Thiên 476 — Hội 2 · Phẩm 8 Thắng Quân · phần 2

 Hội thứ hai, phẩm Thắng Quân thứ tám, phần hai (Thắng Quân là tên một vị phạm chí, tức người tu theo đạo Bà-la-môn).

 Bạch Thế Tôn (tức Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính)! Con không biết và không nắm bắt được ngũ uẩn (năm nhóm hợp thành thân tâm và mọi sự vật: sắc – phần hình chất vật lý; thọ – cảm giác; tưởng – sự nhận biết hình ảnh, khái niệm; hành – các hoạt động tạo tác của tâm; thức – sự nhận biết phân biệt) là tăng hay giảm, dù đó là ngũ uẩn như giấc mộng, như tiếng vang, như bóng của ánh sáng, như ảo ảnh hơi nắng, như hình bóng trong gương, như trò huyễn thuật, hay như vật do phép biến hóa tạo ra. Vậy làm sao có thể nói: "Đây là ngũ uẩn như mộng, cho đến đây là ngũ uẩn như vật biến hóa"? Các tên gọi "ngũ uẩn như mộng" v.v. đều không có chỗ trụ (chỗ dừng đặt, chỗ bám vào), mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái được gọi tên là ngũ uẩn như mộng v.v. vốn không có thật. Cho nên các tên gọi ấy hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.

 Bạch Thế Tôn! Con cũng không biết, không nắm bắt được các điều sau là tăng hay giảm: viễn ly (xa lìa), tịch tĩnh (vắng lặng), không sinh không diệt, không nhiễm ô không trong sạch, dứt hết các hý luận (những suy diễn, bàn luận phân biệt rỗng không), chân như (cái như thật, bản chất chân thật không thay đổi của mọi sự), pháp giới (bản tính chung, phạm vi bao trùm của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), thực tế (chỗ tột cùng của sự thật), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau của mọi pháp), ly sinh tính (tính vốn lìa sự sinh khởi), pháp định (pháp vốn nhất định như thế), pháp trụ (pháp vốn thường trụ như thế). Vậy làm sao có thể nói: "Đây là viễn ly, cho đến đây là pháp trụ"? Các tên gọi "viễn ly" v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái được gọi tên là viễn ly v.v. vốn không có thật. Cho nên các tên gọi ấy hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.

 Bạch Thế Tôn! Con không biết, không nắm bắt được các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) là tăng hay giảm, dù là pháp thiện hay chẳng thiện, hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh diệt) hay vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt), hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) hay vô lậu (không còn phiền não), thế gian hay xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian). Vậy làm sao có thể nói: "Đây là các pháp thiện, chẳng thiện v.v."? Tên gọi của các pháp thiện, chẳng thiện v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái được gọi tên là các pháp thiện, chẳng thiện v.v. vốn không có thật. Cho nên tên gọi các pháp ấy hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.

 Bạch Thế Tôn! Con không biết, không nắm bắt được các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại, cùng các pháp chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại, là tăng hay giảm. Vậy làm sao có thể nói: "Đây là các pháp quá khứ v.v., đây là các pháp chẳng phải quá khứ v.v."? Tên gọi các pháp quá khứ v.v. và tên gọi các pháp chẳng phải quá khứ v.v. đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái được gọi tên là các pháp quá khứ v.v. và các pháp chẳng phải quá khứ v.v. vốn không có thật. Cho nên các tên gọi ấy hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.

 Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là pháp chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại? Bạch Thế Tôn! Đó là pháp vô vi. Bạch Thế Tôn! Pháp vô vi là pháp không sinh, không trụ, không diệt.

 Bạch Thế Tôn! Trong các thế giới của chư Phật ở mười phương, nhiều như cát sông Căng-già (tức sông Hằng), có tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn), cùng các vị Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) và chúng tăng Thanh văn (những người xuất gia nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát). Con không biết, không nắm bắt được các vị ấy là tăng hay giảm. Vậy làm sao có thể nói: "Đây là tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, cùng các vị Bồ-tát và chúng tăng Thanh văn trong các thế giới của chư Phật ở mười phương, nhiều như cát sông Căng-già"? Các tên gọi như thế đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái được gọi tên như thế vốn không có thật. Cho nên các tên gọi ấy hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.

