Phần thứ hai, phẩm Đế Thích, thứ hai mươi lăm, đoạn hai.
Bấy giờ các thiên tử (con trai cõi trời, tức các vị trời) lại nghĩ: "Tôn giả Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử của Phật nổi tiếng hiểu sâu về lý "không") nói về Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấy rõ thật tánh của mọi sự vật là không, đưa người tu sang bờ giác ngộ) này, tuy đã dùng đủ mọi cách khéo léo để giảng rõ, mong cho dễ hiểu, nhưng ý nghĩa của nó lại càng lúc càng sâu, càng lúc càng mầu nhiệm, khó mà đo lường được."
Cụ thọ (cách xưng hô tôn kính đối với vị tỳ-kheo trưởng lão) Thiện Hiện biết ý nghĩ trong lòng các thiên tử, liền bảo họ:
– Các thiên tử! Sắc cho đến thức (tức năm uẩn — năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm nhận, tưởng là nhận biết hình tướng, hành là các hoạt động tạo tác của tâm, thức là sự nhận biết phân biệt) chẳng sâu cũng chẳng mầu nhiệm; tự tánh (bản chất tự có, riêng biệt, cố định) của sắc cho đến tự tánh của thức cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; "xứ" là chỗ làm phát sinh nhận thức) chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của nhãn xứ cho đến tự tánh của ý xứ cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu cảnh: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, sự xúc chạm, và các đối tượng của ý gọi là "pháp") chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của sắc xứ cho đến tự tánh của pháp xứ cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Nhãn giới cho đến ý giới ("giới" là loại yếu tố; ở đây là sáu căn xét như sáu loại yếu tố) chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của nhãn giới cho đến tự tánh của ý giới cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Sắc giới cho đến pháp giới (sáu cảnh xét như sáu loại yếu tố) chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của sắc giới cho đến tự tánh của pháp giới cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu loại nhận thức: thấy, nghe, ngửi, nếm, biết xúc chạm, và ý biết) chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của nhãn thức giới cho đến tự tánh của ý thức giới cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Nhãn xúc cho đến ý xúc (sự gặp gỡ giữa căn, cảnh và thức, như mắt gặp hình sắc mà có cái thấy) chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của nhãn xúc cho đến tự tánh của ý xúc cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra (các cảm nhận vui, khổ, hoặc không vui không khổ nảy sinh từ sự tiếp xúc ấy) chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến tự tánh của các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm.
Bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của bố thí ba-la-mật-đa cho đến tự tánh của bát-nhã ba-la-mật-đa cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Nội không cho đến vô tánh tự tánh không (một chuỗi các phép quán về "không", từ thấy các căn bên trong là không, cho đến thấy cái tự tánh vốn không có tánh cũng là không) chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của nội không cho đến tự tánh của vô tánh tự tánh không cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Tứ niệm trụ (bốn phép quán: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của tứ niệm trụ, nói rộng ra cho đến tự tánh của mười tám pháp bất cộng của Phật, cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Tất cả các môn tam-ma-địa (các pháp môn thiền định; tam-ma-địa là trạng thái tâm chuyên chú vào một chỗ) và tất cả các môn đà-la-ni (các pháp môn tổng trì; đà-la-ni là năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi điều lành không để quên mất) chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của tất cả các môn tam-ma-địa và tự tánh của tất cả các môn đà-la-ni cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm. Cho đến nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của tất cả các pháp, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật) chẳng sâu chẳng mầu nhiệm; tự tánh của nhất thiết trí, tự tánh của đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí cũng chẳng sâu chẳng mầu nhiệm.
Khi ấy các thiên tử lại nghĩ: "Trong pháp mà Tôn giả Thiện Hiện nói, không thi thiết (đặt bày, lập ra tên gọi) sắc cho đến thức; không thi thiết nhãn xứ cho đến ý xứ; không thi thiết sắc xứ cho đến pháp xứ; không thi thiết nhãn giới cho đến ý giới; không thi thiết sắc giới cho đến pháp giới; không thi thiết nhãn thức giới cho đến ý thức giới; không thi thiết nhãn xúc cho đến ý xúc; không thi thiết các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra; không thi thiết bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; không thi thiết nội không cho đến vô tánh tự tánh không; không thi thiết tứ niệm trụ, nói rộng ra cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; không thi thiết tất cả các môn tam-ma-địa, tất cả các môn đà-la-ni; không thi thiết nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; không thi thiết bậc Dự lưu (bậc thánh đầu tiên của hàng Thanh văn, người đã vào được dòng thánh) và quả Dự lưu, cho đến không thi thiết bậc A-la-hán (bậc thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và quả A-la-hán; không thi thiết bậc Độc giác (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy) và quả bồ-đề của Độc giác; không thi thiết Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh) và các địa vị của Bồ-tát; không thi thiết Tam-miệu-tam-Phật-đà (bậc Chánh Đẳng Giác, tức đức Phật) và tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn của Phật); cũng không thi thiết chữ nghĩa lời nói."
Cụ thọ Thiện Hiện biết điều các thiên tử đang nghĩ trong lòng, liền bảo họ:
– Đúng thế, đúng thế, như các ông nghĩ. Các pháp như sắc v.v... cho đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn khắp cả của Phật) đều lìa chữ nghĩa, đều không thể nói ra được; vì vậy đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa không có người nói, không có người nghe, cũng không có người hiểu. Cho nên các ông đối với các pháp, hãy theo điều đã được nói mà tu tập sự nhẫn sâu xa vững chắc (nhẫn ở đây là sự hiểu thấu và chấp nhận chân lý một cách kiên định, không dao động). Những ai muốn an trụ, muốn chứng các quả Dự lưu, Nhất lai (bậc thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (bậc thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục — cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc), A-la-hán, cũng nhờ sự nhẫn này mới có thể an trụ và chứng được. Những ai muốn an trụ, muốn chứng quả bồ-đề mà Độc giác đạt được, cũng nhờ sự nhẫn này mới có thể an trụ và chứng được. Những ai muốn an trụ, muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, cũng phải nhờ sự nhẫn này mới có thể an trụ và chứng được. Như thế đó, các thiên tử, các Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát) từ lúc mới phát tâm cho đến khi đạt được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nên an trụ vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu — nơi không có nói, không có nghe, không có hiểu — mà luôn siêng năng tu học.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video