Thiên 490 — Hội 2 · Phẩm 18 Tu trị các địa · phần 1

 Phần thứ hai, phẩm Tu Trị Địa (tu sửa, làm cho trong sạch các địa, tức các giai vị tu hành của Bồ-tát), thứ mười tám, đoạn 1.

 Lại nữa, Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đệ tử lớn của Phật, người hiểu sâu về tính không)! Ông hỏi đến mức nào thì nên biết Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) đã phát thú (khởi hành, tiến bước vào) Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường tu hành cứu độ tất cả chúng sinh để thành Phật). Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh đưa sang bờ bên kia, tức sáu pháp tu hoàn hảo: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) mà đi từ địa (giai vị tu hành) này đến địa khác, thì đến mức ấy nên biết Bồ-tát Ma-ha-tát đã phát thú Đại thừa.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ đưa sang bờ bên kia, tức trí tuệ thấy rõ tính không của mọi pháp) mà đi từ địa này đến địa khác? Thiện Hiện! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát biết tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) không từ đâu đến, cũng không đi về đâu. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì tất cả các pháp không đi, không đến, không từ, không hướng tới, bởi các pháp ấy không biến đổi hư hoại. Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát này đối với địa mình rời đi và địa mình tiến tới, không cậy vào, không suy tính; tuy tu sửa nghiệp của các địa mà không thấy địa ấy. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành sáu ba-la-mật-đa mà đi từ địa này đến địa khác.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu sửa nghiệp của các địa? Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ nhất, phải khéo tu sửa mười nghiệp thù thắng. Thế nào là mười?

 Một là lấy vô sở đắc (không thấy có gì để nắm bắt, chiếm giữ) làm phương tiện (cách thức tu), tu sửa nghiệp tăng thượng ý lạc (ý muốn, tâm nguyện mạnh mẽ và thanh tịnh hướng về điều lành), vì tướng của việc làm lợi ích không thể nắm bắt. Hai là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp tâm bình đẳng đối với tất cả hữu tình (chúng sinh có tình thức), vì tất cả hữu tình không thể nắm bắt. Ba là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp bố thí, vì người cho, người nhận và vật đem cho đều không thể nắm bắt. Bốn là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp gần gũi bạn lành, vì đối với các bạn lành không có chấp trước. Năm là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp cầu pháp, vì các pháp được cầu không thể nắm bắt. Sáu là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp thường ưa xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu), vì cái nhà bị bỏ lại không thể nắm bắt. Bảy là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp yêu mến thân Phật, vì nhân của các tướng tốt và vẻ đẹp (các đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật) không thể nắm bắt. Tám là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp mở bày giáo pháp, vì các pháp được phân tích không thể nắm bắt. Chín là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp phá kiêu mạn, vì các pháp hưng thịnh không thể nắm bắt. Mười là lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp nói lời chân thật, vì tất cả ngôn ngữ không thể nắm bắt. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ nhất, phải khéo tu sửa mười nghiệp thù thắng này.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ hai, phải đối với tám pháp mà suy nghĩ, tu tập, khiến mau viên mãn. Thế nào là tám? Một là thi-la (giới hạnh, sự giữ giới) thanh tịnh. Hai là biết ơn và đền ơn. Ba là trụ vững trong sức an nhẫn (chịu đựng mà tâm vẫn yên, không giận). Bốn là đón nhận niềm hoan hỷ thù thắng. Năm là không bỏ rơi hữu tình. Sáu là luôn khởi lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh). Bảy là đối với các bậc thầy, bậc trưởng thượng, đem lòng kính tin mà thưa hỏi, phụng sự, cúng dường như phụng sự chư Phật. Tám là siêng năng cầu học, tu tập các ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ hai, phải đối với tám pháp này mà suy nghĩ, học tập, khiến mau viên mãn.