Phần thứ hai, phẩm Thắng Quân thứ tám, đoạn thứ nhất.
Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tu sĩ có đức hạnh, có tuổi đạo) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Con đối với Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài) và đối với Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấy rõ thật tướng mọi pháp, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ) đều không biết, không nắm bắt được; thì làm sao khiến con đem pháp tương ưng (phù hợp, gắn liền) với Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà răn dạy và truyền dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát?
Bạch Thế Tôn! Con đối với các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được. Nếu con đem các pháp mà răn dạy và truyền dạy các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thì con sẽ phải hối hận. Bạch Thế Tôn! Con đối với các pháp, hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, đây gọi là Bát-nhã Ba-la-mật-đa'?
Bạch Thế Tôn! Tên gọi của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát và tên gọi Bát-nhã Ba-la-mật-đa đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa (thực chất) của hai thứ ấy không hề có, nên hai tên gọi này hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với sắc (phần vật chất, hình thể) cho đến thức (gồm sắc, thọ — cảm nhận vui khổ, tưởng — sự nhận ra hình ảnh khái niệm, hành — các tạo tác của tâm, thức — sự phân biệt nhận biết; gọi chung là năm uẩn), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là sắc cho đến thức'? Các tên gọi sắc v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của sắc v.v. không hề có, nên các tên gọi sắc v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ làm phát sinh sự thấy biết) cho đến ý xứ (gồm mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là nhãn xứ cho đến ý xứ'? Các tên gọi nhãn xứ v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của nhãn xứ v.v. không hề có, nên các tên gọi nhãn xứ v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) cho đến pháp xứ (gồm hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, vật chạm và các đối tượng của ý), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là sắc xứ cho đến pháp xứ'? Các tên gọi sắc xứ v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của sắc xứ v.v. không hề có, nên các tên gọi sắc xứ v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với nhãn giới (yếu tố mắt, trong mười tám yếu tố cấu thành sự nhận biết) cho đến ý giới, hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là nhãn giới cho đến ý giới'? Các tên gọi nhãn giới v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của nhãn giới v.v. không hề có, nên các tên gọi nhãn giới v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với sắc giới (yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt) cho đến pháp giới (yếu tố đối tượng của ý), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là sắc giới cho đến pháp giới'? Các tên gọi sắc giới v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của sắc giới v.v. không hề có, nên các tên gọi sắc giới v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với nhãn thức giới (yếu tố sự nhận biết của mắt), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là nhãn thức giới cho đến ý thức giới'? Các tên gọi nhãn thức giới v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của nhãn thức giới v.v. không hề có, nên các tên gọi nhãn thức giới v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, cảnh sắc và sự nhận biết của mắt) cho đến ý xúc, hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là nhãn xúc cho đến ý xúc'? Các tên gọi nhãn xúc v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của nhãn xúc v.v. không hề có, nên các tên gọi nhãn xúc v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với các thọ (cảm nhận) do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra'? Các tên gọi 'các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra' v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra v.v. không hề có, nên các tên gọi ấy hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật, khâu đầu tiên trong mười hai nhân duyên làm nên vòng sinh tử) cho đến lão tử (già chết, khâu cuối cùng), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là vô minh cho đến lão tử'? Các tên gọi vô minh v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của vô minh v.v. không hề có, nên các tên gọi vô minh v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với sự diệt của vô minh cho đến sự diệt của lão tử, hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là vô minh diệt cho đến lão tử diệt'? Các tên gọi vô minh diệt v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của vô minh diệt v.v. không hề có, nên các tên gọi vô minh diệt v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với tham, sân, si cùng các triền (phiền não hiện ra quấn trói tâm), kết (phiền não buộc chặt vào sinh tử), tùy miên (phiền não ngấm ngầm nằm ẩn trong tâm), kiến thú (các loại kiến chấp sai lầm), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là tham v.v.'? Các tên gọi tham v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của tham v.v. không hề có, nên các tên gọi tham v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với bố thí Ba-la-mật-đa (Ba-la-mật-đa: hạnh tu đạt đến chỗ hoàn hảo; bố thí: đem của cải, giáo pháp, sự che chở mà cho người) cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa (gồm sáu hạnh: bố thí, tịnh giới — giữ giới trong sạch, an nhẫn — nhẫn nhịn chịu đựng, tinh tấn — siêng năng, tĩnh lự — thiền định, Bát-nhã — trí tuệ), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa'? Các tên gọi bố thí Ba-la-mật-đa v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của bố thí Ba-la-mật-đa v.v. không hề có, nên các tên gọi bố thí Ba-la-mật-đa v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với ngã (một cái "tôi" thật sự) cho đến kiến giả (kẻ thấy — tức các tên gọi khác nhau như hữu tình, mạng giả, sĩ phu, bổ-đặc-già-la… người đời dùng để chỉ một cái "tôi" thật có), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là ngã cho đến kiến giả'? Các tên gọi ngã v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của ngã v.v. không hề có, nên các tên gọi ngã v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với bốn niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh thức: quán thân, cảm thọ, tâm, các pháp) cho đến tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh thức đúng, định đúng), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi'? Các tên gọi bốn niệm trụ v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của bốn niệm trụ v.v. không hề có, nên các tên gọi bốn niệm trụ v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy các pháp trống rỗng, không có tự tính) cho đến vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu gì; ở giữa là vô tướng giải thoát môn — cửa giải thoát nhờ thấy các pháp không có hình tướng để nắm bắt), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là không giải thoát môn cho đến vô nguyện giải thoát môn'? Các tên gọi không giải thoát môn v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của không giải thoát môn v.v. không hề có, nên các tên gọi không giải thoát môn v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định có thân hình vi tế), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), bốn vô sắc định (bốn bậc định không còn thân hình), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định'? Các tên gọi bốn tĩnh lự v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của bốn tĩnh lự v.v. không hề có, nên các tên gọi bốn tĩnh lự v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với Phật tùy niệm (luôn nhớ nghĩ đến Phật), Pháp tùy niệm (nhớ nghĩ đến giáo pháp), Tăng tùy niệm (nhớ nghĩ đến đoàn thể tu hành), Giới tùy niệm (nhớ nghĩ đến giới hạnh), Xả tùy niệm (nhớ nghĩ đến việc bố thí, buông bỏ), Thiên tùy niệm (nhớ nghĩ đến các cõi trời và công đức sinh lên đó), nhập xuất tức tùy niệm (chú tâm theo dõi hơi thở vào ra), Tử tùy niệm (nhớ nghĩ đến cái chết), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là Phật tùy niệm cho đến Tử tùy niệm'? Các tên gọi Phật tùy niệm v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của Phật tùy niệm v.v. không hề có, nên các tên gọi Phật tùy niệm v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.
Bạch Thế Tôn! Con đối với mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật có) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật có, không chung với hàng khác), hoặc tăng hoặc giảm, đều không biết, không nắm bắt được, thì làm sao có thể nói: 'Đây là mười lực của Phật cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật'? Các tên gọi mười lực của Phật v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao vậy? Vì nghĩa của mười lực của Phật v.v. không hề có, nên các tên gọi mười lực của Phật v.v. hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm lẻ tám.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm lẻ chín.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video