Phân thứ hai, phẩm Quán Chiếu (chương về việc soi xét các pháp bằng trí tuệ), thứ ba, phần ba.
Bấy giờ ngài Xá-lợi-tử (vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), vị Bồ-tát ma-ha-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh; "ma-ha-tát" là "bậc lớn", chỉ Bồ-tát có hạnh nguyện và công đức lớn) tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa người sang bờ giải thoát, tức trí tuệ thấy rõ các pháp đều là không, không có tự tính cố định), chết từ nơi nào mà đến sinh ở cõi này? Chết ở cõi này rồi sẽ sinh về đâu?"
Phật bảo Xá-lợi-tử: "Vị Bồ-tát ma-ha-tát tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, có vị chết ở cõi Phật khác (thế giới do một vị Phật khác giáo hoá) mà đến sinh ở cõi này; có vị chết ở trời Đổ-sử-đa (cũng gọi là trời Đâu-suất, tầng trời thứ tư của cõi Dục, nơi các vị Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật ở trước khi xuống trần) mà đến sinh ở cõi này; có vị chết trong loài người rồi lại sinh vào cõi này.
Này Xá-lợi-tử, nếu vị nào chết ở cõi Phật khác mà đến sinh ở đây, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy mau chóng tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì đã tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa nên sang đời sau liền có các pháp môn (cửa ngõ của giáo pháp, tức những con đường tu học) sâu xa nhiệm mầu nhanh chóng hiện ra trước mắt. Từ đó về sau luôn luôn mau chóng tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa. Sinh ra ở đâu cũng thường được gặp các Đức Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, và có thể khiến Bát-nhã ba-la-mật-đa dần dần tăng trưởng.
Nếu vị nào chết ở trời Đổ-sử-đa mà đến sinh ở đây, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy chính là bậc nhất sinh sở hệ (chỉ còn bị ràng buộc một đời nữa, hết đời này là thành Phật). Vị ấy đối với sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ) thường không quên mất; đối với tất cả các môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và gìn giữ trọn vẹn giáo pháp không để mất, cũng chỉ các thần chú) và các môn tam-ma-địa (các loại thiền định giữ tâm chuyên nhất) đều được tự tại.
Nếu vị nào chết trong loài người rồi lại sinh vào đây, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy, trừ những vị đã đạt bất thoái chuyển (địa vị tu hành vững chắc không còn bị lùi lại), căn tính (khả năng tiếp nhận và tu tập) tối tăm chậm lụt, không thể mau chóng tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với tất cả các môn đà-la-ni và môn tam-ma-địa đều chưa được tự tại.
Này Xá-lợi-tử, điều ông hỏi: vị Bồ-tát ma-ha-tát tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa chết ở đây rồi sẽ sinh về đâu — thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy chết ở đây rồi sinh sang cõi Phật khác, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia, sinh ra ở đâu cũng thường được gặp các Đức Phật Thế Tôn, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, cho đến khi đạt Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng, trọn vẹn của một Đức Phật).
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát vì không có phương tiện thiện xảo (sự khéo léo trong cách tu và cách giúp người, biết dùng phương pháp thích hợp mà không bị dính mắc), nên nhập Sơ tĩnh lự (tầng thiền định thứ nhất trong bốn tầng thiền của cõi Sắc; "tĩnh lự" là lắng tâm suy xét, tức thiền định), nhập Tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư, cũng thực hành sáu ba-la-mật-đa. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì đắc các tầng tĩnh lự nên sinh lên trời Trường thọ (cõi trời có tuổi thọ rất dài, nơi sống lâu mà không có cơ hội gặp Phật nghe pháp). Hết tuổi thọ ở đó thì đến sinh vào loài người, gặp các Đức Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen; tuy thực hành sáu ba-la-mật-đa nhưng căn tính tối tăm chậm lụt, không được sáng suốt nhạy bén lắm.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát nhập Sơ tĩnh lự cho đến Tĩnh lự thứ tư, cũng thực hành sáu ba-la-mật-đa. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì không có phương tiện thiện xảo nên bỏ các tầng tĩnh lự mà sinh vào cõi Dục (cõi thấp nhất trong ba cõi, nơi chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục tình, gồm địa ngục, súc sinh, quỷ đói, người và sáu tầng trời thấp). Nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng căn tính tối tăm chậm lụt, không được sáng suốt nhạy bén lắm.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát nhập Sơ tĩnh lự, nhập Tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư; nhập Từ vô lượng (tâm thương yêu ban vui cho chúng sinh rộng lớn không giới hạn), nhập Bi, Hỷ, Xả vô lượng (tâm thương xót cứu khổ, tâm vui mừng trước hạnh phúc của người khác, tâm buông xả bình đẳng không thiên vị — cả bốn gọi là Bốn tâm vô lượng); nhập định Không vô biên xứ (tầng định thứ nhất của cõi Vô sắc, quán hư không vô tận), nhập định Thức vô biên xứ (quán thức vô tận), Vô sở hữu xứ (quán không có gì cả), Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất, không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng).
Vị ấy tu Bốn niệm trụ (bốn cách an trú sự tỉnh giác: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp), Bốn chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh), Bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), Năm căn (năm gốc rễ tu tập: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ), Năm lực (năm căn ấy khi đã thành sức mạnh), Bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả), Tám thánh đạo chi (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, niệm đúng, định đúng); tu Mười lực của Phật (mười năng lực hiểu biết đặc biệt chỉ Phật mới có), Bốn vô sở uý (bốn điều Phật nói ra mà không chút sợ hãi), Bốn vô ngại giải (bốn trí biện giải không bị ngăn ngại về pháp, nghĩa, ngôn từ và biện tài), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính chỉ riêng Phật có, không chung với Thanh văn, Bồ-tát).