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ ba, phải trụ trong năm pháp. Thế nào là năm? Một là siêng cầu học rộng nghe nhiều, luôn không biết chán, nhưng đối với pháp đã nghe không chấp vào văn tự. Hai là đem tâm không nhiễm mà luôn bố thí pháp (đem giáo pháp giảng cho người), tuy rộng khai mở giáo hóa mà không tự cao. Ba là vì trang nghiêm cõi tịnh độ (cõi Phật trong sạch) mà trồng các thiện căn (gốc rễ điều lành), tuy đem hồi hướng (hướng công đức về mục đích cao cả) mà không tự đề cao. Bốn là vì giáo hóa hữu tình, tuy không chán mỏi trước sinh tử vô biên mà không kiêu căng buông lung. Năm là tuy trụ trong tàm quý (biết hổ thẹn với mình và với người) mà không có chấp trước. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ ba, phải luôn an trụ trong năm pháp như thế.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ tư, phải đối với mười pháp mà thọ trì không bỏ. Thế nào là mười? Một là ở nơi a-luyện-nhã (chốn vắng vẻ yên tĩnh xa làng xóm, nơi người tu ở) luôn không rời bỏ. Hai là luôn ưa ít muốn. Ba là luôn ưa biết đủ. Bốn là luôn không rời bỏ công đức đỗ-đa (tức đầu-đà, các hạnh tu khổ hạnh rũ bỏ phiền não như ăn xin, ăn một bữa, ở gốc cây...). Năm là đối với các học xứ (những điều giới luật phải học và giữ) luôn không vứt bỏ. Sáu là đối với các dục lạc (khoái lạc của dục vọng) sinh lòng chán lìa sâu sắc. Bảy là luôn ưa khởi tâm hướng cùng sự tịch diệt (vắng lặng, dứt sạch phiền não). Tám là buông bỏ mọi vật. Chín là tâm không trì trệ, chìm đắm. Mười là đối với mọi vật luôn không luyến tiếc. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ tư, phải đối với mười pháp như thế mà thọ trì không bỏ.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ năm, phải xa lìa mười pháp. Thế nào là mười? Một là phải xa lìa đời sống tại gia. Hai là phải xa lìa bí-sô-ni (tức tỳ-kheo-ni, nữ tu sĩ xuất gia). Ba là phải xa lìa lòng keo kiệt đối với nhà thí chủ (giữ riêng nhà thí chủ, không muốn người khác đến). Bốn là phải xa lìa sự giận dữ tranh cãi nơi chỗ đông người tụ họp. Năm là phải xa lìa việc khen mình chê người. Sáu là phải xa lìa mười bất thiện nghiệp đạo (mười đường nghiệp ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói ác, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến). Bảy là phải xa lìa sự kiêu ngạo tăng thượng. Tám là phải xa lìa điên đảo (thấy biết sai trái ngược với sự thật). Chín là phải xa lìa sự do dự. Mười là phải xa lìa tham, sân, si (tham lam, giận dữ, mê muội). Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ năm, phải luôn xa lìa mười pháp như thế.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ sáu, phải viên mãn sáu pháp. Thế nào là sáu? Đó là sáu ba-la-mật-đa, tức là từ bố thí cho đến Bát-nhã. Lại phải xa lìa sáu pháp. Thế nào là sáu? Một là tâm Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Hai là tâm Độc giác (người tự giác ngộ một mình, không giáo hóa người khác). Ba là tâm nóng bức phiền não. Bốn là tâm thấy người xin đến thì không vui mà buồn rầu. Năm là tâm đã bỏ vật mình có rồi còn tiếc nuối, buồn rầu hối hận. Sáu là tâm dùng mánh khóe dối gạt người đến cầu xin. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ sáu, phải luôn viên mãn sáu pháp nói trước, và phải xa lìa sáu pháp nói sau.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ bảy, phải xa lìa hai mươi pháp. Thế nào là hai mươi? Một là phải xa lìa chấp có ngã (cái tôi) cho đến chấp có người thấy. Hai là phải xa lìa đoạn chấp (chấp rằng chết là hết, dứt hẳn). Ba là phải xa lìa thường chấp (chấp rằng có cái tồn tại vĩnh viễn). Bốn là phải xa lìa chấp vào tưởng về tướng. Năm là phải xa lìa chấp vào các kiến giải (quan điểm). Sáu là phải xa lìa chấp vào danh sắc (danh: phần tinh thần; sắc: phần vật chất của con người). Bảy là phải xa lìa chấp vào uẩn (năm nhóm hợp thành con người: thân thể, cảm giác, tưởng, ý chí, nhận thức). Tám là phải xa lìa chấp vào xứ (mười hai nơi tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng). Chín là phải xa lìa chấp vào giới (mười tám yếu tố của nhận thức). Mười là phải xa lìa chấp vào đế (các chân lý). Mười một là phải xa lìa chấp vào duyên khởi (lý các pháp do nhân duyên nương nhau mà sinh). Mười hai là phải xa lìa chấp bám trụ vào tam giới (ba cõi luân hồi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc). Mười ba là phải xa lìa chấp vào tất cả các pháp. Mười bốn là phải xa lìa chấp rằng tất cả các pháp hợp lẽ hay không hợp lẽ. Mười lăm là phải xa lìa chấp vào kiến giải dựa trên Phật. Mười sáu là phải xa lìa chấp vào kiến giải dựa trên Pháp. Mười bảy là phải xa lìa chấp vào kiến giải dựa trên Tăng. Mười tám là phải xa lìa chấp vào kiến giải dựa trên giới. Mười chín là phải xa lìa chấp vào kiến giải dựa trên tính không. Hai mươi là phải xa lìa sự chán sợ tính không.

