Hội thứ hai — Phẩm Vô Sở Hữu (không có gì thật có), thứ hai mươi mốt, phần một
Lại nữa, Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đệ tử lớn của Phật)! Ông nói rằng Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành của Bồ-tát, nhằm giải thoát cho cả mình lẫn mọi chúng sinh) ngang bằng với hư không (khoảng trống bao la, không có hình tướng, không ngăn ngại gì). Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Vì sao thế? Thiện Hiện! Ví như hư không thì mọi phương hướng — đông, tây, nam, bắc, bốn phương phụ (đông nam, tây nam, đông bắc, tây bắc), phía trên, phía dưới — đều không thể nắm bắt được. Đại thừa cũng vậy, mọi phương hướng đông, tây, nam, bắc, bốn phương phụ, trên, dưới đều không thể nắm bắt được; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không thì mọi hình dạng — dài, ngắn, cao, thấp, vuông, tròn, lệch, ngay — đều không thể nắm bắt được. Đại thừa cũng vậy, mọi hình dạng dài, ngắn, cao, thấp, vuông, tròn, lệch, ngay đều không thể nắm bắt được; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Lại như hư không thì các màu sắc hiện ra như xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, tím, xanh biếc, xanh lục, xanh nhạt… đều không thể nắm bắt được. Đại thừa cũng vậy, các màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, tím, xanh biếc, xanh lục, xanh nhạt… đều không thể nắm bắt được; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng thuộc quá khứ, chẳng thuộc tương lai, chẳng thuộc hiện tại. Đại thừa cũng vậy, chẳng thuộc quá khứ, chẳng thuộc tương lai, chẳng thuộc hiện tại; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng tăng, chẳng giảm, chẳng tiến, chẳng lùi. Đại thừa cũng vậy, chẳng tăng, chẳng giảm, chẳng tiến, chẳng lùi; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng nhiễm (bị phiền não làm ô uế), chẳng tịnh (trong sạch, thoát phiền não). Đại thừa cũng vậy, chẳng nhiễm, chẳng tịnh; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không không sinh, không diệt, không trụ (tồn tại một thời gian), không dị (biến đổi). Đại thừa cũng vậy, không sinh, không diệt, không trụ, không dị; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải thiện, chẳng phải bất thiện, chẳng phải hữu ký (thuộc loại có thể xác định rõ là thiện hay ác), chẳng phải vô ký (thuộc loại không thể xếp vào thiện hay ác). Đại thừa cũng vậy, chẳng phải thiện, chẳng phải bất thiện, chẳng phải hữu ký, chẳng phải vô ký; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Lại như hư không không thể thấy, không thể nghe, không thể cảm nhận, không thể biết. Đại thừa cũng vậy, không thể thấy, không thể nghe, không thể cảm nhận, không thể biết; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải cái được biết, chẳng phải cái được thấu đạt, chẳng phải cái được biết khắp trọn vẹn, chẳng phải cái bị dứt bỏ vĩnh viễn, chẳng phải cái được chứng ngộ, chẳng phải cái được tu tập. Đại thừa cũng vậy, chẳng phải cái được biết, chẳng phải cái được thấu đạt, chẳng phải cái được biết khắp, chẳng phải cái bị dứt bỏ vĩnh viễn, chẳng phải cái được chứng ngộ, chẳng phải cái được tu tập; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải là quả, chẳng phải là pháp (sự vật, hiện tượng) có quả, chẳng phải là dị thục (quả báo chín muồi về sau, khác thời và khác loại với nhân đã gieo), chẳng phải là pháp có dị thục. Đại thừa cũng vậy, chẳng phải là quả, chẳng phải là pháp có quả, chẳng phải là dị thục, chẳng phải là pháp có dị thục; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải pháp có tham, chẳng phải pháp lìa tham; chẳng phải pháp có sân (giận dữ), chẳng phải pháp lìa sân; chẳng phải pháp có si (mê muội), chẳng phải pháp lìa si. Đại thừa cũng vậy, chẳng phải pháp có tham, chẳng phải pháp lìa tham; chẳng phải pháp có sân, chẳng phải pháp lìa sân; chẳng phải pháp có si, chẳng phải pháp lìa si; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Lại như hư không thì chẳng có tâm phát nguyện lần đầu (bậc thứ nhất trong mười bậc phát tâm cầu giác ngộ của Bồ-tát) nào có thể nắm bắt được, cho đến chẳng có tâm phát nguyện lần thứ mười nào có thể nắm bắt được. Đại thừa cũng vậy, chẳng có tâm phát nguyện lần đầu nào có thể nắm bắt được, cho đến chẳng có tâm phát nguyện lần thứ mười nào có thể nắm bắt được; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không thì chẳng có Tịnh quán địa (bậc mới tu quán xét cho tâm trong sạch, chưa thấy chân lý), Chủng tính địa (bậc đã có hạt giống, dòng dõi của bậc thánh), Đệ bát địa (bậc thứ tám, tức bậc đang hướng tới quả Dự lưu, tính ngược từ quả A-la-hán thì là bậc thứ tám), Cụ kiến địa (bậc đã thấy đầy đủ chân lý, tức quả Dự lưu), Bạc địa (bậc phiền não đã mỏng đi, tức quả