 Bạch Thế Tôn! Con không biết, không nắm bắt được các pháp kể trên là tăng hay giảm. Vậy làm sao có thể nói: "Đây là Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn), đây là Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt tính không của mọi pháp, đưa người tu từ bờ sinh tử sang bờ giải thoát)"? Bạch Thế Tôn! Đối với Bồ-tát ma-ha-tát và Bát-nhã ba-la-mật-đa, con đều không biết, không nắm bắt được. Vậy sao lại bảo con đem pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa mà răn dạy và truyền dạy cho các vị Bồ-tát ma-ha-tát? Bạch Thế Tôn! Tên gọi "Bồ-tát ma-ha-tát" và tên gọi "Bát-nhã ba-la-mật-đa" đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái được gọi tên của cả hai vốn không có thật. Cho nên hai tên gọi ấy hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.

 Bạch Thế Tôn! Các pháp như thế do nhân duyên hòa hợp mà tạm gọi là Bồ-tát ma-ha-tát, tạm gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Hai tên gọi tạm ấy không thể nói là ở trong uẩn, xứ, giới (uẩn là năm uẩn; xứ là mười hai xứ, gồm sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng; giới là mười tám giới, gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), cho đến không thể nói là ở trong mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác). Không thể nói là ở trong ngũ uẩn như mộng, cho đến không thể nói là ở trong ngũ uẩn như vật biến hóa. Không thể nói là ở trong viễn ly, tịch tĩnh v.v., cho đến không thể nói là ở trong tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, cùng các vị Bồ-tát và chúng tăng Thanh văn trong các thế giới của chư Phật ở mười phương, nhiều như cát sông Căng-già. Vì sao? Vì sự tăng giảm của các pháp kể trên đều không thể biết, không thể nắm bắt.

 Bạch Thế Tôn! Các tên gọi như ngũ uẩn v.v. kể trên không có chỗ nào để nói được; tên gọi Bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không có chỗ nào để nói được. Cũng vậy: các tên gọi như mộng v.v. không có chỗ nào để nói được; tên gọi hư không không có chỗ nào để nói được; tên gọi đất, nước, lửa, gió không có chỗ nào để nói được; tên gọi giới (giữ giới luật), định (tâm định tĩnh), tuệ (trí tuệ), giải thoát, giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ rằng mình đã giải thoát) không có chỗ nào để nói được; tên gọi Dự lưu (bậc thánh đầu tiên, mới dự vào dòng thánh), Nhất lai (bậc thánh chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (bậc thánh không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần nghe Phật dạy), Như Lai cùng các pháp của các bậc ấy không có chỗ nào để nói được; các tên gọi như thiện hay chẳng thiện, thường hay vô thường, vui hay khổ, ngã (cái tôi chân thật) hay vô ngã, viễn ly hay chẳng viễn ly, tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh v.v., dù là có hay không, đều không có chỗ nào để nói được. Tên gọi Bồ-tát ma-ha-tát và tên gọi Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không có chỗ nào để nói được. Vì cớ sao? Vì các tên gọi như thế đều không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ. Vì sao? Vì cái được gọi tên như thế vốn không có thật. Cho nên các tên gọi ấy hoàn toàn không có chỗ trụ, mà cũng chẳng phải không trụ.

 Bạch Thế Tôn! Con dựa vào lẽ ấy nên nói rằng: đối với các pháp, con không biết, không nắm bắt được là tăng hay giảm. Vậy làm sao có thể nói: "Đây gọi là Bồ-tát ma-ha-tát, đây gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa"? Bạch Thế Tôn! Đối với hai điều ấy, dù là cái được gọi tên hay là tên gọi, con đều không biết, không nắm bắt được. Vậy sao lại bảo con đem pháp tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật-đa mà răn dạy và truyền dạy cho các vị Bồ-tát ma-ha-tát? Vì lẽ ấy, nếu con dùng pháp ấy mà răn dạy và truyền dạy cho các vị Bồ-tát ma-ha-tát thì con sẽ phải hối hận.