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo nên không bị sức mạnh của các tầng tĩnh lự, tâm vô lượng và định vô sắc lôi kéo mà sinh vào các cõi tương ứng, chỉ sinh vào thế giới có Phật, gặp các Đức Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, luôn tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy trong Hiền kiếp này (đại kiếp hiện tại, gọi là "kiếp Hiền" vì có một nghìn vị Phật hiền thánh ra đời) nhất định đạt Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát nhập Sơ tĩnh lự cho đến Tĩnh lự thứ tư, nhập Từ vô lượng cho đến Xả vô lượng, nhập định Không vô biên xứ cho đến định Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo nên không bị sức mạnh của tĩnh lự, tâm vô lượng và định vô sắc lôi kéo mà sinh, lại sinh vào cõi Dục, hoặc trong dòng họ lớn Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa), hoặc dòng họ lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, thầy tế lễ), hoặc dòng họ lớn trưởng giả (nhà giàu có, đức độ), hoặc dòng họ lớn cư sĩ (người tại gia có của cải, địa vị). Vị ấy sinh ra là để giúp các hữu tình (chúng sinh có tình thức) được thành thục (chín muồi căn lành, đủ điều kiện giải thoát), chứ không phải vì tham đắm hậu hữu (đời sống sau, sự tiếp tục tái sinh) mà sinh.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát nhập Sơ tĩnh lự cho đến Tĩnh lự thứ tư, nhập Từ vô lượng cho đến Xả vô lượng, nhập định Không vô biên xứ cho đến định Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì có phương tiện thiện xảo nên không bị sức mạnh của tĩnh lự, tâm vô lượng và định vô sắc lôi kéo mà sinh, mà hoặc sinh lên trời Tứ Đại vương chúng (tầng trời thứ nhất của cõi Dục, nơi bốn vị Thiên vương hộ thế cai quản), hoặc sinh lên trời Ba mươi ba (tầng trời thứ hai, do Đế Thích làm chủ), hoặc trời Dạ-ma (tầng thứ ba), hoặc trời Đổ-sử-đa (tầng thứ tư), hoặc trời Lạc biến hoá (tầng thứ năm, chư thiên tự biến hoá ra cảnh vui mà hưởng), hoặc trời Tha hoá tự tại (tầng thứ sáu, cao nhất cõi Dục, chư thiên hưởng thụ cảnh vui do người khác biến hoá ra). Vị ấy sinh như vậy là để giúp các hữu tình thành thục, và để làm trang nghiêm thanh tịnh các cõi Phật; luôn được gặp các Đức Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, không để thời gian trôi qua uổng phí.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì có phương tiện thiện xảo nên nhập Sơ tĩnh lự; chết ở đây rồi sinh vào cõi Phạm thế (các tầng trời thuộc Sơ thiền của cõi Sắc) làm Đại Phạm vương (vị vua của cõi trời Phạm), uy đức rực rỡ hơn các vị trời Phạm khác gấp trăm nghìn lần. Từ cõi trời của mình, vị ấy đi khắp các cõi Phật, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia. Trong đó, Bồ-tát ma-ha-tát nào chưa chứng Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề thì vị ấy khuyên chứng Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề; vị nào đã chứng Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề mà chưa chuyển pháp luân (bắt đầu giảng dạy giáo pháp, ví giáo pháp như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) thì vị ấy thỉnh chuyển pháp luân, vì muốn làm lợi ích, an vui cho các hữu tình.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì có phương tiện thiện xảo nên nhập Sơ tĩnh lự cho đến Tĩnh lự thứ tư, nhập Từ vô lượng cho đến Xả vô lượng, nhập định Không vô biên xứ cho đến định Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tu Bốn niệm trụ cho đến Tám thánh đạo chi; đối với Không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp đều không có tự tính), Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp không có hình tướng cố định để bám víu), Vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, không còn tạo tác) đều tự tại hiện tiền; không bị sức mạnh của tĩnh lự, tâm vô lượng và định vô sắc lôi kéo mà sinh.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy là bậc nhất sinh sở hệ, ngay trước mắt phụng sự, gần gũi, cúng dường Đức Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: "Như Lai" là bậc từ chân như mà đến, "Ứng" là bậc đáng được cúng dường, "Chính Đẳng Giác" là bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) hiện đang ở đời, và tại chỗ Đức Phật ấy siêng năng tu phạm hạnh (đời sống thanh tịnh, giữ giới, xa lìa dục lạc). Chết ở đây rồi sinh lên trời Đổ-sử-đa, sống hết tuổi thọ ở đó, các giác quan không thiếu khuyết, đầy đủ chính niệm và hiểu biết đúng đắn. Có vô lượng vô số trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa (câu-chi là mười triệu, na-dữu-đa là một con số cực lớn, chỉ số lượng không đếm xuể) chư thiên vây quanh, dẫn đường, theo hầu; vị ấy dùng thần thông dạo chơi tự tại mà xuống sinh trong loài người, chứng đắc Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu, cứu độ vô lượng chúng sinh.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hoá, tai trời, biết tâm người, nhớ đời trước, mắt trời, dứt sạch phiền não), không sinh vào cõi Dục, không sinh vào cõi Sắc (cõi của những chúng sinh đã lìa dục, chỉ còn thân sắc vi tế, tương ứng với bốn tầng tĩnh lự), không sinh vào cõi Vô sắc (cõi cao nhất, chỉ còn tâm thức, không có thân hình), mà đi khắp các cõi Phật, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các Đức Phật Thế Tôn, tu hạnh Bồ-tát cho đến khi đạt Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ sáu thần thông, dạo chơi tự tại, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia. Những cõi Phật vị ấy đi qua không hề có tên gọi Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) hay Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán sát nhân duyên, không cần thầy, cũng chỉ cầu giải thoát cho mình), chỉ có những người tu hạnh chân thật thanh tịnh của Nhất thừa (một cỗ xe duy nhất đưa mọi người đến thành Phật). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy ở các cõi Phật cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các Đức Phật Thế Tôn, tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa ngày càng tăng trưởng, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, giúp hữu tình thành thục.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ sáu thần thông, dạo chơi tự tại, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia. Những cõi Phật vị ấy đi qua, tuổi thọ của hữu tình nhiều đến không thể đếm biết. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy ở các cõi Phật cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các Đức Phật Thế Tôn, tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa ngày càng tăng trưởng, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, giúp hữu tình thành thục.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ sáu thần thông, đi khắp các thế giới. Có những thế giới không hề có tên gọi Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp — giáo lý, và Tăng — đoàn thể người tu). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đến đó ngợi khen Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo, khiến các hữu tình sinh lòng tin trong sạch sâu xa, nhờ đó mà được lợi ích, an vui trong suốt đêm dài (ví cho thời gian luân hồi lâu dài tăm tối). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy chết ở đây rồi sinh vào cõi có Phật, tu hạnh Bồ-tát cho đến khi đạt Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm (mới khởi lòng cầu thành Phật) đã dũng mãnh tinh tấn, đắc Sơ tĩnh lự cho đến Tĩnh lự thứ tư, đắc Từ vô lượng cho đến Xả vô lượng, đắc định Không vô biên xứ cho đến định Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tu Bốn niệm trụ cho đến Tám thánh đạo chi, tu Mười lực của Phật cho đến Nhất thiết tướng trí (trí biết rõ tất cả các tướng trạng sai khác của mọi pháp, là trí tuệ viên mãn của Phật). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không sinh vào cõi Dục, không sinh vào cõi Sắc, không sinh vào cõi Vô sắc, mà luôn sinh vào nơi có thể làm lợi ích cho hữu tình, làm lợi ích, an vui cho tất cả hữu tình.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát trước đây đã tu tập sáu ba-la-mật-đa, vừa phát tâm xong liền nhập vào Chính tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn đi trên đường chân chính của Bồ-tát, đã lìa tính phàm phu), cho đến chứng đắc địa vị Bất thoái chuyển.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát trước đây đã tu tập sáu ba-la-mật-đa, vừa phát tâm xong liền có thể lần lượt tiến lên, chứng đắc Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu, cứu độ vô lượng chúng sinh, rồi nhập bát-niết-bàn (tịch diệt hoàn toàn) trong cõi Vô dư y đại niết-bàn (niết-bàn không còn sót lại chỗ nương là thân xác, tức sự tịch diệt trọn vẹn sau khi bỏ thân). Sau khi vị ấy nhập niết-bàn, chính pháp mà vị ấy đã nói còn tồn tại một kiếp (một khoảng thời gian vô cùng dài) hoặc hơn một kiếp, làm lợi ích an vui cho vô biên loài hữu tình.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát trước đây đã tu tập sáu ba-la-mật-đa, vừa phát tâm xong liền có thể tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, cùng với vô lượng vô số trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa Bồ-tát ma-ha-tát vây quanh trước sau, đi khắp các cõi Phật, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các Đức Phật Thế Tôn, giúp hữu tình thành thục, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, đắc bốn tầng tĩnh lự, Bốn tâm vô lượng, bốn định Vô sắc, rồi dạo chơi tự tại trong các tầng định ấy: trước nhập Sơ tĩnh lự; từ Sơ tĩnh lự xuất ra, nhập Diệt tận định (tầng định trong đó các hoạt động của tâm và tâm sở đều tạm ngưng hẳn); từ Diệt tận định xuất ra, nhập Tĩnh lự thứ hai; từ Tĩnh lự thứ hai xuất ra, nhập Diệt tận định; từ Diệt tận định xuất ra, nhập Tĩnh lự thứ ba; từ Tĩnh lự thứ ba xuất ra, nhập Diệt tận định; từ Diệt tận định xuất ra, nhập Tĩnh lự thứ tư; từ Tĩnh lự thứ tư xuất ra, nhập Diệt tận định; từ Diệt tận định xuất ra, nhập Không vô biên xứ; từ Không vô biên xứ xuất ra, nhập Diệt tận định; từ Diệt tận định xuất ra, nhập Thức vô biên xứ; từ Thức vô biên xứ xuất ra, nhập Diệt tận định; từ Diệt tận định xuất ra, nhập Vô sở hữu xứ; từ Vô sở hữu xứ xuất ra, nhập Diệt tận định; từ Diệt tận định xuất ra, nhập Phi tưởng phi phi tưởng xứ; từ Phi tưởng phi phi tưởng xứ xuất ra, nhập Diệt tận định; từ Diệt tận định xuất ra, nhập Sơ tĩnh lự. Này Xá-lợi-tử, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, dùng phương tiện thiện xảo mà đối với các tầng định thù thắng, xuôi ngược qua lại, theo thứ tự hoặc vượt bậc, đều dạo chơi tự tại.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tuy đã đắc Bốn niệm trụ, Bốn chính đoạn, Bốn thần túc, Năm căn, Năm lực, Bảy đẳng giác chi, Tám thánh đạo chi; đã tu Mười lực của Phật, Bốn vô sở uý, Bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Mười tám pháp bất cộng của Phật, Nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không), Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), Nhất thiết tướng trí, nhưng không giữ lấy quả Dự lưu (quả thánh thứ nhất của hàng Thanh văn, mới bước vào dòng thánh), quả Nhất lai (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi Dục một lần), quả Bất hoàn (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả cao nhất của Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi luân hồi), hay Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác), hay Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhờ tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có phương tiện thiện xảo nên khiến các hữu tình khởi tu Bốn niệm trụ cho đến Tám thánh đạo chi, giúp họ đắc quả Dự lưu cho đến quả A-la-hán, Độc giác bồ-đề; hoặc khiến hữu tình tu Mười lực của Phật cho đến Nhất thiết tướng trí, giúp họ đắc Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Này Xá-lợi-tử, các trí và quả của hàng Thanh văn, Độc giác ấy chính là nhẫn của Bồ-tát ma-ha-tát (nhẫn ở đây là sự chấp nhận, thấu hiểu chân lý một cách vững chắc; tức những gì hàng Thanh văn, Độc giác chứng được, Bồ-tát đều đã thấu suốt). Này Xá-lợi-tử, nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đã an trụ ở địa vị Bất thoái chuyển, tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa nên mới làm được việc ấy.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong sáu ba-la-mật-đa, làm thanh tịnh cung trời Đổ-sử-đa (?). Nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy trong Hiền kiếp này nhất định sẽ thành Phật.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, tuy đã đắc bốn tầng tĩnh lự, Bốn tâm vô lượng, bốn định Vô sắc; đã đắc Bốn niệm trụ, Bốn chính đoạn, Bốn thần túc, Năm căn, Năm lực, Bảy đẳng giác chi, Tám thánh đạo chi; đã tu Mười lực của Phật, Bốn vô sở uý, Bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Mười tám pháp bất cộng của Phật, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí; tâm hướng về bồ-đề (giác ngộ) luôn không lơi bỏ, nhưng đối với Thánh đế (chân lý của bậc thánh, tức Bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) thì hiện tại chưa thông đạt. Này Xá-lợi-tử, nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy là bậc nhất sinh sở hệ.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa, đi khắp các thế giới, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, đặt hữu tình vào con đường giác ngộ vô thượng. Này Xá-lợi-tử, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy phải trải qua vô lượng vô số đại kiếp mới chứng Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong sáu ba-la-mật-đa, luôn siêng năng tinh tấn làm lợi ích cho hữu tình; miệng không bao giờ nói lời dẫn đến điều vô nghĩa, thân và ý không khởi những việc làm dẫn đến điều vô nghĩa.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa, luôn siêng năng tinh tấn làm lợi ích cho hữu tình, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia, cắt đứt con đường dẫn hữu tình vào ba ác thú (ba nẻo đường xấu: địa ngục, súc sinh, quỷ đói).