Nhất lai), Ly dục địa (bậc đã lìa ham muốn của cõi Dục, tức quả Bất hoàn), Dĩ biện địa (bậc việc tu đã làm xong, tức quả A-la-hán), Độc giác địa (bậc tự mình giác ngộ không cần thầy), Bồ-tát địa (bậc của Bồ-tát — người tu cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), Như Lai địa (bậc của Phật) nào có thể nắm bắt được. Đại thừa cũng vậy, chẳng có Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa nào có thể nắm bắt được; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng rơi vào cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục tình, như cõi người), chẳng rơi vào cõi Sắc (cõi của các vị trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), chẳng rơi vào cõi Vô sắc (cõi của các vị trời không còn thân hình, chỉ còn tâm thức trong thiền định). Đại thừa cũng vậy, chẳng rơi vào cõi Dục, chẳng rơi vào cõi Sắc, chẳng rơi vào cõi Vô sắc; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không thì chẳng có Dự lưu hướng (người đang tu hướng tới quả Dự lưu), Dự lưu quả (quả vị đầu tiên của bậc thánh, mới nhập vào dòng thánh), Nhất lai hướng, Nhất lai quả (quả vị chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả (quả vị không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán hướng, A-la-hán quả (quả vị cao nhất của người tu theo hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), Độc giác hướng, Độc giác quả, Bồ-tát, Như Lai nào có thể nắm bắt được. Đại thừa cũng vậy, chẳng có Dự lưu hướng cho đến Như Lai nào có thể nắm bắt được; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không thì chẳng có Thanh văn địa (bậc của hàng Thanh văn — những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), Độc giác địa, Bồ-tát địa, Như Lai địa nào có thể nắm bắt được. Đại thừa cũng vậy, chẳng có Thanh văn địa, Độc giác địa, Bồ-tát địa, Như Lai địa nào có thể nắm bắt được; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải hữu sắc (có hình chất), chẳng phải vô sắc (không có hình chất); chẳng phải hữu kiến (có thể nhìn thấy), chẳng phải vô kiến (không thể nhìn thấy); chẳng phải hữu đối (có sự ngăn ngại, choán chỗ lẫn nhau), chẳng phải vô đối (không ngăn ngại); chẳng phải tương ưng (cùng khởi lên, phối hợp với tâm), chẳng phải bất tương ưng (không phối hợp với tâm). Đại thừa cũng vậy, chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; chẳng phải tương ưng, chẳng phải bất tương ưng; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải thường còn, chẳng phải vô thường (luôn đổi thay); chẳng phải vui, chẳng phải khổ; chẳng phải ngã (một cái tôi chân thật, chủ thể thường còn), chẳng phải vô ngã (không có cái tôi chân thật); chẳng phải tịnh (trong sạch), chẳng phải bất tịnh (dơ bẩn). Đại thừa cũng vậy, chẳng phải thường, chẳng phải vô thường; chẳng phải vui, chẳng phải khổ; chẳng phải ngã, chẳng phải vô ngã; chẳng phải tịnh, chẳng phải bất tịnh; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải không (trống rỗng, không có tự thể), chẳng phải chẳng không; chẳng phải hữu tướng (có hình tướng để bám vào), chẳng phải vô tướng (không có hình tướng); chẳng phải hữu nguyện (có mong cầu, chấp nhắm tới), chẳng phải vô nguyện (không mong cầu). Đại thừa cũng vậy, chẳng phải không, chẳng phải chẳng không; chẳng phải hữu tướng, chẳng phải vô tướng; chẳng phải hữu nguyện, chẳng phải vô nguyện; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải tịch tĩnh (lặng yên, dứt hết phiền não), chẳng phải chẳng tịch tĩnh; chẳng phải viễn ly (xa lìa phiền não và mọi ràng buộc), chẳng phải chẳng viễn ly. Đại thừa cũng vậy, chẳng phải tịch tĩnh, chẳng phải chẳng tịch tĩnh; chẳng phải viễn ly, chẳng phải chẳng viễn ly; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải tối, chẳng phải sáng. Đại thừa cũng vậy, chẳng phải tối, chẳng phải sáng; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải có thể nắm bắt, chẳng phải không thể nắm bắt. Đại thừa cũng vậy, chẳng phải có thể nắm bắt, chẳng phải không thể nắm bắt; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải là uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), giới (mười tám yếu tố: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), xứ (mười hai nơi chốn: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), cũng chẳng phải lìa ngoài uẩn, giới, xứ. Đại thừa cũng vậy, chẳng phải là uẩn, giới, xứ, cũng chẳng phải lìa ngoài uẩn, giới, xứ; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Lại như hư không chẳng phải có thể nói ra, chẳng phải không thể nói ra. Đại thừa cũng vậy, chẳng phải có thể nói ra, chẳng phải không thể nói ra; vì thế nói Đại thừa ngang bằng với hư không. Thiện Hiện! Do những lý do như thế, nên nói Đại thừa ngang bằng với hư không.