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa được giảng nói theo cách như thế mà tâm không chìm đắm, cũng không lo buồn hối tiếc, tâm không kinh hãi, không sợ sệt, không khiếp đảm, thì nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy chắc chắn đã đứng vững ở bậc bất thoái chuyển (giai vị không còn thối lui trên đường thành Phật), và lấy sự không chỗ trụ làm phương tiện mà an trụ.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào sắc cho đến thức; không nên trụ vào nhãn xứ (con mắt) cho đến ý xứ (tâm ý); không nên trụ vào sắc xứ (hình sắc) cho đến pháp xứ (đối tượng của tâm ý); không nên trụ vào nhãn giới cho đến ý giới; không nên trụ vào sắc giới cho đến pháp giới; không nên trụ vào nhãn thức giới (sự nhận biết của mắt) cho đến ý thức giới (sự nhận biết của tâm ý); không nên trụ vào nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và thức) cho đến ý xúc; không nên trụ vào các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; không nên trụ vào địa giới (yếu tố đất) cho đến thức giới (yếu tố thức); không nên trụ vào vô minh (sự mê muội không thấy rõ chân lý, khâu đầu của mười hai nhân duyên) cho đến lão tử (già và chết, khâu cuối của mười hai nhân duyên).

 Vì sao? Bạch Thế Tôn! Sắc thì tính của sắc là không; thọ, tưởng, hành, thức thì tính của thọ, tưởng, hành, thức là không. Bạch Thế Tôn! Sắc ấy chẳng phải là cái không của sắc; cái không của sắc ấy chẳng phải là sắc. Sắc không lìa không, không không lìa sắc. Sắc tức là không, không tức là sắc. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như thế. Vì lẽ ấy, khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào sắc cho đến thức; cho đến lão tử, nên biết cũng vậy.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào tứ niệm trụ (bốn phép quán niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Tứ niệm trụ thì tính của tứ niệm trụ là không. Bạch Thế Tôn! Tứ niệm trụ ấy chẳng phải là cái không của tứ niệm trụ; cái không của tứ niệm trụ ấy chẳng phải là tứ niệm trụ. Tứ niệm trụ không lìa không, không không lìa tứ niệm trụ. Tứ niệm trụ tức là không, không tức là tứ niệm trụ. Vì lẽ ấy, khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào tứ niệm trụ; cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, nên biết cũng vậy.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho, giúp người được hoàn thiện, đưa đến bờ giải thoát) cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa (tức sáu hạnh hoàn thiện: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Vì sao? Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa thì tính của bố thí ba-la-mật-đa là không. Bạch Thế Tôn! Bố thí ba-la-mật-đa ấy chẳng phải là cái không của bố thí ba-la-mật-đa; cái không của bố thí ba-la-mật-đa ấy chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa. Bố thí ba-la-mật-đa không lìa không, không không lìa bố thí ba-la-mật-đa. Bố thí ba-la-mật-đa tức là không, không tức là bố thí ba-la-mật-đa. Vì lẽ ấy, khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào bố thí ba-la-mật-đa; cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên biết cũng vậy.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào các chữ; không nên trụ vào những gì do các chữ dẫn ra, dù là do một lời dẫn ra, do hai lời dẫn ra hay do nhiều lời dẫn ra; không nên trụ vào thần thông thù thắng (năng lực siêu phàm vượt bậc). Vì sao? Bạch Thế Tôn! Các chữ thì tính của các chữ là không. Bạch Thế Tôn! Các chữ ấy chẳng phải là cái không của các chữ; cái không của các chữ ấy chẳng phải là các chữ. Các chữ không lìa không, không không lìa các chữ. Các chữ tức là không, không tức là các chữ. Vì lẽ ấy, khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào các chữ; những gì do các chữ dẫn ra và thần thông thù thắng, nên biết cũng vậy.