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tuy an trụ đầy đủ trong sáu ba-la-mật-đa, nhưng luôn lấy Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng hoàn hảo) làm đầu, dũng mãnh tu tập các hạnh Bồ-tát, ban cho các hữu tình mọi thứ đồ dùng đem lại an vui, luôn không lười nghỉ: cần ăn cho ăn, cần uống cho uống, cần xe cộ cho xe cộ, cần áo mặc cho áo mặc; hoa, hương, chuỗi ngọc, nhà cửa, đồ nằm, giường chõng, đèn đuốc, tiền của, lúa gạo, châu báu — tuỳ theo nhu cầu của họ, mọi vật dụng nuôi sống đều đem cho hết.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tuy an trụ đầy đủ trong sáu ba-la-mật-đa, nhưng luôn lấy Tịnh giới ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới trong sạch hoàn hảo) làm đầu, dũng mãnh tu tập các hạnh Bồ-tát, đầy đủ luật nghi (khuôn phép giới luật giữ gìn hành vi) thù thắng nơi thân, lời nói và ý, lại khuyên các hữu tình cũng tu tập luật nghi như thế, khiến mau được viên mãn.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tuy an trụ đầy đủ trong sáu ba-la-mật-đa, nhưng luôn lấy An nhẫn ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhục, chịu đựng hoàn hảo) làm đầu, dũng mãnh tu tập các hạnh Bồ-tát, xa lìa mọi tâm giận dữ, oán hận, lại khuyên các hữu tình cũng tu tập sự nhẫn nhục như thế, khiến mau được viên mãn.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tuy an trụ đầy đủ trong sáu ba-la-mật-đa, nhưng luôn lấy Tinh tiến ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng nỗ lực hoàn hảo) làm đầu, dũng mãnh tu tập các hạnh Bồ-tát, tu hành đầy đủ mọi pháp lành, lại khuyên các hữu tình cũng tu tập sự tinh tiến như thế, khiến mau được viên mãn.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tuy an trụ đầy đủ trong sáu ba-la-mật-đa, nhưng luôn lấy Tĩnh lự ba-la-mật-đa (hạnh thiền định hoàn hảo) làm đầu, dũng mãnh tu tập các hạnh Bồ-tát, tu đầy đủ mọi pháp xa-ma-tha (chỉ, tức phép thiền làm tâm lắng yên, dừng mọi tạp niệm) thù thắng, lại khuyên các hữu tình cũng tu tập các định thù thắng như thế, khiến mau được viên mãn.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tuy an trụ đầy đủ trong sáu ba-la-mật-đa, nhưng luôn lấy Bát-nhã ba-la-mật-đa làm đầu, dũng mãnh tu tập các hạnh Bồ-tát, tu đầy đủ mọi pháp tì-bát-xá-na (quán, tức phép thiền dùng trí tuệ soi xét thấy rõ bản chất các pháp), lại khuyên các hữu tình cũng tu tập trí tuệ thù thắng như thế, khiến mau được viên mãn.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, hoá thân giống như Phật, đi vào khắp địa ngục, loài bàng sinh (súc sinh, loài vật đi ngang), cõi quỷ, hoặc loài người, hoặc cõi trời, theo tiếng nói của từng loài mà giảng nói chính pháp cho họ.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong sáu ba-la-mật-đa, hoá thân giống như Phật, đến khắp các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ; "cát sông Hằng" chỉ số lượng nhiều không đếm xuể), vì các hữu tình mà giảng nói chính pháp, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; tại chỗ các Đức Phật lắng nghe chính pháp, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen; xem khắp những tướng trạng thanh tịnh vi diệu của các cõi Phật tốt đẹp nhất ở mười phương, rồi tự mình dựng nên cõi Phật thanh tịnh trang nghiêm bậc nhất, ở trong đó an trí các vị Đại Bồ-tát nhất sinh sở hệ, dạy cho họ mau chứng giác ngộ vô thượng.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa, thành tựu ba mươi hai tướng của bậc Đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân như Phật hay Chuyển luân vương), các giác quan sắc bén, trong sạch, đoan trang, chúng sinh ai thấy cũng đều yêu mến kính trọng. Nhân đó vị ấy khuyên bảo dẫn dắt, đáp ứng đúng với căn tính và ý muốn của họ, khiến họ dần dần chứng đắc niết-bàn của ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn thừa, Độc giác thừa, Bồ-tát thừa; niết-bàn là sự giải thoát, dứt hết phiền não và khổ đau). Như vậy, này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa nên học cho thân, lời nói và ý được trong sạch.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa, tuy được các căn sáng suốt nhạy bén nhưng không tự đề cao mình mà khinh người khác.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm luôn an trụ trong Bố thí và Tịnh giới ba-la-mật-đa, cho đến khi chưa đắc địa vị Bất thoái chuyển, trong mọi lúc đều không đọa vào đường ác.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm cho đến khi chưa đắc địa vị Bất thoái chuyển, luôn không rời bỏ Mười thiện nghiệp đạo (mười con đường việc lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đôi chiều, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến).
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bố thí và Tịnh giới ba-la-mật-đa, làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) thành tựu bảy báu (bảy thứ báu của Chuyển luân vương: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, quan giữ kho báu, tướng quân báu), dùng chính pháp mà giáo hoá, không dùng điều trái pháp, đặt hữu tình vào Mười điều thiện, cũng dùng của cải châu báu cứu giúp những người nghèo khổ thiếu thốn.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bố thí và Tịnh giới ba-la-mật-đa, trong vô lượng trăm nghìn đời làm Chuyển luân Thánh vương, gặp vô lượng trăm nghìn Đức Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, đem bố thí cả những thứ bên trong (thân mạng, máu thịt) lẫn bên ngoài (của cải, vợ con, đất nước) mà không cho là khó.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong sáu ba-la-mật-đa, luôn vì những hữu tình mù tối vì tà kiến (cái thấy sai lầm, đặc biệt là phủ nhận nhân quả) mà làm ánh sáng chính pháp soi đường, cũng giữ ánh sáng ấy thường tự soi chiếu chính mình, cho đến khi đạt Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề, ánh sáng chính pháp ấy chưa từng rời bỏ. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy do nhân duyên này mà đối với các pháp của Phật luôn được hiện khởi. Vì thế, này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không được để cho những nghiệp có tội nơi thân, lời nói, ý khởi lên dù chỉ trong chốc lát.
Bấy giờ Xá-lợi-tử thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là nghiệp có tội nơi thân, lời nói, ý của Bồ-tát ma-ha-tát?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ thế này: 'Đây là cái ta của thân', do đó mà khởi lên nghiệp của thân; 'Đây là cái ta của lời nói', do đó mà khởi lên nghiệp của lời nói; 'Đây là cái ta của ý', do đó mà khởi lên nghiệp của ý. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là nghiệp có tội nơi thân, lời nói, ý của Bồ-tát ma-ha-tát.
Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không nắm bắt được (không thấy có thật để bám giữ) thân và nghiệp của thân, không nắm bắt được lời nói và nghiệp của lời nói, không nắm bắt được ý và nghiệp của ý. Này Xá-lợi-tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nắm bắt thân, lời nói, ý và nghiệp của thân, lời nói, ý, thì liền khởi lên tâm keo kiệt tham lam, tâm phạm giới, tâm giận dữ oán hận, tâm lười biếng, tâm tán loạn, tâm trí tuệ xấu ác. Nếu khởi lên những tâm ấy thì không gọi là Bồ-tát ma-ha-tát. Vì thế, Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh ra ý nghĩ như vậy là điều không thể có.
Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa có thể làm sạch ba thứ thô trọng (những tập khí, phiền não thô nặng làm thân tâm nặng nề, không nhẹ nhàng linh hoạt) của thân, lời nói và ý."
Bấy giờ Xá-lợi-tử thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát có thể làm sạch ba thứ thô trọng của thân, lời nói và ý?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa không nắm bắt được thân và thô trọng của thân, không nắm bắt được lời nói và thô trọng của lời nói, không nắm bắt được ý và thô trọng của ý. Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì có thể làm sạch ba thứ thô trọng của thân, lời nói và ý. Lại nữa, này Xá-lợi-tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm luôn thọ trì đầy đủ Mười thiện nghiệp đạo, không khởi tâm Thanh văn hay tâm Độc giác, luôn khởi lòng đại bi đối với hữu tình — này Xá-lợi-tử, Ta cũng nói vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy có thể làm sạch ba thứ thô trọng của thân, lời nói và ý.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa, làm trong sạch con đường bồ-đề (con đường đi đến giác ngộ)."