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông nói rằng: "Như hư không có thể dung chứa khắp vô lượng (không thể đo lường), vô số (không thể đếm), vô biên (không có bờ mé) hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức), Đại thừa cũng vậy, có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình." Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Vì sao thế? Thiện Hiện! Vì hữu tình không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là hữu tình, hư không hay Đại thừa, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì hữu tình là vô lượng, vô số, vô biên, nên phải biết hư không cũng vô lượng, vô số, vô biên. Vì hư không vô lượng, vô số, vô biên, nên phải biết Đại thừa cũng vô lượng, vô số, vô biên. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là hữu tình vô lượng, vô số, vô biên, hay hư không vô lượng, vô số, vô biên, hay Đại thừa vô lượng, vô số, vô biên, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì hữu tình không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là hữu tình, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã (cái tôi) không có thật, nên phải biết hữu tình cũng không có thật. Vì hữu tình không có thật, nên phải biết mệnh giả (kẻ có mạng sống) cũng không có thật. Vì mệnh giả không có thật, nên phải biết sinh giả (kẻ được sinh ra) cũng không có thật. Vì sinh giả không có thật, nên phải biết dưỡng giả (kẻ được nuôi lớn) cũng không có thật. Vì dưỡng giả không có thật, nên phải biết sĩ phu (con người, kẻ làm chủ) cũng không có thật. Vì sĩ phu không có thật, nên phải biết bổ-đặc-già-la (kẻ trôi lăn qua nhiều kiếp tái sinh) cũng không có thật. Vì bổ-đặc-già-la không có thật, nên phải biết ý sinh (kẻ do ý tạo thành) cũng không có thật. Vì ý sinh không có thật, nên phải biết nho đồng (người trẻ, kẻ trai trẻ) cũng không có thật. Vì nho đồng không có thật, nên phải biết tác giả (kẻ làm ra hành động) cũng không có thật. Vì tác giả không có thật, nên phải biết thọ giả (kẻ nhận lãnh quả báo) cũng không có thật. Vì thọ giả không có thật, nên phải biết tri giả (kẻ biết) cũng không có thật. Vì tri giả không có thật, nên phải biết kiến giả (kẻ thấy) cũng không có thật. (Tất cả những tên gọi này đều là cách người đời gán cho một cái "tôi" tưởng là có thật.)