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào các pháp là thường hay vô thường, vui hay khổ, ngã hay vô ngã, không hay chẳng không, tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh, viễn ly hay chẳng viễn ly. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Cái thường, vô thường của các pháp thì tính của cái thường, vô thường của các pháp là không. Bạch Thế Tôn! Cái thường, vô thường của các pháp ấy chẳng phải là cái không của nó; cái không của nó chẳng phải là cái thường, vô thường của các pháp. Cái thường, vô thường của các pháp không lìa không, không không lìa cái thường, vô thường của các pháp. Cái thường, vô thường của các pháp tức là không, không tức là cái thường, vô thường của các pháp. Vì lẽ ấy, khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào các pháp là thường hay vô thường; cho đến các pháp là viễn ly hay chẳng viễn ly, nên biết cũng vậy.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào chân như, pháp giới, pháp tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, thực tế của các pháp. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Chân như của các pháp thì tính của chân như là không. Bạch Thế Tôn! Chân như ấy chẳng phải là cái không của chân như; cái không của chân như ấy chẳng phải là chân như. Chân như không lìa không, không không lìa chân như. Chân như tức là không, không tức là chân như. Vì lẽ ấy, khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào chân như của các pháp; cho đến thực tế, nên biết cũng vậy.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào tất cả các pháp môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ, giữ gìn mọi điều đã nghe không quên mất) và các pháp môn tam-ma-địa (thiền định, trạng thái tâm chuyên chú vào một chỗ). Vì sao? Bạch Thế Tôn! Tất cả các pháp môn đà-la-ni thì tính của pháp môn đà-la-ni là không. Bạch Thế Tôn! Pháp môn đà-la-ni ấy chẳng phải là cái không của pháp môn đà-la-ni; cái không của pháp môn đà-la-ni ấy chẳng phải là pháp môn đà-la-ni. Pháp môn đà-la-ni không lìa không, không không lìa pháp môn đà-la-ni. Pháp môn đà-la-ni tức là không, không tức là pháp môn đà-la-ni. Vì lẽ ấy, khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ vào tất cả các pháp môn đà-la-ni; các pháp môn tam-ma-địa, nên biết cũng vậy.

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo (sự khéo léo trong cách tu và cách giúp người, biết vận dụng đúng lúc đúng chỗ) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì vì bị sự chấp "cái tôi" và "cái của tôi" quấn trói, quấy nhiễu, nên tâm liền trụ vào sắc, trụ vào thọ, tưởng, hành, thức. Vì trụ như thế nên dụng công gia hạnh (nỗ lực thực hành có chủ đích, nhắm vào một đối tượng) đối với sắc, dụng công gia hạnh đối với thọ, tưởng, hành, thức. Vì dụng công gia hạnh như thế nên không thể thu nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không thể tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không thể làm viên mãn Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, trí tuệ viên mãn của Phật).

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không có phương tiện thiện xảo mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì vì bị sự chấp "cái tôi" và "cái của tôi" quấn trói, quấy nhiễu, nên cho đến tâm liền trụ vào tất cả các pháp môn đà-la-ni, trụ vào tất cả các pháp môn tam-ma-địa. Vì trụ như thế nên dụng công gia hạnh đối với tất cả các pháp môn đà-la-ni, dụng công gia hạnh đối với tất cả các pháp môn tam-ma-địa. Vì dụng công gia hạnh như thế nên không thể thu nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không thể tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không thể làm viên mãn Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không thể thành tựu nhất thiết trí trí.