 Lại phải viên mãn hai mươi pháp. Thế nào là hai mươi? Một là phải viên mãn sự thông đạt tính không. Hai là phải viên mãn sự chứng vô tướng (không có tướng để nắm bắt). Ba là phải viên mãn sự biết vô nguyện (không có gì để mong cầu). Bốn là phải viên mãn tam luân thanh tịnh (ba vòng trong sạch: người cho, người nhận và vật cho đều không chấp). Năm là phải viên mãn lòng thương xót hữu tình mà đối với hữu tình không có chấp trước. Sáu là phải viên mãn cái thấy bình đẳng về tất cả các pháp mà trong đó không có chấp trước. Bảy là phải viên mãn cái thấy bình đẳng về tất cả hữu tình mà trong đó không có chấp trước. Tám là phải viên mãn sự thông đạt lẽ chân thật mà trong đó không có chấp trước. Chín là phải viên mãn trí vô sinh nhẫn (trí an nhận chắc chắn rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Mười là phải viên mãn việc nói lẽ "một tướng" của tất cả các pháp. Mười một là phải viên mãn việc diệt trừ phân biệt. Mười hai là phải viên mãn việc xa lìa các tưởng. Mười ba là phải viên mãn việc xa lìa các kiến giải. Mười bốn là phải viên mãn việc xa lìa phiền não. Mười lăm là phải viên mãn địa chỉ quán (chỉ: dừng lặng tâm; quán: quán sát sáng suốt). Mười sáu là phải viên mãn tâm tính được điều phục. Mười bảy là phải viên mãn tâm tính vắng lặng. Mười tám là phải viên mãn tính trí không vướng ngại. Mười chín là phải viên mãn sự không yêu nhiễm. Hai mươi là phải viên mãn việc tùy theo ý muốn mà đến các cõi Phật, ở trong hội chúng của Phật tự hiện thân mình. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ bảy, phải luôn xa lìa hai mươi pháp nói ở trước, và phải viên mãn hai mươi pháp nói ở sau.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ tám, phải viên mãn bốn pháp. Thế nào là bốn? Một là phải viên mãn việc ngộ nhập tâm hành (các hoạt động của tâm) của tất cả hữu tình. Hai là phải viên mãn việc du hí (dạo chơi tự tại) trong các thần thông. Ba là phải viên mãn việc thấy các cõi Phật, và đúng như điều mình thấy mà tự trang nghiêm làm trong sạch đủ loại cõi Phật. Bốn là phải viên mãn việc phụng sự cúng dường chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) và quán sát thân Như Lai đúng như thật. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ tám, phải siêng năng làm viên mãn bốn pháp này.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ chín, phải viên mãn bốn pháp. Thế nào là bốn? Một là phải viên mãn trí biết căn cơ hơn kém (của chúng sinh). Hai là phải viên mãn việc trang nghiêm làm trong sạch cõi Phật. Ba là phải viên mãn đẳng trì như huyễn (định quán thấy mọi pháp như trò ảo thuật; đẳng trì: định giữ tâm bình đẳng, chuyên nhất), thường xuyên vào các định. Bốn là phải viên mãn việc tùy theo thiện căn của các hữu tình đã đến lúc chín muồi mà vào các cõi hữu (các cõi tồn tại trong luân hồi), tự hiện thân hóa sinh (sinh ra bằng biến hóa, không qua thai trứng). Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ chín, phải siêng năng làm viên mãn bốn pháp này.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ mười, phải viên mãn mười hai pháp. Thế nào là mười hai? Một là phải viên mãn việc thâu nhận những đại nguyện về vô biên nơi chốn, hễ nguyện điều gì đều khiến chứng đạt được. Hai là phải viên mãn trí hiểu tiếng nói của các loài khác như trời, rồng, dược-xoa (một loài quỷ thần) v.v. Ba là phải viên mãn biện thuyết không vướng ngại. Bốn là phải viên mãn sự đầy đủ khi vào thai. Năm là phải viên mãn sự đầy đủ khi ra đời. Sáu là phải viên mãn sự đầy đủ về gia tộc. Bảy là phải viên mãn sự đầy đủ về dòng dõi. Tám là phải viên mãn sự đầy đủ về quyến thuộc (người thân và người đi theo). Chín là phải viên mãn sự đầy đủ về thân được sinh ra. Mười là phải viên mãn sự đầy đủ về xuất gia. Mười một là phải viên mãn sự đầy đủ về trang nghiêm cây bồ-đề (cây mà dưới đó Bồ-tát ngồi thành Phật). Mười hai là phải viên mãn sự đầy đủ về thành tựu tất cả công đức. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ mười, phải siêng năng làm viên mãn mười hai pháp này. Thiện Hiện nên biết! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã trụ ở địa thứ mười rồi, thì nên nói là không khác với chư Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như).

