghĩa là: nếu tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu tu hành bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu an trụ nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu an trụ các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương.
Nếu tu hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu tu hành tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu tu hành tất cả các môn đà-la-ni, tất cả các môn tam-ma-địa, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu tu hành các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương.
Nếu tu hành Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diễm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu tu hành năm mắt, sáu thần thông, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu tu hành mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương.
Nếu tu hành ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu tu hành pháp không quên mất, tánh hằng trụ xả, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, thì biết đúng như thật rằng chúng như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Nếu thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, cầu hướng đến quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì biết đúng như thật rằng những việc ấy như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương. Cũng biết đúng như thật rằng những sự khác biệt trong tâm hành (hoạt động của tâm) của các loài hữu tình đều như điều thấy trong mộng, nói rộng cho đến như thành Tầm Hương.
Lại nữa, này Thiện Hiện, các bồ-tát ma-ha-tát này khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với tất cả các pháp không chấp là có, không chấp là không. Nếu nhờ không chấp như thế mà chứng được nhất thiết trí trí, thì cũng biết pháp ấy như điều thấy trong mộng, như ảnh trong gương, như tiếng vang, như ảo ảnh nắng, như bóng sáng, như trò ảo thuật, như thân biến hóa, như thành Tầm Hương, không chấp là có, không chấp là không. Vì sao vậy?
Vì bố thí ba-la-mật-đa không thể nắm giữ, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không thể nắm giữ. Bốn niệm trụ không thể nắm giữ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi cũng không thể nắm giữ. Nội không không thể nắm giữ, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không cũng không thể nắm giữ. Khổ thánh đế không thể nắm giữ, tập, diệt, đạo thánh đế cũng không thể nắm giữ.
Bốn tĩnh lự không thể nắm giữ, bốn vô lượng, bốn định vô sắc cũng không thể nắm giữ. Tám giải thoát không thể nắm giữ, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ cũng không thể nắm giữ. Tất cả các môn đà-la-ni không thể nắm giữ, tất cả các môn tam-ma-địa cũng không thể nắm giữ. Cửa giải thoát không không thể nắm giữ, cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện cũng không thể nắm giữ. Cực hỷ địa không thể nắm giữ, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diễm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa cũng không thể nắm giữ. Năm mắt không thể nắm giữ, sáu thần thông cũng không thể nắm giữ.
Mười lực của Phật không thể nắm giữ, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật cũng không thể nắm giữ. Pháp không quên mất không thể nắm giữ, tánh hằng trụ xả cũng không thể nắm giữ. Nhất thiết trí không thể nắm giữ, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không thể nắm giữ. Pháp thế gian không thể nắm giữ, pháp xuất thế gian (pháp vượt ra khỏi thế gian, đưa đến giải thoát) cũng không thể nắm giữ. Pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rò rỉ, còn dẫn đến luân hồi) không thể nắm giữ, pháp vô lậu (pháp đã sạch phiền não) cũng không thể nắm giữ. Pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) không thể nắm giữ, pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt) cũng không thể nắm giữ.
Các bồ-tát ma-ha-tát này sau khi biết tất cả các pháp đều không thể nắm giữ, mới cầu hướng đến quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không thể nắm giữ, hoàn toàn không có thật, như điều thấy trong mộng, như ảnh trong gương, như tiếng vang, như ảo ảnh nắng, như bóng sáng, như trò ảo thuật, như thân biến hóa, như thành Tầm Hương; pháp không thể nắm giữ thì không thể chứng được pháp không thể nắm giữ. Thế nhưng các hữu tình đối với những pháp như thế lại không biết, không thấy. Các bồ-tát ma-ha-tát này vì muốn cứu độ cho các hữu tình ấy được giải thoát, nên cầu hướng đến quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Lại nữa, này Thiện Hiện, vị bồ-tát ma-ha-tát này từ lúc mới phát tâm, vì muốn làm lợi ích, an vui cho các hữu tình mà tu hành bố thí ba-la-mật-đa, không vì bản thân mình, cũng không vì việc gì khác. Vì muốn làm lợi ích, an vui cho các hữu tình mà tu hành tịnh giới ba-la-mật-đa, không vì bản thân mình, cũng không vì việc gì khác. Vì muốn làm lợi ích, an vui cho các hữu tình mà tu hành an nhẫn ba-la-mật-đa, không vì bản thân mình, cũng không vì việc gì khác. Vì muốn làm lợi ích, an vui cho các hữu tình mà tu hành tinh tấn ba-la-mật-đa, không vì bản thân mình, cũng không vì việc gì khác. Vì muốn làm lợi ích, an vui cho các hữu tình mà tu hành tĩnh lự ba-la-mật-đa, không vì bản thân mình, cũng không vì việc gì khác. Vì muốn làm lợi ích, an vui cho các hữu tình mà tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, không vì bản thân mình, cũng không vì việc gì khác. Vì muốn làm lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cầu hướng đến quả vô thượng chánh đẳng bồ-đề, không vì bản thân mình, cũng không vì việc gì khác.