Bấy giờ Xá-lợi-tử thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là con đường bồ-đề của Bồ-tát ma-ha-tát?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nắm bắt được mọi nghiệp của thân, lời nói, ý và ba thứ thô trọng; không nắm bắt được Bố thí ba-la-mật-đa, không nắm bắt được Tịnh giới ba-la-mật-đa, không nắm bắt được An nhẫn ba-la-mật-đa, không nắm bắt được Tinh tiến ba-la-mật-đa, không nắm bắt được Tĩnh lự ba-la-mật-đa, không nắm bắt được Bát-nhã ba-la-mật-đa; không nắm bắt được Thanh văn thừa, không nắm bắt được Độc giác thừa, không nắm bắt được thừa của Bồ-tát và bậc Chính đẳng giác. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là con đường bồ-đề của Bồ-tát ma-ha-tát. Vì sao? Vì con đường bồ-đề đối với tất cả các pháp đều không nắm bắt.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa, tiến tới con đường bồ-đề mà không ai ngăn cản được."
Bấy giờ Xá-lợi-tử thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, do duyên cớ gì mà Bồ-tát ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa tiến tới con đường bồ-đề mà không ai ngăn cản được?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa thì không dính mắc sắc uẩn (khối vật chất, thân thể; "uẩn" là nhóm, khối hợp thành con người), không dính mắc thọ uẩn (cảm giác), tưởng uẩn (tri giác, hình dung), hành uẩn (ý chí, các hoạt động tạo tác của tâm), thức uẩn (sự nhận biết); không dính mắc nhãn xứ (giác quan mắt; "xứ" là nơi sinh ra nhận thức), không dính mắc nhĩ, tỉ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý); không dính mắc sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), không dính mắc thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, đối tượng của ý); không dính mắc nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới ("giới" là phạm vi, yếu tố; ở đây gồm giác quan mắt, hình sắc, và sự nhận biết bằng mắt); không dính mắc nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới; không dính mắc tỉ giới, hương giới, tỉ thức giới; không dính mắc thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới; không dính mắc thân giới, xúc giới, thân thức giới; không dính mắc ý giới, pháp giới, ý thức giới.
Không dính mắc Khổ thánh đế (sự thật về khổ), không dính mắc Tập thánh đế (sự thật về nguyên nhân của khổ), Diệt thánh đế (sự thật về sự diệt khổ), Đạo thánh đế (sự thật về con đường diệt khổ); không dính mắc vô minh (sự không hiểu biết chân lý, mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên — chuỗi nguyên nhân dẫn đến sinh tử), không dính mắc hành (sự tạo tác), thức, danh sắc (tâm và thân), sáu xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (ham muốn), thủ (bám giữ), hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn đến đời sau), sinh, già, chết, sầu, than, khổ, ưu, não.
Không dính mắc Bốn niệm trụ, không dính mắc Bốn chính đoạn, Bốn thần túc, Năm căn, Năm lực, Bảy đẳng giác chi, Tám thánh đạo chi; không dính mắc Bố thí ba-la-mật-đa, không dính mắc Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tiến, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; không dính mắc Mười lực của Phật, không dính mắc Bốn vô sở uý, Bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Mười tám pháp bất cộng của Phật, Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí; không dính mắc quả Dự lưu, không dính mắc quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán; không dính mắc Độc giác bồ-đề; không dính mắc mọi hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát; không dính mắc Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề của chư Phật. Này Xá-lợi-tử, do nhân duyên ấy, Bồ-tát ma-ha-tát tu hành sáu ba-la-mật-đa ngày càng tăng trưởng mạnh mẽ, tiến tới con đường bồ-đề mà không ai ngăn cản được.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa, có thể mau chóng viên mãn Nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, trí tuệ tối thượng của Phật). Vì thành tựu trí thù thắng nên luôn không rơi vào các đường hiểm ác, không thọ thân hèn kém trong cõi người hay cõi trời, mãi mãi không nghèo khổ; thân hình thọ nhận được đầy đủ các giác quan, dung mạo đoan chính, được chư thiên, loài người, A-tố-lạc (A-tu-la, loài thần hay ghen ghét, thường đánh nhau với chư thiên) v.v... kính mến."
Bấy giờ Xá-lợi-tử thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là trí thù thắng mà Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát nhờ thành tựu trí này mà thấy hết tất cả các Đức Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác trong các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, nghe hết chính pháp do các Đức Phật ấy giảng nói, thấy hết tất cả chúng Thanh văn, chúng Bồ-tát trong các hội ấy, cũng thấy các tướng trang nghiêm của cõi ấy. Các Bồ-tát ma-ha-tát nhờ thành tựu trí này mà không khởi ý tưởng về thế giới, không khởi ý tưởng về Phật, không khởi ý tưởng về pháp, không khởi ý tưởng về chúng Thanh văn, không khởi ý tưởng về chúng Bồ-tát, không khởi ý tưởng về Độc giác, không khởi ý tưởng về ta, không khởi ý tưởng về không phải ta, không khởi ý tưởng về sự trang nghiêm của cõi Phật.
Các Bồ-tát ma-ha-tát nhờ thành tựu trí này mà tuy thực hành Bố thí ba-la-mật-đa nhưng không nắm bắt Bố thí ba-la-mật-đa; tuy thực hành Tịnh giới ba-la-mật-đa nhưng không nắm bắt Tịnh giới ba-la-mật-đa; tuy thực hành An nhẫn ba-la-mật-đa nhưng không nắm bắt An nhẫn ba-la-mật-đa; tuy thực hành Tinh tiến ba-la-mật-đa nhưng không nắm bắt Tinh tiến ba-la-mật-đa; tuy thực hành Tĩnh lự ba-la-mật-đa nhưng không nắm bắt Tĩnh lự ba-la-mật-đa; tuy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa nhưng không nắm bắt Bát-nhã ba-la-mật-đa; tuy thực hành Bốn niệm trụ nhưng không nắm bắt Bốn niệm trụ, cho đến tuy thực hành Tám thánh đạo chi nhưng không nắm bắt Tám thánh đạo chi; tuy thực hành Mười lực của Phật nhưng không nắm bắt Mười lực của Phật, cho đến tuy thực hành Nhất thiết tướng trí nhưng không nắm bắt Nhất thiết tướng trí. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là trí thù thắng mà Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu. Các Bồ-tát ma-ha-tát nhờ thành tựu trí này mà có thể mau chóng viên mãn tất cả các pháp của Phật; tuy biết tất cả các pháp nhưng không nắm bắt tất cả các pháp, vì tự tính của chúng vốn là không.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể làm trong sạch năm loại mắt, đó là: nhục nhãn (mắt thịt, mắt của thân xác), thiên nhãn (mắt trời, thấy được xa và những gì mắt thường không thấy), tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ các pháp đều là không), pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ mọi pháp môn và căn cơ chúng sinh để cứu độ), Phật nhãn (mắt Phật, thấy biết trọn vẹn tất cả)."