 Vì sao? Bạch Thế Tôn! Sắc không nên nắm giữ; thọ, tưởng, hành, thức không nên nắm giữ. Vì sắc không nên nắm giữ nên chẳng phải là sắc; vì thọ, tưởng, hành, thức không nên nắm giữ nên chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức. Vì cớ sao? Vì sắc, thọ, tưởng, hành, thức đều có bản tính là không. Bạch Thế Tôn! Cho đến tất cả các pháp môn đà-la-ni không nên nắm giữ, tất cả các pháp môn tam-ma-địa không nên nắm giữ. Vì tất cả các pháp môn đà-la-ni không nên nắm giữ nên chẳng phải là tất cả các pháp môn đà-la-ni; vì tất cả các pháp môn tam-ma-địa không nên nắm giữ nên chẳng phải là tất cả các pháp môn tam-ma-địa. Vì cớ sao? Vì tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa đều có bản tính là không.

 Bạch Thế Tôn! Ngay cả Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà mình thu nhận, tu học, làm viên mãn cũng không nên nắm giữ. Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không nên nắm giữ nên chẳng phải là Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì cớ sao? Vì bản tính vốn là không. Như thế, khi Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên dùng cái bản tính không mà quán tất cả các pháp. Khi quán như thế, tâm không có chỗ nào để vận hành; đó gọi là "tam-ma-địa không nắm giữ gì" của Bồ-tát ma-ha-tát. Tam-ma-địa này vi diệu, thù thắng, rộng lớn, vô lượng, có thể gom tụ những năng lực vô biên, không bị ngăn ngại, không chung với tất cả hàng Thanh văn và Độc giác.

 Ngay cả nhất thiết trí trí mà vị ấy thành tựu cũng không nên nắm giữ. Vì nhất thiết trí trí như thế không nên nắm giữ nên chẳng phải là nhất thiết trí trí. Vì cớ sao? Vì nội không (các giác quan bên trong là không), ngoại không (các cảnh bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài là không), không không (chính cái không cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao cũng là không), hữu vi không (các pháp hữu vi là không), vô vi không (các pháp vô vi là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có khởi đầu và kết thúc nên là không), tán vô tán không (cái phân tán và không phân tán đều là không), bản tính không (bản tính vốn là không), tự cộng tướng không (đặc tính riêng và đặc tính chung đều là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt nên là không), vô tính không (không có tự thể nên là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cái không có tự thể và tự tính đều là không).

 Vì sao? Bạch Thế Tôn! Nhất thiết trí trí ấy không phải do chấp lấy tướng (hình tướng, dấu hiệu bề ngoài) mà tu được. Vì cớ sao? Vì mọi sự chấp lấy tướng đều là phiền não. Tướng là gì? Đó là tướng của sắc, tướng của thọ, tưởng, hành, thức, cho đến tướng của tất cả các pháp môn đà-la-ni, tướng của tất cả các pháp môn tam-ma-địa. Chấp lấy và bám vào các tướng ấy thì gọi là phiền não. Cho nên không nên chấp lấy tướng mà tu để đạt nhất thiết trí trí. Nếu chấp lấy tướng mà tu được nhất thiết trí trí, thì phạm chí Thắng Quân đã không thể tin hiểu về nhất thiết trí trí.

 Thế nào gọi là tướng tin hiểu của vị ấy? Đó là đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sinh lòng tin trong sạch sâu xa, nhờ sức thắng giải (sự hiểu biết quyết định, chắc chắn) mà suy xét, quán sát nhất thiết trí trí, không lấy tướng làm phương tiện, cũng không lấy cái không có tướng làm phương tiện, vì cả tướng lẫn không có tướng đều không thể nắm bắt. Phạm chí Thắng Quân ấy, tuy nhờ sức tin hiểu mà quy hướng về Phật pháp, được gọi là "tùy tín hạnh" (hạng người tu hành dựa theo lòng tin), nhưng lại có thể dùng cái bản tính không mà thâm nhập vào nhất thiết trí trí. Đã thâm nhập rồi thì không chấp lấy tướng của sắc, không chấp lấy tướng của thọ, tưởng, hành, thức, cho đến không chấp lấy tướng của tất cả các pháp môn đà-la-ni, tướng của tất cả các pháp môn tam-ma-địa. Vì sao? Vì tự tướng của tất cả các pháp đều là không, cái chủ thể chấp lấy và cái đối tượng bị chấp lấy đều không thể nắm bắt.