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp tăng thượng ý lạc? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dùng tác ý (sự chú tâm, hướng tâm) tương ứng với nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ viên mãn của Phật) mà tu tập gom góp tất cả thiện căn thù thắng, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện tu sửa nghiệp tăng thượng ý lạc.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp tâm bình đẳng đối với tất cả hữu tình? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dùng tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí mà phát khởi bốn tâm vô lượng từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu đem vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều tốt của người, bình thản không thiên vị), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện tu sửa nghiệp tâm bình đẳng đối với tất cả hữu tình.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp bố thí? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với tất cả hữu tình, không phân biệt gì mà thực hành bố thí, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện tu sửa nghiệp bố thí.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp gần gũi bạn lành? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy các bạn lành khuyên bảo giáo hóa hữu tình, khiến họ tu tập nhất thiết trí trí, liền gần gũi, cung kính, cúng dường, tôn trọng, ngợi khen, thưa hỏi và tiếp nhận chánh pháp, ngày đêm phụng thờ không có lòng lười mỏi, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện tu sửa nghiệp gần gũi bạn lành.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp cầu pháp? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dùng tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, siêng năng cầu chánh pháp vô thượng của Như Lai, không rơi vào các địa của Thanh văn, Độc giác v.v., đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện tu sửa nghiệp cầu pháp.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp thường ưa xuất gia? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát ở mọi nơi thọ sinh, luôn chán đời sống tại gia ồn ào, tạp nhạp, chật chội như ngục tù, luôn vui thích sự xuất gia thanh tịnh trong Phật pháp, vắng lặng, vô vi (không tạo tác, không còn bị điều kiện chi phối) như hư không không vướng ngại, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện tu sửa nghiệp thường ưa xuất gia.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp yêu mến thân Phật? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vừa mới thấy hình tướng của Phật một lần, thì cho đến khi chứng được nhất thiết trí trí, trọn không bỏ tác ý niệm Phật, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện tu sửa nghiệp yêu mến thân Phật.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp mở bày giáo pháp? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi Phật còn tại thế và sau khi Phật nhập niết-bàn (sự diệt độ, vắng lặng hoàn toàn, dứt hết sinh tử), vì các hữu tình mà mở bày giáo pháp, phần đầu, phần giữa, phần cuối đều tốt lành, lời và nghĩa khéo léo tuyệt diệu, thuần một, viên mãn, phạm hạnh (đời sống trong sạch) trong trắng, tức là từ khế kinh (kinh điển, lời Phật dạy hợp với chân lý và căn cơ) cho đến luận nghị (phần giáo lý phân tích, bàn luận nghĩa lý; từ khế kinh đến luận nghị là mười hai thể loại kinh điển), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện tu sửa nghiệp mở bày giáo pháp.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp phá kiêu mạn? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát luôn giữ lòng khiêm cung kính cẩn, dẹp tâm kiêu mạn, nhờ vậy không sinh vào dòng họ thấp hèn, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện tu sửa nghiệp phá kiêu mạn.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, tu sửa nghiệp nói lời chân thật? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát biết thế nào thì nói thế ấy, lời nói và việc làm phù hợp nhau, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện tu sửa nghiệp nói lời chân thật. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ nhất, phải khéo tu sửa mười nghiệp thù thắng này.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát giữ thi-la thanh tịnh? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không khởi tác ý của Thanh văn, Độc giác và các pháp phá giới khác gây chướng ngại cho bồ-đề (sự giác ngộ), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát giữ thi-la thanh tịnh.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết ơn và đền ơn? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành các hạnh thù thắng của Bồ-tát, nhận ơn nhỏ của người khác còn có thể đền đáp hậu hĩ, huống chi ơn lớn mà lại không báo đáp, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát biết ơn và đền ơn.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong sức nhẫn? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dù bị tất cả hữu tình xâm hại, mà vẫn có thể đối với họ không có tâm giận ghét hay muốn làm hại, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát trụ trong sức an nhẫn.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát đón nhận niềm hoan hỷ thù thắng? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấy các hữu tình đã được thành tựu trong hạnh tu của Tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát) mà sâu trong lòng vui mừng, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đón nhận niềm hoan hỷ thù thắng.