Bấy giờ Xá-lợi-tử thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là nhục nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được một trăm du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi du-thiện-na khoảng mười mấy cây số); có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được hai trăm du-thiện-na; có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được ba trăm du-thiện-na; có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được bốn trăm, năm trăm, sáu trăm cho đến một nghìn du-thiện-na; có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được cả châu Thiệm-bộ (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sống); có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được hai đại châu; có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được ba đại châu; có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được bốn đại châu (bốn châu lục lớn ở bốn phía núi Tu-di, hợp thành một thế giới); có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được một tiểu thiên thế giới (một nghìn thế giới như thế giới của ta); có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được một trung thiên thế giới (một nghìn tiểu thiên thế giới); có Bồ-tát ma-ha-tát nhục nhãn thấy được tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn trung thiên thế giới, tức một tỷ thế giới). Này Xá-lợi-tử, đó gọi là nhục nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát."
Bấy giờ Xá-lợi-tử lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là thiên nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, thiên nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát thấy được tất cả những gì thiên nhãn của các vị trời Tứ Đại vương chúng thấy; thấy được tất cả những gì thiên nhãn của các vị trời Ba mươi ba, trời Dạ-ma, trời Đổ-sử-đa, trời Lạc biến hoá, trời Tha hoá tự tại thấy; thấy được tất cả những gì thiên nhãn của các vị trời Phạm chúng (tầng trời đầu tiên của cõi Sắc) thấy; cho đến thấy được tất cả những gì thiên nhãn của các vị trời Sắc cứu cánh (tầng trời cao nhất của cõi Sắc) thấy. Này Xá-lợi-tử, có những điều thiên nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát thấy được mà thiên nhãn của tất cả chư thiên từ trời Tứ Đại vương chúng cho đến trời Sắc cứu cánh không thể thấy. Này Xá-lợi-tử, thiên nhãn của các Bồ-tát ma-ha-tát có thể thấy hữu tình trong các thế giới ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già chết ở chỗ này, sinh ra ở chỗ kia. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là thiên nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát."
Bấy giờ Xá-lợi-tử lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là tuệ nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, tuệ nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát không thấy có pháp nào, dù là hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt); hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến luân hồi) hay vô lậu (không còn phiền não); thế gian hay xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian); có tội hay không tội; tạp nhiễm (ô nhiễm) hay thanh tịnh; có hình sắc hay không hình sắc; hữu đối (có sự ngăn ngại, chiếm chỗ) hay vô đối (không ngăn ngại); quá khứ, vị lai hay hiện tại; hệ thuộc cõi Dục, hệ thuộc cõi Sắc, hay hệ thuộc cõi Vô sắc; thiện, bất thiện hay vô ký (không thiện không ác); kiến sở đoạn (thứ phiền não dứt được khi thấy chân lý), tu sở đoạn (thứ phiền não dứt được qua quá trình tu tập lâu dài), hay phi sở đoạn (không phải thứ cần dứt); hữu học (bậc thánh còn phải học), vô học (bậc đã học xong, tức A-la-hán), hay phi học phi vô học (người không thuộc cả hai, tức phàm phu); cho đến tự tính hay sai biệt (bản chất riêng hay sự khác biệt) của tất cả các pháp. Này Xá-lợi-tử, tuệ nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát ấy không thấy có pháp nào là có thể thấy, có thể nghe, có thể cảm biết, có thể nhận thức. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là tuệ nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát."
Bấy giờ Xá-lợi-tử lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, pháp nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát có thể biết đúng như thật mọi sự sai khác của các bổ-đặc-già-la (con người, chủ thể luân hồi): người này là Tuỳ tín hành (người tu theo lòng tin, căn tính chậm), người này là Tuỳ pháp hành (người tu theo sự hiểu biết giáo pháp, căn tính nhạy), người này là Vô tướng hành (người tu theo vô tướng); người này an trụ nơi không, người này an trụ nơi vô tướng, người này an trụ nơi vô nguyện.
Người này do Không giải thoát môn mà khởi Năm căn; do Năm căn mà khởi Vô gián định (định liền mạch không gián đoạn, ngay đó dứt phiền não); do Vô gián định mà khởi Giải thoát tri kiến (sự biết và thấy rõ mình đã giải thoát); do Giải thoát tri kiến mà vĩnh viễn dứt ba kết (ba sợi dây trói buộc), đó là: tát-ca-da kiến (thân kiến, cái thấy sai lầm cho rằng thân năm uẩn này là "ta" thật có), giới cấm thủ (chấp giữ những giới luật, nghi thức sai lầm cho là đường giải thoát), và nghi (hoài nghi chân lý). Vì vĩnh viễn dứt ba kết ấy nên đắc quả Dự lưu.
Người này do tu đạo (giai đoạn tu tập sau khi đã thấy chân lý, để dứt dần phiền não) mà làm mỏng tham dục và sân giận nên đắc quả Nhất lai. Người này lại do tu đạo bậc thượng mà vĩnh viễn dứt tham dục và sân giận nên đắc quả Bất hoàn. Người này lại do tu đạo bậc tăng thượng mà vĩnh viễn dứt năm thuận thượng phần kết (năm sợi dây trói buộc vào hai cõi trên, tức cõi Sắc và Vô sắc), đó là: tham cõi Sắc, tham cõi Vô sắc, vô minh, mạn (kiêu ngạo), trạo cử (tâm xao động không yên). Vì vĩnh viễn dứt năm thuận thượng phần kết ấy nên đắc quả A-la-hán.
Người này do Vô tướng giải thoát môn mà khởi Năm căn, do Năm căn mà khởi Vô gián định, cho đến vĩnh viễn dứt năm thuận thượng phần kết mà đắc quả A-la-hán. Người này do Vô nguyện giải thoát môn mà khởi Năm căn, do Năm căn mà khởi Vô gián định, cho đến vĩnh viễn dứt năm thuận thượng phần kết mà đắc quả A-la-hán. Người do hai hay do ba cửa giải thoát cũng lại như vậy. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là pháp nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát.
Lại nữa, này Xá-lợi-tử, pháp nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát có thể biết đúng như thật rằng mọi pháp có sinh khởi đều là pháp có hoại diệt; nhờ biết như vậy nên liền được Năm căn. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là pháp nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát.
Lại nữa, này Xá-lợi-tử, pháp nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát có thể biết đúng như thật rằng vị Bồ-tát ma-ha-tát này từ khi mới phát tâm tu hành Bố thí ba-la-mật-đa cho đến tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thành tựu tín căn (gốc rễ của lòng tin) và tinh tiến căn (gốc rễ của sự siêng năng), có phương tiện thiện xảo nên cố ý thọ thân (tự nguyện tái sinh để cứu độ chúng sinh chứ không phải do nghiệp lôi kéo), làm tăng trưởng pháp lành. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy hoặc sinh vào dòng họ lớn Sát-đế-lợi, hoặc sinh vào dòng họ lớn Bà-la-môn, hoặc sinh vào dòng họ lớn trưởng giả, hoặc sinh vào dòng họ lớn cư sĩ, hoặc sinh lên trời Tứ Đại vương chúng, cho đến hoặc sinh lên trời Tha hoá tự tại; ở nơi ấy giúp hữu tình thành thục, tuỳ theo điều mà tâm hữu tình ưa thích, ban cho đủ loại đồ dùng an vui thượng hạng, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các Đức Phật Thế Tôn, không rơi vào địa vị Thanh văn, Độc giác, cho đến Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề trọn không thoái lui. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là pháp nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát.