 Vì cớ sao? Vị phạm chí ấy không lấy sự hiện quán (sự quán chiếu thấy rõ trực tiếp) đạt được từ bên trong mà quán nhất thiết trí trí; không lấy sự hiện quán đạt được từ bên ngoài mà quán nhất thiết trí trí; không lấy sự hiện quán đạt được từ cả trong lẫn ngoài mà quán nhất thiết trí trí; không lấy sự hiện quán đạt được từ chỗ không có trí mà quán nhất thiết trí trí; không lấy sự hiện quán đạt được từ cái gì khác mà quán nhất thiết trí trí; cũng không lấy sự hiện quán không đạt được gì mà quán nhất thiết trí trí. Vì cớ sao? Phạm chí Thắng Quân ấy không thấy nhất thiết trí trí là cái được quán, không thấy trí tuệ là cái quán, không thấy người quán, chỗ nương của sự quán, và lúc khởi lên sự quán.

 Phạm chí Thắng Quân ấy không quán nhất thiết trí trí ở nơi sắc, thọ, tưởng, hành, thức bên trong; không quán nhất thiết trí trí ở nơi sắc, thọ, tưởng, hành, thức bên ngoài; không quán nhất thiết trí trí ở nơi sắc, thọ, tưởng, hành, thức cả trong lẫn ngoài; cũng không quán nhất thiết trí trí ở chỗ lìa sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Cho đến không quán nhất thiết trí trí ở nơi tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa bên trong; không quán ở nơi tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa bên ngoài; không quán ở nơi tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa cả trong lẫn ngoài; cũng không quán ở chỗ lìa tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa. Vì sao? Vì dù là trong, là ngoài, là cả trong lẫn ngoài, hay là lìa cả trong lẫn ngoài, tất cả đều là không, không thể nắm bắt.

 Phạm chí Thắng Quân ấy dùng những cửa ngõ lìa tướng như thế mà sinh lòng tin hiểu sâu xa đối với nhất thiết trí trí. Nhờ sự tin hiểu ấy, vị ấy không chấp lấy, không bám vào bất cứ pháp nào, vì thực tướng (bộ mặt thật) của các pháp không thể nắm bắt. Như thế, vị phạm chí ấy, sau khi dùng cửa ngõ lìa tướng mà có được sự tin hiểu đối với nhất thiết trí trí, thì không chấp lấy tướng của bất cứ pháp nào, cũng không suy nghĩ đến các pháp không có tướng, vì cả pháp có tướng lẫn pháp không có tướng đều không thể nắm bắt. Như thế, vị phạm chí ấy nhờ sức thắng giải mà đối với tất cả các pháp không lấy cũng không bỏ, vì trong pháp thực tướng không có lấy hay bỏ. Bấy giờ vị phạm chí ấy, đối với sự tin hiểu của chính mình, cho đến đối với Niết-bàn (trạng thái phiền não đã dứt hết, giải thoát hoàn toàn), cũng không chấp lấy, không bám vào. Vì cớ sao? Vì bản tính của tất cả các pháp đều là không, không thể chấp lấy.

 Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà các Bồ-tát ma-ha-tát đạt được cũng lại như thế: không chấp lấy, không bám vào bất cứ pháp nào, nhờ vậy mà có thể từ bờ bên này (bờ sinh tử) sang đến bờ bên kia (bờ giải thoát). Nếu đối với các pháp còn chấp lấy, bám vào chút ít, thì không thể sang đến bờ bên kia. Cho nên khi Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không chấp lấy bất cứ sắc nào, không chấp lấy bất cứ thọ, tưởng, hành, thức nào. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không thể chấp lấy. Cho đến không chấp lấy bất cứ pháp môn đà-la-ni nào, không chấp lấy bất cứ pháp môn tam-ma-địa nào. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không thể chấp lấy.

 Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy, tuy đối với tất cả sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến tất cả các pháp môn đà-la-ni và tam-ma-địa, dù tổng quát hay riêng lẻ, đều không chấp lấy gì, nhưng vì tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, tinh tấn đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) mà mình thực hành theo bản nguyện (lời nguyện ban đầu khi phát tâm) chưa viên mãn, và vì mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật mà mình nguyện chứng đắc chưa thành tựu, nên trong khoảng thời gian ấy, quyết không vì không chấp lấy mọi tướng mà nhập Niết-bàn.

 Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy, tuy có thể làm viên mãn tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, và có thể thành tựu mười lực của Phật cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật, nhưng không thấy có tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi, và không thấy có mười lực của Phật cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Vì sao? Vì tứ niệm trụ ấy tức chẳng phải tứ niệm trụ, cho đến bát thánh đạo chi tức chẳng phải bát thánh đạo chi; mười lực của Phật tức chẳng phải mười lực của Phật, cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật tức chẳng phải mười tám pháp bất cộng của Phật; vì tất cả các pháp chẳng phải là pháp, cũng chẳng phải là không phải pháp. Khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy tuy không bám vào sắc, không bám vào thọ, tưởng, hành, thức, cho đến không bám vào mười tám pháp bất cộng của Phật, nhưng vẫn có thể hoàn thành mọi sự nghiệp.

 Lại nữa, bạch Thế Tôn! Khi các Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên quán sát kỹ càng như thế này: Cái gì là Bát-nhã ba-la-mật-đa? Vì sao gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa? Bát-nhã ba-la-mật-đa của ai? Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế dùng vào việc gì? Khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy quán sát kỹ càng và thấy rằng: nếu pháp nào không có gì, không thể nắm bắt, thì đó là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Trong cái không có gì, không thể nắm bắt, thì còn gạn hỏi điều gì nữa?

 Bấy giờ Xá-lợi-tử (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) hỏi Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, vị đại đệ tử của Phật giỏi về lý không bậc nhất): "Ở đây, pháp nào gọi là không có gì, không thể nắm bắt?" Thiện Hiện đáp: "Đó là pháp Bát-nhã ba-la-mật-đa không có gì, không thể nắm bắt, cho đến pháp bố thí ba-la-mật-đa không có gì, không thể nắm bắt, vì nội không, cho đến vì vô tính tự tính không. Thưa Xá-lợi-tử! Pháp sắc không có gì, không thể nắm bắt; pháp thọ, tưởng, hành, thức không có gì, không thể nắm bắt; pháp nội không không có gì, không thể nắm bắt, cho đến pháp vô tính tự tính không không có gì, không thể nắm bắt; pháp tứ niệm trụ không có gì, không thể nắm bắt, cho đến pháp bát thánh đạo chi không có gì, không thể nắm bắt; pháp mười lực của Phật không có gì, không thể nắm bắt, cho đến pháp mười tám pháp bất cộng của Phật không có gì, không thể nắm bắt; pháp sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thần túc, thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, lậu tận) không có gì, không thể nắm bắt; pháp chân như không có gì, không thể nắm bắt, cho đến pháp thực tế không có gì, không thể nắm bắt; pháp Dự lưu không có gì, không thể nắm bắt; pháp Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác không có gì, không thể nắm bắt; pháp Bồ-tát không có gì, không thể nắm bắt; pháp của chư Phật không có gì, không thể nắm bắt; pháp nhất thiết trí trí không có gì, không thể nắm bắt; vì nội không, cho đến vì vô tính tự tính không.