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát không bỏ rơi hữu tình? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn cứu vớt khắp tất cả hữu tình, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát không bỏ rơi hữu tình.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát luôn khởi lòng đại bi? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành các hạnh thù thắng của Bồ-tát, luôn nghĩ thế này: "Ta vì làm lợi ích cho từng hữu tình một, giả sử mỗi người phải trải qua số kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều vô lượng vô số như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ), ở trong địa ngục lớn chịu các khổ nặng nề: hoặc bị đốt, hoặc bị nấu, hoặc bị chém, hoặc bị cắt, hoặc bị đâm, hoặc bị treo, hoặc bị mài, hoặc bị giã, chịu vô lượng việc khổ như thế, cho đến khi khiến các loài hữu tình ấy ngồi trên Phật thừa (cỗ xe Phật, con đường thành Phật) mà vào viên tịch (niết-bàn, sự vắng lặng trọn vẹn); như thế cho đến khi cõi hữu tình hết sạch, lòng đại bi của ta cũng chưa từng lười bỏ". Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát luôn khởi lòng đại bi.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các bậc thầy, bậc trưởng thượng, đem lòng kính tin mà thưa hỏi, phụng sự, cúng dường như phụng sự chư Phật? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ chân chánh, trọn vẹn, cao tột nhất, tức quả vị Phật) mà cung kính thuận theo thầy và bậc trưởng thượng, không chút luyến tiếc điều gì, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các bậc thầy, bậc trưởng thượng, đem lòng kính tin mà thưa hỏi, phụng sự, cúng dường như phụng sự chư Phật.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát siêng năng cầu học, tu tập các ba-la-mật-đa? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đối với khắp tất cả các ba-la-mật-đa, chuyên tâm cầu học, không để ý đến việc khác, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát siêng năng cầu học, tu tập các ba-la-mật-đa. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ hai, phải đối với tám pháp này mà suy nghĩ, học tập, khiến mau viên mãn.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát siêng cầu học rộng nghe nhiều, luôn không biết chán, mà đối với pháp đã nghe không chấp vào văn tự? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát phát khởi sự siêng năng tinh tấn, nghĩ thế này: "Chánh pháp mà tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác: bậc giác ngộ chân chánh, trọn vẹn) ở cõi Phật này hay ở mười phương thế giới đã nói, ta đều sẽ lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, tu học đến rốt ráo, không để sót điều gì", mà ở trong đó không chấp vào văn tự, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát siêng cầu học rộng nghe nhiều, luôn không biết chán, mà đối với pháp đã nghe không chấp vào văn tự.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát đem tâm không nhiễm mà luôn bố thí pháp, tuy rộng khai mở giáo hóa mà không tự cao? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì các hữu tình mà giảng nói chánh pháp, còn không vì riêng mình mà đem thiện căn này hồi hướng về bồ-đề, huống chi cầu những việc khác; tuy giáo hóa dẫn dắt nhiều người mà không tự cậy, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đem tâm không nhiễm mà luôn bố thí pháp, tuy rộng khai mở giáo hóa mà không tự cao.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì trang nghiêm cõi tịnh độ mà trồng các thiện căn, tuy đem hồi hướng mà không tự đề cao? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát dũng mãnh tinh tấn tu các thiện căn, vì muốn trang nghiêm các cõi nước thanh tịnh của chư Phật và vì làm trong sạch cõi tâm của mình và người, tuy làm việc ấy mà không tự cao, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì trang nghiêm cõi tịnh độ mà trồng các thiện căn, tuy đem hồi hướng mà không tự đề cao.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát vì giáo hóa hữu tình, tuy không chán mỏi trước sinh tử vô biên mà không kiêu căng buông lung? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn thành tựu cho tất cả hữu tình, trồng các thiện căn, trang nghiêm làm trong sạch cõi Phật, cho đến khi chưa viên mãn nhất thiết trí trí, tuy phải chịu những gian khổ của sinh tử vô biên mà không chán mỏi, cũng không tự cao, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vì giáo hóa hữu tình, tuy không chán mỏi trước sinh tử vô biên mà không kiêu căng buông lung.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tuy trụ trong tàm quý mà không có chấp trước? Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát chuyên cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, đối với các tác ý của Thanh văn, Độc giác, vì đủ lòng tàm quý nên trọn không khởi lên dù chỉ trong chốc lát, mà ở trong đó cũng không có chấp trước, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát tuy trụ trong tàm quý mà không có chấp trước. Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi trụ ở địa thứ ba, phải luôn an trụ trong năm pháp như thế.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười lăm.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười sáu.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video