Lại nữa, này Xá-lợi-tử, pháp nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát có thể biết đúng như thật: vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật vào lúc nào, hiệu là gì) về Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề; vị Bồ-tát ma-ha-tát này chưa được thọ ký về Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đối với Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề đã không còn thoái lui; vị này chưa đạt đến chỗ không thoái lui. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã đến địa vị Bất thoái chuyển; vị này chưa đến địa vị Bất thoái chuyển. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã viên mãn thần thông; vị này chưa viên mãn thần thông. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này vì thần thông đã viên mãn nên có thể đến các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các Đức Phật Thế Tôn; vị Bồ-tát ma-ha-tát này vì thần thông chưa viên mãn nên không thể đến các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen các Đức Phật Thế Tôn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã được thần thông; vị này chưa được thần thông. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã đắc Vô sinh pháp nhẫn (sự thấu hiểu vững chắc rằng các pháp vốn không thật có sinh, không thật có diệt); vị này chưa đắc Vô sinh pháp nhẫn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã được căn tính thù thắng; vị này chưa được căn tính thù thắng. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; vị này chưa làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã giúp hữu tình thành thục; vị này chưa giúp hữu tình thành thục. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã đạt đại nguyện; vị này chưa đạt đại nguyện. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã được chư Phật khen ngợi; vị này chưa được chư Phật khen ngợi. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã gần gũi chư Phật; vị này chưa gần gũi chư Phật.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát này tuổi thọ vô lượng; vị này tuổi thọ có hạn lượng. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này khi đắc bồ-đề thì chúng bí-sô (tỳ-kheo, người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ) đông vô lượng; vị này khi đắc bồ-đề thì chúng bí-sô có hạn lượng. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này khi đắc bồ-đề có chúng Bồ-tát; vị này khi đắc bồ-đề không có chúng Bồ-tát. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này chuyên tu hạnh làm lợi cho người khác; vị này tu cả hạnh làm lợi cho mình. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này có tu những hạnh khó làm, khổ hạnh; vị này không tu hạnh khó làm, khổ hạnh. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này là bậc nhất sinh sở hệ; vị này là bậc còn bị ràng buộc nhiều đời. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã ở vào đời cuối cùng (thân sau cùng trước khi thành Phật); vị này chưa ở vào đời cuối cùng. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã ngồi lên toà bồ-đề nhiệm mầu (chỗ ngồi thành Phật dưới cội bồ-đề); vị này chưa ngồi lên toà bồ-đề nhiệm mầu. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này có ma (ma vương, thế lực chướng ngại người tu) đến thử thách; vị này không có ma đến thử thách. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là pháp nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát."
Bấy giờ Xá-lợi-tử lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Phật nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát với tâm bồ-đề liền mạch không gián đoạn, nhập Kim cang dụ định (tầng định cuối cùng, kiên cố sắc bén như kim cương, phá tan mọi phiền não vi tế nhất), đắc Nhất thiết tướng trí, thành tựu Mười lực của Phật, Bốn vô sở uý, Bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, Mười tám pháp bất cộng của Phật, và Phật nhãn giải thoát không chướng không ngại. Bồ-tát ma-ha-tát nhờ Phật nhãn này mà vượt qua mọi cảnh giới trí tuệ của Thanh văn, Độc giác, không gì không thấy, không gì không nghe, không gì không cảm biết, không gì không nhận thức, đối với tất cả các pháp đều thấy hết mọi tướng trạng. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là Phật nhãn thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát.
Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát khi chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm từ tiếng Phạn, nghĩa là Vô thượng Chính đẳng Chính giác — sự giác ngộ cao tột trọn vẹn của Phật) mới được Phật nhãn thanh tịnh như vậy. Này Xá-lợi-tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn được năm loại mắt thanh tịnh như vậy thì phải siêng năng tu tập sáu hạnh đến bờ bên kia (tức sáu ba-la-mật-đa; "đến bờ bên kia" là vượt từ bờ sinh tử sang bờ giải thoát). Vì sao vậy? Vì sáu hạnh đến bờ bên kia này bao gồm tất cả các pháp lành, tức là tất cả pháp lành của Thanh văn, pháp lành của Độc giác, pháp lành của Bồ-tát, pháp lành của Như Lai.
Này Xá-lợi-tử, nếu có ai hỏi Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác rằng nói cho đúng thật thì pháp nào có thể bao gồm tất cả các pháp lành, Phật sẽ đáp đúng rằng: đó là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa này là mẹ của tất cả các pháp lành, có thể sinh ra năm ba-la-mật-đa kia cùng năm loại mắt và các công đức khác.
Này Xá-lợi-tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn được năm loại mắt thanh tịnh thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì phải học năm loại mắt thanh tịnh như vậy. Này Xá-lợi-tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát có thể học năm loại mắt thanh tịnh như vậy thì nhất định đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Này Xá-lợi-tử, lại có Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể dẫn phát sáu thần thông ba-la-mật-đa, đó là: Thần cảnh trí chứng thông (năng lực biến hoá, đi lại tự tại), Thiên nhĩ trí chứng thông (năng lực tai trời, nghe được mọi âm thanh xa gần), Tha tâm trí chứng thông (năng lực biết tâm người khác), Túc trụ tuỳ niệm trí chứng thông (năng lực nhớ lại các đời trước), Thiên nhãn trí chứng thông (năng lực mắt trời, thấy chúng sinh chết đây sinh kia), Lậu tận trí chứng thông (năng lực dứt sạch mọi phiền não) ba-la-mật-đa."
Bấy giờ Xá-lợi-tử thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Thần cảnh trí chứng thông mà Bồ-tát ma-ha-tát dẫn phát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, có Bồ-tát ma-ha-tát với Thần cảnh trí chứng thông có thể làm ra đủ loại việc thần biến lớn lao, đó là: làm rung chuyển đất đai và mọi vật trong các thế giới ở mười phương, mỗi phương nhiều như cát sông Căng-già; biến một thành nhiều, biến nhiều thành một; hoặc ẩn hoặc hiện, nhanh chóng không bị ngăn ngại; núi đá, vách tường đi thẳng qua như đi trong hư không; bay lượn qua lại trên không như chim bay; ra vào trong đất như ra vào trong nước; đi trên mặt nước như đi trên đất; thân phát ra khói lửa như lửa đốt cháy cao nguyên; thân tuôn ra những dòng nước lớn như núi tuyết tan chảy; mặt trời, mặt trăng có thần lực uy thế khó ai địch nổi, mà vị ấy lấy tay xoa chạm khiến ánh sáng của chúng bị che lấp; cho đến lên đến cõi trời Tịnh cư (năm tầng trời cao nhất của cõi Sắc, nơi các bậc thánh quả Bất hoàn sinh về) mà chuyển thân tự tại. Những phép thần biến như vậy nhiều vô biên.