Lại nữa, này Thiện Hiện, vị bồ-tát ma-ha-tát này khi tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, thấy những kẻ ngu, ở nơi không có "ta" mà lại khởi ý tưởng có "ta"; ở nơi không có hữu tình, mạng giả, sinh giả, dưỡng giả, sĩ phu, bổ-đặc-già-la, ý sinh, nho đồng, tác giả, sử tác giả, khởi giả, sử khởi giả, thọ giả, sử thọ giả, tri giả, sử tri giả, kiến giả, sử kiến giả (đây là những tên gọi khác nhau mà người đời gán cho một cái "ta" tưởng là có thật và thường còn: kẻ có tình thức, kẻ có mạng sống, kẻ được sinh ra, kẻ được nuôi lớn, người trượng phu, kẻ luân hồi qua nhiều đời, kẻ do ý sinh ra, người trẻ tuổi, kẻ làm và kẻ sai khiến làm, kẻ khởi và kẻ sai khiến khởi, kẻ nhận chịu và kẻ khiến nhận chịu, kẻ biết và kẻ khiến biết, kẻ thấy và kẻ khiến thấy) mà lại khởi ý tưởng có hữu tình, nói rộng cho đến có kẻ khiến thấy.
Vị bồ-tát ma-ha-tát này thấy việc ấy rồi, sinh lòng thương xót sâu xa, dùng phương tiện giáo hóa, khiến họ lìa bỏ sự điên đảo, vọng tưởng và chấp trước, đặt họ vào cõi cam lồ vô tướng (cõi bất tử không có tướng trạng, tức niết-bàn; cam lồ là thứ nước ngọt bất tử, ví cho giáo pháp và niết-bàn). Khi đã ở trong cõi ấy, họ không còn khởi ý tưởng có "ta", cho đến ý tưởng có kẻ khiến thấy nữa. Lúc đó, mọi sự xao động, tán loạn, hý luận, phân biệt không còn hiện khởi nữa; tâm phần nhiều an trụ trong cõi vắng lặng, yên tĩnh, không có hý luận.
Này Thiện Hiện, vị bồ-tát ma-ha-tát này nhờ phương tiện ấy mà tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, tự mình đối với các pháp không có chỗ chấp trước, cũng có thể dạy người khác đối với tất cả các pháp không có chỗ chấp trước. Điều này là dựa theo thế tục, không dựa theo thắng nghĩa."
Bấy giờ Cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, khi Phật chứng vô thượng chánh đẳng giác, những Phật pháp đạt được là dựa vào thế tục hay dựa vào thắng nghĩa mà nói là đạt được?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Khi Phật chứng vô thượng chánh đẳng giác, những Phật pháp đạt được là dựa vào thế tục mà nói là đạt được, không dựa vào thắng nghĩa. Nếu dựa vào thắng nghĩa thì cả người đạt được lẫn cái được đạt đều không thể có. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, nếu cho rằng người này đạt được pháp như thế, thì tức là có chỗ được. Có chỗ được thì liền chấp có hai. Chấp có hai thì không thể đắc quả, cũng không có hiện quán (sự trực tiếp chứng thấy chân lý)."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu chấp có hai thì không thể đắc quả, cũng không có hiện quán; vậy người chấp không hai thì có thể đắc quả, có hiện quán chăng?"
Phật dạy: "Này Thiện Hiện, người chấp có hai thì không thể đắc quả, cũng không có hiện quán; người chấp không hai cũng lại như vậy. Nếu không có hai mà cũng không có không-hai, thì đó gọi là đắc quả, cũng gọi là hiện quán. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, nếu chấp rằng nhờ cái này mà có thể đắc quả, có hiện quán, và chấp rằng do cái kia mà không thể đắc quả, không có hiện quán, thì cả hai đều là hý luận. Trong tánh bình đẳng của tất cả các pháp không có các hý luận. Nếu lìa hý luận mới có thể gọi là tánh bình đẳng của pháp."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu tất cả các pháp đều lấy vô tánh làm tự tánh, thì ở đây cái gì gọi là tánh bình đẳng của pháp?"