 Thưa Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, có thể quán sát kỹ càng như thế rằng mọi pháp hiện có đều không có gì, không thể nắm bắt, mà tâm không chìm đắm, cũng không lo buồn hối tiếc, tâm không kinh hãi, không sợ sệt, không khiếp đảm, thì nên biết vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy có thể luôn luôn không rời bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Do đâu mà biết các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa ấy có thể luôn luôn không rời bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa?" Thiện Hiện đáp: "Khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy biết đúng như thật rằng sắc lìa tự tính (bản chất tự có, tự tồn tại) của sắc, thọ, tưởng, hành, thức lìa tự tính của thọ, tưởng, hành, thức; biết đúng như thật rằng bố thí ba-la-mật-đa lìa tự tính của bố thí ba-la-mật-đa, cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa lìa tự tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa; cho đến biết đúng như thật rằng mười tám pháp bất cộng của Phật lìa tự tính của mười tám pháp bất cộng của Phật; cho đến biết đúng như thật rằng thực tế lìa tự tính của thực tế. Thưa Xá-lợi-tử! Do đó mà biết các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa ấy có thể luôn luôn không rời bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Xá-lợi-tử hỏi Thiện Hiện: "Cái gì là tự tính của sắc? Cái gì là tự tính của thọ, tưởng, hành, thức? Cho đến cái gì là tự tính của thực tế?" Thiện Hiện đáp: "Không có tự thể chính là tự tính của sắc; không có tự thể chính là tự tính của thọ, tưởng, hành, thức; cho đến không có tự thể chính là tự tính của thực tế. Thưa Xá-lợi-tử! Do đó nên biết: sắc lìa tự tính của sắc, thọ, tưởng, hành, thức lìa tự tính của thọ, tưởng, hành, thức, cho đến thực tế lìa tự tính của thực tế. Thưa Xá-lợi-tử! Sắc cũng lìa tướng của sắc, thọ, tưởng, hành, thức cũng lìa tướng của thọ, tưởng, hành, thức, cho đến thực tế cũng lìa tướng của thực tế. Thưa Xá-lợi-tử! Tự tính cũng lìa tự tính, tướng cũng lìa tướng, tự tính cũng lìa tướng, tướng cũng lìa tự tính."

 Bấy giờ Xá-lợi-tử nói với Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát học theo điều này thì có thể mau chóng thành tựu nhất thiết trí trí." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, quả đúng như lời ngài nói. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát học theo điều này thì có thể mau chóng thành tựu nhất thiết trí trí. Vì sao? Thưa Xá-lợi-tử! Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy biết rằng tất cả các pháp không có sinh, không có thành." Xá-lợi-tử hỏi: "Vì cớ gì mà các pháp không sinh, không thành?" Thiện Hiện đáp: "Vì sắc là không, nên sự sinh và sự thành tựu đều không thể nắm bắt; vì thọ, tưởng, hành, thức là không, nên sự sinh và sự thành tựu đều không thể nắm bắt; như thế cho đến vì thực tế là không, nên sự sinh và sự thành tựu đều không thể nắm bắt.

 Thưa Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát có thể học Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, thì sẽ dần dần đến gần nhất thiết trí trí. Càng đến gần nhất thiết trí trí bao nhiêu thì càng đạt được thân thanh tịnh, lời nói thanh tịnh, ý thanh tịnh, tướng mạo thanh tịnh bấy nhiêu. Càng đạt được bốn thứ thanh tịnh của thân, lời nói, ý và tướng mạo bao nhiêu thì càng không khởi lên những tâm đi kèm với tham lam, sân giận, si mê, kiêu mạn, dua nịnh, dối trá, keo kiệt, ganh ghét (?), và các tà kiến bấy nhiêu. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy, vì luôn luôn không khởi lên các tâm tham v.v., nên rốt ráo không bao giờ đầu thai vào bụng người nữ, mà luôn được hóa sinh (sinh ra bằng cách hóa hiện, không qua bào thai), lìa xa các đường ác hiểm (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), trừ khi vì muốn làm lợi ích, đem an vui cho chúng sinh. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn, giúp chúng sinh chín muồi căn lành, làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh, cho đến khi chứng được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn) mà mình mong cầu, luôn không rời xa Phật. Thưa Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đạt được những công đức và lợi ích thù thắng như thế, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa, chớ rời bỏ dù chỉ trong chốc lát."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video