Vì kiến giả không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết pháp giới (bản tính chân thật làm nền tảng chung của mọi hiện tượng) cũng không có thật. Vì pháp giới không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, pháp giới, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết chân như (cái như thật, bản tính không đổi của mọi pháp), thực tế (giới hạn tột cùng của sự thật), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn), an ổn giới (cảnh giới yên ổn, tức Niết-bàn) v.v. lần lượt cũng không có thật. Vì chân như, thực tế, bất tư nghì giới, an ổn giới v.v. không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, chân như, thực tế, bất tư nghì giới, an ổn giới v.v., hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết sắc (phần vật chất, thân thể và thế giới vật chất) cũng không có thật. Vì sắc không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, sắc, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn), thức (sự nhận biết phân biệt của tâm) lần lượt cũng không có thật. Vì thọ, tưởng, hành, thức không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, thọ, tưởng, hành, thức, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết nhãn xứ (con mắt, xét như một nơi chốn phát sinh nhận thức) cũng không có thật. Vì nhãn xứ không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, nhãn xứ, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý, tâm) lần lượt cũng không có thật. Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) cũng không có thật. Vì sắc xứ không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, sắc xứ, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cảm giác chạm xúc), pháp xứ (các đối tượng của ý) lần lượt cũng không có thật. Vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết nhãn giới (con mắt, xét như một yếu tố trong mười tám giới) cũng không có thật. Vì nhãn giới không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, nhãn giới, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết nhĩ giới, tỷ giới, thiệt giới, thân giới, ý giới (tai, mũi, lưỡi, thân, ý, xét như các yếu tố trong mười tám giới) lần lượt cũng không có thật. Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết sắc giới (ở đây là hình sắc — đối tượng của mắt — xét như một yếu tố trong mười tám giới, không phải cõi Sắc) cũng không có thật. Vì sắc giới không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, sắc giới, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết thanh giới, hương giới, vị giới, xúc giới, pháp giới (âm thanh, mùi, vị, cảm giác chạm, đối tượng của ý, xét như các yếu tố trong mười tám giới) lần lượt cũng không có thật. Vì thanh, hương, vị, xúc, pháp giới không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết nhãn thức giới (sự nhận biết của mắt, tức cái thấy, xét như một yếu tố trong mười tám giới) cũng không có thật. Vì nhãn thức giới không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, nhãn thức giới, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết nhĩ thức giới, tỷ thức giới, thiệt thức giới, thân thức giới, ý thức giới (sự nhận biết của tai, mũi, lưỡi, thân, ý) lần lượt cũng không có thật. Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái thấy) cũng không có thật. Vì nhãn xúc không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, nhãn xúc, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc (sự tiếp xúc của tai, mũi, lưỡi, thân, ý với đối tượng của chúng) lần lượt cũng không có thật. Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết các cảm thọ (cảm giác vui, khổ, trung tính) sinh ra do nhãn xúc làm duyên (điều kiện) cũng không có thật. Vì các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên lần lượt cũng không có thật. Vì các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho tặng được tu đến mức hoàn hảo, đưa người tu sang bờ giác ngộ; "ba-la-mật-đa" nghĩa là "đến bờ bên kia", tức sự hoàn thiện) cũng không có thật. Vì bố thí ba-la-mật-đa không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, bố thí ba-la-mật-đa, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết tịnh giới (giữ giới hạnh trong sạch), an nhẫn (nhẫn nại chịu đựng), tinh tiến (siêng năng nỗ lực), tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lắng yên), bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thực tướng của mọi pháp) ba-la-mật-đa lần lượt cũng không có thật. Vì tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết nội không (sự trống rỗng, không có tự thể của các giác quan bên trong như mắt, tai…) cũng không có thật. Vì nội không không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, nội không, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết: ngoại không (sự trống rỗng của các đối tượng bên ngoài), nội ngoại không (của cả trong lẫn ngoài), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm đầu điểm cuối nên là không), tán vô tán không (cái tan rã và cái không tan rã đều là không), bản tính không (bản tính vốn là không), tự cộng tướng không (đặc tính riêng và đặc tính chung đều là không), nhất thiết pháp không (tất cả pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt nên là không), vô tính không (không có tự tính nên là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không) — lần lượt cũng không có thật. Vì ngoại không cho đến vô tính tự tính không không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, ngoại không cho đến vô tính tự tính không, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết tứ niệm trụ (bốn phép giữ tâm tỉnh giác: quán sát thân, cảm thọ, tâm và các pháp) cũng không có thật. Vì tứ niệm trụ không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, tứ niệm trụ, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Lại nữa, Thiện Hiện! Vì ngã cho đến kiến giả không có thật, nên phải biết tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ của sự tu: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định tâm, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy phát triển thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa tới giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định tâm đúng) lần lượt cũng không có thật. Vì tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi không có thật, nên phải biết hư không cũng không có thật. Vì hư không không có thật, nên phải biết Đại thừa cũng không có thật. Vì Đại thừa không có thật, nên phải biết cái vô lượng cũng không có thật. Vì cái vô lượng không có thật, nên phải biết cái vô số cũng không có thật. Vì cái vô số không có thật, nên phải biết cái vô biên cũng không có thật. Vì cái vô biên không có thật, nên phải biết tất cả pháp cũng không có thật. Do lý do này mà nói Đại thừa có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Vì sao? Thiện Hiện! Dù là ngã cho đến kiến giả, tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, hư không, Đại thừa, vô lượng, vô số, vô biên hay tất cả pháp, hết thảy những thứ ấy đều không có thật, không thể nắm bắt được.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (kinh lớn về trí tuệ hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ), quyển thứ bốn trăm mười tám.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm mười chín.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video