Phật dạy: "Này Thiện Hiện, nếu ở chỗ ấy hoàn toàn không có tánh, cũng không có vô tánh, cũng không thể nói là tánh bình đẳng, thì như thế mới gọi là tánh bình đẳng của pháp. Này Thiện Hiện, nên biết: tánh bình đẳng của pháp đã không thể nói, cũng không thể biết. Ngoài tánh bình đẳng ra, không có pháp nào có thể nắm bắt; lìa tất cả các pháp, cũng không có tánh bình đẳng. Này Thiện Hiện, nên biết: tánh bình đẳng của pháp thì cả phàm phu (dị sinh: kẻ do nghiệp khác nhau mà sinh vào các cõi khác nhau, tức người chưa chứng thánh quả) lẫn các bậc thánh đều không thể đi vào được, vì đó không phải là cảnh giới của họ."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, chẳng lẽ tánh bình đẳng của pháp cũng không phải là cảnh giới mà Phật đi vào sao?"
Phật dạy: "Này Thiện Hiện, tánh bình đẳng của pháp không phải là cảnh giới mà các bậc hiền thánh đi vào. Nghĩa là: hoặc bậc tùy tín hành (người căn tánh chậm, tu tập nhờ tin theo lời dạy của người khác), hoặc bậc tùy pháp hành (người căn tánh lanh lợi, tự mình quán xét giáo pháp mà tu), hoặc bậc thứ tám (người đang tiến tới quả Dự lưu, tính ngược từ quả A-la-hán xuống là bậc thứ tám), hoặc bậc Dự lưu (người mới bước vào dòng thánh, quả vị đầu tiên), hoặc bậc Nhất lai (người chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), hoặc bậc Bất hoàn (người không còn trở lại cõi dục nữa), hoặc bậc A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn sinh tử), hoặc bậc Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần thầy dạy), hoặc bồ-tát ma-ha-tát, hoặc các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ứng: bậc xứng đáng được cúng dường; chánh đẳng giác: bậc giác ngộ chân chánh, trọn vẹn), đều không thể lấy tánh bình đẳng của pháp làm cảnh giới để đi vào."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với tất cả các pháp đều được tự tại, sao lại có thể nói tánh bình đẳng của pháp cũng không phải là cảnh giới mà chư Phật đi vào?"
Phật dạy: "Này Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đối với tất cả các pháp tuy được tự tại, nhưng nếu tánh bình đẳng khác với Phật thì mới có thể nói đó là cảnh giới mà Phật đi vào. Song tánh bình đẳng không khác với Phật, thì làm sao có thể nói Phật đi vào cảnh giới ấy?
Này Thiện Hiện, nên biết: dù là tánh bình đẳng của pháp nơi các phàm phu, tánh bình đẳng của pháp nơi bậc tùy tín hành, tánh bình đẳng của pháp nơi bậc tùy pháp hành, tánh bình đẳng của pháp nơi các bậc thứ tám, tánh bình đẳng của pháp nơi các bậc Dự lưu, tánh bình đẳng của pháp nơi các bậc Nhất lai, tánh bình đẳng của pháp nơi các bậc Bất hoàn, tánh bình đẳng của pháp nơi các bậc A-la-hán, tánh bình đẳng của pháp nơi các bậc Độc giác, tánh bình đẳng của pháp nơi chúng bồ-tát ma-ha-tát, hay tánh bình đẳng của pháp nơi các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác — tất cả tánh bình đẳng của pháp như thế đều cùng một tướng, đó là không có tướng. Đây là một sự bình đẳng, không hai, không khác.
Vì vậy không thể nói đây là tánh bình đẳng của pháp nơi phàm phu, nói rộng cho đến đây là tánh bình đẳng của pháp nơi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Trong tánh bình đẳng duy nhất của pháp này, các tánh bình đẳng đã không thể nắm bắt, thì trong đó tướng sai khác giữa phàm phu và các bậc thánh cũng không thể nắm bắt."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm chín mươi sáu.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười bảy (có lẽ là ba trăm chín mươi bảy) (?).
Pháp sư Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho tàng kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc, người sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu chỉ nhà vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video