Này Xá-lợi-tử, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy tuy có diệu dụng của Thần cảnh trí như vậy, nhưng trong đó không tự cao, không dính mắc vào bản tính của Thần cảnh trí chứng thông, không dính mắc vào việc làm của Thần cảnh trí chứng thông, không dính mắc vào người có thể đắc Thần cảnh trí chứng thông như vậy; đối với dính mắc hay không dính mắc đều không dính mắc. Vì sao? Vì tự tính vốn là không, vì tự tính vốn lìa, vì tự tính xưa nay không thể nắm bắt. Này Xá-lợi-tử, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không nghĩ rằng: 'Nay ta dẫn phát Thần cảnh trí thông để tự mình vui thú', mà chỉ vì để đạt Nhất thiết trí trí. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là Thần cảnh trí chứng thông mà Bồ-tát ma-ha-tát dẫn phát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Bấy giờ Xá-lợi-tử lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Thiên nhĩ trí chứng thông mà Bồ-tát ma-ha-tát dẫn phát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, có Bồ-tát ma-ha-tát với Thiên nhĩ trí chứng thông thù thắng bậc nhất, thanh tịnh, vượt hơn tai của người và trời, có thể nghe đúng như thật đủ loại âm thanh của loài có tình và vật vô tình trong các thế giới ở mười phương, mỗi phương nhiều như cát sông Căng-già. Đó là nghe khắp tất cả: tiếng địa ngục, tiếng bàng sinh, tiếng cõi quỷ, tiếng người, tiếng trời, tiếng Thanh văn, tiếng Độc giác, tiếng Bồ-tát, tiếng chư Phật; tiếng chê trách sinh tử, tiếng ngợi khen niết-bàn, tiếng quay lưng với pháp hữu vi, tiếng hướng về bồ-đề, tiếng chán ghét pháp hữu lậu, tiếng ưa thích pháp vô lậu, tiếng tán dương Tam bảo, tiếng chế phục tà đạo, tiếng bàn luận phân định đúng sai, tiếng đọc tụng kinh điển, tiếng khuyên dứt pháp ác, tiếng khuyên tu pháp lành, tiếng cứu vớt khổ nạn, tiếng mừng vui an ủi. Những âm thanh như vậy, dù lớn dù nhỏ, đều có thể nghe khắp không chướng không ngại.
Này Xá-lợi-tử, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy tuy có diệu dụng của tai trời như vậy, nhưng trong đó không tự cao, không dính mắc vào bản tính của Thiên nhĩ trí chứng thông, không dính mắc vào việc làm của Thiên nhĩ trí chứng thông, không dính mắc vào người có thể đắc Thiên nhĩ trí chứng thông như vậy; đối với dính mắc hay không dính mắc đều không dính mắc. Vì sao? Vì tự tính vốn là không, vì tự tính vốn lìa, vì tự tính xưa nay không thể nắm bắt. Này Xá-lợi-tử, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không nghĩ rằng: 'Nay ta dẫn phát Thiên nhĩ trí thông để tự mình vui thú', mà chỉ vì để đạt Nhất thiết trí trí. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là Thiên nhĩ trí chứng thông mà Bồ-tát ma-ha-tát dẫn phát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Bấy giờ Xá-lợi-tử lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Tha tâm trí chứng thông mà Bồ-tát ma-ha-tát dẫn phát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật dạy: "Này Xá-lợi-tử, có Bồ-tát ma-ha-tát với Tha tâm trí chứng thông có thể biết đúng như thật tâm và tâm sở pháp (tâm là tâm chính; tâm sở là các trạng thái, hoạt động phụ thuộc đi kèm theo tâm như vui, buồn, tham, giận) của các loài hữu tình khác trong các thế giới ở mười phương, mỗi phương nhiều như cát sông Căng-già. Đó là biết khắp các loài hữu tình khác: nếu có tâm tham thì biết đúng như thật là có tâm tham; nếu lìa tâm tham thì biết đúng như thật là lìa tâm tham; nếu có tâm sân (giận dữ) thì biết đúng như thật là có tâm sân; nếu lìa tâm sân thì biết đúng như thật là lìa tâm sân; nếu có tâm si (mê muội) thì biết đúng như thật là có tâm si; nếu lìa tâm si thì biết đúng như thật là lìa tâm si; nếu có tâm ái (luyến ái) thì biết đúng như thật là có tâm ái; nếu lìa tâm ái thì biết đúng như thật là lìa tâm ái; nếu có tâm thủ (bám giữ) thì biết đúng như thật là có tâm thủ; nếu lìa tâm thủ thì biết đúng như thật là lìa tâm thủ.
Nếu là tâm thu nhiếp (tâm gom lại một chỗ) thì biết đúng như thật là tâm thu nhiếp; nếu là tâm tán loạn thì biết đúng như thật là tâm tán loạn; nếu là tâm nhỏ hẹp thì biết đúng như thật là tâm nhỏ hẹp; nếu là tâm rộng lớn thì biết đúng như thật là tâm rộng lớn; nếu là tâm phấn chấn thì biết đúng như thật là tâm phấn chấn; nếu là tâm chìm xuống thì biết đúng như thật là tâm chìm xuống; nếu là tâm vắng lặng thì biết đúng như thật là tâm vắng lặng; nếu là tâm không vắng lặng thì biết đúng như thật là tâm không vắng lặng; nếu là tâm xao động thì biết đúng như thật là tâm xao động; nếu là tâm không xao động thì biết đúng như thật là tâm không xao động; nếu là tâm có định thì biết đúng như thật là tâm có định; nếu là tâm không định thì biết đúng như thật là tâm không định; nếu là tâm giải thoát thì biết đúng như thật là tâm giải thoát; nếu là tâm không giải thoát thì biết đúng như thật là tâm không giải thoát; nếu là tâm hữu lậu thì biết đúng như thật là tâm hữu lậu; nếu là tâm vô lậu thì biết đúng như thật là tâm vô lậu; nếu là tâm có lỗi lầm thì biết đúng như thật là tâm có lỗi lầm; nếu là tâm không lỗi lầm thì biết đúng như thật là tâm không lỗi lầm; nếu là tâm còn có tâm cao hơn thì biết đúng như thật là tâm còn có tâm cao hơn; nếu là tâm không còn tâm nào cao hơn thì biết đúng như thật là tâm không còn tâm nào cao hơn.
Này Xá-lợi-tử, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy tuy có diệu dụng của trí biết tâm người như vậy, nhưng trong đó không tự cao, không dính mắc vào bản tính của Tha tâm trí chứng thông, không dính mắc vào việc làm của Tha tâm trí chứng thông, không dính mắc vào người có thể đắc Tha tâm trí chứng thông như vậy; đối với dính mắc hay không dính mắc đều không dính mắc. Vì sao? Vì tự tính vốn là không, vì tự tính vốn lìa, vì tự tính xưa nay không thể nắm bắt. Này Xá-lợi-tử, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không nghĩ rằng: 'Nay ta dẫn phát Tha tâm trí thông để tự mình vui thú', mà chỉ vì để đạt Nhất thiết trí trí. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là Tha tâm trí chứng thông mà Bồ-tát ma-ha-tát dẫn phát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm lẻ bốn.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm lẻ năm.
Tam tạng Pháp sư Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc, tinh thông cả ba tạng Kinh, Luật, Luận; người sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video